Özet
Anayasa m. 43 ve 3621 sayılı Kıyı Kanunu uyarınca kıyı kenar çizgisi (KKÇ) içinde kalan özel tapuların Hazine tarafından açılan davalarla iptali, kıyı kenar çizgisine karşı İdare Mahkemesinde açılan iptal davasının adli yargıda bekletici mesele yapılması, sahil şeridi (ilk 50 ve ikinci 50 metre) yapılaşma sınırlamaları ve tapusu kıyı sebebiyle iptal edilen malikin TMK m. 1007 kapsamında Devlet'ten tazminat hakkı; 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu gereğince 1., 2. ve 3. derece arkeolojik ve doğal sit alanlarında yapılaşma, Kurul kararlarına itiraz ve trampa/takas hakkı; 3573 sayılı Kanun m. 20 kapsamında zeytinlik sahalarına 3 km mesafe içinde tesis kurma yasağı ve %10 yapılaşma sınırı — kapsamlı hukuki inceleme.
Bu makale son olarak 13 Kasım 2026 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez.
I. Giriş — Sahil, Sit ve Zeytinlik Taşınmazlarında Kamu Hukuku Kaynaklı Mülkiyet Sınırları
Özellikle Ege, Akdeniz ve Marmara kıyılarında konut, turizm tesisi, tarım veya enerji projesi geliştirmek isteyen arazi malikleri ve yatırımcılar açısından tapuda "arsa" veya "tarla" yazması yapılaşma için yeterli olmamaktadır. Türkiye'de üç büyük kamu hukuku rejimi —Kıyı Kanunu (3621 SK), Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu (2863 SK) ve Zeytinciliğin Islahı Hakkında Kanun (3573 SK)— tapulu taşınmazların kullanım ve inşaat yetkilerini doğrudan kısıtlamakta, hatta kıyı alanı içinde kalan tapuların tamamen iptaline yol açmaktadır.
Bu üç özel rejim yalnızca Gayrimenkul Hukuku ve Medeni Hukuk ilkeleriyle değil; bilimsel komisyon raporları, Koruma Kurulu kararları ve ÇED/enerji tesis sınırları nedeniyle yoğun biçimde İdare Hukuku ve Enerji ve Çevre Hukuku ile iç içe geçmektedir. Tapu iptali ve imar planı uyuşmazlıklarının temel boyutları için Tapu İptal ve Tescil Davası Rehberi ve İmar Planına İtiraz yazılarımız da referans niteliğindedir.
II. Kıyı Kenar Çizgisi (3621 SK) ve Sahil Şeridi (İlk 50 + İkinci 50 Metre) Rejimi
Anayasa'nın 43. maddesi "Kıyılar, Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır. Deniz, göl ve akarsu kıyılarıyla, deniz ve göllerin kıyılarını çevreleyen sahil şeritlerinden yararlanmada öncelikle kamu yararı gözetilir" ilkesini koymuştur. Bu anayasal hükmü uygulayan 3621 sayılı Kıyı Kanunu, kıyının ve sahil şeridinin sınırlarını teknik olarak şöyle tanımlar: Bu konuda ayrıntılı bilgi için Tapu İşlemleri Rehberi: Alım Satım ve Devir başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
3621 sayılı Kıyı Kanunu m. 4 ve m. 5:
"Kıyı kenar çizgisi: Deniz, tabii ve suni göl ve akarsularda, kıyı çizgisinden sonraki kara yönünde su hareketlerinin oluşturduğu kumluk, çakıllık, kayalık, taşlık, sazlık, bataklık ve benzeri alanların doğal sınırıdır.
Kıyı: Kıyı çizgisi ile kıyı kenar çizgisi arasındaki alandır.
Sahil Şeridi: Kıyı kenar çizgisinden itibaren kara yönünde yatay olarak en az 100 metre genişliğindeki alandır.
(m. 5) Kıyılar, Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır. Kıyılar, herkesin eşit ve serbest olarak yararlanmasına açıktır; kıyı ve sahil şeritlerinden yararlanmada öncelikle kamu yararı gözetilir."
