Özet
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) m. 7, m. 29 ve m. 152 hükümleri uyarınca çevrim içi pazaryerlerinde orijinal ürün satışı yapan bağımsız satıcıların "marka hakkının tükenmesi" ilkesi kapsamındaki yasal güvenceleri, fatura ve sevk irsaliyesi zinciriyle orijinallik ispatı standartları, marka sahiplerinin "yetkili satıcı belgesi" dayatmalarının 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun m. 4 ve Dikey Anlaşmalar Grup Muafiyeti Tebliği karşısındaki hukuki sınırları ile rakip satıcıların kötü niyetli marka/telif bildirimleriyle "buybox" (satın alma kutusu) kapattırmasına karşı 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 54-56 uyarınca açılacak haksız rekabetin tespiti, men'i ve maddi/manevi tazminat davaları — detaylı inceleme.
Bu makale son olarak 12 Kasım 2026 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez.
I. Giriş — E-Ticaret Pazaryerlerinde Katalog Sistemi, Buybox Mekanizması ve Marka Hukuku Çatışması
Elektronik ticaret pazaryerleri (Trendyol, Hepsiburada, Amazon Türkiye, Pazarama, N11 vb.), milyonlarca tüketicinin aynı ürün sayfası altında birden fazla satıcının teklifini karşılaştırabildiği katalog tabanlı listeleme mimarisi üzerine inşa edilmiştir. Bu mimaride aynı barkod (GTIN/EAN) ve marka altında listelenen orijinal bir ürünü birden çok satıcı arz ettiğinde, pazaryeri algoritması; satış bedeli, kargo hızı, satıcı puanı, iptal/iade oranları ve stok derinliği gibi parametreleri tartarak tek bir satıcıyı "Buybox" (Satın Alma Kutusu) sahibi olarak öne çıkarır. Tüketici "Sepete Ekle" butonuna tıkladığında işlem doğrudan buybox'ı elinde bulunduran satıcı üzerinden gerçekleştiğinden, çevrim içi perakendede ticari hacmin %80 ila %90'ı buybox kazanan satıcıya yönelmektedir.
Buybox mekanizmasının yarattığı bu yoğun ticari rekabet, beraberinde ciddi hukuki uyuşmazlıkları da getirmiştir. Uygulamada tescilli marka sahipleri, münhasır distribütörler veya aynı ürün listesinde rekabet eden diğer satıcılar; fiyat rekabetinden kaçınmak ve ürün sayfasında tek satıcı olarak kalmak amacıyla pazaryerlerinin fikri mülkiyet bildirim panellerini birer ticari silah olarak kullanabilmektedir. Gerçekte yüzde yüz orijinal ve faturalı ürün satan bağımsız tacirler, "taklit ürün satışı", "marka hakkına tecavüz", "yetkisiz satıcı" veya "katalog görseli telif ihlali" gibi gerçeğe aykırı şikayetlerle karşı karşıya kalmakta; pazaryeri algoritmaları ise kendi hukuki sorumluluklarından kaçınmak adına satıcının listelemesini askıya almakta veya buybox görünürlüğünü derhal kapatmaktadır. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Telif Hakkı İhlali ve Hukuki Başvuru Yolları başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
Bu çalışmada; Fikri Mülkiyet Hukuku ve E-Ticaret Hukuku ekseninde, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun (SMK) 7, 29 ve 152. maddeleri, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun kapsamındaki dikey anlaşma kısıtlamaları, 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un iç iletişim ve itiraz prosedürleri ile 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun (TTK) 54 ila 56. maddelerinde düzenlenen haksız rekabet hükümleri bütüncül bir yaklaşımla incelenmektedir.
II. 6769 Sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu Kapsamında Marka Hakkının Kapsamı ve Tecavüz Fiilleri (SMK m. 7 ve m. 29)
Marka hakkı, sahibine tescil kapsamındaki mal veya hizmetler yönünden mutlak ve inhisari (tekelci) yetkiler bahşeden bir gayrimaddi mülkiyet hakkıdır. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 7. maddesi, tescilli bir markanın sağladığı korumanın sınırlarını ve marka sahibinin üçüncü kişilere karşı yasaklayabileceği eylemleri açıkça düzenlemiştir. Özellikle SMK m. 7/3-d bendi, işareti taşıyan mal veya hizmetlerin internet ortamında ticari etki yaratacak biçimde kullanılmasını, alan adı, yönlendirici kod, anahtar sözcük veya benzeri biçimlerde kullanılmasını hak sahibinin iznine tabi tutmuştur. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Patent Başvurusu: Kapsamlı Rehber başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 7/2 ve m. 29/1: "Marka tescilinden doğan haklar münhasıran marka sahibine aittir. Marka sahibi, izni olmaksızın markasıyla aynı veya benzer olan ve aynı veya benzer mal veya hizmetleri kapsayan işaretin ticari hayatta kullanılmasını önleme hakkına sahiptir (m. 7/2). Marka sahibinin izni olmaksızın, markayı 7 nci maddede belirtilen biçimlerde kullanmak, markayı veya ayırt edilemeyecek kadar benzerini kullanmak suretiyle markayı taklit etmek, taklit markayı taşıyan ürünleri satmak veya ticari amaçla elde bulundurmak marka hakkına tecavüz sayılır (m. 29/1)."
Bununla birlikte, SMK m. 7 ve m. 29 hükümlerinin lafzı, sınai mülkiyet hukukunun genel sistematiğinden ve özellikle Kanun'un 152. maddesindeki "hakkın tükenmesi" kuralından kopuk biçimde yorumlanamaz. Marka hakkının temel işlevi, mal veya hizmetin ticari kaynağını (menşeini) göstermek ve tüketicinin satın aldığı ürünün gerçekten o marka sahibinin kontrolünden geçerek üretildiğinden emin olmasını sağlamaktır. Eğer satışa sunulan ürün sahte (taklit/counterfeit) ise veya başka bir üreticinin ürünü üzerine tescilli marka izinsiz basılmışsa, burada tartışmasız biçimde SMK m. 29/1-b ve c bentleri anlamında marka hakkına tecavüz ve aynı zamanda SMK m. 30 kapsamında cezai sorumluluk doğacaktır.
