数字媒体和影响者法律

2022'de yürürlüğe giren düzenleme ile; sosyal medya içerik üreticileri belirli bir gelir sınırını (2024 yılı için 3 Milyon TL - güncel tutar kontrol edilmeli) aşmamak kaydıyla şirket kurmadan, defter tutmadan faaliyet gösterebilirler. Bunun için vergi dairesinden 'İstisna Belgesi' alıp bir bankada özel hesap açtırmaları gerekir. Banka hesaba gelen paralardan %15 stopaj keser. Ancak bu sınırı aşanlar veya ticari organizasyon kuranlar şirket kurmak zorundadır.

Evet. Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği'ne göre; bir marka ile maddi kazanç veya ücretsiz ürün (barter) karşılığında yapılan tüm paylaşımlarda 'reklam olduğu' açıkça belirtilmelidir. Instagram'ın 'Ücretli Ortaklık' etiketi tek başına yetmeyebilir; açıklamada veya videoda Türkçe olarak #işbirliği, #reklam, #tanıtım etiketlerinin okunabilir şekilde kullanılması zorunludur.

Reklam olduğunu gizleyerek (sanki kendi parasıyla almış ve çok beğenmiş gibi) ürün tanıtmak 'Örtülü Reklam' yasağına girer. Ticaret Bakanlığı Reklam Kurulu, bu ihlali yapan influencerlara her bir paylaşım için on binlerce liradan başlayan (ihlal tekrar ederse yüz binlerce liraya çıkan) idari para cezaları ve durdurma cezası vermektedir.

Evet. Markanın size 'denemeniz için' ücretsiz gönderdiği ürünü (Story, Reels vb.) paylaşıyorsanız, bu bir 'Barter' anlaşmasıdır ve menfaat sağlandığı için reklam sayılır. Paylaşımda 'Hediye', 'Ücretsiz ürün tanıtımı' veya #reklam ibaresi mutlaka yer almalıdır.

Bir markayı veya ürünü, elinizde somut bir kanıt (laboratuvar raporu vb.) olmadan, sadece takipçi kasmak veya rakip markayı övmek için aşağılamak 'Haksız Rekabet' ve 'Ticari İtibarı Zedeleme' suçunu oluşturur. Marka, influencer aleyhine maddi ve manevi tazminat davası açabilir.

Takipçi satın almak doğrudan Türk Ceza Kanunu'nda suç olarak tanımlanmamıştır. Ancak; influencer markalarla anlaşırken '100 bin takipçim var' diyip bunun çoğu botsa ve etkileşim oranlarını şişirerek markayı zarara uğratıyorsa bu 'Dolandırıcılık' (Hileli davranışla menfaat temini) suçunu oluşturabilir. Ayrıca Instagram sözleşmesine aykırıdır, hesap kapanabilir.

Milli Piyango İdaresi (MPİ) yönetmeliğine göre; sonucu şansa bağlı olan ve katılım hakkı ticari bir koşula (ürün alma vb.) bağlı çekilişler izne tabidir. Ancak sosyal medyada yapılan 'Beğen, Etiketle, Kazan' şeklindeki, katılımcıdan para talep edilmeyen çekilişler genellikle izin kapsamı dışındadır. Yine de verilen hediyenin değeri çok yüksekse (Örn: Araba, ev) MPİ izni ve vergisinin ödenmesi şarttır.

Evet. Influencerlar doktor veya diyetisyen değilse; 'bu çayı içtim 10 kilo verdim', 'bu kremi sürdüm egzamam geçti' gibi tıbbi beyanlarda bulunmaları yasaktır. Bu durum 1262 sayılı İspençiyari ve Tıbbi Müstahzarlar Kanunu'na ve Reklam Mevzuatı'na aykırıdır. Sağlık Bakanlığı ve Reklam Kurulu çok ağır cezalar kesmektedir.

İmzalanan 'Menajerlik' veya 'Ajans Sözleşmesi'nin şartlarına bakılmalıdır. Genellikle sözleşmelerde süreli (2 yıl, 5 yıl vb.) bağlayıcılık ve 'süresinden önce haksız fesih halinde cezai şart' maddeleri bulunur. Ancak ajans görevini yapmıyorsa (iş bulamıyor, ödeme yapmıyorsa), influencer haklı nedenle sözleşmeyi tek taraflı feshedebilir ve ceza ödemez.

Influencer ile marka arasındaki ilişki ticari bir iş ilişkisidir. Fatura veya serbest meslek makbuzu kesildiyse ve ödeme yapılmadıysa, doğrudan 'İlamsız İcra Takibi' başlatılabilir. Sözleşme veya yazışmalar (WhatsApp, E-mail) delil olarak kullanılır.

Instagram/TikTok kütüphanesindeki müzikleri 'kişisel' hesaplarda kullanmak serbesttir. Ancak 'Ticari/İşletme' hesabında veya bir markanın reklamını yaparken (işbirliği) o müziği kullanmak için lisans sahibi olunması gerekir. Aksi takdirde müzik meslek birlikleri (MESAM/MSG) telif ihlali nedeniyle dava açabilir.

Evet. Pinterest'ten veya başka bir hesaptan alınan fotoğrafı izinsiz paylaşmak Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'na (FSEK) aykırıdır. Fotoğraf sahibi tazminat davası açabilir. Fotoğrafta bir kişi varsa ayrıca 'Özel hayatın gizliliği' ihlali oluşur.