Sigortasız Çalışan İşçinin İş Kazası Geçirmesi

Mevzuat ve süre kontrolü: 19 Ekim 2026.

Özet

Sigorta bildirimi yapılmamış işçinin kazasında sosyal güvenlik işlemleri, işverenin özel hukuk sorumluluğu ve ceza soruşturması ayrı değerlendirilir. Sigortasızlık, iş kazasının ve ihmalin araştırılmasını ortadan kaldırmaz; buna karşılık tek başına bütün kişiler için otomatik ağırlaştırılmış ceza nedeni değildir.

1. Önce kaza ve çalışma ilişkisi belgelenmeli

5510 sayılı Kanun m.13’teki iş kazası kapsamı, olayın nerede ve hangi işle bağlantılı gerçekleştiği dikkate alınarak incelenir. İşe giriş bildirgesi bulunmaması, fiilî çalışmanın ve olayın araştırılmasına engel değildir. Çalışma kayıtları, görev talimatı, ücret ödemesi, tanık ve sağlık belgeleri korunmalıdır.

SGK’ya bildirim ve inceleme, çalışma ilişkisinin tespiti ve tazminat yolları farklı usullere tabidir. Her olayda bütün haklar için tek bir başvuru süresi bulunduğu varsayılamaz. İş kazası tutanağı ve iş güvenliği kayıtları gecikmeden temin edilmelidir.

2. Taksirle yaralamada güncel aralıklar

TCK m.89/1’in güncel temel yaptırımı dört aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır. M.89/4’te birden fazla kişinin yaralanması için dokuz aydan beş yıla kadar hapis öngörülür. Eski üç ay–bir yıl ve altı ay–üç yıl aralıkları güncel bütün olaylara uygulanamaz.

Kemik kırığı, hayati tehlike veya kalıcı kayıp gibi sonuçlar taksirli olayda m.89/2 ve m.89/3’ün koşullarına göre değerlendirilir. Kasten yaralamaya ilişkin m.87, taksirli kazaya otomatik olarak taşınamaz. M.89/5’in şikâyet kuralı ve bilinçli taksir istisnası, temel fıkraya ilişkin ayrımla birlikte okunmalıdır.

3. İşverenin veya yöneticinin cezası nasıl belirlenir?

Ceza sorumluluğu kişiseldir. TCK m.22 çerçevesinde kişinin dikkat ve özen yükümlülüğü, fiili, kusuru ve sonuçla nedenselliği araştırılır. İşveren sıfatı, sigortasız çalıştırma veya unvan tek başına herkesin aynı suçtan aynı cezayı alacağını göstermez.

Bilinçli taksir koşulları oluşursa m.22/3’teki artırım ayrıca değerlendirilir. Ağır sonuç için taksirli yaralama hükümleri ile kasten yaralama hükümleri karıştırılmamalıdır. Sigortasız çalıştırmanın SGK idari yaptırımları da bu ceza hesabından ayrıdır.

4. Başvuru dosyası ve tazminat

Hastane ve adli raporlar, kaza yeri görüntüleri, çalışma ve eğitim kayıtları, koruyucu ekipman belgeleri ile işyeri yazışmaları somut ihmal değerlendirmesinde yararlı olabilir. Tazminat, sosyal güvenlik yardımı ve ceza yaptırımı aynı talep değildir; ücret, zarar, sorumluluk ve uygulanacak süreler ayrıca belirlenir.

5. Fiil tarihi ve ceza hesabı

Aşağıdaki aralıklar 19 Ekim 2026 itibarıyla güncel kanun metnidir. Eski fiile sonradan ağırlaşan ceza doğrudan uygulanmaz; TCK m.7 uyarınca zaman bakımından uygulama ve lehe kanun karşılaştırması yapılır. Nitelikli hâller, yaş, kusur ve bireyselleştirme hükümleri somut sonuç cezayı etkileyebilir.

6. HAGB ve kanun yolu otomatik değildir

HAGB, beraat veya her dosyada cezanın paraya çevrilmesi anlamına gelmez. Güncel CMK m.231’de sonuç cezanın iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası olması yanında önceki kasıtlı mahkûmiyet, mahkemenin kanaati, zararın giderilmesi ve diğer koşullar aranır. Sanığın kabulü bağımsız genel koşul değildir; eski kararların geçiş hükümleri saklıdır.

Güncel genel ceza istinafı süresi gerekçeli kararın tebliğinden iki haftadır (CMK m.273). HAGB’de m.231/12 ve m.272/3 istisnaları; farklı bir karar türünde o karara özgü yol ve süre incelenmelidir. Belirli ceza, HAGB, erteleme veya tahliye sonucu önceden garanti edilemez.

İlgili yazılar

Yaralama Suçu ve Cezası: Kapsamlı Rehber · Alkollü Trafik Kazasında Bilinçli Taksir Nedir?

Güncellik kontrolünde kullanılan resmî kaynaklar

• 5237 sayılı Kanun — güncel metin

• 5271 sayılı Kanun — güncel metin

• 5510 sayılı Kanun — güncel metin

• 6098 sayılı Kanun — güncel metin