Özet
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) m. 29 ve m. 30 çerçevesinde taklit (replika) ürün üretimi, ithalatı ve satışı nedeniyle açılan hukuk ve ceza davaları (1 yıldan 3 yıla kadar hapis ve 20.000 güne kadar adli para cezası); 4458 sayılı Gümrük Kanunu m. 57 ve Gümrük Yönetmeliği m. 100-110 kapsamında sınırda 10 iş günü durdurma ve kolaylaştırılmış imha prosedürü; SMK m. 152 uluslararası tükenme ilkesi sayesinde orijinal/paralel ithalat ürün satışının hukuka uygunluğu; 6563 sayılı Kanun ve ilgili yönetmelik uyarınca pazaryeri mağaza kapatma ile 48/24 saatlik itiraz süreçleri — kapsamlı hukuki inceleme.
Bu makale son olarak 13 Kasım 2026 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez.
I. Giriş — Fiziki Ticarette ve E-Ticarette Taklit Ürünlerle Mücadele Ekseni
Küresel tedarik zincirlerinin ve dijital pazaryerlerinin hızla büyümesiyle birlikte, tescilli markaların izinsiz kullanımı ve taklit (replika/sahte) ürün ticareti Türkiye'de en yoğun hukuki ve cezai uyuşmazlık alanlarından biri haline gelmiştir. Marka sahipleri bir yandan gümrük kapılarından ülkeye sokulmaya çalışılan taklit malları durdurmaya çalışırken, diğer yandan çevrimiçi pazaryerleri (Trendyol, Hepsiburada, Amazon Türkiye, N11 vb.) üzerinden yürütülen haksız satışlara karşı hızlı önlem almaya yönelmektedir.
Ancak madalyonun diğer yüzünde, yetkili distribütörler veya bazı marka sahipleri tarafından, yurt dışından tamamen yasal yollarla orijinal ürün ithal ederek satan bağımsız e-ticaret girişimcilerine karşı da "taklit ürün" isnadıyla gümrük durdurma başvuruları, pazaryeri mağaza kapatma şikayetleri ve ceza soruşturmaları başlatıldığı sıkça görülmektedir. Bu noktada taklit (sahte) ürün ile 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) m. 152 kapsamındaki paralel ithalat (orijinal ürün) arasındaki hukuki sınırın doğru çizilmesi kritik önem taşır. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Marka Tescil Süreci: Başvurudan Tescile başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
Taklit ürün ve marka tecavüzü davaları; Fikri Mülkiyet Hukuku, E-Ticaret Hukuku ve Ticaret ve Şirketler Hukuku kurallarının kesişim alanında yer alır. Zira haksız bir gümrük blokajı veya haksız pazaryeri ürün kaldırma işlemi satıcının ticari itibarını ve cirosunu günler içinde çökertebilirken, gerçek bir taklit ürün satışı da ithalatçı veya satıcı hakkında hapis cezası ve ağır tazminat yükümlülüğü doğurmaktadır.
Bu incelemede; SMK m. 29-30 kapsamındaki hukuki ve cezai yaptırımlar, Gümrük Yönetmeliği m. 100-110 kapsamındaki el koyma ve kolaylaştırılmış imha usulü, SMK m. 152 uluslararası tükenme ilkesi ve pazaryerlerindeki 48/24 saatlik bildirim-kaldırma süreçleri ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Patent Başvurusu: Kapsamlı Rehber başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
II. 6769 Sayılı SMK m. 29 Kapsamında Marka Hakkına Tecavüz Sayılan Fiiller
Tescilli bir markanın sahibine sağladığı inhisari hakların kapsamı 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 7'de, bu hakların ihlali anlamına gelen tecavüz fiilleri ise m. 29'da tahdidi olarak sayılmıştır. Marka sahibinin izni olmaksızın tescilli marka ile aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer bir işareti mal veya ambalaj üzerine koymak, bu işaretleri taşıyan malları piyasaya sürmek, ithal veya ihraç etmek, ticari amaçla elde bulundurmak ya da iş evrakı ve reklamlarda kullanmak marka hakkına tecavüz oluşturur.
Uygulamada sıklıkla gözden kaçan bir nokta, "replika", "A kalite muadil", "ithal birebir ürün" veya "outlet" gibi ifadeler kullanılarak yapılan satışların hukuki durumudur. Satıcının ilanda veya müşteri mesajlarında ürünün "orijinal olmadığını, birebir replika olduğunu" açıkça beyan etmesi, marka hakkına tecavüz sorumluluğunu hiçbir şekilde ortadan kaldırmaz! Çünkü SMK m. 29 ile korunan değer yalnızca tüketicinin aldatılmasının önlenmesi değil, aynı zamanda marka sahibinin münhasır ekonomik hakkı ve markanın ayırt edici gücüdür.
