1. Uyuşmazlığın Konusu ve Hukuki Sorun
Uzun yıllar boyunca Türk bilişim hukukunda sosyal medya paylaşımları, çevrimiçi haber siteleri, şikâyet platformları ve forumlarda yer alan hakaret, iftira, gerçeğe aykırı itham ve karalama içeriklerine karşı en hızlı başvuru yolu 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun'un 9. maddesi idi. Kişilik haklarının ihlal edildiğini iddia eden gerçek ve tüzel kişiler doğrudan Sulh Ceza Hâkimliğine başvurmakta; hâkimlik duruşma açmaksızın dosya üzerinden 24 saat içinde içeriğin çıkarılmasına ve/veya URL erişiminin engellenmesine karar verebilmekteydi.
Ancak bu mekanizmanın çekişmesiz yargı benzeri hızlı yapısı; kamu yararı taşıyan eleştirel haberlerin ve tüketici yorumlarının da karşı tarafın savunması alınmaksızın kolayca sansürlenmesine yol açtığı gerekçesiyle binlerce bireysel başvuruya konu oldu. Anayasa Mahkemesinin Keskin Kalem Yayıncılık pilot kararının ardından itiraz yoluyla önüne gelen dosyada çözümlenen temel anayasal sorun; 5651 sayılı Kanun m. 9'un ifade ve basın özgürlüklerini (Anayasa m. 26 ve m. 28) demokratik toplum düzeninin gereklerine ve kanunilik ilkesine uygun biçimde sınırlandırıp sınırlandırmadığıdır.
2. Yüksek Mahkemenin Hukuki Gerekçesi ve İptal Kararı
Anayasa Mahkemesi, 11.10.2023 tarihli ve E. 2020/76, K. 2023/172 sayılı (10.01.2024 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanıp 10 Ekim 2024 itibarıyla yürürlüğe giren) tarihi kararıyla 5651 sayılı Kanun'un 9. maddesini tüm fıkralarıyla birlikte iptal etmiştir. Yüksek Mahkemenin iptal gerekçesi üç ana sütuna dayanmaktadır:
a) Kanunilik, Belirlilik ve Kademeli Müdahale Eksikliği
AYM'ye göre m. 9 kapsamında kişilik haklarına saldırının yalnızca ilk bakışta (prima facie) açıkça anlaşıldığı tartışmasız hallerle sınırlandırılmamış olması, Sulh Ceza Hâkimliklerine sınırları belirsiz bir takdir alanı bırakmaktaydı. Ayrıca içerik çıkarma veya erişim engelleme gibi en ağır tedbirden önce tekzip/cevap hakkı ya da uyarı şerhi gibi ifade özgürlüğünü daha az kısıtlayan kademeli araçlar öngörülememişti.
b) Çekişmeli Yargılama ve Silahların Eşitliği Güvencesinin Yokluğu
İçerik sağlayıcısına ve basın kuruluşuna hiçbir bildirim yapılmadan, savunması ve delilleri toplanmadan tek taraflı evrak incelemesiyle süresiz erişim engeli konulması; karara yapılan itirazların da yine dosya üzerinden matbu gerekçelerle reddedilmesi Anayasa m. 13, m. 26, m. 28 ve m. 40 (etkili başvuru hakkı) hükümlerine aykırı yapısal bir sorun olarak tespit edilmiştir.
c) İptal Sonrası Devam Eden ve Sona Eren Başvuru Yolları Ayrımı
5651 sayılı Kanun m. 9'un iptali internet ortamında kişilik haklarının korumasız kaldığı anlamına gelmemektedir; yalnızca genel kişilik hakkı ihlalleri için doğrudan Sulh Ceza Hâkimliğine m. 9 başvurusu sona ermiştir. Buna karşılık özel kanun maddeleri ve genel hukuk mahkemesi yolları tam kapasiteyle yürürlüktedir:
- Özel Hayatın Gizliliği İhlalleri (5651 s. Kanun m. 9/A — Devam Ediyor): Kişinin mahrem görüntülerinin, özel yazışmalarının, ev/aile mahremiyetinin ifşa edildiği acil durumlarda doğrudan Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumuna (BTK) başvurularak erişimin engellenmesi ve kararın 24 saat içinde Sulh Ceza Hâkimliği onayına sunulması mekanizması yürürlüktedir.
- Katalog Suçlar ve Kamu Düzeni (5651 s. Kanun m. 8 ve m. 8/A — Devam Ediyor): Yasa dışı bahis, müstehcenlik, intihara yönlendirme, çocukların cinsel istismarı gibi katalog suçlarda Cumhuriyet savcılığı, Sulh Ceza Hâkimliği ve BTK yetkileri aynen sürmektedir.
- Genel Kişilik Hakkı ve Ticari İtibar Saldırıları (TMK m. 24-25 ve TTK m. 56): Hakaret, karalama kampanyası, sahte Google/şikâyet yorumları ve itibar suikastlarında yetkili merci artık Asliye Hukuk Mahkemesi (taraflar tacirse ve eylem ticari haksız rekabet oluşturuyorsa Asliye Ticaret Mahkemesi) olup, dava açılırken 6100 sayılı HMK m. 389 vd. uyarınca İhtiyati Tedbir yoluyla URL erişiminin engellenmesi ve içeriğin yayından kaldırılması talep edilmektedir.
3. Şirketler ve Bireyler İçin Kritik Uygulama Sonuçları
Yeni dönemde çevrimiçi itibar yönetimi daha güçlü delil hazırlığı ve doğru görevli mahkeme seçimi gerektirmektedir:
- HMK m. 390 Yaklaşık İspat Dosyası: Asliye Hukuk veya Asliye Ticaret Mahkemesinden hızlı ihtiyati tedbir kararı alabilmek için ihlal edici URL adresleri (tam alt bağlantı bazında), e-Tespit tutanağı, iddiaların gerçeğe aykırılığını gösteren resmi belgeler ve gecikmesinde doğacak telafisi güç itibar/ciro zararı somut olarak ortaya konulmalıdır.
- Platform İçi 'Uyar-Kaldır' ve KVKK Unutulma Hakkı: Yargı yoluyla eş zamanlı olarak sosyal medya ağlarının Türkiye temsilciliklerine hukuki kaldırma bildirimi gönderilmeli; arama motoru indekslerinden eski ve güncelliğini yitirmiş içeriklerin silinmesi için ise KVKK Kurulunun Unutulma Hakkı (Arama Motoru İndeksinden Çıkarma) başvuru prosedürü işletilmelidir.
Doğru mahkemede ve sağlam yaklaşık ispatla kurgulanan TMK m. 24-25 ihtiyati tedbir talepleri, hem AYM'nin aradığı adil yargılanma güvencelerini sağlamakta hem de Erişim Sağlayıcıları Birliği (ESB) üzerinden icra edilerek hukuka aykırı içeriği ortadan kaldırmaktadır.