Özet
Yüksek nitelikli yazılım mühendislerini ve üst düzey yöneticileri sınırlı nakit kaynakla bünyesine katmak ve uzun vadeli değer yaratımına ortak etmek isteyen teknoloji girişimleri için Çalışan Hisse Opsiyon Planları (ESOP), Sınırlandırılmış Pay Birimleri (RSU) ve Gölge Pay (Phantom Stock / VSOP) modelleri stratejik birer insan kaynakları ve yatırım aracıdır. Ancak 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nda (TTK) Amerikan hukukundaki gibi ihraç edilmemiş havuz payı (authorized unissued pool) kurumunun bulunmaması, pay opsiyonlarının şarta bağlı sermaye artırımı (TTK m. 463), şirketin kendi paylarını iktisabı (TTK m. 379) veya kurucu ortakların alım opsiyonu taahhüdü üzerinden özenle kurgulanmasını zorunlu kılar. Öte yandan 7491 sayılı Kanun ile 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu (GVK) m. 17'ye eklenen teknogirişim şirketi pay senedi istisnası, doğru yapılandırıldığında çalışanlara sağlanan pay menfaatlerinde devrim niteliğinde bir gelir vergisi avantajı sunmaktadır.
I. Teknoloji Girişimlerinde Pay Bazlı Teşvik Modelleri: ESOP, RSU ve Gölge Pay
Girişim sermayesi turlarında yatırımcılar, yatırım öncesi veya sonrası tam seyreltilmiş pay tablosunun (Cap Table) genellikle %5 ila %15'lik bir diliminin kilit çalışanlara tahsis edilmek üzere Opsiyon Havuzu (Option Pool) olarak ayrılmasını talep eder (Term Sheet rehberimize bakınız). Uygulamada birbirinin yerine kullanılsa da üç temel modelin hukuki doğası birbirinden tamamen farklıdır:
- ESOP (Employee Stock Option Plan — Çalışan Pay Opsiyon Planı): Çalışana, belirli bir çalışma süresi (vesting) ve/veya performans hedefinin tamamlanması koşuluyla, gelecekte şirketin gerçek paylarını önceden sabitlenmiş bir kullanım bedeli (Exercise / Strike Price — Türkiye'de çoğunlukla nominal bedel veya tahsis tarihindeki indirimli değer) üzerinden satın alma hakkı (alım opsiyonu) tanır. Opsiyon kullanıldığında çalışan pay defterine gerçek ortak olarak kaydedilir.
- RSU (Restricted Stock Units — Sınırlandırılmış Pay Birimleri): Çalışana bir "satın alma opsiyonu" değil, hakediş (vesting) şartları ve varsa likidite olayı (örneğin halka arz veya M&A satışı — double-trigger RSU) gerçekleştiğinde bedelsiz olarak doğrudan pay devredilmesi/ihraç edilmesi taahhüdüdür. Genellikle Seri B sonrası olgunlaşmış ölçekli girişimlerde tercih edilir.
- Phantom Stock / VSOP (Gölge Pay / Sanal Pay Planı): Çalışana hiçbir aşamada gerçek anonim veya limited şirket payı verilmez; çalışan genel kurula katılmaz, bilgi alma/inceleme veya oy hakkı kullanmaz. Bunun yerine çalışana, şirketin tamamının satılması (Exit) veya kâr dağıtımı yapılması halinde, sanki şirketin belirli sayıda payına sahipmiş gibi hesaplanacak nakdi tutarın ödenmesini öngören saf bir borçlar hukuku alacağı tanınır.