Ayrıca SMK m. 29/1-c uyarınca; taklit marka taşıyan ürünü sadece fiziksel mağazada veya e-ticaret deposunda satışa arz edilmek üzere stokta (elde) bulundurmak, kargoya vermek yahut marka işaretini taşıyan boş etiket, kutu ve ambalajları bulundurmak dahi başlı başına tecavüz fiilini tamamlar. Bu tür fiillerde marka sahibinin hukuki tazminat davası açabilmesi için failin kusurlu olması dahi tecavüzün tespiti ve men'i bakımından şart değildir; kusur yalnızca maddi ve manevi tazminat taleplerinde aranır.
SMK m. 29/1-b bendi ise iştirak ve aracılık eylemlerini kapsar: Tecavüzün varlığını bilerek veya bilmesi gerekirken taklit ürünleri dağıtan toptancılar, fason üreticiler ve lojistik dağıtıcılar da doğrudan tecavüzden sorumlu tutulabilmektedir.
III. SMK m. 30 Marka Hakkına Tecavüz Suçu, Şikayet Süresi ve Etkin Pişmanlık
Taklit ürün ticareti yalnızca hukuk mahkemelerinde tazminat davasına konu olmaz; aynı zamanda 6769 sayılı SMK m. 30 kapsamında özgürlüğü bağlayıcı ceza öngören bir suç tipini oluşturur. Ceza sorumluluğunun doğması için markanın Türkiye'de Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) nezdinde tescilli olması zorunludur (SMK m. 30/7); henüz başvuru aşamasında olan veya yalnızca yurt dışında tescilli bulunan bir marka için ceza davası açılamaz.
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 30/1: "Başkasına ait marka hakkına iktibas veya iltibas suretiyle tecavüz ederek mal üreten veya hizmet sunan, satışa arz eden veya satan, ithal ya da ihraç eden, ticari amaçla satın alan, bulunduran, nakleden veya depolayan kişi bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır."
SMK m. 30'da düzenlenen suçun soruşturulması ve kovuşturulması şikayete bağlıdır (m. 30/4). Marka sahibi veya inhisari lisans sahibi (basit lisans sahibinin sözleşmede aksi yoksa suç duyurusu yetkisi tartışmalı olmakla birlikte SMK m. 158 kapsamında hak kullanımı sözleşmeye bağlıdır), fiili ve faili öğrendiği tarihten itibaren 5237 sayılı TCK m. 73 uyarınca 6 aylık hak düşürücü süre içinde Cumhuriyet Başsavcılığına şikayette bulunmalıdır. Süresinde şikayet edilmezse ceza soruşturması yürütülemez.
Öte yandan kanun koyucu, tedarik zincirinin alt halkasında yer alan perakende satıcıları asıl üretici veya toptancıyı ortaya çıkarmaya teşvik etmek amacıyla SMK m. 30/7'de özel bir cezasızlık (etkin pişmanlık) sebebi öngörmüştür: Başkasına ait tescilli markayı taşıyan taklit malları satışa arz eden veya satan kişi, bu malları nereden temin ettiğini (gerçek ve ulaşılabilir fatura, sevk irsaliyesi ve tedarikçi kimlik bilgileriyle) bildirerek üretenlerin ortaya çıkarılmasını ve üretilmiş mallara el konulmasını sağlarsa, hakkında cezaya hükmolunmaz! Uygulamada Yargıtay 7. Ceza Dairesi (ve geçmişte 19. Ceza Dairesi), bu hükmün uygulanabilmesi için şüphelinin verdiği bilginin somut olarak üreticiye veya ana dağıtıcıya ulaşmayı sağlamasını aramaktadır.
IV. Gümrük Kanunu m. 57 ve Gümrük Yönetmeliği m. 100-110 Uyarınca Eşyanın Durdurulması ve İmha
Taklit ürünlerin iç piyasaya dağılmadan sınır kapısında yakalanmasını sağlayan en etkili idari mekanizma, 4458 sayılı Gümrük Kanunu m. 57 ile Gümrük Yönetmeliği m. 100 ila 111 arasında düzenlenmiştir. Marka sahipleri, Ticaret Bakanlığının elektronik altyapısı (Fikri ve Sınai Mülkiyet Hakları Programı) üzerinden gümrük idarelerine genel veya somut izleme başvurusu yapabildiği gibi, gümrük idaresi hak sahibinin başvurusu olmadan da açık bir ihlal şüphesi gördüğünde re'sen 3 iş günü süreyle eşyanın işlemlerini durdurup hak sahibine bildirimde bulunabilir.
Gümrük Yönetmeliği m. 104 ve m. 107 uyarınca gümrük idaresince işlemlerin durdurulması kararının hak sahibine ve beyan sahibine (ithalatçıya) bildirilmesinden itibaren kritik bir süre işlemeye başlar: Hak sahibi tebliğden itibaren 10 iş günü (çabuk bozulabilir eşyada 3 iş günü) içinde yetkili Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinden veya ceza hakimliğinden ihtiyati tedbir / el koyma kararı alıp gümrük müdürlüğüne sunmak zorundadır. Haklı mazeret halinde bu süre gümrükçe bir defaya mahsus 10 iş günü daha uzatılabilir. Süresi içinde yargı kararı getirilmezse eşya serbest bırakılır.
