Özet
4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu ve 5 Eylül 2024 tarihli 32653 sayılı Resmî Gazete ile kapsamlı değişikliğe uğrayan OSB Uygulama Yönetmeliği, sanayi parsellerinin atıl tutulmasını ve arsa spekülasyonunu önlemek amacıyla sıkı yatırım takvimi ile devir yasakları öngörmektedir. Katılımcının tahsis tarihinden itibaren 1 yıl içinde yapı ruhsatını alması (makul sebeple yönetim kurulunca en fazla 1 yıl uzatılabilir) ve yapı ruhsatından itibaren 2 yıl içinde iş yeri açma ve çalışma ruhsatı alarak üretime geçmesi (yönetim kurulunca 2 yıl, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca ek süre şartlarıyla) zorunludur. Bu süreler içinde yatırım tamamlanmazsa tahsis iptal edilmekte ve m. 62 uyarınca iade bedeli ilk sürelerde VUK yeniden değerleme oranına, ek sürelerde ise 3095 sayılı Kanun yasal faizi veya daha düşükse yeniden değerleme oranına göre güncellenerek güncel tahsis bedeli tavanını aşmamak üzere 1 yıl içinde ödenmektedir. Ayrıca üretime geçmeden kiralama ve üçüncü kişiye devir yasak olduğu gibi, Bakanlık onayı olmadan ortaklık paylarında %49'u aşan değişiklikler dahi tahsis iptali doğurmaktadır. Görevli yargı kolu bakımından Uyuşmazlık Mahkemesi ilkeleri uyarınca arsa tahsis iptali ve bedel iadesi davaları Adli Yargıda, imar ve ruhsat iptali gibi kamu gücü işlemleri ise İdare Mahkemesinde görülür.
Bu makale son olarak 13 Kasım 2026 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez.
I. Giriş — Organize Sanayi Bölgelerinin Hukuki Statüsü ve Yatırım Rejimi
Organize Sanayi Bölgeleri (OSB), sanayinin uygun görülen alanlarda yapılanmasını sağlamak, kentleşmeyi yönlendirmek, çevre sorunlarını önlemek ve bilgi ile bilişim teknolojilerinden yararlanarak imalat sanayi türlerini belirli bir plan dahilinde yerleştirmek üzere kurulan özel hukuk tüzel kişilikleridir. 4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu'nun 5. maddesi OSB'leri açıkça özel hukuk tüzel kişisi olarak tanımlamakta; ancak aynı Kanun OSB tüzel kişiliğine imar planı onama, yapı ruhsatı, yapı kullanma izni ve iş yeri açma ve çalışma ruhsatı verme gibi alanlarda önemli kamu gücü yetkileri de tanımaktadır.
Sanayi arsalarının sınırlı olması ve altyapısı hazır OSB parsellerinin yüksek ekonomik değer taşıması nedeniyle, bazı yatırımcıların arsa tahsisi aldıktan sonra fabrika kurmak yerine arsayı değer artışı beklentisiyle boş tutması veya muvazaalı devirlerle üçüncü kişilere aktarması kanun koyucu ile Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'nı son yıllarda çok sert önlemler almaya yöneltmiştir. Özellikle 5 Eylül 2024 tarihli ve 32653 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan OSB Uygulama Yönetmeliği değişiklikleri ile tahsis iadeleri, ek süre bedelleri, yeniden tahsis imkanları ve şirket hisse devirleri köklü kurallara bağlanmıştır. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Arsa Payı Karşılığı İnşaat Sözleşmesi başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
Bu çalışmada; gayrimenkul hukuku, idare hukuku ve şirketler hukuku boyutlarıyla 4562 sayılı Kanun kapsamındaki ön ve kesin tahsis süreleri, üretime geçmeme yaptırımları, iade bedeli hesaplama kuralları, kiralama/devir sınırları ile Uyuşmazlık Mahkemesi kararları çerçevesinde adli ve idari yargı ayrımı incelenmektedir.