II. 6102 Sayılı TTK Çerçevesinde Gerçek Pay Opsiyonunun 4 Hukuki Kurgusu
Delaware C-Corp yapılanmalarında şirket 10.000.000 adet pay ihraç etmeye yetkili kılınıp bunun 8.500.000 adedini kuruculara ve yatırımcılara dağıtabilir, kalan 1.500.000 adedini ise hiçbir sermaye ödemesi yapılmaksızın "ihraç edilmemiş ESOP havuzu" olarak bekletebilir. Oysa 6102 sayılı TTK'da esas sermaye sisteminde tüm payların kuruluşta veya sermaye artırımında taahhüt edilmesi zorunludur; sahipsiz askıda pay bulunamaz. Bu nedenle Türkiye'deki bir anonim şirkette gerçek pay teslimli ESOP kurgulamak için dört hukuki yoldan biri seçilir:
- Şarta Bağlı Sermaye Artırımı (TTK m. 463 - 472): Kanun koyucunun çalışan pay opsiyonları için özel olarak öngördüğü kurumsal yoldur. Genel kurul, esas sözleşmeye hüküm ekleyerek yeni pay alma (alım) ve değiştirme haklarının kullanılması yoluyla sermayenin şarta bağlı artırılmasına karar verir. Ancak şarta bağlı artırılan sermayenin toplam itibari değeri mevcut sermayenin yarısını (%50'sini) aşamaz (TTK m. 464/1). Çalışan hakedişini tamamlayıp alım hakkını yazılı beyanla ve aracı bir mevduat/katılım bankasına pay bedelini yatırarak kullandığı anda sermaye kendiliğinden artar; yönetim kurulu izleyen hesap döneminin kapanmasından itibaren 3 ay içinde esas sözleşme uyum tescilini yaptırır (TTK m. 468-471). Banka aracılığı ve yıllık tescil prosedürü nedeniyle Seri A ve üzeri kurumsal girişimlerde tercih edilir.
- Kurucu Ortakların Pay Tahsisi ve Alım Opsiyonu (Founder Call Option / Havuz Yedieminliği): Erken aşama girişimlerde en pratik ve düşük maliyetli yöntemdir. Kuruculardan biri veya tamamı (yahut bu amaçla belirlenen havuz pay sahibi), kendi üzerindeki payların örneğin %10'luk kısmını sanal olarak ESOP havuzuna tahsis eder ve çalışanla 6098 sayılı TBK kapsamında Alım Opsiyonu Sözleşmesi imzalar. Çalışan vesting süresini doldurduğunda kurucu, ilgili payları nominal bedelle çalışana devreder. Üçüncü kişiye devir riskini önlemek için bu paylar üzerinde Pay Sahipleri Sözleşmesi (SHA) kısıtlamaları tesis edilir.
- Şirketin Kendi Paylarını İktisap Etmesi (TTK m. 379): Anonim şirket, genel kurulun yönetim kurulunu yetkilendirmesiyle (en çok 5 yıl için) esas veya çıkarılmış sermayesinin en fazla onda birini (%10'unu) aşmamak ve bedelleri düşüldükten sonra net aktifin sermaye ile kanuni yedek akçeler toplamının altına düşmemesi (serbest yedek akçe varlığı) şartıyla kendi paylarını ivazlı iktisap edip çalışanlara devredebilir. Ancak erken aşama startup'ların bilançosunda genellikle dağıtılabilir kâr/serbest yedek akçe bulunmadığından TTK m. 379 ancak kârlı teknoloji şirketlerinde uygulanabilir.
- Genel Sermaye Artırımında Rüçhan Hakkının Kısıtlanması (TTK m. 461): Çalışanların opsiyon kullanım pencereleri toplulaştırılarak (örneğin yılda bir kez veya Exit hemen öncesinde) nakdi sermaye artırımı yapılır; mevcut ortakların yeni pay alma (rüçhan) hakları TTK m. 461/2'de açıkça haklı sebep olarak sayılan "işçilerin şirkete katılmaları" gerekçesiyle esas sermayenin en az %60'ının olumlu oyuyla kısıtlanır ve yeni paylar doğrudan hak kazanan çalışanlara ihraç edilir.
