Özet
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 611–619 arasında düzenlenen ölünceye kadar bakma sözleşmesi, bakım alacaklısının bir malvarlığı değerini devretme borcuna karşılık bakım borçlusunun ölünceye kadar bakıp gözetme edimini üstlendiği ivazlı ve resmi şekle tabi bir sözleşmedir. Uygulamada yaşlılık, demans veya ağır hastalık döneminde yapılan bu devirler; 4721 sayılı TMK m. 15 uyarınca fiil ehliyetsizliği (Adli Tıp Kurumu 4. İhtisas Kurulu incelemesi) yahut Yargıtay'ın 01.04.1974 tarihli 1/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı çerçevesinde mirasçılardan mal kaçırma (muris muvazaası) iddialarıyla tapu iptali ve tescil davalarına konu olmaktadır. Bu makalede; resmi şekil şartları, terditli davalarda inceleme sırası, makul oran kriteri, bakım borcunun fiili ifası ve TMK m. 565 tenkis davaları incelenmektedir.
Bu makale son olarak 13 Kasım 2026 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez.
I. Giriş — Yaşlılık Dönemi Tasarrufları ve Mirasçıların Korunması İhtiyacı
İleri yaş, kronik hastalık veya yalnızlık nedeniyle günlük yaşamını ve sağlık gereksinimlerini tek başına karşılamakta zorlanan bireyler, kendilerine hayatlarının sonuna kadar bakıp gözetecek bir yakınlarına veya üçüncü kişiye belirli taşınmazlarını ya da malvarlıklarını devretme yoluna gidebilmektedir. Türk hukukunda bu sosyal ve ekonomik ihtiyaca cevap vermek üzere 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) 611 ve devamı maddelerinde ölünceye kadar bakma sözleşmesi kurumu düzenlenmiştir.
Ne var ki bu sözleşme türü, uygulamada sıklıkla dürüst bir bakım amacının ötesinde diğer mirasçıları mirastan mahrum bırakmak veya yaşlılığa bağlı algı zayıflığından yararlanmak için kullanılabilmektedir. Özellikle mirasbırakanın vefatının ardından, diğer yasal veya saklı paylı mirasçılar, tüm taşınmazların tek bir mirasçıya yahut üçüncü kişiye devredildiğini öğrenmekte ve Miras Hukuku ile Gayrimenkul Hukuku sınırları içinde tapu iptali ve tescil davaları açmaktadır.
Yargılama pratiğinde ölünceye kadar bakma sözleşmesine karşı ileri sürülen başlıca iptal nedenleri; resmi şekle aykırılık, mirasbırakanın sözleşme tarihindeki fiil ehliyetsizliği (TMK m. 15), görünüşteki bakım sözleşmesinin ardında bağışlama iradesinin gizlenmesi (muris muvazaası) ve şartları varsa tenkis (TMK m. 565) talepleridir. Bu taleplerin aynı davada terditli olarak hangi sıra ve ispat kurallarıyla inceleneceği ise Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarıyla titizlikle belirlenmiştir. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Miras Paylaşımı: Yasal ve İradi Mirasçılar başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 611/1: "Ölünceye kadar bakma sözleşmesi, bakım borçlusunun bakım alacaklısını ölünceye kadar bakıp gözetmeyi, bakım alacaklısının da bir malvarlığını veya bazı malvarlığı değerlerini ona devretme borcunu üstlendiği sözleşmedir."
II. TBK m. 611–619 Kapsamında Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesinin Hukuki Niteliği
Ölünceye kadar bakma sözleşmesi, iki tarafa da borç yükleyen ve sağlığında hüküm doğurabileceği gibi ölüme bağlı tasarruf şeklinde de kurgulanabilen kendine özgü bir Borçlar Hukuku sözleşmesidir. Bakım alacaklısı yalnızca gerçek kişi olabilirken; bakım borçlusu gerçek kişi veya amacına uygun olması halinde tüzel kişi (örneğin bir bakım vakfı veya kuruluş) olabilir.