Ancak pazaryerlerindeki buybox kavgalarının büyük çoğunluğu sahte ürünlerden değil, bizzat marka sahibinin kendisi, yurt içi distribütörü veya ana bayileri tarafından fatura karşılığı piyasaya sürülmüş orijinal ürünlerin ikinci veya üçüncü elden tedarik edilerek pazaryerinde daha uygun bedelle satılmasından kaynaklanmaktadır. İşte bu noktada SMK m. 7'deki inhisari yetki sona ermekte ve SMK m. 152'deki tükenme ilkesi devreye girmektedir.
III. Marka Hakkının Tükenmesi İlkesi ve Paralel İthalat: Orijinal Ürünün Pazaryerinde Satışı (SMK m. 152)
Fikri ve sınai mülkiyet hukukunda hakkın tükenmesi (exhaustion of rights) ilkesi, sınai mülkiyet sahibinin tekel hakkı ile serbest piyasa ekonomisinin malların serbest dolaşımı ilkesi arasındaki dengeyi kuran en önemli emniyet sübabıdır. Marka sahibi, ürettiği malı ilk kez piyasaya sürerek (ilk satış / first sale) markanın ekonomik değerinden ve şöhretinden kaynaklanan ticari karşılığı zaten elde etmiştir. İlk satıştan sonraki el değiştirmeleri de kontrol etmeye kalkması, ticaretin tamamen kilitlenmesine yol açacaktır.
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 152/1: "Sınai mülkiyet hakkı korumasına konu ürünlerin, hak sahibi veya onun izni ile üçüncü kişiler tarafından piyasaya sunulmasından sonra bu ürünlerle ilgili fiiller hakkın kapsamı dışında kalır."
6769 sayılı Kanun'un 152. maddesiyle Türk hukukunda çok önemli bir paradigma değişimi yaşanmıştır. Mülga 556 sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 13. maddesinde yalnızca "Türkiye'de piyasaya sunulmasından sonra" ibaresi yer aldığından "ülkesel tükenme" ilkesi geçerliydi. Ancak 10 Ocak 2017 tarihinde yürürlüğe giren 6769 sayılı SMK m. 152'de "Türkiye'de" kısıtlaması bilinçli olarak metinden çıkarılmış ve Türk sınai mülkiyet hukukunda uluslararası tükenme (international exhaustion) ilkesi benimsenmiştir.
A. Uluslararası Tükenme ve Paralel İthalatın Hukuka Uygunluğu
Uluslararası tükenme rejimi uyarınca; tescilli bir markayı taşıyan orijinal ürün, marka sahibi tarafından veya onun rızasıyla dünyanın herhangi bir ülkesinde (örneğin Almanya, ABD, Güney Kore veya Çin'de) bir kez hukuka uygun olarak piyasaya arz edilmişse, o somut ürün partisi üzerindeki marka hakkı tüm dünyada olduğu gibi Türkiye'de de tükenmiştir. Bağımsız bir ithalatçı tacirin, yurt dışındaki yetkili dağıtım kanalından veya toptancıdan yasal yollarla satın aldığı bu orijinal ürünleri gümrük mevzuatına uygun olarak Türkiye'ye ithal etmesi (paralel ithalat / gri piyasa) ve Türkiye'deki e-ticaret pazaryerlerinde buybox'a girerek satması SMK m. 152/1 kapsamında tamamen yasaldır.
Türkiye'deki münhasır distribütörün veya marka sahibinin, paralel ithalat yoluyla gelen orijinal ürünleri sırf kendi bayi ağından geçmediği gerekçesiyle pazaryerine şikayet ederek "sahte ürün / izinsiz kullanım" adı altında kapattırması açık bir hukuka aykırılık teşkil eder. Bu konuda şirketlerin ticari sözleşmeleri ve Ticaret ve Şirketler Hukuku kuralları, sınai mülkiyet kanununun emredici tükenme normunu bertaraf edemez.
B. Pazaryeri Listelemelerinde Marka Adı ve Ürün Görseli Kullanımı
Marka hakkı tükendiğinde, yeniden satıcının (reseller) elindeki orijinal malı satabilmesi için o malın markasını tanıtım ve listeleme amacıyla kullanma hakkı da doğar. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihadına göre; orijinal ürünü satan tacirin, pazaryeri kataloğunda ürünün markasını başlıkta zikretmesi ve ürünün standart ambalaj görselini sergilemesi, ticari hayatın olağan akışının zorunlu bir parçasıdır. Ancak burada iki kritik sınır bulunmaktadır:
- Yetkili Bayi İllüzyonu Yaratmama: Satıcı, mağaza adında, mağaza logosunda veya ürün açıklamasında kendisini markanın "resmi distribütörü", "yetkili ana bayisi" veya marka sahibiyle organik bağ içinde olan bir işletme gibi gösteremez. Aksi halde SMK m. 7/5 ve TTK m. 55 kapsamında haksız rekabet sorumluluğu doğar.
- FSEK Kapsamında Özgün Katalog Fotoğrafları: Pazaryerinde buybox'a girilen ana ürün sayfası zaten pazaryerinin ortak kataloğudur ve oraya bağlanmak telif ihlali oluşturmaz. Fakat satıcı, marka sahibinin veya rakip bir satıcının özel stüdyoda çektirdiği, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) kapsamında "eser" veya "fotoğraf" koruması taşıyan özgün reklam/manken görsellerini kendi bağımsız listesinde izinsiz kullanırsa, marka ihlali değil ancak FSEK ve TTK m. 55/1-c (başkasının iş ürünlerinden yetkisiz yararlanma) kapsamında sorumluluk gündeme gelebilir.
IV. Tükenme İlkesinin İstisnaları: Ürünün Değiştirilmesi, Kötüleştirilmesi ve Barkod Müdahaleleri (SMK m. 152/2)
Marka hakkının tükenmesi ilkesi sınırsız değildir. Yasa koyucu, orijinal ürün piyasaya sürüldükten sonra üçüncü kişiler elinde fiziksel veya kimyasal müdahaleye uğrayarak markanın kalite ve itibar fonksiyonuna zarar vermesini önlemek amacıyla SMK m. 152/2 hükmünü sevk etmiştir.
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 152/2: "Marka sahibi, birinci fıkra hükmüne giren ürünlerin üçüncü kişiler tarafından değiştirilerek veya kötüleştirilerek ticari amaçlı kullanılmasını önleme hakkına sahiptir."