III. Phantom Stock (Gölge Pay / VSOP): 6098 Sayılı TBK Kapsamında Sözleşmesel Prim Modeli
Türkiye'de 30 veya 50 çalışana gerçek pay verildiğinde, her genel kurul toplantısına tüm çalışanların çağrılması, pay defteri takibi, işten ayrılan çalışandan payın geri alınması ve M&A çıkışında 50 ayrı satıcıdan ıslak imza toplanması (Drag-Along icrası) ciddi operasyonel yük doğurur. Bu sebeple Türkiye'deki startup ekosisteminde Phantom Stock (Gölge Pay / Sanal Pay — VSOP) modeli en yaygın alternatif haline gelmiştir.
Gölge pay sözleşmesi, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'ndaki sözleşme özgürlüğü (TBK m. 26) çerçevesinde düzenlenen, ödemesi geciktirici şarta (Likidite Olayı / Exit) bağlanmış özel bir teşvik primi taahhüdüdür. Şirket sanal bir birim havuzu oluşturur (örneğin 1.000.000 sanal birim = şirket değerinin %10'u). Şirketin %100'ü 20.000.000 USD bedelle satıldığında ve çalışanın hak edilmiş (vested) 10.000 sanal birimi (%0,1 karşılığı) bulunduğunda, çalışan pay sahibi olmasa da kapanış tahsilatından brüt 20.000 USD karşılığı prim alacağına hak kazanır. Ancak Gölge Pay ödemesi hukuken "ücret / prim" (GVK m. 61, 4857 s. İşK m. 32) niteliğinde olduğundan; ödendiği ayda %15-%40 artan oranlı gelir vergisi stopajına, damga vergisine ve o ayki SGK prim tavanına kadar sigorta primine tabi tutulur; GVK m. 17'deki pay senedi vergi istisnasından doğrudan yararlanamaz!
IV. Hakediş Mekanizması: Cliff (Uçurum), Vesting, Hızlandırma (Acceleration) ve Leaver Kuralları
Hem gerçek ESOP hem de Gölge Pay planlarında çalışanın ilk günden tüm hakları alıp birkaç ay sonra ayrılmasını önlemek için uluslararası standartta zamana yayılı hakediş takvimi uygulanır:
- 4 Yıllık Vesting ve 1 Yıllık Cliff (Uçurum Süresi): Toplam hakediş süresi 48 aydır. İlk 12 ay boyunca Cliff uygulanır; çalışan 11. ayda şirketten ayrılırsa hiçbir opsiyon hak edemez (%0). Tam 12. ay dolduğunda toplam opsiyon paketinin %25'i tek seferde hak edilir; kalan %75'lik kısım ise takip eden 36 ay boyunca her ay eşit olarak (ayda 1/48 = %2,0833 oranında) ya da üçer aylık dilimlerle hak edilir.
- Tek Tetikleyicili ve Çift Tetikleyicili Hızlandırma (Single vs. Double-Trigger Acceleration): Girişim 4 yıllık süre dolmadan, örneğin 2. yılda büyük bir teknoloji şirketi tarafından satın alınırsa (Exit / Change of Control) henüz hak edilmemiş (%50) opsiyonlara ne olacağı kritik bir müzakere konusudur. Alıcı şirket anahtar mühendislerin satıştan hemen sonra işi bırakmasını istemediği için Single-Trigger (sadece satışla tüm payların anında hak edilmesi) yerine Double-Trigger Acceleration tercih edilir: Birinci tetikleyici şirketin satılması, ikinci tetikleyici ise satıştan sonraki 12-18 ay içinde çalışanın iş sözleşmesinin alıcı tarafından haklı sebep olmaksızın feshedilmesi veya çalışanın görev/ücret koşullarında esaslı aleyhe değişiklik yapılmasıdır. İki tetikleyici birleşirse kalan tüm opsiyonlar anında hak edilir.