II. 4562 Sayılı Kanun Kapsamında Ön Tahsis, Kesin Tahsis ve Ödeme Temerrüdü (m. 59)
OSB'lerde yatırımcılara parsel verilmesi iki aşamalı ilerleyebilmektedir: Henüz yer seçimi veya kamulaştırma/altyapı süreci tamamlanmamış alanlarda yapılan ön tahsis ile parselasyon planı onaylanmış ve altyapı şartları belirlenmiş alanlarda imzalanan kesin arsa tahsis sözleşmesi. Katılımcının tahsis alabilmesi için müteşebbis heyet veya genel kurulca belirlenen prensiplere uygun bir sanayi faaliyeti sunması, ÇED mevzuatına göre "ÇED Olumlu" veya "ÇED Gerekli Değildir" kararını alması ve tahsis bedelinin peşinat ile taksitlerini süresinde ödemesi zorunludur. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Arsa Tapusu ve İnşaat Hukuku Sorunları başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
OSB Uygulama Yönetmeliği'nin 59. maddesi uyarınca arsa tahsis ve satış bedellerini veya altyapı katılım paylarını vadesinde ödemeyen katılımcıya, gecikme süresi için 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'un 51. maddesinde belirtilen oranda gecikme zammı uygulanır. Taksit ödemelerindeki gecikmenin mücbir sebepler dışında 3 ayı aşması halinde OSB yönetim kurulu tahsisi tek taraflı olarak geri alma (tahsis iptali) yetkisine sahiptir; bu durumda katılımcı hiçbir faiz veya ek tazminat talebinde bulunamaz ve ödediği bedel Yönetmelik m. 62 esaslarına göre iade edilir.
III. Yapı Ruhsatı (1 Yıl) ve Üretime Geçme (2 Yıl) Zorunluluğu ile Güncel Ek Süre Mekanizması (m. 60)
OSB Uygulama Yönetmeliği'nin 60. maddesi, parsel tahsis edilen her yatırımcı için bağlayıcı bir yatırım takvimi belirlemiştir:
- 1 Yıl İçinde Proje Tasdiki ve Yapı Ruhsatı: Katılımcı, arsa tahsis tarihinden itibaren 1 yıl içinde gerçekleştireceği yapıya ait projeleri OSB'ye tasdik ettirerek yapı ruhsatını almak zorundadır.
- 2 Yıl İçinde İş Yeri Açma ve Çalışma Ruhsatı (Üretime Geçme): Yapı ruhsatının alındığı tarihten itibaren 2 yıl içinde fabrika inşaatının tamamlanarak yapı kullanma izni (iskan) ve iş yeri açma ve çalışma ruhsatı alınması ve fiilen üretime geçilmesi şarttır.
- OSB Yönetim Kurulunun Ek Süre Yetkisi: Yatırımcı haklı ve makul gerekçeler (örneğin zemin iyileştirme güçlüğü, finansman/makine ithalat gecikmesi) sunarak süre dolmadan başvurursa, OSB yönetim kurulu yapı ruhsatı alma süresini toplamda en fazla 1 yıl, iş yeri açma ve çalışma ruhsatı alma süresini ise toplamda en fazla 2 yıl uzatabilir.
- Bakanlık Tarafından Verilen Ek Süreler ve Geçici Madde Düzenlemeleri: Yapı ruhsatını alıp inşaata başlamış ancak OSB yönetim kurulunun verdiği uzatım süreleri içinde de üretime geçememiş yatırımcılar için Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, mevzuattaki şartlar ve belirlenen ek bedel/koşullar çerçevesinde toplamda 3 yılı geçmemek üzere ek süre tanımlayabilmektedir. Ayrıca dönemsel olarak yürürlüğe konulan geçici maddelerle, süresi dolmuş ancak tahsisi henüz iptal edilmemiş parsellere belirli tarih sınırlamaları içinde ek yatırım süresi tanınabilmektedir.
4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu m. 18 (Genel Çerçeve): Arsa tahsisleri ve satışları belirlenen prensiplere göre yapılır; katılımcılara tahsis edilen parseller amacı dışında kullanılamaz ve belirlenen yasal süreler içinde üretime geçilmemesi halinde tahsis iptal edilerek arsa OSB tarafından geri alınır.
IV. Yatırım Yapılmaması Sebebiyle Tahsis İptali ve 5 Eylül 2024 Sonrası İade Bedeli Hesaplaması (m. 62)
Yönetmelikte öngörülen 1 yıllık yapı ruhsatı veya 2 yıllık üretime geçme süreleri ile verilmiş ek süreler içinde yükümlülüklerini yerine getirmeyen katılımcının parsel tahsisi OSB yönetim kurulu kararıyla iptal edilir. 5 Eylül 2024 tarihli Yönetmelik değişikliği ile baştan sona yenilenen 62. madde, hem katılımcının kendi isteğiyle tahsisi iade etmesini hem de tahsis iptalinde ödenecek iade bedelini kesin kurallara bağlamıştır.
