1. Uyuşmazlığın Konusu ve Hukuki Sorun
Yazılım geliştirme, yapay zekâ, finansal teknolojiler (fintech), e-ticaret ve siber güvenlik gibi nitelikli insan kaynağının en kritik üretim girdisi olduğu sektörlerde şirketler, yetiştirdikleri kıdemli mühendisleri rakip veya iş ortağı firmalara kaptırmamak için uzun yıllar boyunca gayriresmî "centilmenlik anlaşmaları" uygulamıştır. Bu kapsamda şirket yöneticileri ve insan kaynakları (İK) direktörleri arasında e-posta, LinkedIn veya WhatsApp grupları üzerinden "Biz sizden yazılımcı almayalım, siz de bizim ekibe teklif götürmeyin" ya da "Bizden başvuran olursa önce bize sorun, onay verirsek işe alın" şeklinde mutabakatlar kurulmaktaydı. Ayrıca B2B dış kaynak (outsourcing) ve yazılım geliştirme sözleşmelerine süresiz ve tüm personeli kapsayan "personel transfer yasağı" ve fahiş cezai şart maddeleri eklenmekteydi.
Rekabet Kurulunun Türkiye'nin önde gelen teknoloji, e-ticaret ve perakende şirketlerini kapsayan geniş çaplı iş gücü soruşturmasında çözümlenen temel hukuki sorun; birbirleriyle nihai ürün pazarında doğrudan rakip dahi olmayan şirketlerin emek piyasasındaki bu tür anlaşmalarının 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun m. 4 kapsamındaki kartel yasağına girip girmediği ve ticari hizmet sözleşmelerindeki personel ayartmama kayıtlarının hangi sınırlar içinde meşru "yan sınırlama" sayılabileceğidir.
2. Kurulun Hukuki Gerekçesi ve Yerleşik İlke
Rekabet Kurulu, emsal niteliğindeki 26.07.2023 tarihli ve 23-34/649-218 sayılı kararı ve akabinde yayımladığı İş Gücü Piyasalarındaki Rekabet İhlallerine Yönelik Kılavuz ile emek piyasasını rekabet hukukunun tam merkezine yerleştirmiştir. Kurulun hukuki analizi şu temel ilkelere dayanmaktadır:
a) Emek Piyasasında Rakiplik Kavramının Genişliği
İki şirketin ürün pazarında birbirine rakip olmaması (örneğin birinin yemek siparişi platformu, diğerinin bankacılık yazılımı veya lojistik teknolojileri şirketi olması), iş gücü piyasasında rakip olmadıkları anlamına gelmez. Aynı nitelikteki yazılımcı, veri bilimci, yapay zekâ mühendisi veya ürün yöneticisi havuzundan personel istihdam eden tüm teşebbüsler emek alım pazarında doğrudan birbirinin rakibidir ve bu pazardaki serbest rekabetin korunması anayasal çalışma hürriyetiyle de doğrudan bağlantılıdır.
b) Çalışan Ayartmama ve Ücret Sabitlemenin 'Kartel' Niteliği
Kurula göre teşebbüslerin doğrudan veya dolaylı olarak birbirlerinin çalışanlarına iş teklifi yapmama (cold-calling yasağı), iş başvurularını reddetme, transferi mevcut işverenin iznine (referans onayına) bağlama ya da maaş artış oranlarını ve yan hak paketlerini birlikte belirleme (wage-fixing) yönündeki anlaşmaları; ürün pazarındaki pazar paylaşımı ve alım fiyatı sabitleme kartellerinden farksızdır. Bu anlaşmalar çalışanların hareketliliğini düşürmekte, ücretleri gerçek piyasa değerinin altında baskılamakta ve teknoloji ekosistemindeki inovasyon yayılımını köreltmektedir. Dolayısıyla amaç bakımından ağır rekabet ihlali (kartel) sayılırlar.
c) Meşru 'Yan Sınırlama' (Ancillary Restraint) İçin Dört Sıkı Kriter
Şirket birleşme-devralmaları (M&A), ortak girişimler veya B2B yazılım/danışmanlık projelerinde konulan ayartmama hükümlerinin kartel sayılmaması ve meşru yan sınırlama kabul edilebilmesi için dört şartın birlikte sağlanması gerekir: Kısıtlama asıl meşru ticari sözleşmeyle doğrudan ilgili ve onun uygulanması için zorunlu olmalı; kapsamı yalnızca o projede fiilen görev alan kilit personelle sınırlandırılmalı, makul bir süre aşmamalı, yazılı şekilde ve orantılı olarak düzenlenmelidir.
3. Şirketler ve Uygulama İçin Kritik Sonuçlar
Teknoloji şirketleri, yazılım evleri, girişimler ve kurumsal İK departmanları açısından insan kaynakları süreçleri artık doğrudan rekabet hukuku denetimine tabidir. İdari para cezası riskinden korunmak için şu tedbirler zorunludur:
- İK İletişim ve Kıyaslama (Benchmark) Denetimi: Rakip veya komşu sektör şirketlerinin İK yöneticileriyle kurulan gayriresmî mesajlaşma gruplarından çıkılmalı; geleceğe dönük zam oranı, bütçe ve yan hak bilgisi paylaşımı kesinlikle yasaklanmalıdır. Ücret araştırmaları yalnızca geçmişe dönük, anonimleştirilmiş ve bağımsız üçüncü taraf danışmanlık şirketleri aracılığıyla temin edilmelidir.
- B2B Hizmet ve NDA Sözleşmelerinin Ayıklanması: Tedarikçi, dış kaynak ve gizlilik sözleşmelerinde yer alan "Taraflar birbirlerinin hiçbir çalışanını istihdam edemez" şeklindeki genel, süresiz ve tüm personeli kapsayan standart maddeler derhal revize edilerek yalnızca proje ekibiyle ve proje süresiyle orantılı hale getirilmelidir.
- İşçiye Yönelik Rekabet Yasağı (TBK m. 444) Ayrımı: İşverenin başka şirketlerle anlaşmak yerine doğrudan kendi kilit çalışanıyla 6098 sayılı TBK m. 444-447 sınırları içinde bireysel rekabet yasağı sözleşmesi imzalaması, 4054 sayılı Kanun kapsamı dışında olup meşru hukuki koruma aracıdır.
Kartel niteliğindeki çalışan ayartmama ihlallerinde temel para cezası oranının daha yüksek alt sınırdan başlatıldığı gözetildiğinde, tüm teknoloji şirketlerinin sözleşme şablonlarını ve işe alım prosedürlerini İş Gücü Kılavuzuna uyumlu hale getirmesi kritik önemdedir. Ayrıca geçmiş dönemlerde imzalanmış centilmenlik protokolleri veya riskli İK yazışmaları tespit eden teşebbüslerin, Rekabet Kurumu nezdindeki Aktif İşbirliği (Pişmanlık) Yönetmeliği ve soruşturma açılması halinde Uzlaşma Yönetmeliği kapsamındaki ceza bağışıklığı veya indirim olanaklarını gecikmeksizin uzman rekabet hukukçularıyla değerlendirmesi şirketin mali geleceğini koruyacaktır. Düzenli yapılacak habersiz iç denetim tatbikatları (mock dawn raids) da yöneticilerin dijital iletişim farkındalığını somut biçimde güçlendirmektedir.