Kadının Kendi Soyadını Kullanma Hakkı (Güncel Durum)
Evli kadının önceki soyadını tek başına kullanması: AYM iptal kararı, nüfus kaydı, başvuru belgeleri ve boşanma sonrası soyadı ayrımı.
Güncelleme ve hukuki inceleme: 19 Ekim 2026 · Isikoglu Partners
Özet
Evlenmeden önceki soyadını tek başına kullanmak isteyen kadın açısından, soyadı üzerindeki hak ile nüfus kaydında yapılacak işlem birlikte ele alınmalıdır. Anayasa Mahkemesinin iptal kararı eski zorunluluğun dayanağını kaldırmıştır. Bu karar, kişiye ait bütün kayıt ve kimlik belgelerinin başvuru olmaksızın kendiliğinden değiştiği anlamına gelmez. Evlenme sırasında talep, mevcut evlilikte kayıt değişikliği ve boşanma sonrası soyadı ayrı durumlardır.
I. İptal kararı neyi değiştirdi?
Anayasa Mahkemesi, 22 Şubat 2023 tarihli E.2022/155, K.2023/38 sayılı kararıyla Türk Medeni Kanunu’nun 187. maddesindeki iki cümleyi iptal etti. Karar 28 Nisan 2023 tarihli ve 32174 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı; iptal hükümleri dokuz ay sonra, 28 Ocak 2024’te yürürlüğe girdi. Karar tarihi ile yürürlük tarihini birbirine karıştırmamak gerekir.
19 Ekim 2026 tarihli incelemede resmî güncel Medeni Kanun metninde 187. madde, anılan karar nedeniyle iptal edilmiş olarak yer almaktadır. Eski metindeki kadının evlenmekle kocasının soyadını alması zorunluluğu güncel kanun hükmüymüş gibi aktarılmamalıdır.
AYM, evlenmeden önceki soyadının tek başına kullanılması bakımından kadın ve erkek arasında yaratılan farklı muamelenin nesnel ve makul bir temele dayanmadığına karar verdi. Soyadının kimlik, özel hayat ve kişilikle ilişkisi ile eşler arasındaki eşitlik, değerlendirmede belirleyicidir. Bu karar yeni verilmiş bir 2026 kararı değildir.
II. Mevcut nüfus kaydı kendiliğinden değişir mi?
İptal kararı bir kanun hükmünü hukuk düzeninden çıkarır. Belirli bir kişinin mevcut nüfus kaydını değiştiren ve yeni kimlik belgesini düzenleyen bireysel işlemin yerine geçmez. Bu nedenle talep edilen soyadı ile nüfus kaydında hâlen görünen soyadı karşılaştırılarak başlanmalıdır.
Türk Medeni Kanunu’nun 39. maddesi, kişisel durum sicilindeki kayıtların düzeltilmesinde mahkeme kararını esas alır. Kanunlardaki özel idari işlem imkânları ile aile hukukundan doğan soyadı talebi ayrıca değerlendirilir. İptal kararından, herkes için başvurusuz veya yalnız e-Devlet üzerinden tamamlanan tek bir işlem bulunduğu sonucu çıkarılamaz.
III. Başvuruda talep nasıl somutlaştırılmalı?
Önceki soyadını eşin soyadının önüne eklemek ile yalnız önceki soyadını kullanmak farklı taleplerdir. Evlendirme memurluğuna veya nüfus müdürlüğüne verilen dilekçede hangi soyadının hangi biçimde kullanılması istendiği açık olmalıdır. Başvurunun tarihi, teslim veya evrak kaydı ve verilen cevap saklanmalıdır.
Kimlik bilgileri, evlenme tarihi, güncel nüfus kayıt örneği, önceki soyadını gösteren kayıtlar ve varsa önceki mahkeme kararları dosyayı anlamaya yarar. İdarenin istediği belgeler ve işlemin dayanağı yazılı olarak öğrenilebilir. Meslekte tanınmışlık gibi özel bir gerekçenin gösterilememesi, eşitlik temelindeki talebin yok sayılması için tek başına yeterli kabul edilmemelidir.