Buna göre öncelikle katılımcının keyfi olarak her aşamada tahsisi iade etmesi sınırlandırılmış ve iade hakkı m. 60'taki ilk sürelerle ilişkilendirilmiştir. İade veya iptal halinde yatırımcıya geri ödenecek arsa bedelinin güncelleme hesabı şu esaslara göre yapılır:
- İlk Süreler İçinde İade veya İptal: Katılımcının ödediği parsel bedeli, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu (VUK) uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranı esas alınarak güncellenir.
- Ek Süreler İçinde İade veya İptal: Güncellemede kural olarak 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun kapsamındaki yasal faiz oranı uygulanır; ancak ilgili dönemde VUK yeniden değerleme oranı yasal faiz oranından daha düşük ise yatırımcı aleyhine (düşük olan) yeniden değerleme oranı esas alınır.
- Ödeme Vadesi ve Tavan Sınırı: Hesaplanan iade tutarı, OSB tarafından en geç 1 yıl içinde katılımcıya ödenir. Ancak hiçbir koşulda iade edilecek toplam bedel, OSB'nin iade/iptal tarihinde uyguladığı güncel parsel tahsis bedelini aşamaz ve katılımcı ek tazminat talep edemez. Öte yandan güncel düzenlemeler, süre aşımı nedeniyle tahsisi iptal edilen ancak henüz bedel iadesi yapılmamış yatırımcıya Bakanlık onayı ve güncel tahsis bedelinin ödenmesi şartıyla aynı parselin yeniden tahsis edilmesine yönelik istisnai bir imkan da tanımıştır.
V. Borçsuz ve Taahhütlü Tapu Devri, İpotek Kısıtları ve Geri Alım Şerhleri
4562 sayılı Kanun m. 18 uyarınca katılımcıya tapu verilebilmesi için arsa tahsis bedelinin tamamen ödenmesi veya banka teminat mektubu gösterilmesi ve tesisin fiilen üretime geçmiş olması (iş yeri açma ve çalışma ruhsatının alınması) kuraldır. Üretime geçilmeden önce yalnızca yatırım kredisi temini gibi istisnai amaçlarla ve tapuya "geri alım hakkı (vefa) / devir kısıtlaması" şerhi konularak verilen taahhütlü tapularda dahi katılımcının parsel üzerindeki tasarruf yetkisi sıkı biçimde sınırlıdır.
Taahhütlü tapu alan ancak üretime geçmeden yatırımını durduran katılımcı hakkında OSB, tapudaki geri alım şerhine dayanarak veya sözleşme feshi ile tapu iptali ve OSB adına tescil davası açarak parseli geri alabilmektedir. Parsel üzerindeki banka ipotekleri ise ancak mevzuattaki sınırlar ve OSB muvafakati dahilinde kurulduğu ölçüde geçerlilik taşır.
VI. OSB Parsellerinin Kiraya Verilmesi, Üçüncü Kişiye Devri ve Üst Kullanım Hakkı Şartları
OSB'lerdeki tesislerin veya boş parsellerin üçüncü şahıslara devri, kiralanması veya üzerinde üst kullanım hakkı tesis edilmesi katı yasal kısıtlamalara tabidir:
- Üretime Geçmeden Devir ve Kiralama Yasağı: Katılımcı, arsa bedelini tamamen ödeyip tesisini kurup üretime geçmeden tahsisli arsayı üçüncü kişilere satamaz, devredemez ve kiralayamaz. Bu yasağı dolanmak amacıyla yapılan gizli satış vaatleri veya uzun süreli işletme kiralama sözleşmeleri OSB tarafından tanınmaz ve doğrudan tahsis iptali sebebidir.
- Üretime Geçtikten Sonra Kiralama ve İzin Şartı: Tesis üretime geçip borçlar tamamlandıktan sonra dahi fabrikanın tamamının veya bir bölümünün kiraya verilebilmesi için kiracının faaliyet konusunun OSB kuruluş protokolüne ve sektör kısıtlarına (karma veya ihtisas OSB niteliğine) uygun olması ve OSB yönetim kurulundan kiralama izni alınması zorunludur.
