Kamulaştırmasız El Atma Davası ve Tazminat

Mevzuat ve süre kontrolü: 19 Ekim 2026.

Özet

İdarenin taşınmazı fiilen kullanması ile imar planında kamu alanında bırakması farklıdır. Kamulaştırmasız el atmada müdahale türü, talep ve dava tarihi belirlenmeden herkese aynı mahkemeyi veya süreyi söylemek doğru değildir.

1. Fiili müdahale ve plan kısıtlılığı

Yol açılması, tesis kurulması veya alanın fiilen kullanılması fiziksel müdahale örnekleridir. İmar planında kamu hizmetine ayrılma ve buna bağlı kullanım kısıtlılığı ise farklı bir inceleme gerektirir. Her imar kısıtlaması tek başına taşınmaz bedelinin koşulsuz ödenmesi sonucunu doğurmaz.

Tapu, koordinatlı ölçüm, plan notları, tahsis ve kamulaştırma kayıtları ile kullanımın başlangıcı belirlenmelidir. Malik değişiklikleri ve mevcut idari/adli dosyalar da talebin kapsamını etkileyebilir.

2. Ek m.1 ve 2026 yürürlük ayrımı

2942 Ek m.1, uygulama imar planlarında genel hizmetlere veya resmî kurumlara ayrılarak mülkiyet hakkının özünü etkileyen kısıtlılıkta beş yıllık dönem içinde imar uygulaması, kamulaştırma veya kısıtlılığı kaldıran plan değişikliği yapılmasına ilişkin hüküm içerir. Bu beş yıl, her olayda aynı tarihte başlayan genel dava zamanaşımı değildir.

2942 Ek m.1’e 2022’de eklenen adli yargıda bedel davası cümlesi, AYM’nin 16 Ocak 2025 tarihli E.2024/135, K.2025/20 kararıyla iptal edildi; iptal 30 Ocak 2026’da yürürlüğe girdi. Bu değişiklik, her hukuki el atma talebi için koşulsuz bir mahkeme adı verilmesini haklı kılmaz. Talebin niteliği, dava tarihi, önceki kararlar ve güncel görev içtihadı ayrı incelenmelidir.

3. Talep ve yargı yolu

Mülkiyete müdahalenin giderilmesi, taşınmaz bedeli, idari işlem iptali ve kamu hizmetinin yürütülmesinden doğan zarar aynı dava değildir. Eski tablodaki “hukuki el atma = her durumda idare mahkemesi” eşleştirmesi bu ayrımı karşılamaz. Hâlen görülen dosyayla yeni dava için görev değerlendirmesi aynı kabul edilmemelidir.

İdari veya adli başvuru hazırlanırken müdahalenin dayanağı, dava tarihi ve aynı taleple ilgili önceki kararlar incelenmelidir. AYM’nin bir kanun cümlesini iptali tek başına her somut görev uyuşmazlığını çözmüş bir karar olarak sunulamaz.

4. Bedel ve süre hesabı

Değerlemede taşınmazın niteliği ve doğru hukuki dayanak önemlidir; 2942 m.11’deki arsa, arazi ve yapı unsurları birbirine karıştırılmamalıdır. Kamulaştırma bedel tespiti usulünün bütün tarih ve faiz kuralları kamulaştırmasız müdahaleye otomatik uygulanamaz.

Plan, işlem, eylem, öğrenme ve tebliğ tarihleri ayrı kaydedilmelidir. Yalnız “tapu davası süresizdir” denilerek idari işlem veya tazminat taleplerindeki süreler göz ardı edilemez. Kesin süre ve tutar, dosya belgeleri görülmeden hesaplanmamalıdır.

İlgili yazılar

Kamulaştırma Davası ve Tazminat Hakları · Kentsel Dönüşümde 2/3 Çoğunluk ile Karar Alma

Güncellik kontrolünde kullanılan resmî kaynaklar

• Anayasa Mahkemesi — karar ve açıklama

• 2577 sayılı Kanun — güncel metin

• 2942 sayılı Kanun — güncel metin

• 4721 sayılı Kanun — güncel metin