- Good Leaver / Bad Leaver ve Kullanım Penceresi (PTEP): İş sözleşmesi İşK m. 25/II (ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık, hırsızlık, sır saklama/rekabet ihlali) nedeniyle haklı sebeple feshedilen çalışan Bad Leaver sayılır ve kural olarak henüz kullanılmamış (unexercised) tüm opsiyonları yanar. Kendi isteğiyle istifa eden veya normal yollarla ayrılan Good Leaver ise ayrılış tarihine kadar hak ettiği (vested) opsiyonları genellikle 90 gün (bazı girişim dostu planlarda 3-5 yıl) içinde kullanım bedelini ödeyerek paya dönüştürme hakkını korur; hak edilmemiş kısım ise havuza geri döner.
V. ESOP, RSU ve Phantom Stock Modellerinin Hukuki ve Mali Karşılaştırması
Girişimin aşamasına ve vergi stratejisine göre en uygun modelin seçilebilmesi için dört temel yöntemin karşılaştırması aşağıda sunulmuştur:
| Karşılaştırma Kriteri | Şarta Bağlı Sermaye ESOP (TTK m. 463) | Kurucu Alım Opsiyonu / Rüçhan Kısıtlamalı ESOP | RSU (Bedelsiz Pay Devri Taahhüdü) | Phantom Stock / Gölge Pay (VSOP) |
|---|---|---|---|---|
| Çalışanın Hukuki Konumu | Alım hakkı kullanıldığında gerçek A.Ş. pay sahibi | Devir/ihraç gerçekleştiğinde gerçek A.Ş. pay sahibi | Koşul gerçekleştiğinde gerçek A.Ş. pay sahibi | Yalnızca sözleşmesel nakit prim alacaklısı (ortak değil) |
| Genel Kurul ve Oy Hakkı | Var (oydan yoksun imtiyazlı/farklı grup kurgusu sınırlarına tabi) | Var (genellikle SHA vekalet ve Drag-Along şartına bağlanır) | Var (pay tesliminden itibaren) | Yok; pay defteri ve genel kurul sade kalır |
| Kurulum ve Yönetim Bürokrasisi | Yüksek (Esas sözleşme tadili, aracı banka, yıllık tescil) | Orta (SHA uyumu, devir/artırım anında yönetim/GK kararı) | Orta (Şirket pay iktisabı veya sermaye artırımı gerektirir) | Çok Düşük (Yönetim kurulu onayı ve iki taraflı yazılı sözleşme) |
| GVK m. 17 (7491 SK) Ücret Vergisi İstisnası | Yararlanabilir (Teknogirişim şirketi ve elde tutma şartlarıyla) | Yararlanabilir (Teknogirişim şirketi ve pay senedi şartlarıyla) | Yararlanabilir (Bedelsiz verilen pay senedi kapsamında) | Yararlanamaz; nakit ödeme ücret/prim olarak %15-%40 stopaja tabidir |
| Exit (Pay Satışı) Vergisi | A.Ş. pay senedi/ilmühaber 2 yıldan fazla elde tutulursa %0 (GVK Mük. m. 80) | A.Ş. pay senedi/ilmühaber 2 yıldan fazla elde tutulursa %0 (GVK Mük. m. 80) | A.Ş. pay senedi/ilmühaber 2 yıldan fazla elde tutulursa %0 | Exit ödemesinin tamamı bordro üzerinden gelir ve damga vergisine tabidir |
VI. 7491 Sayılı Kanun ve GVK m. 17 Teknogirişim Ücret Vergisi İstisnası ile Geri Alma Rejimi
Uzun yıllar boyunca Türk vergi hukukunda çalışanlara bedelsiz veya piyasa değerinin (rayiç bedelin) altında pay senedi verildiğinde, payın verildiği tarihteki rayiç değeri ile çalışanın ödediği bedel arasındaki fark GVK m. 61 uyarınca "ayın olarak verilen ücret" sayılmış ve çalışan henüz eline tek kuruş nakit geçmeden (kâğıt üzerindeki değer üzerinden) %40'a varan gelir vergisi stopajı doğmuştur. Bu ağır engel, 28 Aralık 2023 tarihli 7491 sayılı Kanun m. 9 ile 193 sayılı GVK m. 17'ye (Göçmen ve Mülteci İstisnası mülga başlığı yeniden düzenlenerek) eklenen hükümle büyük ölçüde aşılmıştır:
193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu m. 17/1 (7491 sayılı Kanun Değişikliği):
"Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca belirlenen kriterlere göre teknogirişim şirketi niteliğini haiz işverenlerce hizmet erbabına bedelsiz veya indirimli olarak verilen ve ücret niteliğinde kabul edilen pay senetlerinin, verildiği tarihteki rayiç değerinin o yıldaki bir yıllık brüt ücret tutarını aşmayan kısmı gelir vergisinden istisnadır."
