1. Uyuşmazlığın Konusu ve Hukuki Sorun
E-ticaret şirketleri, ödeme kuruluşlarıyla çalışan tüccarlar, döviz/altın ticareti yapan işletmeler ve eşten eşe (P2P) kripto varlık transferi gerçekleştiren yatırımcılar; üçüncü bir müşteriden veya karşı taraftan gelen tek bir şüpheli havale nedeniyle tüm banka hesaplarının ve kripto borsa cüzdanlarının aniden bloke edilmesi (dondurulması) sorunuyla sıkça karşılaşmaktadır. Örneğin yasal mal satışı veya kripto bozumu karşılığında hesabına 40.000 TL gelen bir şirketin, parayı gönderen kişinin başka bir ildeki bilişim dolandırıcılığı veya yasa dışı bahis soruşturmasına karışmış olması sebebiyle milyonlarca liralık maaş, vergi ve tedarikçi ödemesi yaptığı tüm ticari hesaplarına tam bloke konulabilmektedir.
Soruşturma aşamasında Cumhuriyet savcılıkları, Sulh Ceza Hâkimlikleri ve Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK) süreçlerinde ortaya çıkan temel hukuki sorun; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) m. 128 (hak ve alacaklara elkoyma) ve 5549 sayılı Kanun m. 17 - m. 19/A koruma tedbirlerinin somut şüphe tutarını aşacak biçimde kişinin meşru ticari malvarlığının tamamına yaygınlaştırılıp yaygınlaştırılamayacağıdır.
2. Yüksek Mahkemenin Hukuki Gerekçesi ve Yerleşik İlke
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, ilgili Ceza Daireleri ve Anayasa Mahkemesinin mülkiyet hakkı (Anayasa m. 35) eksenli yerleşik içtihatları; hak ve alacaklara el koymayı olağan bir ihtiyati işlem değil, ağır sonuçlar doğuran istisnai bir koruma tedbiri olarak kabul etmekte ve dört katı hukukilik süzgeci öngörmektedir:
a) Somut Delillere Dayanan Kuvvetli Şüphe ve Katalog Suç Şartı
CMK m. 128/1 uyarınca banka hesaplarına veya kripto varlık alacaklarına el konulabilmesi için "basit başlangıç şüphesi" yeterli değildir; suçun işlendiğine ve bu hak ve alacakların suçtan elde edildiğine dair somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin bulunması ve soruşturulan fiilin CMK m. 128/2'de tahdidi olarak sayılan katalog suçlardan (örneğin nitelikli dolandırıcılık, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama, zimmet, ihaleye fesat karıştırma vb.) biri olması zorunludur.
b) Kurum Raporu Alınması Zorunluluğu (CMK m. 128/2)
Kanunun emredici hükmü gereğince el koyma kararı verilebilmesi için ilgisine göre BDDK, SPK, MASAK, Hazine Müsteşarlığı veya Kamu Gözetimi Kurumu uzmanlarından suçtan elde edilen değerin tespitine yönelik üç ay içinde hazırlanacak raporun alınması usuli bir güvencedir. Rapor alınmaksızın veya matbu, gerekçesiz şablon ifadelerle süresiz uzatılan el koyma kararları kanunun lafzına ve amacına aykırıdır.
c) Suçtan Elde Edilen Değerle Sınırlılık ve Ölçülülük İlkesi
Anayasa m. 13 ve CMK m. 128'in en kritik içtihat kuralı orantılılıktır. El koyma tedbirinin amacı ileride verilebilecek olası kazanç müsaderesini (TCK m. 55) güvence altına almaktır; şüpheliyi henüz mahkûm olmadan ekonomik olarak çökertmek değildir. Yargıtay ve AYM kararlarına göre; suçtan kaynaklandığı iddia edilen tutar belirli veya belirlenebilir ise (örneğin hesaba giren şüpheli işlem 75.000 TL ise), tedbir yalnızca bu miktarla sınırlı (kısmi tutar blokesi) olarak uygulanmalıdır. Meşru ticari faaliyetten, maaştan veya vergi iadesinden kaynaklandığı belgelenen bakiye kısmın ve diğer banka hesaplarının tümüyle bloke altında tutulması açık bir ölçülülük ihlalidir.
d) MASAK Askıya Alma (5549 s. Kanun m. 19/A) ve Bilişim Suçları Geçici Blokeleri
Bankaların veya kripto platformlarının şüpheli işlem bildirimi (ŞİB) üzerine 5549 sayılı Kanun m. 19/A kapsamında uygulanan 7 iş günlük idari askıya alma işlemleri ile bilişim suçlarında acil geçici hesap askıya alma tedbirleri de süre sınırlamalarına tabidir; yasal süresi içinde hâkim onayına dayalı usulüne uygun bir CMK m. 128 kararına dönüşmeyen fiili banka blokelerinin sürdürülmesi hukuki dayanaktan yoksundur.
3. Şirketler ve Hesap Sahipleri İçin Kritik Sonuçlar
Hesabına bloke konulan şirketlerin ve bireylerin rastgele dilekçe vermek yerine teknik-mali delil dosyasıyla hareket etmesi elzemdir:
- Bloke Kaynağının Tespiti: Öncelikle blokenin bankanın iç uyum (compliance) biriminden mi, MASAK m. 19/A askıya alma kararından mı yoksa belirli bir Cumhuriyet Başsavcılığı / Sulh Ceza Hâkimliği CMK m. 128 kararından mı kaynaklandığı dosya numarasıyla netleştirilmelidir.
- Meşru Kaynak İspatı ve 'Tutarla Sınırlama' Talebi: Sulh Ceza Hâkimliğine yapılacak itirazda şüpheli transferin dayanağı olan e-Fatura, kargo teslim tutanağı, P2P emir eşleşme ekranı ve müşteri yazışmaları sunulmalı; soruşturmanın selameti için tedbir devam edecekse dahi blokenin yalnızca ihtilaflı işlem tutarı kadar kısmi blokeye dönüştürülerek hesabın geri kalan ticari işleyişinin açılması talep edilmelidir.
- P2P Kripto İşlemlerinde Üçüncü Kişi Ödemesi Yasağı: Yatırımcılar ve OTC masaları, kripto satışlarında kesinlikle alıcıyla aynı isimde olmayan üçüncü şahıs IBAN'larından ("eşimin/arkadaşımın hesabından gönderiyorum" kurgusu — üçgen dolandırıcılık) ödeme kabul etmemelidir.
Doğru hukuki itiraz ve kaynak belgelendirmesiyle ölçüsüz genel hesap blokelerinin kaldırılması veya uyuşmazlık tutarıyla sınırlandırılması ticari hayatın devamlılığını kurtarmaktadır. İtirazların soyut gerekçelerle reddedilmesi ve tedbirin makul süreyi aşarak mülkiyet hakkı üzerinde aşırı bir külfete dönüşmesi halinde ise Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yoluyla ihlal ve tazminat kararı alınabilmesi de etkili bir üst denetim mekanizması olarak işletilmelidir.