TBK m. 614 uyarınca bakım borçlusu, sözleşme gereğince edindiği malların değerine ve bakım alacaklısının daha önce sahip olduğu sosyal durumuna göre hakkaniyetin gerektirdiği edimleri ifa etmekle yükümlüdür. Bu edim yalnızca barınma ve beslenme sağlamaktan ibaret olmayıp; giyim, temizlik, hastalık halinde tedavi ve hekim takibi ile manevi özen ve gözetimi de kapsamaktadır. Dolayısıyla bakım borçlusunun yükümlülüğü aktif ve sürekli bir kişisel özen borcudur. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Vasiyetname Türleri ve Geçerlilik Şartları başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
Kanun koyucu bakım alacaklısını koruma amacıyla TBK m. 613'te özel bir güvence mekanizması öngörmüştür. Buna göre bakım alacaklısı bir taşınmazını bakım borçlusuna devretmişse, haklarını güvence altına almak üzere devredilen bu taşınmaz üzerinde satıcı gibi kanuni ipotek hakkına sahip olur. Ayrıca TBK m. 618 gereğince bakım borçlusunun iflası halinde bakım alacaklısı, dönemsel ödenen gelirin sermaye değerini masaya kaydettirebilir.
III. Geçerlilik ve Resmi Şekil Şartı (TBK m. 612, TMK m. 545, Tapu Kanunu m. 26)
Ölünceye kadar bakma sözleşmesi, sonuçlarının ağırlığı ve yaşlı bireylerin iradelerinin korunması zorunluluğu nedeniyle çok sıkı bir resmi şekil şartına bağlanmıştır. Adi yazılı şekilde yapılan veya yalnızca iki taraf arasında imzalanan bakım sözleşmeleri kesin olarak hükümsüzdür ve hiçbir hukuki sonuç doğurmaz.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 612/1: "Ölünceye kadar bakma sözleşmesi, mirasçı atanmasını içermese bile, miras sözleşmesi şeklinde yapılmadıkça geçerli olmaz."
TBK m. 612'nin yollamasıyla uygulanacak olan 4721 sayılı TMK m. 545 uyarınca miras sözleşmesinin geçerli olabilmesi için resmi vasiyetname şeklinde düzenlenmesi şarttır. Resmi vasiyetnamenin usulünü düzenleyen TMK m. 532 ve 2644 sayılı Tapu Kanunu m. 26 hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, geçerli bir ölünceye kadar bakma sözleşmesi yalnızca şu üç yetkili makamdan biri önünde düzenlenebilir: Noter, Sulh Hakimi veya kanunen yetkilendirilmiş Tapu Sicil Müdürü (Tapu Memuru).
Uygulamada en sık yapılan ve sözleşmeyi doğrudan geçersiz kılan şekil hataları şunlardır: Sözleşmenin iki tanığın katılımı olmaksızın düzenlenmesi, tarafların resmi memur önünde aynı anda bulunup iradelerini birlikte açıklamaması, okuma yazma bilmeyen bakım alacaklısı için TMK m. 535 uyarınca metnin tanıklar önünde okunup onaylandığına dair şerh düşülmemesi veya tanıkların TMK m. 536'daki yasaklı kişilerden (örneğin fiil ehliyeti bulunmayanlar, okuryazar olmayanlar, bakım borçlusunun eşi veya altsoyu/üstsoyu/kardeşleri) seçilmesi. Bu şekil noksanlıklarından herhangi birinin varlığı halinde, mahkemece muvazaa veya ehliyetsizlik araştırmasına geçilmesine dahi gerek kalmadan sözleşmenin geçersizliği nedeniyle tapu iptaline karar verilir.
IV. Terditli Davalarda Öncelikli İnceleme: TMK m. 15 Ehliyetsizlik ve ATK 4. İhtisas Kurulu
Mirasbırakanın vefatından sonra açılan tapu iptali davalarında mirasçılar genellikle hem ehliyetsizlik hem de muris muvazaası (hatta tenkis) sebeplerine aynı anda dayanırlar. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi ve 7. Hukuk Dairesi'nin kesinleşmiş içtihatlarına göre, mahkeme bu iddiaları rastgele inceleyemez; ehliyetsizlik iddiası kamu düzenine ilişkin olduğundan mutlaka ilk sırada incelenmelidir.