Taşınmaz malikleri açısından Kıyı Kanunu iki farklı kuşakta farklı kurallar uygular: Bu konuda ayrıntılı bilgi için Tapu Devri Nasıl Yapılır: Adım Adım İşlem Rehberi ve Gerekli Belgeler başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
- Kıyı Kenar Çizgisinin Deniz Tarafı (Kıyı Alanı): Burası özel mülkiyete konu olamaz! Üzerinde yalnızca kıyıyı koruyucu iskele, dalgakıran, yanaşma yeri gibi zorunlu yapılar ile kamuya açık tesisler imar planıyla yapılabilir; konut, otel, özel bahçe duvarı veya tel örgü çekilemez.
- Kıyı Kenar Çizgisinin Kara Tarafı — 100 Metrelik Sahil Şeridi (3621 SK m. 8): Burada mülkiyet özel kişilerde kalabilir ancak yapılaşma ağır biçimde kısıtlanır. Kıyı kenar çizgisinden itibaren ilk 50 metre içinde yalnızca toplumun yararlanmasına açık yaya yolları, gezinti, dinlenme, seyir ve rekreaktif alanlar düzenlenebilir; hiçbir bina/konut yapılamaz. İkinci 50 metre içinde ise ancak uygulama imar planı kararıyla toplumun yararlanmasına açık günübirlik turizm yapı ve tesisleri (veya mevcut ruhsatlı plan durumuna göre yasal istisnalar) yapılabilir; konut/özel villa inşaatı kural olarak yasaktır (mevcut eski binaların durumu ve 1992 öncesi onaylı plan istisnaları ayrıca teknik inceleme gerektirir).
III. Kıyıda Kalan Tapuların İptali, Hatalı KKÇ'ye İtiraz ve Bekletici Mesele Sorunu
Geçmiş kadastro ve tapulama işlemlerinde pek çok sahil arazisine özel mülkiyet tapusu verilmiş, sonrasında valilik bünyesindeki Kıyı Kenar Çizgisi Tespit Komisyonu tarafından yeni kıyı kenar çizgisi (KKÇ) geçirilerek tapunun bir kısmı veya tamamı kıyıda bırakılmıştır. Bu durumda Maliye Hazinesi veya Milli Emlak Müdürlüğü, Asliye Hukuk Mahkemesinde malike karşı "kıyı kenar çizgisi içinde kaldığından tapu kaydının iptali ve terkin" davası açmaktadır.
Peki, komisyonun çizdiği kıyı kenar çizgisi jeolojik ve coğrafi gerçeklere aykırıysa (örneğin normal dalga ve kum hareketinin hiç ulaşmadığı kayalık falez üstünden veya toprak/tarım toprağı üstünden keyfi biçimde içeri çekilmişse) malik nasıl savunma yapmalıdır?
- Adli Yargıda İtiraz Tek Başına Yetmez — İdari Yargıda İptal Davası Şarttır: Kıyı kenar çizgisinin tespiti valilik/Bakanlık onayıyla kesinleşen idari bir işlemdir. Hazine tapu iptal davası açtığında, malik derhal Asliye Hukuk Mahkemesine KKÇ'nin hatalı olduğunu bildirmeli ve aynı zamanda 2577 sayılı İYUK m. 7 ve m. 10/11 kapsamında idareye başvurup İdare Mahkemesinde Kıyı Kenar Çizgisinin İptali davası açmalıdır!
- Bekletici Mesele Kuralı: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve 1. / 8. Hukuk Dairelerinin yerleşik içtihadına göre; idari yargıda kıyı kenar çizgisinin iptali istemiyle açılmış bir dava varsa (veya malikin idareye/idari yargıya başvurusu söz konusuysa), adli yargıdaki Asliye Hukuk Mahkemesi İdare Mahkemesi kararının kesinleşmesini bekletici mesele (HMK m. 165) yapmak zorundadır! Aksi halde idare mahkemesinin iptal edeceği hatalı bir çizgiye dayanarak vatandaşın tapusu erkenden iptal edilmiş olur.
- Bilimsel Tespit Esası: İdare Mahkemesi ve Asliye Hukuk keşiflerinde jeoloji mühendisi, jeomorfolog, ziraat mühendisi ve harita mühendisinden oluşan heyet tarafından kumluk/çakıllık zemin yapısı, kıyı bitki örtüsü ve deniz suyu hareket sınırı incelenerek gerçek kıyı kenar çizgisi bilimsel olarak denetlenir.