- Üst Kullanım Hakkı ve Finansal Kiralama (Leasing): OSB içinde bir parsel üzerinde başka bir yatırımcı lehine üst hakkı (TMK m. 826) veya finansal kiralama şirketi üzerinden yapılandırma kurulabilmesi, yalnızca 4562 sayılı Kanun ve Uygulama Yönetmeliği'ndeki aranan proje, vade ve OSB onay prosedürlerinin eksiksiz tamamlanmasıyla mümkündür.
VII. Katılımcı Şirketlerde Bakanlık İzinsiz %49'u Aşan Hisse Devri Yasağı ve Tahsis İptali Riski
Geçmiş yıllarda arsa tahsis ve devir yasaklarını aşmak için yatırımcıların kullandığı en yaygın yöntem, boş parseli üzerine alan anonim veya limitet şirketin hisselerini devrederek dolaylı olarak parseli üçüncü kişiye satmaktı. Güncel OSB Uygulama Yönetmeliği düzenlemeleri bu boşluğu tamamen kapatmıştır.
Buna göre ön tahsis veya kesin arsa tahsisi yapılmış ancak henüz üretime geçmemiş bir katılımcı şirketin ortaklık yapısında, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'nın önceden izni/onayı alınmaksızın toplamda %49'u aşan hisse veya pay devri gerçekleştirilmesi doğrudan tahsisin iptali nedeni sayılmaktadır. Üstelik bu kural yalnızca kesin tahsis aşamasını değil, ön tahsis hakkı kazanmış şirketleri de kapsamaktadır. Dolayısıyla OSB parseli bulunan bir şirkete yatırım veya hisse devri (M&A) planlanırken mutlaka parselin üretime geçip geçmediği ve Bakanlık izni gerekip gerekmediği denetlenmelidir.
VIII. Görevli Yargı Yeri Ayrımı: Uyuşmazlık Mahkemesi İlkeleri Işığında Adli Yargı vs. İdare Mahkemesi
OSB uyuşmazlıklarında avukatların ve şirketlerin en çok hata yaptığı alan, davanın Adliye Mahkemesinde mi yoksa İdare Mahkemesinde mi açılacağıdır. 4562 sayılı Kanun'un 5. maddesi OSB'ye özel hukuk tüzel kişiliği vermiş olmakla birlikte bazı işlemlerde idari kamu gücü yetkisi tanıdığı için yargı kolu ayrımı Uyuşmazlık Mahkemesi kararlarıyla netleştirilmiştir.
| OSB Uyuşmazlığının Konusu | Hukuki Nitelik | Görevli Yargı Yeri | Süre / Usul Kuralı |
|---|---|---|---|
| Arsa Tahsis İptali Kararına İtiraz ve İade | Özel hukuk sözleşmesinin feshi (4562 m. 5) | Adli Yargı (Asliye Hukuk / Ticaret Mah.) | Genel dava zamanaşımı ve ticari uyuşmazlıklarda TTK m. 5/A arabuluculuk |
| Geri Alınan Parsel İçin Bedel İadesi / Tapu İptali | Sözleşmesel alacak ve ayni hak uyuşmazlığı | Adli Yargı (Asliye Hukuk / Ticaret Mah.) | Yönetmelik m. 62 iade hesabı; taşınmaz aynında Asliye Hukuk |
| Yapı Ruhsatı, İskan veya İş Yeri Açma Ruhsatı İptali | Tek yanlı kamu gücü (idari işlem) | İdari Yargı (İdare Mahkemesi) | 2577 sayılı İYUK uyarınca tebliğden itibaren 60 gün içinde iptal davası |
| İmar Planı Değişikliği, Yıkım, Mühürleme, İdari Para Cezası | İdari kolluk ve imar yetkisi kullanımı | İdari Yargı (İdare Mahkemesi) | 60 günlük (veya özel kanununa göre 15/30 günlük) hak düşürücü süre |
| Elektrik, Su, Doğalgaz ve Altyapı Katılım Payı Alacağı | Sözleşmesel abonelik ve hizmet ilişkisi | Adli Yargı (Asliye Ticaret / Hukuk Mah.) | TTK m. 4 ve m. 5/A kapsamında arabuluculuk + ticari yargılama |
IX. Danıştay ve Yargıtay İçtihatlarında OSB Tahsis İptali ile İmar/Ruhsat Uyuşmazlıkları
Uyuşmazlık Mahkemesi, Yargıtay ve Danıştay dairelerinin OSB kaynaklı ihtilaflarda geliştirdiği yerleşik içtihat ilkeleri iki yargı kolu arasındaki sınırı kesinleştirmektedir:
Uyuşmazlık Mahkemesi Yerleşik İlkesi (Görev Ayrımı): "4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu'nun 5. maddesi gereğince özel hukuk tüzel kişisi olan OSB ile katılımcı arasında akdedilen arsa tahsis sözleşmesinin uygulanmasından, süresinde yatırım yapılmaması sebebiyle tahsisin iptal edilmesinden ve ödenen arsa bedelinin iadesinden doğan uyuşmazlıklar özel hukuk hükümlerine tabi olup Adli Yargının görev alanına girer. Buna karşılık OSB'nin 4562 sayılı Kanun'dan kaynaklanan imar, yapı ruhsatı, yapı kullanma izni veya iş yeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesi ya da iptali gibi kamu gücü kullanarak tesis ettiği tek yanlı idari işlemlerin denetimi İdari Yargının görevindedir."