Dava masraflarından ve yıllar süren yargılamalardan kaçınmak için Gümrük Yönetmeliği m. 105 kapsamında kolaylaştırılmış imha prosedürü uygulanmaktadır. Bu usulde marka sahibi 10 iş günü içinde ihlal unsurlarını gösteren gerekçeli talebini gümrüğe sunar; eşya sahibi/ithalatçı da imhaya yazılı muvafakat verirse (veya süresi içinde itiraz etmezse) mahkeme kararına gerek kalmaksızın taklit eşya gümrük gözetiminde imha edilir. Ayrıca Gümrük Yönetmeliği m. 110 gereğince marka hakkını ihlal ettiği kesinleşen eşyanın serbest dolaşıma sokulmasına, transit geçişine veya yeniden ihracına kesinlikle izin verilmez.
| Müdahale Mecrası | Yasal Dayanak | Kritik Süre | Hukuki Sonuç / Yaptırım |
|---|---|---|---|
| Gümrükte İşlemlerin Durdurulması | 4458 sayılı GK m. 57, Gümrük Yön. m. 100-110 | 10 iş günü (bozulabilir eşyada 3 iş günü) | Süre içinde tedbir sunulmazsa eşya serbest kalır; imha muvafakati varsa kolaylaştırılmış imha yapılır. |
| Pazaryeri Ürün Kaldırma / İtiraz | 6563 sayılı Kanun ve ETAHS Yönetmeliği m. 12-13 | Şikayette 48 saat kaldırma; itirazda 24 saat inceleme | Orijinallik ve tedarik zinciri faturaları sunulursa ürün 24 saat içinde yeniden yayına alınır. |
| Ceza Soruşturması ve El Koyma | 6769 sayılı SMK m. 30, TCK m. 73 | 6 ay içinde şikayet hakkı | 1-3 yıl hapis, 20.000 güne kadar adli para cezası ve eşyaya el koyma/müsadere (m. 30/7 hariç). |
| Hukuk Mahkemesi Tecavüz Davası | 6769 sayılı SMK m. 29, 149-151, 159 | İhtiyati tedbir derhal; tazminat TBK m. 72 (2-10 yıl) | Tecavüzün men'i, ürünlerin toplatılması/imhası, maddi-manevi tazminat ve itibar tazminatı. |
V. SMK m. 152 Uluslararası Tükenme İlkesi: Paralel İthalat ve Orijinal Ürün Satışının Sınırları
Mülga 556 sayılı KHK döneminde "ülkesel tükenme ilkesi" geçerli olduğu için yurt dışından resmi distribütör dışında orijinal ürün getirilmesi dahi marka sahibince engellenebilmekteydi. Ancak 10 Ocak 2017'de yürürlüğe giren 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 152 ile Türk hukuku uluslararası tükenme ilkesini benimsemiştir. Bu düzenleme, e-ticaret ve dış ticaret alanında orijinal ürün ticareti yapan ithalatçılar için en temel hukuki güvencedir.
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 152/1 ve m. 152/2:
"(1) Sınai mülkiyet hakkı korumasına konu ürünlerin, hak sahibi veya onun izni ile üçüncü kişiler tarafından piyasaya sunulmasından sonra bu ürünlerle ilgili fiiller hakkın kapsamı dışında kalır.
(2) Marka sahibi, birinci fıkra hükmüne giren ürünlerin üçüncü kişiler tarafından değiştirilerek veya kötüleştirilerek ticari amaçlı kullanılmasını önleme hakkına sahiptir."
Madde metnindeki coğrafi sınırlamanın kaldırılmış olması nedeniyle, örneğin ABD'de, Almanya'da veya Japonya'da marka sahibinin kendisi ya da lisanslı üreticisi tarafından yasal olarak piyasaya sürülmüş orijinal bir ayakkabının, kozmetik ürünün veya elektronik cihazın bağımsız bir Türk şirketi tarafından ithal edilip (paralel ithalat) Türkiye'de pazaryerlerinde satılması kural olarak marka hakkına tecavüz oluşturmaz. Resmi distribütörlerin "Türkiye'deki tek yetkili benim" iddiası, SMK m. 152 karşısında orijinal ürünlerin satışını yasaklamak için yeterli hukuki dayanak değildir.
Ancak paralel ithalat yapan satıcıların iki hayati hukuki sınırı aşmamaları gerekir. İlk olarak, satıcı ürünün orijinal olduğunu ve marka sahibinin izniyle yurt dışında piyasaya sürüldüğünü gösteren kesintisiz fatura ve ithalat/tedarik zinciri belgelerini (gümrük giriş beyannamesi, yetkili yabancı toptancı faturası vb.) ispat edebilmelidir. İkinci olarak SMK m. 152/2 uyarınca ürünün orijinal ambalajının açılıp bozulması, son kullanma tarihi veya seri numarası (QR/barkod) etiketlerinin kazınması yahut ürünün kalitesini düşürecek şekilde yeniden paketlenmesi halinde hak tükenmesi savunması dinlenmez ve marka tecavüzü doğar.
