1. Uyuşmazlığın Konusu ve Hukuki Sorun
Perakende mağazacılıkta, zincir marketlerde, giyim markalarında, restoranlarda, özel sağlık kuruluşlarında ve e-ticaret üyelik ekranlarında uzun süredir yaygınlaşan tartışmalı bir veri toplama pratiği bulunmaktaydı: Kasa görevlisi ödemeyi tamamlamak, e-arşiv fatura kesmek, ürün değişim kartı veya garanti belgesi oluşturmak yahut kasa indirimi tanımlamak gerekçesiyle müşterinin cep telefonu numarasını istemekte ve "Telefonunuza gelen doğrulama kodunu söyler misiniz?" talebinde bulunmaktaydı. Tüketici yalnızca faturasını alacağını veya işlemini doğrulayacağını düşünerek kodu paylaştığında, arka planda hem 6698 sayılı KVKK kapsamında pazarlama ve profilleme açık rızası hem de 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun kapsamında İleti Yönetim Sistemi (İYS) ticari elektronik ileti onayı alınmış sayılmaktaydı.
Kişisel Verileri Koruma Kurumuna ulaşan yoğun tüketici şikâyetleri üzerine gündeme gelen temel hukuki sorun; tek bir SMS doğrulama kodu (OTP) üzerinden hem zorunlu sözleşmesel işlemin hem de ihtiyari reklam-pazarlama açık rızasının "paket halinde" alınmasının KVKK m. 3/1-a'daki açık rıza unsurlarıyla, KVKK m. 10 aydınlatma yükümlülüğüyle ve KVKK m. 4'teki hukuka ve dürüstlük kurallarına uygunluk ilkesiyle bağdaşıp bağdaşmadığıdır.
2. Kurulun Hukuki Gerekçesi ve 2025/1072 Sayılı İlke Kararı
Kişisel Verileri Koruma Kurulu, Resmî Gazete'de yayımlanan 10.06.2025 tarihli ve 2025/1072 sayılı İlke Kararı (ve bu kararı destekleyen yerleşik hizmetin açık rıza şartına bağlanamaması içtihatları) ile mağaza kasaları ve dijital ekranlardaki yanıltıcı OTP kurgularına kesin sınırlar çizmiştir. Kurulun hukuki değerlendirmesi dört temel sütuna dayanmaktadır:
a) Açık Rızanın Üç Kurucu Unsuru ve Aldatıcı Yönlendirme Yasağı
KVKK m. 3/1-a uyarınca geçerli bir açık rıza; belirli bir konuya ilişkin olmalı, bilgilendirmeye dayanmalı ve özgür iradeyle açıklanmalıdır. Ödeme kuyruğunda veya kayıt esnasında aceleyle talep edilen SMS kodunun gerçekte ticari reklam ve kampanya gönderimi için açık rıza beyanı sayılacağı ilgili kişiye önceden açık ve anlaşılır biçimde anlatılmadığında, hem bilgilendirme hem de özgür irade unsuru sakatlanmaktadır. Bu durum KVKK m. 4/2-a'da düzenlenen hukuka ve dürüstlük kurallarına uygun olma ilkesinin doğrudan ihlalidir.
b) İşleme Amaçlarının Ayrıştırılması (Granülerlik) Zorunluluğu
Kurul; üyelik sözleşmesinin kurulması, fatura düzenlenmesi, kargo takibi veya satış sonrası destek sunulması gibi KVKK m. 5/2-a (kanunlarda açıkça öngörülme) ve m. 5/2-c (sözleşmenin kurulması veya ifası) kapsamındaki zorunlu işlemler ile ticari elektronik ileti gönderimi gibi açık rızaya tabi işlemlerin tek bir SMS doğrulama kodu veya tek bir onay kutusu altında birleştirilmesini hukuka aykırı bulmuştur. Birden fazla kişisel veri işleme faaliyeti söz konusuysa her bir işleme amacı için ayrı, şeffaf ve bağımsız seçim imkânı tanınmalıdır.
c) Ürün ve Hizmet Sunumunun Açık Rızaya Şart Koşulamaması
İlgili kişinin mağazadan alışveriş yapabilmesinin, ürünü satın alabilmesinin, faturasını temin edebilmesinin veya standart üyelik işlemini tamamlayabilmesinin, ticari elektronik ileti ve pazarlama açık rızası vermesi ön şartına bağlanması iradeyi sakatlayan bir dayatmadır. Tüketici pazarlama kodunu paylaşmayı reddetse dahi temel mal ve hizmet satış işlemi herhangi bir kesintiye uğratılmaksızın tamamlanmak zorundadır.
d) SMS İçeriğinde Açık Amaç Belirtme ve Katmanlı Aydınlatma
Gönderilen SMS metninin kendisi de şeffaf olmalıdır; yalnızca "Onay kodunuz: 4829" şeklinde muğlak ifadeler yerine, kodun hangi işlem için gönderildiği, paylaşılması halinde hangi sonuca yol açacağı ve kod verilmezse dahi alışverişin devam edeceği açıkça ifade edilmelidir.
3. Şirketler ve Uygulama İçin Kritik Sonuçlar
2025/1072 sayılı İlke Kararı; perakende zincirleri, e-ticaret siteleri, mobil uygulamalar, oteller, özel hastaneler, spor salonları ve sadakat kartı (loyalty) programı yürüten tüm veri sorumluları için doğrudan bağlayıcı niteliktedir. Şirketlerin derhal uygulaması gereken uyum tedbirleri şunlardır:
- SMS Metinlerinin ve POS İşlem Akışlarının Ayrıştırılması: Fatura, ödeme, iade veya sözleşme doğrulaması için gönderilen OTP mesajları yalnızca o işlemin teknik doğrulanması amacıyla kullanılmalı; ticari elektronik ileti ve pazarlama açık rızası için tamamen ayrı, isteğe bağlı bir onay adımı kurgulanmalıdır.
- Katmanlı Aydınlatma Entegrasyonu: Mağaza kasalarında karekod (QR), müşteri ekranı veya SMS içi kısa bağlantı aracılığıyla katmanlı aydınlatma metnine anında erişim sağlanmalı; açık rızanın her zaman ücretsiz şekilde geri alınabileceği hatırlatılmalıdır.
- Saha ve Mağaza Personeli Eğitimi ve Denetimi: Kasa ve müşteri ilişkileri personeline, müşterileri "Faturanız veya değişim kartınız için kodu söylemeniz mecburi" gibi gerçeğe aykırı beyanlarla yönlendirmemeleri konusunda periyodik KVKK eğitimi verilmeli ve kasa yazılımlarındaki zorunlu onay kilitlemeleri kaldırılmalıdır.
İlke kararına aykırı şekilde tek kodla toplu pazarlama onayı almaya devam eden veri sorumluları hakkında KVKK m. 12/1 ve m. 18/1-b uyarınca veri güvenliği yükümlülüğünü yerine getirmemekten yüksek idari para cezaları uygulanmakta ve hukuka aykırı toplanan izin kayıtlarının kullanımı durdurulmaktadır. Ayrıca e-ticaret ve mağazacılık entegrasyonlarında İYS kayıtlarının hangi zaman damgası ve hangi kanal üzerinden alındığını tevsik etme ispat yükü doğrudan veri sorumlusunun üzerinde olduğundan, denetim izi (audit log) mimarisinin hukuki gerekliliklere göre yeniden yapılandırılması büyük önem taşımaktadır.