Ayrıca Yargıtay'ın özel hukuk daireleri tarafından incelenen tahsis iptali davalarında; OSB yönetim kurulunun katılımcının mücbir sebebe veya OSB'nin kendi altyapı eksikliklerine (örneğin parselin yolunun, elektriğinin veya doğalgaz bağlantısının OSB tarafından zamanında getirilmemiş olmasına) rağmen tahsis iptali kararı vermesi halinde, borçlar hukuku uyarınca alacaklı/iş birliği temerrüdü ilkesi işletilerek tahsis iptalinin haksız olduğuna hükmedilebilmektedir.
X. Pratik Uygulama: OSB Arsa Tahsis İptalinin Durdurulması ve Tespiti Dava Dilekçesi Taslağı
OSB yönetim kurulunun, kendi altyapı teslim gecikmesini ve katılımcının sunduğu ek süre başvurusunu dikkate almaksızın aldığı tahsis iptali kararının geçersizliğinin tespiti ve parselin üçüncü kişilere yeniden tahsisinin önlenmesi amacıyla Asliye Ticaret/Hukuk Mahkemesinde açılacak ihtiyati tedbir talepli dava dilekçesi taslağı aşağıda yer almaktadır:
DAVA DİLEKÇESİ TASLAĞI — BİLGİLENDİRME VE İNCELEME AMAÇLIDIR
NÖBETÇİ ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ'NE
(HMK m. 389 Uyarınca Parselin Yeniden Tahsisinin Önlenmesi İhtiyati Tedbir Taleplidir)
| DAVACI | : [Katılımcı Sanayi Şirketi Unvanı, MERSİS No, Adresi] |
| VEKİLİ | : Av. [Adı Soyadı, Baro Sicil No, Adresi] |
| DAVALI | : [İlgili Organize Sanayi Bölgesi Tüzel Kişiliği, Adresi] |
| DAVA KONUSU | : Davalı OSB Yönetim Kurulu'nun ../../2026 tarih ve [Sayı] sayılı [Ada/Parsel] numaralı sanayi parseline ilişkin ARSA TAHSİS İPTALİ KARARININ HAKSIZ VE GEÇERSİZ OLDUĞUNUN TESPİTİ ile sözleşmenin aynen devamına, yargılama süresince parselin üçüncü kişilere tahsis ve devrinin HMK m. 389 gereği İHTİYATİ TEDBİRLE DURDURULMASINA karar verilmesi talebidir. |
AÇIKLAMALAR :
1. Davacı şirket ile davalı OSB tüzel kişiliği arasında ../../2023 tarihinde [İl/İlçe] OSB [Ada/Parsel] sayılı parselin tahsisine ilişkin Arsa Tahsis Sözleşmesi imzalanmış olup, davacı şirket arsa tahsis bedelinin tamamını süresinde ödemiş, ÇED Gerekli Değildir belgesini ve yapı ruhsatını süresinde alarak hafriyat ve temel imalatlarına başlamıştır (Ek-1: Arsa Tahsis Sözleşmesi, Ödeme Dekontları ve Yapı Ruhsatı).