VI. Pazaryerlerinde Marka Şikayeti, Mağaza Kapatma ve 48 / 24 Saatlik İtiraz Prosedürü
Günümüzde marka hakkı ihlali iddialarının büyük bölümü mahkemelerden önce doğrudan e-ticaret pazaryerlerinin iç şikayet portalları üzerinden yaşanmaktadır. 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ve bu kanuna dayanılarak çıkarılan Elektronik Ticaret Aracı Hizmet Sağlayıcı ve Elektronik Ticaret Hizmet Sağlayıcılar Hakkında Yönetmelik m. 12 ve m. 13 hükümleri, hem hak sahiplerinin hem de satıcıların başvurabileceği katı süreler öngörmüştür.
Yönetmeliğin 12. maddesine göre marka sahibi; Türk Patent tescil belgesini, ihlale konu ürün sayfasını ve gerekçesini belirterek KEP, noter veya pazaryerinin dahili iletişim sistemi üzerinden Elektronik Ticaret Aracı Hizmet Sağlayıcıya (ETAHS) şikayet başvurusu yaptığında, pazaryeri başvurunun kendisine ulaştığı andan itibaren en geç 48 saat içinde şikayete konu ürünü yayımdan kaldırmak ve durumu hem satıcıya (ETHS) hem de hak sahibine bildirmek zorundadır. Tekrarlayan veya toplu şikayetlerde ise pazaryerleri satıcı sözleşmesi uyarınca mağazayı askıya alma veya tamamen kapatma yoluna gitmektedir.
Bununla birlikte, özellikle yetkili distribütörler tarafından rakiplerini saf dışı bırakmak için orijinal ürün satan mağazalara karşı yapılan haksız şikayetlere karşı Yönetmelik m. 13 satıcıya güçlü bir itiraz hakkı tanımıştır. Satıcı; ürünün orijinal olduğunu kanıtlayan fatura veya fatura yerine geçen belgeleri, geriye doğru marka sahibine veya yetkili tedarikçiye kadar uzanan tedarik zinciri sözleşmelerini/faturalarını ve gerçeğe aykırı beyan halinde sorumluluğu üstlendiğine dair beyanı KEP veya dahili sistem üzerinden sunduğunda, itirazın haklılığı anlaşılıyorsa pazaryeri en geç 24 saat içinde ürünü yeniden yayımlamakla yükümlüdür. Üstelik haksız şikayette bulunarak satıcının mağazasının kapanmasına veya satışlarının durmasına neden olan marka/distribütör hakkında TTK m. 55/1-a uyarınca haksız rekabet ve tazminat davası açılabilir.
VII. Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinde İhtiyati Tedbir, El Koyma ve Tazminat (SMK m. 149-151)
Marka hakkı ihlal edilen hak sahibi, ihtisas mahkemesi niteliğindeki Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinde (FSHHM; bulunmayan yerlerde HSK tarafından belirlenen Asliye Hukuk Mahkemesinde) SMK m. 149 kapsamında tecavüzün tespiti, önlenmesi, durdurulması, kaldırılması, taklit ürünlere ve bunların üretiminde münhasıran kullanılan araçlara el konulması, imha ve tazminat davaları açabilir.
Yargılama süresi boyunca taklit ürünlerin piyasaya dağıtılmasını veya delillerin karartılmasını önlemek için SMK m. 159 uyarınca ihtiyati tedbir talep edilmesi temel stratejidir. Marka sahibi, tescil belgesini ve noter tespit tutanağını (veya test satın alma faturasını) mahkemeye sunarak yaklaşık ispat koşulunu sağladığında, mahkeme karşı taraf dinlenmeksizin taklit ürünlerin satışının durdurulmasına, pazaryeri ilanlarına erişimin engellenmesine ve depolardaki ürünlere el konulmasına karar verebilir.
SMK m. 151'e göre marka sahibi, maddi tazminat hesaplamasında üç farklı yöntemden birini seçebilir: (1) marka sahibinin muhtemel gelir kaybı, (2) tecavüz edenin marka kullanımıyla elde ettiği net kazanç veya (3) tecavüz edenin hukuka uygun bir lisans sözleşmesi yapmış olsaydı ödeyeceği lisans bedeli. Buna ek olarak marka itibarının taklit ve kalitesiz ürünlerle zedelenmesi sebebiyle itibar tazminatı (SMK m. 150/2) ve manevi tazminat da talep edilebilmektedir.
VIII. Taklit Ürün, Paralel İthalat ve Pazaryeri Uyuşmazlıklarında Yargıtay İçtihat İlkeleri
6769 sayılı SMK'nın uygulanmasında Yargıtay 11. Hukuk Dairesi (hukuk davaları) ve Yargıtay 7. Ceza Dairesi (ceza davaları) tarafından benimsenen yerleşik içtihat ilkeleri uygulamanın sınırlarını netleştirmektedir:
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (SMK m. 152 Paralel İthalat ve Tedarik Zinciri İspatı): "6769 sayılı SMK m. 152 uluslararası tükenme ilkesini kabul ettiğinden, hak sahibinin izniyle yurt dışında piyasaya sürülen orijinal ürünlerin ithal edilerek Türkiye'de satılması marka hakkına tecavüz ve haksız rekabet oluşturmaz. Ancak ürünlerin orijinal olduğu ve yurt dışında hak sahibinin rızasıyla piyasaya çıktığı hususundaki ispat yükü paralel ithalatı gerçekleştiren davalı satıcıya ait olup, gümrük beyannamesi ve kesintisiz fatura silsilesiyle desteklenmelidir."