TMK m. 15 gereğince ayırt etme gücü bulunmayan kimsenin yaptığı işlemler hukuki sonuç doğurmaz (kesin hükümsüzlük). İşlemi yapan kişinin akli melekelerinin yerinde olmaması halinde sağlıklı bir irade beyanından söz edilemeyeceğinden, bu kişinin muvazaalı irade taşıyıp taşımadığını veya bakım borçlusunun iyiniyetle gerçekten bakıp bakmadığını araştırmanın hukuki anlamı kalmaz. Bu noktada Yargıtay'ın vurguladığı çok kritik bir kural vardır: Mirasbırakanın sözleşme tarihinde ehliyetsiz olması halinde, bakım borçlusu iyiniyetli olsa ve ölünceye kadar fiilen çok iyi bakmış bulunsa dahi tapu iptal edilir.
Sözleşme tarihindeki ayırt etme gücünün tespiti için mahkeme; tüm hastanelerden, aile sağlığı merkezlerinden, SGK MEDULA sisteminden ve eczane kayıtlarından mirasbırakanın işlem tarihinden önceki ve sonraki tüm epikrizlerini, nöroloji/psikiyatri muayene notlarını, demans/Alzheimer/inme teşhislerini ve kullandığı ilaç reçetelerini celp eder. Ayrıca tarafların tanıkları dinlenerek mirasbırakanın işlem tarihindeki davranış ve algı durumu belirlenir. Toplanan tüm tıbbi veriler ve tanık anlatımları, bu alandaki en yetkili resmi bilirkişi mercii olan Adli Tıp Kurumu (ATK) 4. İhtisas Kurulu'na gönderilir. ATK 4. İhtisas Kurulu, kişinin sözleşmenin yapıldığı tarih itibarıyla hukuki ehliyetini haiz olup olmadığını bilimsel verilerle raporlar ve mahkeme kararını büyük ölçüde bu rapora göre kurar.
V. Muris Muvazaası (Mal Kaçırma Kastı) ve Bakım Borcunun Gerçek İfa Denetimi
Adli Tıp Kurumu raporu ile mirasbırakanın sözleşme tarihinde ayırt etme gücüne sahip olduğu anlaşılırsa, mahkeme terditli ikinci iddia olan muris muvazaasını incelemeye geçer. Yargıtay'ın 01.04.1974 tarihli ve 1/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı (İBK) uyarınca, görünüşteki işlemin ivazlı bir sözleşme (ölünceye kadar bakma sözleşmesi) olarak gösterilmesine karşın mirasbırakanın gerçek iradesinin diğer mirasçılardan mal kaçırmak amacıyla karşılıksız kazandırma (bağış) yapmak olması halinde, görünüşteki işlem muvazaa nedeniyle, gizli bağışlama işlemi ise tapulu taşınmazlarda resmi şekil şartına uyulmadığından geçersizdir.
Ölünceye kadar bakma sözleşmesinde muris muvazaası olup olmadığı araştırılırken Yargıtay şu objektif olguların birlikte değerlendirilmesini aramaktadır:
- Mirasbırakanın Bakım İhtiyacı ve Ekonomik Gücü: Sözleşme tarihinde mirasbırakanın yaşı, sağlık durumu ve kendi geçimini sağlayacak düzenli emekli maaşı, kira geliri veya mevduatı bulunup bulunmadığı incelenir. Hiçbir bakım ihtiyacı olmayan, sağlıklı ve geliri yüksek bir kişinin taşınmazını devretmesi mal kaçırma şüphesini güçlendirir.
- Bakım Borcunun Fiilen İfa Edilip Edilmediği: Bakım borçlusunun mirasbırakanı kendi hanesine alıp almadığı veya onun yanında kalıp kalmadığı, hastalık dönemlerinde hastane refakati, ilaç ve beslenme giderlerini bizzat karşılayıp karşılamadığı tanıklar ve faturalarla denetlenir. Hiçbir fiili bakım sunulmadan sadece kağıt üzerinde sözleşme yapılıp eski düzenin sürdürülmesi muvazaanın açık göstergesidir.
- Aile İçi İlişkiler ve Mirasçılar Arası Denge: Mirasbırakanın diğer çocukları veya eşiyle arasının açık olup olmadığı, devrin diğer mirasçıları mirastan yoksun bırakma saikiyle yapılıp yapılmadığı (örneğin erkek çocuklara taşınmaz bırakıp kız çocukları dışlama kastı) araştırılır.
- Bakım İhtiyacının Süresi: Sözleşme yapıldıktan çok kısa bir süre sonra bakım alacaklısının öngörülebilir ağır bir hastalık nedeniyle vefat etmesi halinde, davalının bunu bilerek şekli bir bakım sözleşmesi düzenletip düzenletmediği hakkaniyet ölçütüyle tartışılır.