2. Davacı şirketin fabrika inşaatının süresinde tamamlanamaması kendi kusurundan değil; bizzat davalı OSB idaresinin parsele ait yüksek gerilim enerji nakil hattını ve imar yolunu taahhüt edilen tarihte tamamlamamasından kaynaklanmıştır. Ayrıca davacı şirket OSB Uygulama Yönetmeliği m. 60 kapsamında yasal süre dolmadan ek süre başvurusunda bulunmuş, buna rağmen davalı OSB yönetim kurulu somut altyapı eksikliğini ve uzatım talebini değerlendirmeden ../../2026 tarihinde tahsisin iptaline karar vermiştir (Ek-2: Altyapı Eksiklik Yazışmaları ve Ek Süre Başvurusu).
3. 4562 sayılı Kanun m. 5 ve Uyuşmazlık Mahkemesi'nin yerleşik kararları uyarınca özel hukuk tüzel kişisi olan OSB'nin tahsis iptali kararlarına karşı açılan davalarda Adli Yargı görevlidir. Parsel üzerinde mevcut inşaat imalatları bulunduğundan ve davalı OSB tarafından parselin başka bir yatırımcıya yeniden tahsis edilmesi halinde telafisi imkansız zarar doğacağından, HMK m. 389 uyarınca parselin üçüncü kişilere tahsisinin ve tapu devrinin tedbiren önlenmesi zorunludur. TTK m. 5/A uyarınca zorunlu arabuluculuk süreci anlaşmama ile sonuçlanmıştır (Ek-3: Arabuluculuk Tutanağı).
SONUÇ VE İSTEM :
Yukarıda arz edilen nedenlerle; öncelikle HMK m. 389 uyarınca dava konusu [Ada/Parsel] sayılı OSB parselinin üçüncü kişilere tahsisinin, satışının ve üzerindeki imalatlara müdahale edilmesinin İHTİYATİ TEDBİR YOLUYLA DURDURULMASINA; yargılama sonucunda davalı OSB Yönetim Kurulu'nun ../../2026 tarihli arsa tahsis iptali kararının haksız ve geçersiz olduğunun tespitine ve sözleşmenin ayakta tutularak davacıya makul ek yatırım süresi tanınmasına karar verilmesi vekaleten arz ve talep olunur.
Davacı Vekili
Av. [Adı Soyadı]
İmza
XI. OSB Yatırımcıları ve Sanayiciler İçin Parsel Tahsisi ve Devir Kontrol Listesi
- 1 Yıl ve 2 Yıl Takvim Alarmı: Tahsis tarihinden itibaren 1. yıl dolmadan yapı ruhsatı, yapı ruhsatı tarihinden itibaren 2. yıl dolmadan iş yeri açma ve çalışma ruhsatı hedef tarihleri kurumsal takvime işlenmeli; gecikme öngörüldüğü anda süre bitmeden OSB yönetim kuruluna yazılı ek süre dilekçesi verilmelidir.
- OSB Altyapı Eksikliğinin Yazılı Kaydı: Parselde yol, elektrik, su veya doğalgaz altyapısı OSB tarafından tamamlanmamışsa, şantiye kurulamaması nedeniyle doğan bekleme sürelerinin aleyhe işlememesi için mutlaka OSB'ye yazılı bildirim yapılmalıdır.
- Ortaklık Yapısı Değişikliğinde Bakanlık Onayı: Ön tahsis veya kesin tahsis aşamasında henüz üretime geçmemiş bir şirkette toplam %49'u aşan pay devri yapılmadan önce Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'ndan izin alınmalıdır.
- Kiralama ve Sektör Uyumu Denetimi: Üretime geçilmiş fabrikalarda dahi kiracı alınmadan önce faaliyet konusunun OSB imar ve çevre planına uygunluğu doğrulanmalı ve OSB yönetim kurulu kararı temin edilmelidir.
- Doğru Mahkeme Seçimi: Tahsis iptali ve bedel iadesi için Adli Yargıya (Asliye Hukuk/Ticaret), yapı ruhsatı iptali veya mühürleme için ise 60 günlük hak düşürücü sürede İdare Mahkemesine başvurulmalıdır.