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (Seri Numarası Silme ve Kötüleştirme): "Orijinal ürünün üzerindeki seri numarasının, lot kodunun veya barkodun yetkisiz biçimde kazınması ya da orijinal ambalajın bozularak tüketici gözünde ürünün kalitesini zedeleyici değişiklik yapılması halinde SMK m. 152/2 devreye girer; hak sahibi bu şekilde kötüleştirilen ürünlerin satışını marka tecavüzü nedeniyle önleyebilir."
Yargıtay 7. Ceza Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (SMK m. 30 Bilirkişi İncelemesi ve Tescil Şartı): "SMK m. 30 kapsamında mahkumiyet kararı verilebilmesi için müşteki markanın suç tarihi itibarıyla Türkiye'de TÜRKPATENT nezdinde tescilli olması, ele geçirilen ürünlerin ise yalnızca ambalajına değil bizzat fiziki örneğine dayanılarak alanında uzman bilirkişi tarafından orijinal örnekle karşılaştırılıp taklit olduğunun bilimsel raporla saptanması zorunludur."
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (Pazaryerlerinde Aracı Hizmet Sağlayıcının Sorumluluğu): "Elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcısı (pazaryeri), satıcının yüklediği taklit ürün içeriğini hak sahibinin usulüne uygun bildirimi üzerine derhal (mevzuattaki 48 saatlik süre içinde) yayından kaldırırsa tecavüzden doğan tazminattan sorumlu tutulmaz; ancak bildirime rağmen yayından kaldırmazsa marka tecavüzüne iştirakten müştereken sorumlu hale gelir."
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, paralel ithalat ve marka hakkının tükenmesi (SMK m. 152) konusunda dengeleyici bir çizgi izlemektedir. Daire içtihatlarına göre satıcının yurt dışından veya yurt içindeki yetkili bayiden faturalı olarak temin ettiği tamamen orijinal ürünleri yeniden piyasaya sunması marka tecavüzü teşkil etmez; ancak ürünlerin orijinal kutusunun açılması, seri veya QR kodlarının kazınması, ambalajının değiştirilmesi ya da tüketicide "resmi yetkili distribütör" algısı yaratacak biçimde marka logosunun mağaza görsellerinde baskın biçimde kullanılması halinde marka sahibi meşru sebeple bu satışı engelleyebilir.
Ceza yargılaması boyutunda ise Yargıtay ilgili Ceza Dairesi kararlarında, sanığın satışa sunduğu ürünün taklit olduğunu bilmediği yönündeki savunmasının tek başına beraat için yeterli görülmediği vurgulanmaktadır. Satıcının, ürünü olağan piyasa fiyatının çok altında bir bedelle, faturasız, irsaliyesiz veya resmi dağıtım zinciri dışındaki belirsiz aracılardan temin etmesi halinde ticari basiret yükümlülüğüne aykırılık nedeniyle doğrudan veya en azından olası kastla marka hakkına tecavüz suçunun oluştuğu kabul edilmektedir.
IX. Haksız Marka Şikayetine Maruz Kalan Orijinal Ürün Satıcıları İçin Hukuki Başvuru Yolları
E-ticaret ekosisteminde orijinal ürün sattığı halde rakip satıcıların veya resmi distribütörlerin haksız marka şikayetleriyle mağazası kapatılan girişimcilerin izleyebileceği çok aşamalı bir savunma stratejisi mevcuttur. İlk adım, pazaryerinin ETAHS Yönetmeliği m. 13 kapsamındaki itiraz mekanizmasını KEP üzerinden işleterek resmi fatura silsilesini, üretici/yetkili distribütör çıkış belgelerini ve gümrük beyannamelerini sunmaktır.
Pazaryeri itiraza rağmen 24 saat içinde ürünü açmazsa veya haksız şikayet sürekli tekrarlanarak mağaza puanını düşürürse, satıcı doğrudan Asliye Ticaret Mahkemesinde (veya FSHHM'de) şikayetçi rakibe/distribütöre karşı menfi tespit (marka hakkına tecavüz bulunmadığının tespiti) ve TTK m. 55/1-a kapsamında haksız rekabetin önlenmesi ile maddi-manevi tazminat davası açabilir. Bu davada HMK m. 389 uyarınca ihtiyati tedbir talep edilerek haksız şikayetlerin durdurulması istenebilir.
