Tenkis Davası: Saklı Pay ve Hesaplama

Mevzuat ve süre kontrolü: 19 Ekim 2026.

Özet

Tenkis, saklı payı zedeleyen tasarrufun kanuni sınırlar içinde azaltılmasıdır. Her aile içi bağış otomatik tenkise tabi olmadığı gibi, tenkis ile muris muvazaasına dayalı tapu iptali aynı dava değildir.

1. Saklı pay ve tereke hesabı

TMK m.505–506 uyarınca altsoy, ana ve baba ile sağ kalan eşin saklı payı kanuni koşullara göre belirlenir; kardeşin güncel saklı payı yoktur. Altsoyda yasal payın yarısı, ana ve babadan her birinde dörtte biri esastır. Eşin saklı payı birlikte mirasçı olduğu zümreye göre yasal payının tamamı veya dörtte üçüdür.

M.507’de hesap ölüm günündeki tereke durumuna dayanır; sayılan borç ve giderler düşülür. M.508 uyarınca sağlararası karşılıksız kazandırmalar yalnız tenkise tabi oldukları ölçüde eklenir. Tapudaki bir bedelle güncel piyasa tutarını tek başına karşılaştırmak bütün hesaplamayı karşılamaz.

2. M.565’te doğru bent ve koşullar

M.565’in birinci bendi; mirasçılık sıfatını kaybeden yasal mirasçıya miras payına mahsuben yapılan sağlararası kazandırmaları, geri verilmemek kaydıyla altsoya malvarlığı devri veya borçtan kurtarma kazandırmalarını ve alışılmışın dışında çeyiz/kuruluş sermayesini kapsar. Bu kapsamı ikinci bent diye göstermek yanlıştır.

İkinci bent, miras haklarının ölümden önce tasfiyesi amacıyla yapılan kazandırmalardır. Üçüncü bent dönme hakkı saklı bağışlamalar ile ölümden önceki bir yılda âdet üzere hediyeler dışındaki bağışları; dördüncü bent saklı pay kurallarını etkisiz kılma amacı açık kazandırmaları düzenler. Ölümden bir yıldan eski her bağışın koşulsuz korumalı olduğu sonucu çıkarılamaz.

3. Bir yıl ve on yıl nasıl başlar?

M.571’de dava açma hakkı, saklı pay zedelenmesinin öğrenilmesinden bir yıl ve her hâlde vasiyetnamede açılma, diğer tasarrufta mirasın açılması üzerinden on yıl geçmekle düşer. Bunlar hak düşürücü sürelerdir; zamanaşımı olarak adlandırılmamalıdır.

Bir tasarrufun iptali önceki tasarrufun yürürlüğe girmesini sağlıyorsa süreler iptal kararının kesinleşmesiyle başlar. Bu özel koşul, açılan her iptal veya muvazaa davasının bütün tenkis sürelerini yeniden başlattığı anlamına gelmez. Tenkis iddiasının def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilmesi, yeni dava süresinin sınırsız olduğu anlamına da gelmez.

4. Dava dosyası ve talep ayrımı

Mirasçılık belgesi, ölüm ve vasiyetnamenin açılma kayıtları, tapu devirleri, banka belgeleri, borç ve giderler ile zedelenmenin öğrenilme delilleri birlikte değerlendirilmelidir. HMK m.2 ve m.11 kapsamında görev ve mirasbırakanın son yerleşim yeri kesin yetkisi kontrol edilir.

Tenkise tabi işlemin türü, saklı pay hesabı ve talebin yöneltileceği kişi somutlaştırılmalıdır. Belirsiz alacak davası her tenkis dosyasında otomatik güvenli yol olarak gösterilemez. Değerleme, talep biçimi ve ispat koşulları dosyaya göre değerlendirilir.

İlgili yazılar

Muris Muvazaası Davası: Şartlar ve İspat · Vasiyetname Türleri ve Geçerlilik Şartları

Güncellik kontrolünde kullanılan resmî kaynaklar

• 4721 sayılı Kanun — güncel metin

• 6100 sayılı Kanun — güncel metin