Ancak kanun koyucu bu vergi istisnasını spekülatif kısa vadeli satışlara kapatmak amacıyla kademeli bir elde tutma ve işverenden geri alma (clawback) mekanizmasına bağlamıştır. Çalışan tarafından iktisap edilen pay senetlerinin iktisap tarihinden itibaren:
- 3 tam yıl içerisinde elden çıkarılması halinde istisna edilen verginin tamamı (%100'ü),
- 4 ila 6 yıl içerisinde elden çıkarılması halinde istisna edilen verginin %75'i,
- 7 ila 10 yıl içerisinde (kanun metnindeki tam basamak: 7 ila 12 yıl — 12 yılı aşan elde tutmalarda sıfırlanacak şekilde) elden çıkarılması halinde istisna edilen verginin %25'i,
vergi ziyaı cezası uygulanmaksızın gecikme faizi ile birlikte işverenden tahsil edilir! Bu hüküm uygulamada son derece kritik bir sözleşme ihtiyacını doğurmuştur: Vergi idaresi erken satışta vergiyi ve gecikme faizini çalışandan değil, doğrudan işveren şirketten tahsil etmektedir. Bu nedenle gerçek pay teslimli ESOP sözleşmelerine, çalışanın paylarını yasal elde tutma süreleri dolmadan satması (örneğin erken bir Exit yaşanması) halinde işverene tahakkuk edecek vergi aslı ve gecikme faizinin çalışanın satış bedelinden mahsup edileceğine / çalışana rücu edileceğine dair açık bir vergi denkleştirme ve rücu (tax indemnity) maddesi konulması zorunludur. Ayrıca GVK m. 17 istisnasından yararlanabilmek için işverenin Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı yönetmeliği çerçevesinde Teknogirişim Rozeti / Belgesi şartlarını sağlaması ve pay senedi ihraç edebilen bir anonim şirket olması gerekir.
VII. Somut Sözleşme Kloz Analizi: Vesting, Double-Trigger Acceleration ve İş Hukuku Ayrımı
Türk İş Hukuku uygulamasında en tehlikeli tuzaklardan biri, ESOP veya Gölge Pay taahhüdünün doğrudan iş sözleşmesinin ücret maddesi içine yazılması ve düzenli/süreklilik arz eden bir ek menfaat izlenimi verilerek giydirilmiş brüt ücret (kıdem ve ihbar tazminatı hesabına esas ücret) tartışmasına konu edilmesidir. Bu riski bertaraf etmek için opsiyon planı iş sözleşmesinden tamamen ayrı, arızi ve şarta bağlı bir sözleşme olarak düzenlenmelidir:
Örnek Kloz 1 — İş Sözleşmesinden Bağımsızlık ve Kıdem Matrahı Dışı Niteliği:
"İşbu Opsiyon Sözleşmesi, Şirket'in uzun vadeli değer artışına katılımı teşvik etmek amacıyla münhasıran Şirket Yönetim Kurulu'nun takdirine dayalı ve tek seferlik/arızi nitelikte akdedilmiş olup, Katılımcı'nın 4857 sayılı İş Kanunu kapsamındaki İş Sözleşmesi'nin ayrılmaz bir parçası değildir. İşbu Sözleşme kapsamında tanınan alım hakkı veya olası Likidite Olayı kazanımları; süreklilik arz eden ücret eki niteliği taşımaz, fazla mesai, yıllık izin, ihbar veya kıdem tazminatına esas giydirilmiş ücretin hesabında dikkate alınmaz ve müteakip yıllarda yeniden opsiyon tahsis edileceği yönünde kazanılmış hak (işyeri uygulaması) doğurmaz."