Aynı zamanda haksız şikayetle savcılığa suç duyurusu yapılmışsa, satıcı ilk ifadesinde SMK m. 152 uluslararası tükenme ilkesini ileri sürerek fatura zincirini ve gümrük giriş belgelerini dosyaya sunmalı, ürünlerin orijinal olduğuna dair bilirkişi incelemesi talep etmelidir. Eğer gümrükte eşya durdurulmuşsa, ithalatçı kolaylaştırılmış imhaya kesinlikle muvafakat etmemeli, bilakis ürünün orijinalliğini ve fatura silsilesini gösteren karşı beyanını derhal gümrük müdürlüğüne ve tedbir veren mahkemeye iletmelidir.
X. Pratik Uygulama: Haksız Pazaryeri Marka İhlali Şikayetine Karşı İtiraz ve Yeniden Yayın Talebi Dilekçesi
6563 sayılı Kanun ve ETAHS Yönetmeliği m. 13 uyarınca orijinal ürün ilanı haksız marka şikayetiyle kaldırılan satıcının, KEP veya noter kanalıyla pazaryerine sunacağı hukuki itiraz başvurusu taslağı aşağıda yer almaktadır:
PAZARYERİ İTİRAZ DİLEKÇESİ TASLAĞI — BİLGİLENDİRME VE İNCELEME AMAÇLIDIR
[PAZARYERİ ŞİRKET UNVANI] A.Ş.'NE
(Fikri ve Sınai Mülkiyet İhlal Bildirimleri ve Hukuk Departmanına — KEP / Dahili Sistem Üzerinden)
| İTİRAZ EDEN (ETHS) | : [Satıcı Şirket Unvanı, Mağaza ID, Vergi No, Adresi] |
| VEKİLİ | : Av. [Adı Soyadı, Baro Sicil No, Adresi] |
| KALDIRILAN İLANLAR | : [Ürün Barkodu / SKU / İlan URL ve Başvuru Referans No] |
| KONU | : Elektronik Ticaret Aracı Hizmet Sağlayıcı ve Elektronik Ticaret Hizmet Sağlayıcılar Hakkında Yönetmelik m. 13 ile 6769 sayılı SMK m. 152 uyarınca haksız marka şikayetine İTİRAZ ve kaldırılan ürünlerin 24 SAAT içinde yeniden yayımlanması talebidir. |
AÇIKLAMALAR :
1. Müvekkil şirketin platformunuz nezdindeki mağazasında satışa sunulan [Marka/Ürün Adı] ürünleri hakkında [Şikayetçi Firma/Distribütör] tarafından yapılan fikri mülkiyet ihlali şikayeti üzerine ilanlarımız ../../2026 tarihinde yayımdan kaldırılmıştır.
2. Şikayete konu ürünler kesinlikle taklit değildir; hak sahibinin yurt dışındaki yetkili dağıtıcısından doğrudan temin edilmiş tamamen orijinal ve kapalı kutulu ürünlerdir. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 152'de benimsenen uluslararası tükenme ilkesi gereğince, hak sahibinin izniyle piyasaya sürülen orijinal ürünlerin Türkiye'ye ithal edilip satılması marka hakkına tecavüz teşkil etmemektedir. İşbu dilekçemiz ekinde; gümrük giriş beyannamesi, yurt dışı tedarikçi e-faturası, ödeme SWIFT dekontu ve üreticiye uzanan kesintisiz fatura silsilesi sunulmaktadır (Ek-1: Tedarik Zinciri ve Fatura Belgeleri).
3. ETAHS Yönetmeliği m. 13 uyarınca işbu itirazımızın ve ekli belgelerimizin gerçeğe aykırı olması halinde doğabilecek tüm hukuki sorumluluğu kabul ettiğimizi beyan ederiz. Tedarik zinciri ve orijinallik belgelerimizden ürünün marka hakkını ihlal etmediği açıkça anlaşıldığından, Yönetmelik m. 13/3 uyarınca başvurumuzun platformunuza ulaşmasından itibaren en geç 24 saat içinde ilanlarımızın yeniden yayımlanmasını ve mağaza ceza puanlarının silinmesini talep ederiz.
İtiraz Eden Satıcı Vekili
Av. [Adı Soyadı]
İmza
XI. Marka Sahipleri ve E-Ticaret Satıcıları İçin Marka Uyumu Kontrol Listesi
Marka ihlali davalarında hem hak sahiplerinin hem de ticari satıcıların hak kaybına uğramaması için şu kurumsal adımlar izlenmelidir:
- TÜRKPATENT Tescilinin ve Gümrük Kaydının Yapılması: Marka sahipleri yalnızca marka tesciliyle yetinmeyip, Ticaret Bakanlığı Fikri ve Sınai Mülkiyet Hakları Programına gümrük izleme başvurusu kaydettirmelidir.
- Test Satın Alma ve Noter Tespiti: Taklit şüphesi durumunda şikayet öncesi pazaryerinden faturalı test satın alma yapılarak ürünün seri numarası ve fiziki incelemesi noter aracılığıyla tespit edilmelidir.
- Kesintisiz Fatura ve İthalat Zincirinin Saklanması: Paralel ithalat yapan satıcılar, her parti ürün için gümrük beyannamesini ve üretici/yetkili dağıtıcıya kadar giden faturaları eksiksiz arşivlemelidir.