IV. Kıyı Gerekçesiyle Tapusu İptal Edilen Malikin TMK m. 1007 Tazminat Hakkı
Eğer bilimsel inceleme sonucunda taşınmazın gerçekten kıyı kenar çizgisi içinde kaldığı kesinleşir ve tapu iptal edilirse, iyiniyetle tapuya güvenmiş olan malik mülkünü tamamen kaybetmiş olur. Ancak bu durumda vatandaş çaresiz değildir! Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 5. Hukuk Dairesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) içtihatları uyarınca; tapu siciline güvenerek taşınmaz edinen (veya geçerli eski tapusu iptal edilen) malik, kıyı gerekçesiyle verilen tapu iptal kararının kesinleşmesinden itibaren 10 yıl içinde (TBK m. 146) tapunun bulunduğu yer Asliye Hukuk Mahkemesinde Maliye Hazinesi aleyhine TMK m. 1007 tazminat davası açarak taşınmazın (ve varsa ruhsatlı yapılarının) gerçek piyasa rayiç bedelini Devletten tahsil edebilir.
V. Sit Alanlarında Yapılaşma (2863 SK): Arkeolojik ve Doğal Sit Dereceleri, Kurul Kararı ve Takas
2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamındaki sit alanları; Arkeolojik Sit, Kentsel Sit, Tarihi Sit ve Doğal Sit (yeni statülerle: Kesin Korunacak Hassas Alan, Nitelikli Doğal Koruma Alanı ve Sürdürülebilir Koruma ve Kontrollü Kullanım Alanı) olarak sınıflandırılır. Yapılaşma imkanları dereceye göre kökten değişir:
- 1. Derece Arkeolojik Sit / Kesin Korunacak Hassas Alan: Bilimsel koruma amaçlı kazılar hariç hiçbir yapılaşmaya, toprağı sürmeye, ağaç dikip sökmeye ve taş/kum almaya izin verilmez; imar planında aynen korunacak sit alanı olarak belirlenir.
- 2. Derece Arkeolojik Sit / Nitelikli Doğal Koruma Alanı: Mevcut tescilsiz yapıların basit onarımları dışında yeni yapılaşmaya kural olarak izin verilmez; zorunlu kamu altyapı veya kısmi müdahaleler için mutlaka Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu'ndan (doğal sitlerde Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Komisyonu'ndan) izin alınmalıdır.
- 3. Derece Arkeolojik Sit / Sürdürülebilir Koruma Alanı: Koruma Amaçlı İmar Planı (KAİP) ve Geçiş Dönemi Koruma Esasları dahilinde, kazı/sondaj müze denetimi şartıyla belirli yoğunlukta konut veya turizm yapılaşmasına izin verilebilir.
Kurul Kararına İtiraz ve Takas / Tazminat Hakkı: Malikin arazisinin haksız ve bilimsel dayanaktan yoksun biçimde 1. derece sit alanına alınması veya Kurul'un yapılaşma/restorasyon talebini reddetmesi halinde kararın tebliğinden/ilanından itibaren 60 gün içinde İdare Mahkemesinde iptal davası açılabilir (önce Koruma Yüksek Kurulu'na itiraz yolu da mevzuatta öngörülmüştür). Ayrıca 1. derece sit alanında kaldığı için süresiz biçimde inşaat yasağı altında kalan taşınmazlar bakımından malik 2863 SK m. 15 uyarınca Hazine taşınmazlarıyla trampa (takas) talebinde bulunabilir; uzun yıllar kamulaştırılmayan sit arsalarında ise hukuki el atma / mülkiyet kısıtlılığı nedeniyle idari yargıda tam yargı tazminatı yolları devreye girer.
VI. Zeytinlik Alanlarda Yapılaşma ve 3 Kilometre Tesis Yasağı (3573 SK m. 20)
Son yıllarda maden, enerji santrali, fabrika, organize sanayi bölgesi ve konut yatırımlarının en çok karşılaştığı kanuni kalkanlardan biri 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanun'un 20. maddesidir:
3573 sayılı Kanun m. 20:
"Zeytinlik sahaları içinde ve bu sahalara en az 3 kilometre mesafede zeytinyağı fabrikası hariç zeytinliklerin vegatatif ve generatif gelişmesine mani olacak kimyevi atık bırakan, toz ve duman çıkaran tesis yapılamaz ve işletilemez. Bu alanlarda yapılacak zeytinyağı fabrikaları ile küçük ölçekli tarımsal sanayi işletmeleri yapımı ve işletilmesi Tarım ve Orman Bakanlığının iznine bağlıdır.