XII. Sonuç
Organize Sanayi Bölgelerinde arsa tahsis iptali, üretime geçmeme yaptırımları ve parsel devirleri, 4562 sayılı Kanun ile 5 Eylül 2024 tarihli OSB Uygulama Yönetmeliği değişiklikleri sonrasında çok daha sıkı süre ve denetim kurallarına bağlanmıştır. İncelememizde vurgulanan temel hukuki ilkeler şunlardır:
- Süre Takvimi Bağlayıcıdır (m. 60): Tahsisten itibaren 1 yıl içinde yapı ruhsatı ve ruhsattan itibaren 2 yıl içinde üretime geçme zorunluluğu esastır; makul sebeple verilen OSB ve Bakanlık ek süreleri dışında süre aşımı tahsis iptali doğurur.
- İade Bedeli Güncel Kurala Göre Hesaplanır (m. 62): İlk sürelerde VUK yeniden değerleme oranı, ek sürelerde ise 3095 sayılı Kanun yasal faizi (daha düşükse yeniden değerleme oranı) uygulanır ve ödeme güncel tahsis bedelini aşmamak üzere 1 yıl içinde yapılır.
- Devir, Kiralama ve %49 Üzeri Pay Değişimi Sınırlandırılmıştır: Üretime geçmeden kiralama ve devir yasak olduğu gibi, Bakanlık onayı olmadan %49'u aşan hisse devirleri tahsisi düşürür.
- Görevli Yargı Yeri İşlemin Niteliğine Göre Ayrılır: Tahsis iptali ve bedel iadesi davaları Adli Yargıda, imar ve ruhsat iptalleri ise İdare Mahkemesinde görülür.
OSB yatırımcılarının proje takvimini, ek süre müracaatlarını ve şirket pay yapılandırmalarını mevzuat sürelerini kaçırmadan yürütmesi, yüksek değerli sanayi parsellerinin kaybını önleyecektir.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Somut hukuki sorunlarda uzman bir avukata danışılması tavsiye edilir. Makalede yer alan bilgiler, yayın tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuata dayanmakta olup, mevzuat değişiklikleri nedeniyle güncelliğini yitirebilir.
Kaynaklar ve Referanslar
- 4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu (m. 5, m. 18 Arsa Tahsis ve İptal Esasları)
- Organize Sanayi Bölgeleri Uygulama Yönetmeliği (5 Eylül 2024 tarihli 32653 sayılı RG Değişiklikleri — m. 59, 60, 62)
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK)
- T.C. Uyuşmazlık Mahkemesi Kararları (OSB Adli ve İdari Yargı Görev Ayrımı)
- Yargıtay ve Danıştay Emsal Karar Arama Sistemleri
Bu makale 2026-11-13 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
İlgili Makaleler
-
Emlakçı (Taşınmaz Ticareti) Komisyon Sözleşmesi, Yer Gösterme Belgesi, Cayma Cezası ve Aradan Çıkarılma Davaları
6098 sayılı TBK m. 520-525 simsarlık sözleşmesi ve Taşınmaz Ticareti Hakkında Yönetmelik kapsamında yetki belgesi,... -
Müteahhidin İnşaatı Geç Teslim Etmesi veya Yarım Bırakması: Kira Tazminatı, Cezai Şart, Nama İfa ve Sözleşmeden Dönme Davaları
6098 sayılı TBK m. 470 vd. arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi ve 6502 sayılı TKHK ön ödemeli konut satışında geç... -
Kamulaştırmasız El Atma (Fiili ve Hukuki El Atma) Davaları: İmar Planında Yeşil Alan, Okul veya Yol Görünen Arsalar İçin Bedel Tahsili (2026)
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu Geçici m. 6 ve Ek m. 1 ile 3194 sayılı İmar Kanunu m. 10 uyarınca fiili ve hukuki el... -
Tapu İptal ve Tescil Davası Rehberi
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.1025 uyarınca açılan tapu iptal ve tescil davası şartları, muris muvazaası,... -
Kira Tespit Davası: Şartları ve Hesaplama
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.344 ve m.345 kapsamında kira tespit davası süreci, şartları ve hesaplama yöntemleri....
Uygulamada Kritik Sorular ve Yanıtları
Organize Sanayi Bölgeleri Uygulama Yönetmeliği m. 60 uyarınca katılımcı, arsa tahsis tarihinden itibaren 1 yıl içinde projelerini OSB'ye onaylatarak yapı ruhsatını almak ve yapı ruhsatını aldığı tarihten itibaren 2 yıl içinde tesisini kurarak iş yeri açma ve çalışma ruhsatı ile üretime geçmek zorundadır. Haklı ve makul sebepler bulunması halinde OSB yönetim kurulu yapı ruhsatı süresini en fazla 1 yıl, üretime geçme süresini ise en fazla 2 yıl uzatabilmektedir.