Örnek Kloz 2 — Çift Tetikleyicili Hızlandırma (Double-Trigger Acceleration) ve Vergi Rücu Hükmü:
"Hakediş Süresi tamamlanmadan Şirket'te Kontrol Değişikliği (Payların %50'sinden fazlasının üçüncü kişi alıcıya devri) gerçekleşmesi tek başına hak edilmemiş (Unvested) Opsiyonları hızlandırmaz. Ancak Kontrol Değişikliği kapanış tarihini izleyen 12 (on iki) ay içerisinde Katılımcı'nın iş sözleşmesinin Şirket veya Devralan tarafından 4857 sayılı İş Kanunu m. 25/II dışında bir sebeple feshedilmesi yahut Katılımcı'nın temel ücretinde veya görev tanımında esaslı aleyhe değişiklik yapılması üzerine Katılımcı tarafından haklı sebeple feshedilmesi halinde, kalan tüm Unvested Opsiyonlar fesih tarihi itibarıyla %100 oranında kendiliğinden hak edilmiş (Vested) sayılır. 193 sayılı GVK m. 17 kapsamında istisna uygulanan pay senetlerinin kanuni elde tutma süreleri dolmadan elden çıkarılması nedeniyle Şirket adına tahakkuk edecek gelir vergisi ve gecikme faizi, satış bedelinin Katılımcı'ya ödenmesi aşamasında kaynaktan mahsup edilir."
Hukuki Analiz: İkinci kloz hem kilit çalışanın satın alma (M&A) sonrasında haksız yere işten çıkarılarak opsiyonlarının yakılmasını engeller hem de alıcı şirketin entegrasyon dönemindeki ekip bağlılığı beklentisini korur. Son cümledeki mahsup yetkisi ise 7491 sayılı Kanun kaynaklı işveren gecikme faizi yükünü güvence altına alır.
VIII. Uygulama Rehberi: Startup'lar İçin Adım Adım Opsiyon Havuzu Kurulumu
Türkiye'de yerleşik bir teknoloji girişiminin yatırımcı dostu ve vergisel açıdan optimize edilmiş bir çalışan teşvik planı kurması için önerilen adımlar şunlardır:
- Şirket Türü ve Teknogirişim Belgesi Kontrolü: Şirket limited ise anonim şirkete tür değiştirmesi tamamlanmalı; GVK m. 17 ücret vergisi istisnasından faydalanmak üzere Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Teknogirişim Rozeti başvurusu yapılmalıdır.
- Model Kararı (Kilit Yöneticilere Gerçek ESOP + Geniş Ekibe Gölge Pay): Uygulamada en verimli hibrit yapı; C-seviye yöneticiler ve kurucu mühendisler (3-5 kişi) için GVK m. 17 ve GVK Mükerrer m. 80 (%0 pay senedi satış kazancı) avantajı sağlayan Gerçek Pay Opsiyonu, daha geniş ekip içinse pay defterini ağırlaştırmayan Gölge Pay (VSOP) planının birlikte kullanılmasıdır.
- SHA ve Esas Sözleşme Uyumu: Mevcut yatırımcılarla imzalanmış Pay Sahipleri Sözleşmesi'nde (SHA) havuz büyüklüğü onaylanmalı; opsiyon kullanacak çalışanların pay sahibi olmadan önce SHA'ya Katılma Beyanı (Deed of Adherence) imzalaması ve Drag-Along yükümlülüğünü kabul etmesi ön şart haline getirilmelidir.