E-ticaret pazaryerlerinde SMK m. 152/2 istisnasının devreye girdiği ve marka sahibinin buybox'taki satıcıyı haklı olarak engelleyebileceği başlıca durumlar şunlardır:
- Son Kullanma Tarihi (SKT) Geçmiş veya Bozulmuş Ürünler: Özellikle dermokozmetik, gıda takviyesi, anne-bebek ürünleri ve medikal ürünlerde; uygun saklama koşullarında (soğuk zincir, nem kontrolü vb.) muhafaza edilmediği için kimyasal yapısı bozulan veya son tüketim tarihi yaklaşmış/geçmiş ürünlerin yeni ürün gibi satılması ürünün "kötüleştirilmesi" sayılır.
- Ambalajın Açılması, Bölünerek Satış (Decant) ve Yeniden Paketleme: Orijinal ambalajı yırtılmış, koruma bandı (emniyet mührü) sökülmüş ürünlerin satışı ile büyük boy (örneğin 1000 ml profesyonel şampuan veya parfüm) ürünlerin küçük şişelere bölünerek orijinal marka adıyla satılması SMK m. 152/2 uyarınca doğrudan marka hakkına tecavüzdür.
- Lot, Parti (Batch) Kodu ve Karekod/Barkod Silinmesi: Uygulamada yetkili bayiler, ürünleri kendilerinden alan alt satıcıların kimliğini gizlemek (ve üreticiden ceza yememek) amacıyla ürün kutusu üzerindeki seri numarasını, lot kodunu, QR kodu veya takip barkodunu kazıyarak ya da keserek satmaktadır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, ürün üzerindeki izlenebilirlik kodlarının (özellikle kozmetik, ilaç, elektronik ve gıda ürünlerinde yasal zorunluluk olan takip kodlarının) kazınmasını veya tahrip edilmesini SMK m. 152/2 kapsamında ürünün ve ambalajının kötüleştirilmesi olarak kabul etmektedir. Bu nedenle barkodu kazınmış ürün satan satıcı tükenme ilkesine sığınamaz.
- Set (Bundle) Bozma ve Tester Ürün Satışı: Üzerinde "Parayla Satılamaz / Numunedir / Tester" ibaresi bulunan tanıtım ürünlerinin veya çoklu ekonomik paket içinden çıkarılan tekil ürünlerin barkodsuz şekilde pazaryerinde satılması da marka sahibinin meşru müdahale alanına girer.
V. Pazaryerlerinde Fatura Zinciri (Tedarik Zinciri) ile Orijinallik İspatı ve Belge Standartları
Bir e-ticaret pazaryerinde marka sahibi veya rakip satıcı tarafından "orijinal olmayan ürün (inauthentic)" veya "marka ihlali" şikayeti yapıldığında, gerek pazaryeri uyum (compliance) departmanları nezdinde gerekse Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinde açılacak davalarda ispat yükü (HMK m. 190) kilit rol oynar. Satıcının "benim sattığım ürünler orijinaldir" şeklindeki soyut beyanı hukuken hiçbir değer taşımaz; satıcı, elindeki malların ilk kaynağının marka sahibi veya onun yetkilendirdiği bir dağıtıcı olduğunu kesintisiz bir fatura zinciri (silsilesi) ile belgelendirmek zorundadır.
Pazaryeri orijinallik incelemelerinde ve mahkeme bilirkişi incelemelerinde kabul gören tedarik zinciri ispat standartları şu unsurları barındırmalıdır:
- E-Fatura / E-Arşiv Fatura Doğrulaması: 213 sayılı Vergi Usul Kanunu (VUK) uyarınca düzenlenmiş, üzerinde GİB (Gelir İdaresi Başkanlığı) doğrulama karekodu ve ETTN (Evrensel Tekil Tanımlama Numarası) bulunan resmi faturalar sunulmalıdır. Proforma fatura, sipariş fişi, Excel tablosu veya tahsilat makbuzu orijinallik kanıtı olarak kabul edilmez.
- Barkod (GTIN/EAN) ve Ürün Kodu Eşleşmesi: Faturadaki mal/hizmet kalemi açıklamasında yalnızca "Muhtelif Kozmetik Ürünü" veya "Tekstil Ürünü" yazması ispat gücünü zayıflatır. Fatura satırında ürünün tam adı, modeli ve özellikle pazaryeri kataloğundaki 13 haneli EAN/GTIN barkod numarasının açıkça yer alması gerekir.
- Miktar ve Tarih Tutarlılığı: Faturanın tarihi, pazaryerinde yapılan satış ve şikayet tarihinden önce olmalı; faturadaki toplam ürün adedi, satıcının pazaryerinde o güne kadar sattığı ve mevcut stoğunda bulundurduğu toplam ürün miktarını karşılamalıdır. Örneğin 10 adetlik faturayla 500 adetlik satışın orijinalliği kanıtlanamaz.
- Paralel İthalatta Gümrük Beyannamesi: Ürün yurt dışından paralel ithalatla getirilmişse; yurt dışı tedarikçi faturası (Commercial Invoice), Gümrük Giriş Beyannamesi, konşimento (Bill of Lading / CMR), ÜTS (Ürün Takip Sistemi) kayıtları ve gümrük vergisi makbuzları zincire eklenmelidir.
VI. "Yetkili Satıcı Belgesi" Dayatmalarının 4054 Sayılı Rekabet Kanunu ve Seçici Dağıtım Açısından İncelenmesi
Pazaryerlerinde en sık karşılaşılan hukuki yanılgılardan biri, marka sahiplerinin pazaryeri yönetimine başvurarak "Markamızın ürünlerini yalnızca bizim Yetkili Satıcı Belgesi (Authorization Letter) verdiğimiz bayiler satabilir, diğer tüm satıcıları buybox'tan çıkarın" talebinde bulunmasıdır. Bu dayatma, yalnız SMK m. 152'ye değil, aynı zamanda 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4. maddesine ve 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği hükümlerine de doğrudan temas etmektedir.
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun m. 4: "Belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan doğruya veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır."