Örneğin evlenme sırasında talepte bulunulmasına rağmen kayda farklı bir soyadının işlenmesi ile yıllardır kullanılan kaydın sonradan değiştirilmek istenmesi aynı işlem geçmişine sahip değildir. Dilekçe ve cevapların korunması, uyuşmazlığın kayıt hatası mı yoksa soyadı hakkına ilişkin bir ret mi olduğunun anlaşılmasını sağlar.
IV. Talep karşılanmazsa hangi yol değerlendirilir?
Evlilik nedeniyle önceki soyadını tek başına kullanma talebi, herhangi bir başka soyadı seçilmesine yönelik genel ad değiştirme davasıyla aynı değildir. AYM kararında da aktarılan yargısal yaklaşım, önceki soyadının tek başına kullanılması için ayrıca özel bir haklı neden aranmasına karşıdır.
Aile hukukundan kaynaklanan soyadı uyuşmazlıklarında 4787 sayılı Kanun’un 4. maddesindeki aile mahkemesi görevi dikkate alınır. Buna karşılık TMK 27’ye dayanan bağımsız ad değişikliği, nüfus kaydındaki maddi yanlışlık veya belirli bir idari işleme karşı talep farklı usul sorunları doğurabilir. Görevli merci, taraflar ve talep sonucu somut işlemin niteliğine göre belirlenmelidir. Her ret için aynı hazır dava dilekçesini kullanmak uygun değildir.
V. Boşanma ve çocuğun soyadı neden ayrı?
Boşanma sonrasındaki soyadı TMK 173’te ayrıca düzenlenmiştir. Kadının evlenmeden önceki soyadını yeniden alması ile boşandığı eşinin soyadını kullanmasına izin verilmesi farklı hukuki durumlardır. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün boşanma açıklaması da bu ayrımı gösterir.
Bu yazı kadının kendi soyadı talebini ele alır. Annenin soyadı talebinin kabul edilmesi, çocuğun soyadının hangi koşullarda değişeceği sorusunu tek başına çözmez. Çocukla ilgili talep, kendi hukuki dayanakları ve somut koşulları üzerinden ayrıca incelenmelidir.
Resmî kaynaklar
AYM, E.2022/155, K.2023/38, 22 Şubat 2023 — kararın tam metni
Türk Medeni Kanunu — m.27, 39, 173 ve 187’nin güncel durumu
4787 sayılı Aile Mahkemeleri Kanunu — m.4
Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü — Boşanma İşlemleri
İlgili yazılar
Soyadı Değiştirme Davası: Şartlar ve Süreç
Nüfus Kaydının Düzeltilmesi Davası
Bu inceleme genel bilgilendirme içindir. Somut olayda belgeler, tarihler ve talebin niteliği birlikte değerlendirilir.
Sık sorulan sorular
İptal yalnız ilk cümleyle mi sınırlı?
Hayır. Hüküm bölümünde ilk cümle Anayasa’ya aykırılık nedeniyle, ikinci cümle de uygulanma imkânı kalmaması nedeniyle iptal edilmiştir. Güncel kanun metni de iptal edilen cümleleri bu şekilde gösterir.
Karardan sonra kimliğim otomatik olarak değişmiş sayılır mı?
Hayır. Kanun hükmünün iptali ile kişiye ait nüfus kaydının ve kimlik belgesinin değiştirilmesi aynı işlem değildir. Mevcut kayıt ve talep edilen işlem üzerinden başvuru yolu belirlenmelidir.
Sadece önceki soyadımı kullanmak için meslekte tanınmış olmam şart mı?
AYM kararında aktarılan yargısal yaklaşım, kadının önceki soyadını tek başına kullanması için ayrıca özel bir haklı neden bulunmasını aramamaktadır. Bu talep, başka bir soyadını seçmeye yönelik genel ad değişikliğinden ayrılır.
Boşanınca eski eşimin soyadını kullanmaya devam edebilir miyim?
TMK 173 uyarınca, bu soyadını kullanmakta menfaat bulunduğu ve eski eşe zarar vermeyeceği ispatlanırsa hâkimden izin istenebilir. Bu, evlilik devam ederken önceki soyadını tek başına kullanma talebinden ayrı bir konudur.