1. Uyuşmazlığın Konusu ve Hukuki Sorun
Son yıllarda Türkiye genelindeki Ağır Ceza Mahkemelerinin iş yükünde ilk sıralara yerleşen en yakıcı ceza hukuku meselelerinden biri kamuoyunda "IBAN kiralama / banka hesabı kullandırma" olarak bilinen vakalardır. Organize siber dolandırıcılık şebekeleri; sahte ikinci el ürün ilanları, kapora tuzakları, görev yap para kazan kurguları, forex/kripto yatırım vaatleri ve sahte ev/araç kiralama siteleri üzerinden mağdurlardan topladıkları paraları kendi hesaplarına değil; sosyal medya ilanlarıyla ulaştıkları üniversite öğrencilerinin, iş arayan gençlerin veya dar gelirli bireylerin banka ve kripto hesaplarına yönlendirmektedir.
Asıl failler yurt dışı IP adresleri ve kripto karıştırıcılar arkasında gizlenirken, paranın ilk düştüğü IBAN'ın resmi sahibi olan kişi hakkında 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (TCK) m. 158/1-f uyarınca her bir mağdur yönünden ayrı ayrı (zincirleme suç hükümleri uygulanmaksızın gerçek içtima ile!) 4 yıldan 10 yıla kadar hapis ve suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olmamak üzere adli para cezası istemiyle Ağır Ceza Mahkemesinde kamu davaları açılmaktadır. Temel hukuki sorun; mağdurla hiç iletişime geçmeyen, sahte ilanı kendisi koymayan hesap sahibinin hangi şartlarda doğrudan kast, olası kast (TCK m. 21/2), müşterek fail (TCK m. 37) veya yardım eden (TCK m. 39) sayılacağı ve hangi istisnai hallerde suç kastının (manevi unsurun) bulunmadığı kabul edilerek beraat kararı verileceğidir.
2. Yüksek Mahkemenin Hukuki Gerekçesi ve Yerleşik İlke
Yargıtay Ceza Genel Kurulu ve nitelikli dolandırıcılık dosyalarına bakan Yargıtay Ceza Daireleri, bir yandan organize bilişim suçlarıyla etkin mücadeleyi diğer yandan ceza hukukunun evrensel kusursuz suç ve ceza olmaz ilkesini gözeterek çok katmanlı bir delil değerlendirme standardı oluşturmuştur:
a) Banka ve Bilişim Sistemlerinin 'Araç Olarak Kullanılması' Unsuru
TCK m. 158/1-f'deki nitelikli halin oluşması için mağdurun iradesini fesada uğratan hileli davranışın bilişim sistemi (sahte web sitesi, ilan portalı, sosyal medya platformu) üzerinden gerçekleştirilmesi ve haksız menfaatin banka/kredi kurumu kanalıyla temin edilmesi gerekir. Banka hesabının suç gelirinin tahsili ve izinin kaybettirilmesi için tahsis edilmesi, suçun icra hareketlerinin tamamlanmasında kilit bir halkadır.
b) Komisyon Karşılığı Çoklu Hesap Kullandırmada 'Olası Kast' ve İştirak
5549 sayılı MASAK Kanunu m. 15 uyarınca başkasının hesabına hareket eden kişinin bunu bankaya yazılı bildirmemesi başlı başına ayrı bir suçtur. Yargıtay'a göre; tanımadığı veya sosyal medyadan ulaştığı kişilere haftalık/aylık kira ya da işlem başı %3-%10 komisyon karşılığında birden fazla banka hesabı açıp mobil bankacılık şifrelerini ve SIM kartını teslim eden yahut hesabına art arda farklı şehirlerdeki tanımadığı kişilerden gelen paraları anında ATM'den çekip kripto varlığa çevirerek üçüncü kişilere aktaran sanık, paranın yasa dışı bir suçtan kaynaklandığını öngörmekte ve "olursa olsun" diyerek kabullenmektedir (TCK m. 21/2 olası kast). İcra hareketleri üzerindeki hâkimiyet derecesine göre bu kişiler TCK m. 37 kapsamında müşterek fail veya maddi olanak sağlayan TCK m. 39 kapsamında yardım eden olarak cezalandırılmaktadır.
c) Hileye Maruz Kalan veya Yakın Güven İlişkisiyle Yanıltılan Kişilerde Manevi Unsur Araştırması
Buna karşılık Yargıtay Ceza Genel Kurulu, şekli objektif sorumluluğu reddetmekte ve mahkemelerin eksik incelemeyle mahkûmiyet kurmasını bozmaktadır. Örneğin; şahsın aynı işyerindeki arkadaşının "hesabımda icra var, müşterimden gelecek tek seferlik ödemeyi alabilir miyim" ricasına güvenerek hiçbir komisyon almaksızın hesabını kullandırması, sahte bir e-ticaret/muhasebe iş ilanına başvurup bizzat dolandırıcıların hilesine düşürülmesi (TCK m. 30 hata hükümleri) veya gerçek bir kripto/ürün satışı yaptığını belgeleyebilmesi hallerinde suç işleme kastının (manevi unsurun) bulunup bulunmadığı tüm teknik delillerle araştırılmalıdır.
3. Savunma Stratejisi ve Uygulama İçin Kritik Sonuçlar
TCK m. 158/1-f yargılamalarında maddi gerçeğin ortaya çıkarılması ve telafisi imkânsız hürriyeti bağlayıcı cezaların önlenmesi için şu teknik araştırmalar hayati önem taşır:
- Dijital İz, IP, CGNAT ve HTS Baz İstasyonu Analizi: Sahte ilanın yüklendiği IP adresi, mağdurla WhatsApp üzerinden görüşen GSM hattının HTS baz kayıtları, mobil bankacılığa giriş yapılan cihazın IMEI/MAC kimliği ve paranın çekildiği ATM güvenlik kamerası görüntülerinin sanıkla eşleşip eşleşmediği mutlaka bilirkişi incelemesiyle ortaya konulmalıdır.
- Hesap Hareketlerinin Bütüncül İncelenmesi: Sanığın hesabından geçen paradan herhangi bir komisyon kesip kesmediği, işlemin tek seferlik mi yoksa sistematik mi olduğu ve sanığın kendisini yönlendiren kişilerle yaptığı tüm yazışmalar savcılık aşamasında dosyaya kazandırılmalıdır.
- TCK m. 168 Etkin Pişmanlık ve Uzlaştırma Değerlendirmesi: TCK m. 158 uzlaştırma kapsamında olmamakla birlikte, TCK m. 168 uyarınca kovuşturma başlamadan önce mağdurun zararının tamamen giderilmesi halinde cezada üçte ikisine (2/3) kadar, kovuşturma başladıktan sonra hüküm verilmezden önce giderilmesi halinde ise yarısına (1/2) kadar indirim uygulanması ve cezanın sonuç miktarına göre infaz rejiminin tamamen değişmesi mümkündür.
Bireylerin hiçbir ad ve vaat altında banka hesaplarını, dijital cüzdanlarını veya GSM hatlarını üçüncü kişilerin kullanımına açmaması ise en temel hukuki korunma kuralıdır.