- Orijinal Ambalaj ve Seri Numarası Koruması: Satış öncesi ürünlerin üzerindeki karekod, seri numarası veya orijinal ambalajlara hiçbir şekilde müdahale edilmemelidir (SMK m. 152/2).
- 48/24 Saat ve 10 İş Günü Süre Takibi: Gümrük durdurmalarında 10 iş günü, pazaryeri şikayet itirazlarında ise KEP/dahili sistem üzerinden derhal belge ibrazı yapılmalıdır.
E-ticaret satıcıları ve ithalatçılar açısından en güçlü hukuki kalkan, ürünün üretim veya ilk satış kaynağından itibaren kesintisiz tedarik zincirini belgeleyen evrak düzenidir. Yalnızca son satıcı faturası saklamak çoğu kez yeterli görülmemekte; ithal edilen ürünlerde gümrük giriş beyannameleri, üreticiden veya küresel distribütörden alınan satış zinciri faturaları, menşe belgeleri ve bandrol kayıtlarının düzenli biçimde arşivlenmesi gümrük el koymaları ile pazaryeri hesap kapatma kararlarının kaldırılmasında belirleyici rol oynamaktadır.
Marka hak sahipleri yönünden de ihlal bildirimlerinin ve gümrük başvurularının hukuka uygun çerçevede yürütülmesi gerekir. Somut bir taklit şüphesi veya SMK m. 152/2 anlamında ürünün değiştirilmesi hali bulunmaksızın orijinal ürün satan rakipler hakkında pazaryerlerine haksız şikayette bulunulması ya da gümrük durdurmasının kötüye kullanılması halinde, TTK m. 55 kapsamında haksız rekabet ve ticari itibarın zedelenmesi nedeniyle maddi ve manevi tazminat sorumluluğu doğabileceği unutulmamalıdır.
XII. Sonuç
Taklit ürün satışı ile orijinal paralel ithalat arasındaki çizgi, günümüz ticaretinde hem marka sahipleri hem de e-ticaret satıcıları açısından kritik bir hukuki denge noktasıdır. Bu çalışmada ortaya konulan temel ilkeler şunlardır:
- Taklit Ürün Satışı Ağır Cezai ve Hukuki Yaptırıma Tabidir: 6769 sayılı SMK m. 29 ve m. 30 uyarınca replika ürün satışı 1-3 yıl hapis cezası, adli para cezası ve yüksek tutarlı tazminat sorumluluğu doğurur; ilanda ürünün replika olduğunun yazılması sorumluluğu kaldırmaz.
- Gümrükte 10 İş Günü Kuralı Belirleyicidir: Gümrük Yönetmeliği m. 100-110 kapsamında durdurulan mallar için hak sahibi 10 iş günü içinde tedbir kararı sunmazsa mallar serbest kalır; ithalatçının rızası halinde kolaylaştırılmış imha uygulanır.
- SMK m. 152 Orijinal Paralel İthalatı Korur: Uluslararası tükenme ilkesi gereği yurt dışından yasal yolla getirilen orijinal ve ambalajı bozulmamış ürünlerin satışı serbesttir.
- Pazaryeri İtirazları 24 Saat İçinde Çözülebilir: ETAHS Yönetmeliği m. 13 uyarınca kesintisiz fatura zinciri sunan satıcıların ilanlarının 24 saat içinde yeniden açılması yasal zorunluluktur.
Gerek marka haklarını korumak isteyen hak sahiplerinin gerekse haksız şikayetlerle mağazası kapanan satıcıların gümrük, pazaryeri ve ihtisas mahkemesi süreçlerini belgeli ve süresinde yürütmeleri büyük önem taşır.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Somut hukuki sorunlarda uzman bir avukata danışılması tavsiye edilir. Makalede yer alan bilgiler, yayın tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuata dayanmakta olup, mevzuat değişiklikleri nedeniyle güncelliğini yitirebilir.
Kaynaklar ve Referanslar
- 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK m. 29, m. 30, m. 149-152, m. 159)
- 4458 sayılı Gümrük Kanunu m. 57 ve Gümrük Yönetmeliği m. 100-111
- 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ve ETAHS Yönetmeliği m. 12-13
- Yargıtay 11. Hukuk Dairesi ve 7. Ceza Dairesi Marka Tecavüzü İçtihatları
Bu makale 2026-11-13 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
İlgili Makaleler
-
Endüstriyel Tasarım Tescil ve Koruma
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında endüstriyel tasarım tescil şartları, yenilik ve ayırt edici nitelik... -
Alan Adı Uyuşmazlıkları ve Çözüm Yolları
Alan adı uyuşmazlıkları çözüm yolları, WIPO tahkim süreçleri, UDRP kuralları, marka hakkı ihlali ve siber zorbalık... -
Yazılım Telif Hakkı Koruması
5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında yazılım telif hakkı koruması, bilgisayar programlarının tescili,... -
Coğrafi İşaret Tescili ve Koruması
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında coğrafi işaret tescili süreci, menşe adı ve mahreç işareti kavramları,... -
Trademark Registration in Turkey: Guide for Foreign Companies
Comprehensive legal guide on trademark registration turkey foreign companies under the Industrial Property Law No....