- Bireysel Tahsis Mektupları (Grant Letters) ve Emsal Değer Tespiti: Her çalışana toplam havuz yüzdesi yerine kesin pay/birim adedi, kullanım fiyatı, 4 yıl vesting / 1 yıl cliff başlangıç tarihi (Vesting Commencement Date) ve Good/Bad Leaver sonuçlarını açıkça gösteren yazılı sözleşme imzalatılmalıdır.
İşbu makale yalnızca genel hukuki bilgilendirme amacıyla kaleme alınmış olup, somut olaylara ilişkin hukuki görüş veya vergi/iş hukuku danışmanlığı niteliği taşımaz. Opsiyon planları şirket esas sözleşmesi ve güncel vergi mevzuatı ışığında özel olarak tasarlanmalıdır.
Uygulamada Kritik Sorular ve Yanıtları
Doğrudan gerçek pay teslimli ESOP için limited şirket yapısı uygun değildir; çünkü TTK m. 595 uyarınca her pay devri noter tasdiki ve genel kurul onayı gerektirir, şarta bağlı sermaye artırımı yapılamaz ve GVK m. 17 ile GVK Mükerrer m. 80'deki pay senedi vergi istisnalarından yararlanılamaz. Limited şirketler ya anonim şirkete dönüşmeli ya da sözleşmesel Gölge Pay (Phantom Stock) modelini kullanmalıdır.
Standart 1 yıllık cliff (uçurum) kuralı gereğince ilk 12 ay dolmadan şirketten ayrılan çalışan (haklı veya haksız ayrılık istisnaları sözleşmede ayrıca düzenlenmemişse) hiçbir opsiyon hak edemez (%0). Çalışan tam 12. ayı doldurduğu gün toplam opsiyon paketinin %25'ine hak kazanır, kalan %75 ise izleyen 36 ayda kademeli olarak hak edilir.
GVK m. 17 uyarınca Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı kriterlerine göre teknogirişim şirketi sayılan işverenlerin çalışanlarına bedelsiz veya indirimli verdiği pay senetlerinin, verildiği tarihteki rayiç değerinin çalışanın o yıldaki 1 yıllık brüt ücret tutarını aşmayan kısmı gelir vergisinden müstesnadır. Ancak paylar 3 yıl içinde satılırsa verginin %100'ü, 4-6 yılda satılırsa %75'i, 7-12 yılda satılırsa %25'i gecikme faiziyle işverenden geri alınır.
Hayır. Gölge pay sahibi TTK anlamında pay sahibi değildir ve pay defterine kaydedilmez; dolayısıyla genel kurula katılma, oy kullanma, yönetim kuruluna seçilme veya şirket defterlerini inceleme hakkı yoktur. Yalnızca sözleşmede tanımlanan çıkış (Exit) veya kâr dağıtımı olayı gerçekleştiğinde nakit prim ödemesi talep edebilir.
Anonim şirket tarafından usulüne uygun basılmış pay senetleri veya geçici ilmühaberler çalışana teslim edilmiş ve çalışan bu pay senetlerini iktisap (opsiyonu kullanıp pay sahibi olma) tarihinden itibaren 2 tam yıldan fazla süreyle elinde tuttuktan sonra M&A çıkışında satmışsa, GVK Mükerrer m. 80/1-1 uyarınca elde ettiği değer artış kazancı gelir vergisinden tam istisnadır (ancak GVK m. 17 kapsamındaki işveren ücret istisnası elde tutma süreleri ayrıca dikkate alınmalıdır).
Yargıtay'ın yerleşik ilkelerine göre kıdem tazminatına esas giydirilmiş ücrete yalnızca süreklilik arz eden, düzenli ve para ile ölçülebilen menfaatler dahil edilir. İş sözleşmesinden bağımsız bir plan çerçevesinde, tek seferlik/arızi olarak ve gerçekleşmesi belirsiz bir gelecek olayına (vesting/exit) bağlı tanınan hisse opsiyonları kural olarak kıdem tazminatı matrahına dahil edilmez.