Rekabet Kurulu'nun yerleşik kararları ve Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz çerçevesinde, internet ve pazaryeri satışlarına getirilen kısıtlamalar şu prensiplere tabidir:
A. Pasif Satış Yasağı ve İnternet Satışlarının Engellenememesi
Rekabet hukukunda bir bayinin veya yeniden satıcının internet üzerinden (gerek kendi web sitesinden gerekse üçüncü taraf pazaryerlerinden) satış yapması kural olarak "pasif satış" niteliğindedir. Sağlayıcı (marka sahibi veya ana distribütör), yeniden satıcıların internet üzerinden satış yapmasını toptan yasaklayamaz veya yeniden satıcının satış fiyatını (Yeniden Satış Fiyatının Tespiti - RPM) belirleyemez. Özellikle düşük fiyatla buybox'a giren satıcıların "marka ihlali" bahanesiyle sistemden temizlenmesi, aslında fiyat rekabetini ortadan kaldırmaya yönelik gizli bir dikey kısıtlama (RPM) aracına dönüşmektedir ki bu durum Rekabet Kurulu tarafından ağır idari para cezalarıyla yaptırıma bağlanmaktadır.
B. Seçici Dağıtım Sistemi (Selective Distribution) ve Sınırları
Marka sahibi, ürünün teknik karmaşıklığı veya lüks/prestij imajı nedeniyle bir seçici dağıtım sistemi kurmuş olabilir. Ancak seçici dağıtım sözleşmesi dahi, yalnızca o sözleşmenin taraflarını (yetkili bayileri) bağlar; sözleşmenin nisbiliği ilkesi (TBK m. 126) gereği sözleşme dışı üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez. Sözleşme ağının dışındaki bağımsız bir tacir, piyasadan faturalı olarak temin ettiği orijinal ürünü pazaryerinde sattığında marka sahibine karşı sözleşmesel bir ihlal içinde değildir. Üstelik Rekabet Kurulu'nun güncel içtihatlarında, seçici dağıtım sisteminde dahi yetkili bayilerin çevrim içi pazaryerlerinde satış yapmasının kategorik olarak yasaklanması grup muafiyeti dışına çıkaran ağır bir sınırlama olarak değerlendirilmektedir.
VII. Rakip Satıcıların Kötü Niyetli Bildirimlerle Buybox Kapattırması (TTK m. 54-55 Haksız Rekabet)
Pazaryerlerinde aynı ürün kataloğunda (buybox'ta) rekabet eden bir satıcının veya bizzat marka sahibinin, rakibinin orijinal ürün sattığını bilmesine veya bilebilecek durumda olmasına rağmen pazaryerine gerçeğe aykırı fikri mülkiyet / sahte ürün şikayeti yaparak rakibinin listesini kapattırması, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun (TTK) 54 ve 55. maddeleri uyarınca tipik bir haksız rekabet fiilidir.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 54/2 ve m. 55/1-a (1): "Rakipler arasında veya tedarik edenlerle müşteriler arasındaki ilişkileri etkileyen aldatıcı veya dürüstlük kuralına diğer şekillerdeki aykırı davranışlar ile ticari uygulamalar haksız ve hukuka aykırıdır (m. 54/2). Başkalarını veya onların mallarını, iş ürünlerini, fiyatlarını, faaliyetlerini veya ticari işlerini yanlış, yanıltıcı veya gereksiz yere incitici açıklamalarla kötülemek dürüstlük kuralına aykırı davranışların başlıcalarıdır (m. 55/1-a-1)."
Kötü niyetli buybox kapatma eylemleri uygulamada dört farklı haksız rekabet görünümü sergilemektedir:
- Gerçeğe Aykırı "Sahte Ürün / Marka İhlali" İhbari (TTK m. 55/1-a-1 Kötüleme): Rakip satıcının ürünlerinin sahte olduğunu iddia ederek pazaryeri nezdinde ticari itibarını zedelemek, mağaza sağlık puanını düşürmek ve listesini yayından kaldırtmak doğrudan doğruya ticari kötüleme suçunu ve haksız rekabeti oluşturur.
- Sahte Marka Tescili veya Kötü Niyetli Barkod Sahiplenme: Bazı satıcılar, piyasada jenerik (markasız) olarak satılan veya yurt dışından ithal edilen ürünlerin adına Türkiye'de TÜRKPATENT nezdinde kendi adlarına marka tescili almakta ve hemen ertesi gün yıllardır o katalogda satış yapan diğer tüm satıcıları buybox'tan attırmaktadır. SMK m. 6/9 uyarınca kötü niyetli marka tescili hükümsüzlük davasına konu olacağı gibi, bu tescile dayanılarak yapılan pazaryeri şikayetleri TMK m. 2 dürüstlük kuralına ve TTK m. 54'e aykırıdır.
- Manipülatif Test Alımı (Test Buy) ve Ürün Değiştirme: Rakip satıcıdan müşteri kılığında sipariş verip, gelen orijinal ürünün yerine sahte veya bozuk bir ürün koyarak pazaryerine "bana sahte ürün gönderdi" şeklinde fotoğraflı şikayet açılması, hem TTK m. 55 kapsamında haksız rekabet hem de TCK m. 267 (İftira) ve TCK m. 158 (Nitelikli Dolandırıcılık) kapsamında ağır cezai sorumluluk doğurur.
- Katalog Başlığını veya Görselini Değiştirerek Rakibi Dışlama (Listing Hijacking): Buybox'ta katalog düzenleme yetkisini ele geçiren bir satıcının, ürün başlığına kendi mağaza adını veya ilgisiz bir hediye aksesuarı ekleyerek diğer satıcıları "farklı ürün gönderiyor" durumuna düşürmesi de aldatıcı ticari uygulamadır.