Zeytincilik sahaları daraltılamaz. Ancak, belediye sınırları içinde bulunan zeytinlik sahalarının imar hudutları kapsamı içine alınması halinde altyapı ve sosyal tesisler dahil toplam yapılaşma, zeytinlik alanının %10'unu geçemez. Bu sahalardaki zeytin ağaçlarının sökülmesi Tarım ve Orman Bakanlığının fenni gerekçeye dayalı iznine tabidir..."
Kanun hükmünden yatırımcılar için üç hayati kısıtlama doğmaktadır:
- 3 Kilometrelik Koruma Kuşağı: Sadece zeytinlik parselin içi değil, zeytinlik sahalarına kuş uçuşu 3 km mesafedeki diğer parseller üzerinde dahi toz, duman veya kimyevi atık çıkaran maden, termik santral, çimento, taş ocağı veya sanayi tesisi kurulamaz (Danıştay 6., 8. ve 14. Daireleri bu kurala aykırı ÇED ve imar planı onaylarını istikrarlı biçimde iptal etmektedir).
- Belediye İmar Sınırında %10 Yapılaşma Limiti: Zeytinlik vasfındaki bir parsel belediye imar planına alınsa dahi, toplam yapılaşma taban alanı (altyapı ve sosyal tesisler dahil) zeytinlik alanının yüzde 10'unu aşamaz!
- İzinsiz Zeytin Ağacı Söküm Yasağı: Tarım ve Orman Bakanlığı'nın fenni gerekçeye dayalı açık izni olmadan tek bir zeytin ağacı dahi kesilemez veya sökülemez; aksine işlemler ağır idari para cezası ve imar iptali sonucunu doğurur.
| Kamu Hukuku Kısıtlaması | Dayanak Mevzuat | Yapılaşma / Mülkiyet Etkisi | Başvuru ve Yargı Yolu |
|---|---|---|---|
| Kıyı Kenar Çizgisi İçi (Kıyı) | Anayasa m. 43, 3621 SK m. 4–5 | Özel mülkiyet olamaz; tapu iptal ve terkin edilir | KKÇ iptali (İdare Mah.) + Tapu iptali sonrası TMK m. 1007 tazminatı |
| Sahil Şeridi (İlk/İkinci 50 m) | 3621 SK m. 8 | İlk 50 m yapılaşma yasak; ikinci 50 m sadece kamu/günübirlik tesis | Plan iptali veya kısıtlılık tazminatı (İdare Mahkemesi) |
| Sit Alanları (1., 2., 3. Derece) | 2863 SK m. 15–17 | 1. derecede kesin inşaat yasağı; 2-3. derecede Kurul/KAİP şartı | Kurul kararına itiraz/60 gün İdare Mah. + Trampa (m. 15) / Tam yargı |
| Zeytinlik Alanlar | 3573 SK m. 20 | İmar içinde en fazla %10 yapılaşma; 3 km içinde toz/duman tesisi yasak | ÇED / İmar planı / Ruhsat iptali davası (60 gün İdare Mahkemesi) |
VII. Yargıtay (1. / 8. / 5. HD) ve Danıştay (6. / 8. / 14. Daire) Yerleşik İçtihat İlkeleri
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve 1. / 8. HD Yerleşik İçtihat İlkesi (Kıyı ve Bekletici Mesele):
"Kıyı kenar çizgisi içinde kalan taşınmazlar Devletin hüküm ve tasarrufu altında olup özel mülkiyete konu olamaz; bu nedenle Hazine'nin açtığı tapu iptal davasında zamanaşımı işlemez. Ancak davalı malik kıyı kenar çizgisinin bilimsel ölçütlere aykırı olduğunu iddia ederek idari yargıda kıyı kenar çizgisinin iptali davası açmışsa, adli yargı mahkemesi idari yargı sonucunu bekletici mesele yapmalıdır."
Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (Kıyı Tapusu İptalinde TMK m. 1007):
"Tapu siciline güvenerek taşınmaz edinen malikin tapusunun sonradan kıyı kenar çizgisi içinde kaldığı gerekçesiyle iptal edilmesi halinde, sicilin hatalı tutulmasından dolayı Devlet TMK m. 1007 uyarınca kusursuz olarak sorumludur ve Hazine malikin gerçek rayiç zararını tazmin etmelidir."
Danıştay 6., 8. ve 14. Daireleri, Yerleşik İçtihat İlkesi (Zeytinlik 3 Km ve Sit Koruma Dengesi):
"3573 sayılı Kanun m. 20 uyarınca zeytinlik sahalarına 3 kilometreden daha yakın mesafede toz, duman veya kimyevi atık çıkaran maden, enerji veya sanayi tesisi kurulmasına imkan tanıyan ÇED ve imar planı onayları kanuna açıkça aykırıdır. Keza 2863 sayılı Kanun kapsamındaki sit derecesi değişiklikleri ve Koruma Kurulu kararları mutlaka arkeolojik/ekolojik bilimsel raporlara ve yerinde incelemeye dayanmalıdır."
VIII. Pratik Uygulama: Hatalı Kıyı Kenar Çizgisi / Sit Kararı İptali Dava Dilekçesi Örneği
DAVA DİLEKÇESİ TASLAĞI — BİLGİLENDİRME VE İNCELEME AMAÇLIDIR
NÖBETÇİ İDARE MAHKEMESİ BAŞKANLIĞI'NA
(Yürütmenin Durdurulması Taleplidir — 3621 SK Kıyı Kenar Çizgisi / 2863 SK Sit Derecesi Tespitinin İptali İstemi)
| DAVACI | : [Taşınmaz Maliki Adı Soyadı / Şirket Unvanı, TCKN/MERSİS, Adresi] |
| VEKİLİ | : Av. [Adı Soyadı, Baro Sicil No, Adresi] |
| DAVALI İDARELER | : 1. [Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı / Valilik İl Müdürlüğü] 2. [Varsa Sit Kararı Yönünden Kültür ve Turizm Bakanlığı] |
| ÖĞRENME / TEBLİĞ TARİHİ | : [../../2026] |
| DAVA KONUSU | : Davacının tapulu maliki bulunduğu [İl, İlçe, Ada, Parsel] numaralı taşınmazı kıyı alanında bırakan Valilik Kıyı Kenar Çizgisi Tespit Komisyonu kararı ile Bakanlık onay işleminin (veya 1. Derece Sit / Kurul red kararının), 3621 sayılı Kanun m. 4 ölçütlerine ve bilimsel jeomorfolojik yapıya aykırı olması nedeniyle YÜRÜTMESİNİN DURDURULMASI VE İPTALİ talebidir. |
AÇIKLAMALAR :
1. Davacı müvekkil, [İl, İlçe, Ada, Parsel] sayılı taşınmazın tapulu malikidir (Ek-1: Tapu Kaydı). Davalı idarece onaylanan Kıyı Kenar Çizgisi (KKÇ) işleminde kıyı çizgisi, deniz suyu hareketinin hiç ulaşmadığı 15 metre kotundaki kayalık/tarımsal toprak setinin kara yönüne doğru çekilmiş ve taşınmazın 650 m²'lik bölümü kıyı içinde gösterilmiştir.
2. 3621 sayılı Kanun m. 4 ve Kıyı Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik uyarınca kıyı kenar çizgisi, su hareketlerinin oluşturduğu kumluk, çakıllık, taşlık veya bataklık alanların doğal kara sınırıdır. Parselimizdeki zemin bitkisel tarım toprağı niteliğinde olup jeolojik ve jeomorfolojik açıdan kıyı oluşumu özelliği taşımamaktadır.
3. Öte yandan bu hatalı KKÇ tespitine dayanılarak Hazine tarafından [Asliye Hukuk Mahkemesi Esas No] dosyasında müvekkilin tapusunun iptali davası açılmış olup, işlemin yürütmesinin durdurulmaması halinde telafisi güç mülkiyet kaybı doğacaktır.