Uygulamada Kritik Sorular ve Yanıtları
Hayır, kesinlikle kaldırmaz. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 29 ve m. 30 uyarınca marka hakkına tecavüz ve cezai sorumluluk açısından tüketicinin aldatılıp aldatılmaması şart değildir; tescilli markayı taklit eden ürünün üretilmesi, satılması veya ticari amaçla elde bulundurulması yeterlidir. Dolayısıyla satıcının ürünün taklit olduğunu açıkça belirtmesi 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası ve tazminat sorumluluğunu önlemez.
Evet, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 152'de benimsenen uluslararası tükenme ilkesi uyarınca kural olarak yasaldır. Marka sahibinin kendisi veya izniyle üçüncü kişiler tarafından dünyanın herhangi bir yerinde piyasaya sürülmüş orijinal ürünlerin Türkiye'ye ithal edilip satılması (paralel ithalat) marka hakkına tecavüz sayılmaz. Ancak satıcının bu ürünlerin orijinal olduğunu kesintisiz fatura ve gümrük giriş belgeleriyle kanıtlaması ve ürünün ambalajını veya seri numarasını bozmaması şarttır.
4458 sayılı Gümrük Kanunu m. 57 ve Gümrük Yönetmeliği m. 107 uyarınca, durdurma kararının tebliğinden itibaren marka sahibinin 10 iş günü (çabuk bozulabilir eşyada 3 iş günü) içinde yetkili mahkemeden ihtiyati tedbir kararı alıp gümrük idaresine ibraz etmesi gerekir. Haklı mazeret halinde gümrükçe bu süre en fazla 10 iş günü daha uzatılabilir. Süresi içinde yargı kararı getirilmezse eşyanın durdurma kararı kaldırılır.
Kolaylaştırılmış imha, gümrükte taklit şüphesiyle durdurulan eşyanın uzun süren mahkeme davasına gerek kalmaksızın yok edilmesini sağlayan idari usuldür. Marka sahibinin tebliğden itibaren 10 iş günü içinde gerekçeli imha başvurusunda bulunması ve eşya sahibinin (ithalatçının) da eşyanın imhasına yazılı muvafakat vermesi durumunda mallar gümrük gözetiminde imha edilir. İthalatçı ürünlerin orijinal olduğunu savunuyorsa imhaya muvafakat etmeyip orijinallik belgelerini sunmalıdır.
6563 sayılı Kanuna bağlı ETAHS Yönetmeliği m. 13 uyarınca satıcı, ürünün orijinal olduğunu ve hak sahibine kadar uzanan tedarik zincirini gösteren fatura ile belgeleri KEP veya pazaryeri sistemi üzerinden ibraz ederek itiraz edebilir. İtirazın haklı olduğunun belgelerden anlaşılması halinde pazaryeri en geç 24 saat içinde ürünü yeniden yayımlamak zorundadır. Haksız şikayette bulunan rakibe karşı ayrıca TTK m. 55 kapsamında haksız rekabet ve tazminat davası açılabilir.
Evet, 6769 sayılı SMK m. 30/7 uyarınca özel bir cezasızlık (etkin pişmanlık) hali mevcuttur. Taklit marka taşıyan malları satışa arz eden veya satan kişi, bu malları nereden temin ettiğini somut belge ve bilgilerle bildirerek üreticilerin ortaya çıkarılmasını ve üretilmiş mallara el konulmasını sağlarsa hakkında cezaya hükmolunmaz. Ancak verilen bilginin gerçeğe uygun ve üreticiye ulaşmayı sağlayıcı nitelikte olması aranır.
6769 sayılı SMK m. 30/4 gereğince marka hakkına tecavüz suçunun soruşturulması ve kovuşturulması şikayete tabidir. 5237 sayılı TCK m. 73 uyarınca hak sahibinin fiili ve faili öğrendiği tarihten itibaren 6 ay içinde Cumhuriyet Başsavcılığına şikayette bulunması gerekir. Altı aylık hak düşürücü sürenin geçirilmesi halinde ceza soruşturması yapılamaz, ancak hukuk mahkemesinde tazminat ve tecavüzün önlenmesi davaları zamanaşımı içinde açılabilir.
Hayır, 6769 sayılı SMK m. 30/7 açıkça ceza hükümlerinin uygulanabilmesi için markanın Türkiye'de tescil edilmiş olmasını şart koşar. Henüz TÜRKPATENT nezdinde inceleme veya ilan aşamasında olan tescilsiz bir marka başvurusu için marka tecavüzü suçu nedeniyle savcılığa suç duyurusunda bulunulamaz. Ancak tescilsiz işaretin haksız kullanımı konusunda 6102 sayılı TTK m. 55 uyarınca Asliye Ticaret Mahkemesinde haksız rekabet davası açılması mümkündür.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her somut olay kendine özgü koşullar içerdiğinden, bireysel hukuki değerlendirme için mutlaka bir avukata başvurulması tavsiye edilir.