| Hukuki Durum / Eylem Türü | Uygulanacak Mevzuat Hükmü | Pazaryeri İşlemi ve Hukuki Sonucu | Görevli Mahkeme ve Başvuru Yolu |
|---|---|---|---|
| Gerçekten Taklit (Sahte) Ürün Satışı | 6769 s. SMK m. 7, m. 29 ve m. 30 | Marka hakkına tecavüz ve marka suçu oluşur; ürün derhal kaldırılır, satıcı hesabı kapatılır. | Fikri ve Sınai Haklar Hukuk / Ceza Mahkemesi (Tecavüzün men'i, tazminat ve ceza davası) |
| Orijinal ve Faturalı Ürünün Satışı (Tükenme) | 6769 s. SMK m. 152/1 | Hukuka uygundur; marka hakkı tükenmiştir. Marka sahibi satışı ve buybox'ı engelleyemez. | Haksız engellemeye karşı Asliye Ticaret / FSHHM nezdinde menfi tespit ve tazminat |
| Barkodu/Lot Kodu Kazınmış veya SKT Geçmiş Orijinal Ürün | 6769 s. SMK m. 152/2 | Ürünün kötüleştirilmesi sayılır; tükenme ilkesi uygulanmaz, marka sahibi satışı önleyebilir. | Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi (Marka hakkına tecavüzün önlenmesi davası) |
| Yetkili Satıcı Belgesi Dayatması ve Fiyat Sabitleme | 4054 s. RKHK m. 4 ve 2002/2 s. Tebliğ | Pasif satışların ve pazaryeri rekabetinin kısıtlanması rekabet ihlali oluşturabilir. | Rekabet Kurumu Şikayet Başvurusu (İdari para cezası yaptırımı) |
| Orijinal Ürüne Kötü Niyetli Sahte/Telif Şikayeti | 6102 s. TTK m. 54, 55/1-a, 56 ve 57 | Ticari kötüleme ve haksız rekabet oluşur; şikayet eden tüm ciro kaybından sorumludur. | Asliye Ticaret Mahkemesi (Haksız rekabetin men'i, ihtiyati tedbir ve maddi/manevi tazminat) |
VIII. 6563 Sayılı E-Ticaret Kanunu Kapsamında Aracı Hizmet Sağlayıcıların Bildirim ve İtiraz Mekanizması
Çevrim içi pazaryerleri, 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ve buna dayanılarak çıkarılan Elektronik Ticaret Aracı Hizmet Sağlayıcı ve Elektronik Ticaret Hizmet Sağlayıcılar Hakkında Yönetmelik kapsamında "Aracı Hizmet Sağlayıcı (ETAHS)" sıfatını taşırlar. Kanun'un Ek 1 ve Ek 2. maddeleri ile Yönetmelik hükümleri, pazaryerlerinin satıcı ürünlerini listeden kaldırma veya hesap askıya alma süreçlerinde keyfi hareket etmesini yasaklamıştır.
Özellikle fikri ve sınai mülkiyet hakları ihlali iddiasıyla yapılan bildirimlerde (Notice and Takedown prosedürü) şu yasal kurallar geçerlidir:
- Şikayetin Somut Belgelere Dayanması: Hak sahibi olduğunu iddia eden kişinin TÜRKPATENT marka tescil belgesini, vekaletnamesini ve ihlalin neden kaynaklandığını somut olarak bildirmesi şarttır.
- Dahili İletişim Sistemi Üzerinden İtiraz Hakkı: Ürün listesi veya buybox'ı kapatılan satıcıya (ETHS), kapatma gerekçesi açıkça bildirilmeli ve satıcının dahili iletişim sistemi üzerinden fatura zincirini sunarak itiraz etmesine imkan tanınmalıdır.
- Pazaryerinin Müteselsil Sorumluluğu: Satıcı, ürünlerin orijinalliğini kesintisiz e-fatura zinciriyle ve noter ihtarnamesiyle pazaryerine ispatlamasına rağmen, pazaryeri hiçbir hukuki gerekçe göstermeksizin sadece "marka sahibi böyle istiyor" diyerek satıcının ürününü kapalı tutmaya devam ederse, 6563 sayılı Kanun Ek Madde 1 kapsamında haksız ticari uygulama gerçekleştirmiş olur. Bu durumda satıcı, Ticaret Bakanlığı Elektronik Ticaret Dairesi Başkanlığına şikayette bulunabileceği gibi pazaryerine karşı da sözleşmeye aykırılık nedeniyle dava açabilir.
IX. Haksız Buybox Kaldırma ve Listeleme Kapatmaya Karşı Açılacak Davalar (TTK m. 56 Maddi ve Manevi Tazminat)
Bir satıcının en çok satan (best-seller) ürününün buybox'tan haksız bir şikayetle düşürülmesi, sadece o günlerdeki satış gelirinin (cirosunun) kaybına yol açmakla kalmaz; aynı zamanda pazaryeri algoritmasındaki sıralama (ranking) ivmesini sıfırlar, satıcı mağaza puanını düşürür ve depoda bekleyen stokların finansman maliyetini artırır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 56. maddesi, haksız rekabet sebebiyle müşterileri, kredisi, mesleki itibarı, ticari faaliyetleri veya diğer ekonomik menfaatleri zarar gören ya da böyle bir tehlikeyle karşılaşan tacire güçlü dava hakları tanımıştır:
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 56/1: "Haksız rekabet sebebiyle müşterileri, kredisi, meslekî itibarı, ticari faaliyetleri veya diğer ekonomik menfaatleri zarar gören veya böyle bir tehlikeyle karşılaşabilecek olan kimse; a) Fiilin haksız olup olmadığının tespitini, b) Haksız rekabetin men'ini, c) Haksız rekabetin sonucu olan maddi durumun ortadan kaldırılmasını, haksız rekabet yanlış veya yanıltıcı beyanlarla yapılmışsa bu beyanların düzeltilmesini ve tecavüzün önlenmesi için kaçınılmaz ise, haksız rekabetin işlenmesinde etkili olan araçların ve malların imhasını, d) Kusur varsa zarar ve ziyanın tazminini, e) Türk Borçlar Kanununun 58 inci maddesinde öngörülen şartların varlığında manevi tazminat verilmesini, isteyebilir."
A. Maddi Tazminatın Hesaplanması (Yoksun Kalınan Kâr — TTK m. 56/1-d ve SMK m. 151)
Haksız şikayet nedeniyle buybox'ı kapatılan satıcı, ürünün kapalı kaldığı gün sayısı boyunca uğradığı fiili zararı ve yoksun kaldığı kârı (lucrum cessans) haksız şikayeti yapan rakip satıcıdan veya marka sahibinden talep edebilir. Mahkemece atanacak e-ticaret ve mali müşavir bilirkişi heyeti; satıcının şikayet öncesindeki son 30-90 günlük günlük ortalama satış adedini, buybox kapalıyken rakip satıcının o listede elde ettiği satış hacmini ve satıcının net kâr marjını inceleyerek tazminat tutarını hesaplar. Hatta TTK m. 56/1 son cümle uyarınca hakim, davacı lehine tazminat olarak, davalının haksız rekabet sonucunda elde etmesi mümkün görülen menfaatin karşılığına (yani rakibin buybox'ı tek başına ele geçirerek kazandığı haksız kâra) da hükmedebilir.
