1. Uyuşmazlığın Konusu ve Hukuki Sorun
Teknoloji girişimlerinde, kurumsal dijital dönüşüm projelerinde ve oyun stüdyolarında en ağır hukuki krizlerden biri yatırım turu (due diligence) veya şirket satışı (exit) aşamasında patlak vermektedir: Şirket kuruluş aşamasında yazılım altyapısını, mobil uygulama kodlarını veya arayüz tasarımlarını dışarıdan bağımsız bir yazılımcıya (freelancer), kurucu ortağa ya da bir yazılım evine sipariş etmiş, bedelini banka üzerinden eksiksiz ödemiş ve faturasını almıştır. Taraflar arasındaki sözleşmeye ise yalnızca "Geliştirilen yazılımın tüm mülkiyeti ve telif hakları işveren şirkete aittir" şeklinde tek cümlelik genel bir madde yazılmıştır.
Yıllar sonra şirket milyonlarca dolarlık değerlemeye ulaştığında eski yazılımcı veya ajans ortaya çıkarak 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) m. 52 uyarınca geçerli bir mali hak devri yapılmadığını, kaynak kodların yeni versiyonlarının geliştirilmesinin (işleme hakkı) ve bulut üzerinden SaaS olarak sunulmasının (umuma iletim hakkı) kendi telif hakkına tecavüz oluşturduğunu ileri sürerek 3 katına kadar telif tazminatı (FSEK m. 68) talep etmektedir. Fatura ödenmiş olması yazılımcının telif iddiasını bertaraf etmeye yeterli midir?
2. Yüksek Mahkemenin Hukuki Gerekçesi ve Yerleşik İlke
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 5846 sayılı FSEK m. 2/1-1 uyarınca "ilim ve edebiyat eseri" olarak korunan bilgisayar programları ve hazırlık tasarımları üzerindeki hak devirlerinde FSEK'in eser sahibini koruyan emredici şekil kurallarını tavizsiz biçimde uygulamaktadır:
a) FSEK m. 52 Kapsamında Adi Yazılı Şekil ve 'Tek Tek Sayma' Zorunluluğu
FSEK m. 52 hükmü son derece açıktır: "Mali haklara dair sözleşmelerin ve tasarrufların yazılı olması ve konuları olan hakların ayrı ayrı gösterilmesi şarttır." Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin istikrar kazanmış içtihadına göre buradaki yazılılık bir ispat şartı değil, geçerlilik (sıhhat) şartıdır. Dahası, sözleşmede "tüm fikri ve sınai haklar, her türlü telif hakkı süresiz devredilmiştir" şeklindeki soyut ve toptancı ifadeler FSEK m. 52'deki ayrı ayrı gösterilme koşulunu karşılamaz. Geçerli bir devir için FSEK m. 21-25 arasındaki mali hakların ismen tek tek belirtilmesi gerekir:
- İşleme Hakkı (FSEK m. 21): Kaynak kodun güncellenmesi, yeni modüller eklenmesi, başka programlama diline çevrilmesi ve türev yazılım üretilmesi için hayati haktır,
- Çoğaltma Hakkı (FSEK m. 22): Yazılımın sunuculara, cihazlara ve yedekleme ortamlarına yüklenmesi ve kopyalanması hakkıdır,
- Yayma Hakkı (FSEK m. 23): Yazılımın fiziki veya dijital kopyalarının üçüncü kişilere satılması, kiralanması ve dağıtılması hakkıdır,
- Temsil Hakkı (FSEK m. 24) ve Umuma İletim Hakkı (FSEK m. 25): Yazılımın internet, bulut (SaaS) ve uygulama marketleri üzerinden kullanıcılara sunulması ve erişime açılması hakkıdır.
Ayrıca devrin süre, yer (tüm dünya / Türkiye) ve sayı/muhteva bakımından sınırsız ve tam devir mi yoksa basit/tam ruhsat (lisans) mı olduğunun açıkça yazılması gerekir; aksi halde amaca göre en dar yorum ilkesi devreye girer.
b) Henüz Meydana Getirilmemiş Eserlerde 'Devir Taahhüdü' ile 'Tasarruf İşlemi' Ayrımı (FSEK m. 48/son)
Uygulamada en sık gözden kaçan ikinci tuzak FSEK m. 48/son hükmüdür: "Henüz vücuda getirilmemiş veya tamamlanacak olan bir esere ilişkin mali hakların devri batıldır; ancak devir taahhüdü geçerlidir." Yazılım sipariş sözleşmesi imzalandığı gün yazılım henüz kodlanmamış olduğundan, sözleşmedeki madde hukuken yalnızca bir devir vaadi (taahhüdü) niteliğindedir! Yazılım tamamlanıp teslim edildiğinde mali hakların doğrudan mülkiyete geçmesi için teslim anında ayrı bir Eser Teslim ve Mali Hak Devir Protokolü (tasarruf işlemi) imzalanması gerekir.
c) Bordrolu Çalışan (FSEK m. 18/2) ile Dış Yüklenici Farkı
FSEK m. 18/2 uyarınca hizmet sözleşmesi (SGK bordrolu iş ilişkisi) kapsamında görev icabı çalışan yazılımcıların meydana getirdiği yazılımlar üzerindeki mali hakları kullanma yetkisi kanunen işverene aittir; ancak şirket dışından fatura kesen serbest çalışanlar, şahıs şirketleri, ajanslar ve bordrosuz kurucu ortaklar FSEK m. 18/2 kapsamına girmezler.
3. Şirketler ve Girişimler İçin Kritik Sonuçlar
Yazılım varlığının hukuki temizliği (IP Chain of Title), bir teknoloji şirketinin en değerli bilançosudur:
- Çift Aşamalı Sözleşme Kurgusu: Dış yazılım geliştiricilerle başta FSEK m. 21, 22, 23, 24 ve 25 haklarını yer, süre ve mecra sınırı olmaksızın tek tek sayan yazılı Yazılım Geliştirme ve Devir Taahhüdü Sözleşmesi, proje ve kaynak kod (Git deposu) tesliminde ise ıslak veya nitelikli elektronik imzalı (NES) Kesin Mali Hak Devir Beyannamesi imzalanmalıdır.
- Manevi Hakların Kullanım Yetkisi ve Kaynak Kod Teslimi: Eser sahibinin manevi hakları (adın belirtilmesi, eserde değişiklik yapılmasını men etme - FSEK m. 14-16) devredilemez olduğundan, ticari gerekliliklerle kodda yapılacak değişikliklere muvafakat edildiği sözleşmede açıkça düzenlenmeli ve açık kaynak (open-source GPL/AGPL) kütüphane kısıtlamaları denetlenmelidir.
- Yatırım Öncesi Geriye Dönük İbra ve Devir (IP Clean-Up): Kuruluşta eksik sözleşmeyle yazdırılmış kodlar varsa yatırım turundan önce geliştiricilerle ek devir protokolü imzalanarak fikri mülkiyet zinciri eksiksiz kapatılmalıdır.
Bu şekil kurallarına tam uyum, yazılım şirketlerini ileride telafisi imkânsız ihtiyati tedbir ve telif tazminatı tehditlerinden kesin biçimde korur.