SONUÇ VE İSTEM :
Yukarıda arz edilen nedenlerle; dava konusu taşınmaz üzerinde jeoloji, jeomorfolog, ziraat ve harita mühendislerinden oluşan bilirkişi kurulu marifetiyle keşif yapılarak davalı idarece onaylanan kıyı kenar çizgisi tespit işleminin (davacı taşınmazı yönünden) YÜRÜTMESİNİN DURDURULMASINA VE İPTALİNE karar verilmesini arz ve talep ederiz.
Davacı Vekili
Av. [Adı Soyadı]
İmza
IX. Kıyı, Sit veya Zeytinlik Vasfındaki Taşınmaz Yatırımcıları İçin Due Diligence Kontrol Listesi
- Tapu Kadastro ve KKÇ Pafta Çakıştırması Yapın: Sahil arsası alırken Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü'nden güncel onaylı kıyı kenar çizgisi (KKÇ) paftası ile 100 metrelik sahil şeridi bandını kadastro parseli üzerinde çakıştırın.
- Kültür ve Tabiat Varlıkları Sit Haritasını Sorgulayın: İlgili Koruma Bölge Kurulu'ndan taşınmazın arkeolojik, kentsel veya doğal sit sınırları içinde kalıp kalmadığını ve Koruma Amaçlı İmar Planı (KAİP) koşullarını yazılı olarak teyit edin.
- 3573 SK Zeytinlik Kuşağı Analizi Yapın: Sanayi, lojistik, maden veya enerji projesi geliştiriyorsanız, yatırım sahasının 3 km çevresinde tapuda veya fiiliyatta zeytinlik alan bulunup bulunmadığını İl Tarım Müdürlüğü kayıtlarından sorgulatın.
- Bekletici Mesele ve İdari Dava Sürelerini Koordineli Yönetin: Adli yargıda Hazine kıyı davası açılmışsa, savunma dilekçesiyle eşzamanlı olarak idari yargıda KKÇ'nin iptali davasını açın ve bekletici mesele talep edin.
- Tapu İptali Kesinleşince TMK m. 1007 Tazminatını İşletin: Kıyı veya sit nedeniyle tapu kaybı kesinleşirse, kesinleşmeden itibaren 10 yıllık süre içinde Maliye Hazinesi'ne karşı rayiç değer tazminat davası açmayı değerlendirin.
X. Sonuç
Kıyı kenar çizgisi, sit alanları ve zeytinlik sahalar; özel mülkiyetin kamu yararı ve ekolojik/kültürel koruma ilkeleri karşısında en sert sınırlandırmalara tabi tutulduğu gayrimenkul hukuku rejimleridir:
- 3621 sayılı Kıyı Kanunu kapsamında kıyı kenar çizgisinin deniz tarafı özel mülkiyete konu olamaz; ancak hatalı KKÇ tespitleri İdare Mahkemesinde iptal ettirilebilir ve tapusu iptal edilen iyiniyetli malikler TMK m. 1007 gereğince Devletten rayiç tazminat alabilir.
- 2863 sayılı Kanun uyarınca sit alanlarında yapılaşma yetkisi sit derecesine ve Kurul iznine bağlıdır; uzun süreli 1. derece sit kısıtlılığında takas (trampa) ve tazminat hakları doğar.
- 3573 sayılı Kanun m. 20 zeytinliklerin daraltılmasını yasaklayarak imar içinde dahi en fazla %10 yapılaşma sınırı ve 3 kilometre içinde toz/duman/kimyevi atık çıkaran tesis yasağı öngörmektedir.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Somut hukuki sorunlarda uzman bir avukata danışılması tavsiye edilir. Makalede yer alan bilgiler, yayın tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuata dayanmakta olup, mevzuat değişiklikleri nedeniyle güncelliğini yitirebilir.