B. Manevi Tazminat ve Ceza Sorumluluğu (TBK m. 58 ve TTK m. 62)
Pazaryerine "bu satıcı sahte/taklit ürün satmaktadır" şeklinde gerçeğe aykırı bildirimde bulunmak, tacirin ticari şeref ve haysiyetine ağır bir saldırıdır. Bu nedenle maddi tazminatın yanı sıra TBK m. 58 uyarınca manevi tazminat talep edilebilir. Ayrıca TTK m. 62/1-a uyarınca, kasten haksız rekabet fiilini işleyen (örneğin rakibini elemek için bilerek yalan beyanda bulunan) kişiler hakkında Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunularak iki yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılmaları sağlanabilir.
C. Zorunlu Ticari Arabuluculuk ve Zamanaşımı Süreleri
6102 sayılı TTK m. 5/A ve 6769 sayılı SMK m. 156/2 hükümleri uyarınca, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat taleplerinde dava açılmadan önce ticari dava şartı arabuluculuğa başvurulması zorunludur (ancak ihtiyati tedbir ve delil tespiti taleplerinde doğrudan mahkemeye başvurulabilir, HMK m. 390). TTK m. 60 uyarınca haksız rekabet davaları, davaya hakkı olan tarafın bu hakların doğumunu öğrendiği günden itibaren 1 yıl ve her hâlde bunların doğumundan itibaren 3 yıl geçmekle zamanaşımına uğrar; SMK m. 25/6 uyarınca kötü niyetli marka tescilinin hükümsüzlüğü davalarında ise 5 yıllık hak düşürücü süre sınırı uygulanmaz.
X. İhtiyati Tedbir, Delil Tespiti ve Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin Yerleşik İçtihat İlkeleri
Fikri mülkiyet ve haksız rekabet uyuşmazlıklarında temyiz incelemesi mercii olan Yargıtay 11. Hukuk Dairesi ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, pazaryeri satışları ve marka hakkının tükenmesi konusunda son derece net ilkeler geliştirmiştir. Yüksek Mahkeme'nin kararlarında öne çıkan temel içtihat prensipleri şunlardır:
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin Yerleşik İçtihadı (SMK m. 152 Tükenme İlkesi): "6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 152. maddesi uyarınca sınai mülkiyet hakkı korumasına konu ürünlerin hak sahibi veya onun izni ile üçüncü kişiler tarafından piyasaya sunulmasından sonra bu ürünlerle ilgili fiiller hakkın kapsamı dışında kalır. Davalının internet siteleri ve e-ticaret pazaryerleri üzerinden satışa sunduğu ürünlerin orijinal olduğu ve fatura zinciri ile yasal yollardan temin edildiği sabit ise, davalının yetkili bayi ağında yer almaması tek başına marka hakkına tecavüz oluşturmaz. Ancak davalının kendisini markanın yetkili bayisi gibi tanıtarak tüketici nezdinde iltibas yaratması halinde TTK m. 54 vd. uyarınca haksız rekabet hükümleri uygulama alanı bulur."
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin Yerleşik İçtihadı (Haksız İhtar ve Şikayet): "Fikri ve sınai mülkiyet haklarının korunması amacıyla yasal başvuru yollarının kullanılması kural olarak hukuka uygun ise de, rakip tacirin ticari faaliyetini engellemek, ürünlerinin satışını durdurmak ve piyasadan dışlamak kastıyla somut bir delile dayanmaksızın üçüncü kişilere veya satış platformlarına 'taklit ürün satıldığı' yönünde bildirimlerde bulunulması TMK m. 2 dürüstlük kuralına aykırı olup TTK m. 55/1-a-1 kapsamında kötüleme yoluyla haksız rekabet teşkil eder."
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin Yerleşik İçtihadı (SMK m. 152/2 Barkod ve Kod Müdahalesi): "Orijinal ürünlerin üzerinde yer alan ve ürünün hangi dağıtım kanalından çıktığını, üretim tarihini ve serisini takip etmeye yarayan karekod, barkod veya lot numaralarının kazınması, silinmesi ya da ambalajın tahrip edilmesi, SMK m. 152/2 anlamında ürünün değiştirilmesi ve kötüleştirilmesi niteliğinde olup marka sahibine yeniden satışı engelleme konusunda haklı sebep verir."
Yargılama pratiğinde, dava sonuçlanana kadar geçen sürede satıcının ticari olarak yıkıma uğramaması için HMK m. 389 ve TTK m. 61 uyarınca İhtiyati Tedbir talep edilmesi hayati önem taşır. Ayrıca rakip satıcının buybox'ı kapattırdıktan sonra ürün fiyatını fahiş oranda artırdığını ve haksız kazanç sağladığını belgelemek amacıyla noter aracılığıyla e-tespit (6563 s. Noterlik Kanunu m. 198/A) veya Sulh Hukuk / Ticaret Mahkemesinden delil tespiti yaptırılması ispat gücünü tahkim edecektir. Bu süreçlerde Fikri Mülkiyet Hukuku alanında uzmanlaşmış hukukçularla hareket edilmesi hak kayıplarını önler.
XI. Haksız Marka İhlali Bildirimi ve Buybox Kapatmaya Karşı İhtarname ve Dava Dilekçesi Kurgusu
Aşağıda, orijinal ve faturalı ürün satmasına rağmen rakip satıcı veya marka sahibi tarafından pazaryerine yapılan haksız şikayetle buybox'ı kapatılan tacirin, Asliye Ticaret Mahkemesine sunabileceği ihtiyati tedbir talepli örnek dava dilekçesi kurgusu yer almaktadır:
DAVA DİLEKÇESİ TASLAĞI — BİLGİLENDİRME VE İNCELEME AMAÇLIDIR
NÖBETÇİ ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ'NE
[İstanbul / Yetkili Mahkeme]
| İHTİYATİ TEDBİR TALEPLİDİR. | |
| DAVACI | : [Şirket Unvanı, MERSİS No, Adresi] |
| VEKİLİ | : Av. [Adı Soyadı, Baro Sicil No, Adresi] |
| DAVALI | : [Haksız Şikayeti Yapan Rakip Şirket / Marka Sahibi Unvanı, Adresi] |
| DAVA KONUSU | : 6769 sayılı SMK m. 152 kapsamında orijinal ve faturalı olan ürünlerimize yönelik davalı tarafından pazaryeri nezdinde yapılan haksız marka/telif şikayetinin TTK m. 54-56 uyarınca HAKSIZ REKABET TEŞKİL ETTİĞİNİN TESPİTİ, MEN'İ, ürün listelerimizin yeniden satışa açılması için İHTİYATİ TEDBİR kararı verilmesi ile fazlaya ilişkin haklarımız saklı kalmak kaydıyla [……] TL maddi ve [……] TL manevi tazminatın tahsili talebidir. |
AÇIKLAMALAR :
1. Müvekkil şirket, [Pazaryeri Adı] adlı elektronik ticaret pazaryerinde [Mağaza Adı] unvanıyla faaliyet gösteren, mağaza puanı 9.8 olan basiretli bir tacirdir. Müvekkil, [Barkod No] barkodlu ve [Marka Adı] markalı ürünleri, bizzat davalının ana bayisi olan [Tedarikçi Firma] firmasından ../../2026 tarihli ve [Fatura No] sayılı e-fatura ile tamamen orijinal olarak satın almış ve pazaryeri kataloğunda (Buybox) satışa sunmuştur (Ek-1: Kesintisiz E-Fatura Zinciri ve İrsaliyeler).
2. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 152/1. maddesi uyarınca; hak sahibi veya onun izniyle piyasaya sunulan orijinal ürünlerle ilgili sonraki satış fiilleri marka hakkının kapsamı dışında kalır (Marka Hakkının Tükenmesi İlkesi). Müvekkilin sattığı ürünler orijinal olup ambalajlarında herhangi bir değişiklik veya kötüleştirme (SMK m. 152/2) söz konusu değildir.
3. Buna rağmen aynı ürün kataloğunda daha yüksek bedelle satış yapan davalı şirket, fiyat rekabetinde müvekkili devre dışı bırakmak ve buybox'ta tek satıcı kalmak amacıyla ../../2026 tarihinde pazaryeri yönetimine gerçeğe aykırı şekilde "marka ihlali / orijinal olmayan ürün" bildiriminde bulunmuş ve müvekkilin ürün listesini kapattırmıştır (Ek-2: Pazaryeri Kapatma Bildirimi ve Noter E-Tespit Tutanağı).
4. Davalının bu eylemi, 6102 sayılı TTK m. 54 ve m. 55/1-a-1 uyarınca müvekkilin ticari faaliyetini ve mallarını gerçeğe aykırı beyanlarla kötüleme niteliğinde olup açık bir haksız rekabet fiilidir. Müvekkilin günlük ortalama [……] TL olan satış cirosu tamamen durmuş, algoritma sıralaması çökmüş ve ticari itibarı zedelenmiştir. Davaya konu tazminat taleplerimiz yönünden TTK m. 5/A uyarınca zorunlu arabuluculuk süreci tamamlanmış olup anlaşma sağlanamamıştır (Ek-3: Arabuluculuk Son Tutanağı).
5. Müvekkilin telafisi imkansız ticari zararının önlenmesi amacıyla HMK m. 389 ve TTK m. 61 uyarınca davalının haksız şikayetinin geri çekilmesine ve ilgili pazaryerine müzekkere yazılarak müvekkilin [Barkod No] sayılı ürün listesinin tedbiren yeniden satışa açılmasına karar verilmesini talep etme zarureti doğmuştur.
HUKUKİ SEBEPLER :
6769 sayılı SMK m. 7, 29, 152; 6102 sayılı TTK m. 54, 55, 56, 61; 6563 sayılı Kanun; 4054 sayılı Kanun; 6100 sayılı HMK ve ilgili mevzuat.
HUKUKİ DELİLLER :
1. Kesintisiz e-fatura ve sevk irsaliyesi zinciri,
2. Pazaryeri paneli ekran görüntüleri ve Noter E-Tespit Tutanağı,
3. Arabuluculuk son tutanağı, ticari defterler ve bilirkişi incelemesi.
SONUÇ VE İSTEM :
Yukarıda arz ve izah edilen nedenlerle;
- Öncelikle tensiben, davalının pazaryeri nezdindeki haksız şikayetinin durdurulmasına ve müvekkilin ürün listesinin yeniden satışa açılması için ilgili pazaryerine müzekkere yazılması yönünde İHTİYATİ TEDBİR KARARI VERİLMESİNE,
- Davalının eyleminin TTK m. 54-56 uyarınca HAKSIZ REKABET TEŞKİL ETTİĞİNİN TESPİTİNE ve MEN'İNE,
- Fazlaya ilişkin haklarımız saklı kalmak kaydıyla [……] TL maddi tazminat ile [……] TL manevi tazminatın haksız fiil tarihinden itibaren işleyecek ticari avans faiziyle birlikte davalıdan tahsiline,
- Yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı tarafa yükletilmesine karar verilmesini vekaleten arz ve talep ederiz.
Davacı Vekili
Av. [Adı Soyadı]
İmza
XII. Sonuç
E-ticaret pazaryerlerinde buybox rekabeti ve fikri mülkiyet bildirimleri, sınai mülkiyet hukuku ile rekabet ve ticaret hukukunun en keskin kesişim alanını oluşturmaktadır. İncelememizde ortaya konulan hukuki esaslar şu şekilde özetlenebilir:
- Orijinal Üründe Marka Hakkı Tükenir: 6769 sayılı SMK m. 152/1 uyarınca, marka sahibi tarafından veya onun izniyle yurt içinde ya da yurt dışında piyasaya sürülmüş orijinal ürünlerin pazaryerlerinde yeniden satışı marka hakkına tecavüz teşkil etmez.
- Kesintisiz E-Fatura Zinciri En Güçlü Kalkandır: Satıcılar, ürünleri merdiven altı kaynaklardan değil, resmi e-fatura ve barkod eşleşmesi bulunan kayıtlı tedarikçilerden temin etmeli; tedarikçilerinin de üst fatura silsilesini dosyalarında muhafaza etmelidir.
- Barkod Kazıma ve Ambalaj Bozma Korumayı Kaldırır: SMK m. 152/2 gereğince ürün üzerindeki lot numarası, seri kodu veya karekodun silinmesi yahut son kullanma tarihi geçmiş ürün satılması halinde tükenme ilkesi uygulanmaz ve marka sahibi satışı haklı olarak engelleyebilir.
- Yetkili Satıcı Belgesi Dayatması Rekabet Hukukuna Aykırıdır: Sağlayıcıların pasif internet satışlarını engellemek veya pazaryerinde fiyatları yüksek tutmak amacıyla "yetkili satıcı belgesi" bahanesiyle bağımsız satıcıları buybox'tan çıkarttırması 4054 sayılı Kanun m. 4 kapsamında rekabet ihlali oluşturabilir.