5 Eylül 2024 tarihinde yenilenen OSB Uygulama Yönetmeliği m. 62 uyarınca iade veya tahsis iptali ilk yasal süreler içinde gerçekleşmişse ödenen bedel VUK yeniden değerleme oranına göre güncellenir. Verilen ek süreler içerisinde iade veya iptal yapılmışsa 3095 sayılı Kanun kapsamındaki yasal faiz oranı (ancak yeniden değerleme oranı daha düşükse yeniden değerleme oranı) uygulanır; iade tutarı güncel parsel tahsis bedelini aşmamak kaydıyla en geç 1 yıl içinde ödenir.
Uyuşmazlık Mahkemesi'nin yerleşik içtihatlarına göre 4562 sayılı Kanun m. 5 uyarınca OSB'ler özel hukuk tüzel kişisidir ve arsa tahsis sözleşmesinin feshi veya iptali özel hukuk sözleşmesi uyuşmazlığıdır. Bu nedenle tahsis iptali ve bedel iadesi davalarında görevli mahkeme İdare Mahkemesi değil, Adli Yargı (Asliye Hukuk veya Asliye Ticaret Mahkemesi) olarak belirlenmiştir.
OSB'ler 4562 sayılı Kanun uyarınca imar planı uygulaması, yapı ruhsatı, yapı kullanma izni ve iş yeri açma ve çalışma ruhsatı düzenleme veya iptal etme alanlarında kamu gücü (imperium) kullanırlar. Bu nedenle tahsis sözleşmesinden değil doğrudan ruhsat iptalinden, yapı durdurma/mühürlemeden veya imar işleminden doğan davalarda görevli merci İdare Mahkemesi olup, 2577 sayılı İYUK uyarınca tebliğden itibaren 60 gün içinde iptal davası açılmalıdır.
Hayır. 4562 sayılı Kanun m. 18 ve OSB Uygulama Yönetmeliği hükümleri uyarınca katılımcının arsa bedeli borcunu kapatıp fabrika inşaatını bitirerek iş yeri açma ve çalışma ruhsatı alıp fiilen üretime geçmeden parseli veya tesisleri başkasına satması, devretmesi ya da kiralaması yasaktır. Üretime geçildikten sonra yapılacak kiralama ve devir işlemleri de OSB yönetim kurulunun onayına ve sektör uyumu şartına tabidir.
Evet, yol açabilir. Güncel OSB Uygulama Yönetmeliği düzenlemeleri uyarınca, ön tahsis veya kesin arsa tahsisi yapılan ancak henüz üretime geçmeyen şirketlerde Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'nın onayı alınmaksızın ortaklık paylarında toplamda %49'u aşan hisse devri yapılması doğrudan tahsis iptali nedenidir. Bu nedenle şirket satın almalarında hisse devrinden önce Bakanlık izin süreci mutlaka tamamlanmalıdır.
OSB Uygulama Yönetmeliği m. 59 uyarınca arsa tahsis bedeli veya altyapı katılım payı taksitlerinin vadesinde ödenmemesi halinde 6183 sayılı Kanun m. 51 oranında gecikme zammı işletilir. Mücbir sebepler dışında taksit ödemelerindeki gecikmenin 3 ayı aşması halinde OSB yönetim kurulu tahsisli arsayı geri alma kararı verebilir; bu durumda katılımcı ek tazminat veya faiz isteyemez.
5 Eylül 2024 tarihli OSB Uygulama Yönetmeliği değişiklikleri ile belirli koşullar altında yeniden tahsis imkanı getirilmiştir. Süre aşımı nedeniyle tahsisi iptal edilen ancak henüz bedel iadesi yapılmamış parselin, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı onayı ve parselin güncel tahsis bedeli üzerinden farkların ödenmesi şartıyla aynı katılımcıya yeniden tahsis edilebilmesi mümkündür.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her somut olay kendine özgü koşullar içerdiğinden, bireysel hukuki değerlendirme için mutlaka bir avukata başvurulması tavsiye edilir.