Kaynaklar ve Referanslar
- 3621 sayılı Kıyı Kanunu (m. 4, 5, 6, 8)
- 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu (m. 15, 17)
- 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanun (m. 20)
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK m. 1007)
- Danıştay 6., 8., 14. Daire ve Yargıtay 1., 5., 8. HD Kıyı/Sit/Zeytinlik İçtihatları
Bu makale 2026-11-13 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
İlgili Makaleler
-
Tapu İptal ve Tescil Davası Rehberi
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.1025 uyarınca açılan tapu iptal ve tescil davası şartları, muris muvazaası,... -
Taşınmazlarda İntifa Hakkının Tesisi, Devri, Haczi ve İntifa Hakkının Sona Ermesi Davaları (TMK m. 794–822)
4721 sayılı TMK m. 794-822 uyarınca taşınmazlarda intifa hakkının tesisi, hakkın devredilemezliği ve kullanımın devri... -
Taşınmaz Satışında Tapu Harcını Düşük Gösterme (Rayiç Bedel / Gerçek Bedel Farkı), Vergi Ziyaı Cezası ve Pişmanlık Başvurusu (2026)
492 sayılı Harçlar Kanunu m. 63 kapsamında tapu harcının düşük beyan edilmesi, GİB MEVA ve konut kredisi çapraz... -
Gayrimenkulde İnançlı İşlem (İnanç Sözleşmesi) Nedeniyle Tapu İptal ve Tescil Davası: Yazılı Delil Başlangıcı ve Yargıtay İBK Kriterleri
05.02.1947 tarihli ve 20/6 sayılı Yargıtay İBK uyarınca gayrimenkulde inançlı işlem (inanç sözleşmesi) nedeniyle tapu... -
Kira Tespit Davası: Şartları ve Hesaplama
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.344 ve m.345 kapsamında kira tespit davası süreci, şartları ve hesaplama yöntemleri....
Uygulamada Kritik Sorular ve Yanıtları
Öncelikle kıyı kenar çizgisinin bilimsel gerçeklere uygun olup olmadığını jeolog/harita mühendisine inceletmelisiniz. Çizgi hatalı ise İdare Mahkemesinde Kıyı Kenar Çizgisinin İptali davası açıp Asliye Hukuk Mahkemesinden bu davanın sonucunu bekletici mesele yapmasını talep etmelisiniz. Kıyı içinde kaldığı kesinleşip tapunuz iptal edilirse, Maliye Hazinesi'ne karşı TMK m. 1007 uyarınca güncel rayiç bedel tazminat davası açabilirsiniz.
3621 sayılı Kıyı Kanunu m. 8 uyarınca kıyı kenar çizgisinden itibaren kara yönündeki ilk 50 metrede sadece halka açık yürüyüş, park ve rekreasyon alanları düzenlenebilir; yapı yapılamaz. İkinci 50 metrede ise ancak uygulama imar planı kapsamında toplumun yararlanmasına açık günübirlik turizm tesisleri yapılabilir; özel konut/villa yapılaşmasına kural olarak izin verilmez.
1. derece arkeolojik sit alanlarında bilimsel kazılar dışında kesinlikle inşaat ve toprak müdahalesi yapılamaz. 2. derecede de yeni yapılaşmaya kural olarak izin verilmez. 3. derece arkeolojik sit alanlarında ise Koruma Amaçlı İmar Planı ve Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu kararı çerçevesinde, müze denetiminde sondaj kazısı yapılarak izin verilen yoğunlukta yapılaşma mümkündür.
2863 sayılı Kanun m. 15 uyarınca kesin yapılanma yasağı getirilen 1. derece sit alanındaki taşınmazların sahipleri Maliye Hazinesi'ne başvurarak eşit değerde başka bir Hazine taşınmazıyla takas (trampa) yapılmasını talep edebilirler; idarenin uzun süreli kısıtlılığı gidermemesi halinde mülkiyet hakkının ihlali sebebiyle idari yargıda tazminat davası yoluna da gidilebilir.
3573 sayılı Kanun m. 20 gereğince belediye imar sınırları içine alınan zeytinlik sahalarında dahi altyapı ve sosyal tesisler dahil toplam yapılaşma, zeytinlik alanının %10'unu geçemez ve zeytin ağaçlarının sökülmesi Tarım ve Orman Bakanlığı'nın fenni iznine tabidir.
Evet. 3573 sayılı Kanun m. 20 uyarınca zeytinlik sahalarına 3 kilometre mesafe içinde, zeytinyağı fabrikası hariç zeytinliklerin gelişimine zarar verecek kimyevi atık bırakan, toz ve duman çıkaran hiçbir tesis yapılamaz ve işletilemez.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Her somut olay kendine özgü koşullar içerdiğinden, bireysel hukuki değerlendirme için mutlaka bir avukata başvurulması tavsiye edilir.