- Kötü Niyetli Buybox Kapatma Tazminat Doğurur: Orijinal ürün sattığı bilinen rakibi sırf buybox'tan düşürmek için yapılan haksız şikayetler TTK m. 54-56 uyarınca haksız rekabet olup, kaybedilen tüm ciro ve kâr mahkeme yoluyla faiziyle tazmin ettirilebilir.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Somut hukuki sorunlarda uzman bir avukata danışılması tavsiye edilir. Makalede yer alan bilgiler, yayın tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuata dayanmakta olup, mevzuat değişiklikleri nedeniyle güncelliğini yitirebilir.
Kaynaklar ve Referanslar
- 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK m. 7, 29, 30, 152)
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK m. 54, 55, 56, 60, 61, 62)
- 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ve 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalar Tebliği
- 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun
- Yargıtay 11. Hukuk Dairesi ve Hukuk Genel Kurulu Emsal Kararları
Bu makale 2026-11-12 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
İlgili Makaleler
-
Endüstriyel Tasarım Tescil ve Koruma
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında endüstriyel tasarım tescil şartları, yenilik ve ayırt edici nitelik... -
Alan Adı Uyuşmazlıkları ve Çözüm Yolları
Alan adı uyuşmazlıkları çözüm yolları, WIPO tahkim süreçleri, UDRP kuralları, marka hakkı ihlali ve siber zorbalık... -
Yazılım Telif Hakkı Koruması
5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında yazılım telif hakkı koruması, bilgisayar programlarının tescili,... -
Coğrafi İşaret Tescili ve Koruması
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında coğrafi işaret tescili süreci, menşe adı ve mahreç işareti kavramları,... -
Trademark Registration in Turkey: Guide for Foreign Companies
Comprehensive legal guide on trademark registration turkey foreign companies under the Industrial Property Law No....
Uygulamada Kritik Sorular ve Yanıtları
Hayır, yasal olarak böyle bir zorunluluk yoktur. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 152/1. maddesinde düzenlenen 'marka hakkının tükenmesi' ilkesi uyarınca, marka sahibi tarafından veya onun izniyle bir kez piyasaya sunulmuş olan orijinal ürünlerin üçüncü kişilerce faturalı olarak alınıp pazaryerlerinde yeniden satılması marka hakkına tecavüz oluşturmaz. Satıcının yetkili bayi ağında bulunmaması, orijinal ürünün satışını hukuka aykırı hale getirmez.
SMK m. 152/2 hükmü gereğince, orijinal ürünün üçüncü kişiler tarafından değiştirilerek veya kötüleştirilerek ticari amaçla kullanılması halinde tükenme ilkesi uygulanmaz. Özellikle ürünün son kullanma tarihinin geçmiş olması, orijinal ambalajının açılması, ürünün bölünerek satılması veya kutu üzerindeki lot/seri numarası ve takip barkodlarının kazınması durumlarında marka sahibi satışı mahkeme kararıyla önleyebilir.
Evet, satılabilir. 6769 sayılı SMK m. 152 ile Türk hukukunda 'uluslararası tükenme' ilkesi kabul edilmiştir. Marka sahibinin izniyle dünyanın herhangi bir ülkesinde piyasaya arz edilen orijinal ürünler, gümrük ve ürün güvenliği mevzuatına uygun şekilde Türkiye'ye ithal edildiği takdirde Türkiye'deki münhasır distribütör bu ürünlerin pazaryerinde satışını marka hukuku kapsamında engelleyemez.
Öncelikle 6563 sayılı Kanun kapsamında pazaryerinin dahili iletişim sistemi üzerinden ürünlerin kesintisiz e-fatura zincirini sunarak itiraz edilmelidir. Eş zamanlı olarak haksız şikayeti yapan rakip satıcıya noterden ihtarname çekilmeli ve 6102 sayılı TTK m. 54-56 uyarınca Asliye Ticaret Mahkemesinde ihtiyati tedbir talepli haksız rekabetin men'i ve maddi/manevi tazminat davası açılmalıdır.
Çoğu zaman tek bir alt toptancı faturası yeterli görülmemektedir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi uygulamalarında ve pazaryeri denetimlerinde, satıcının ürünü aldığı toptancının da o ürünü marka sahibinden veya yetkili ana distribütörden aldığına dair 'kesintisiz fatura zincirinin' (tedarik silsilesinin) barkod ve miktar uyumuyla birlikte tevsik edilmesi aranmaktadır.
Evet. TTK m. 56/1-d hükmü uyarınca haksız rekabet eylemini gerçekleştiren kusurlu taraf, mağdur satıcının uğradığı fiili zararı ve yoksun kaldığı kârı tazmin etmekle yükümlüdür. Bilirkişi incelemesiyle ürünün kapalı kaldığı günlerdeki ortalama satış kaybı veya davalı rakibin bu süreçte elde ettiği haksız kâr hesaplanarak ticari faiziyle birlikte tahsil edilir.
Evet. 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4. maddesi uyarınca sağlayıcıların yeniden satıcıların satış fiyatını sabitlemesi (RPM) ve pasif internet satışlarını kısıtlaması yasaktır. Marka hakkının, piyasadaki fiyat rekabetini engellemek amacıyla bir baskı aracı olarak kullanılması halinde Rekabet Kurumuna şikayet başvurusu yapılabilir.
Piyasada herkes tarafından bilinen veya yurt dışından ithal edilen bir ürün ibaresinin, diğer satıcıları engellemek ve haksız tekel kurmak amacıyla tescil ettirilmesi SMK m. 6/9 kapsamında 'kötü niyetli marka tescili' teşkil eder. Bu durumda Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinde SMK m. 25 uyarınca süre sınırı olmaksızın markanın hükümsüzlüğü davası açılabilir.
TTK m. 60 uyarınca haksız rekabetten doğan davalar, davaya hakkı olan tarafın bu hakların doğumunu öğrendiği günden itibaren 1 yıl ve her hâlde bunların doğumundan itibaren 3 yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Davanın açılmasından önce tazminat talepleri için TTK m. 5/A gereğince ticari arabuluculuğa başvurulması dava şartıdır.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her somut olay kendine özgü koşullar içerdiğinden, bireysel hukuki değerlendirme için mutlaka bir avukata başvurulması tavsiye edilir.