Belirtmek gerekir ki, muris muvazaası iddiasının ispatında yalnızca tapu kayıtları yeterli olmayıp tanık anlatımları, hastane refakatçi kayıtları, belediye ve muhtarlık belgeleri ile tarafların aynı adreste ikamet edip etmediğini gösteren MERNİS adres geçmişi birlikte değerlendirilir. Bakım borçlusunun başka bir şehirde yaşadığı ve mirasbırakana fiilen hiç bakmadığı bir tabloda sözleşmenin gerçek bir bakım iradesine dayandığından söz edilemez.
VI. Makul Oran İlkesi ve Tüm Malvarlığının Devri Kriteri ile Hukuki Yolların Karşılaştırılması
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi ve Hukuk Genel Kurulu kararlarında ölünceye kadar bakma sözleşmelerine özgü geliştirilen en kritik ölçütlerden biri "makul oran" (orantılılık) ilkesidir. Buna göre mirasbırakanın, bakım ihtiyacını karşılayabilmek için tüm malvarlığından yalnızca makul bir kısmını devretmesi gerekirken, sahip olduğu bütün taşınmazları veya en değerli tüm malvarlığını tek bir mirasçıya devretmesi halinde, artık gerçek bir bakım amacından değil, mirasçılardan mal kaçırma (muvazaa) iradesinden söz edilir.
Örneğin beş ayrı dairesi veya geniş tarım arazileri bulunan bir kişinin, tek bir dairesini devrederek ya da kira gelirleriyle bakımını rahatlıkla karşılayabilecek durumda olmasına rağmen beş taşınmazın tamamını tek bir çocuğuna ölünceye kadar bakma akdiyle devretmesi, Yargıtay içtihatlarında kural olarak muvazaa kabul edilmektedir. Buna karşılık mirasbırakanın zaten tek bir konutu varsa ve yaşlılık döneminde fiili bakım karşılığında bu tek konutu devretmişse, tek malvarlığı olması sebebiyle makul oran sınırının aşıldığından söz edilemez; bakım borcu gerçekten ifa edilmişse sözleşme geçerli kabul edilir.
Makul oran değerlendirmesi yapılırken devredilen taşınmazların işlem tarihindeki rayiç değerleri ile mirasbırakanın geriye kalan malvarlığının değerleri uzman bilirkişi marifetiyle karşılaştırılır. Aşağıdaki tabloda, ölünceye kadar bakma sözleşmesine karşı açılabilecek başlıca dava türlerinin yasal dayanakları, süreleri ve hukuki sonuçları özetlenmektedir:
| Dava / İptal Nedeni | Yasal Dayanak | Kimler Açabilir? | Süre / Zamanaşımı | Hukuki Sonuç |
|---|---|---|---|---|
| Şekil Şartına Aykırılık | TBK m. 612, TMK m. 545 | Mirasçılar veya hukuki menfaati olanlar | Süreye tabi değildir (Kesin hükümsüzlük) | Sözleşme baştan itibaren geçersizdir; tapu iptal edilip terekeye döner. |
| Fiil Ehliyetsizliği | TMK m. 15 | Yasal mirasçılar (Ölüm sonrası) | Süreye tabi değildir (Mutlak butlan) | Bakım borçlusu iyiniyetli ve fiilen bakmış olsa dahi tapu iptal edilir. |
| Muris Muvazaası | TBK m. 19 ve 01.04.1974 tarihli 1/2 İBK | Saklı paylı olsun olmasın tüm mirasçılar | Zamanaşımı ve hak düşürücü süre yoktur | Tapu iptal edilir (davacı mirasçının payı oranında tescil veya terekeye iade). |
| Bakım Borcunun İhlali | TBK m. 616–617 | Bakım alacaklısı (Sağlığında; istisnai halde mirasçılar) | Bakım alacaklısı sağlığında önelsiz fesih veya 6 ay önce bildirimle fesih | Sözleşme feshedilir, devredilen mal geri alınır veya ömür boyu irada çevrilir. |
| Tenkis Davası | TMK m. 560, 565 | Yalnızca saklı paylı mirasçılar | Öğrenmeden itibaren 1 yıl, her halde 10 yıl (TMK m. 571) | Sözleşme iptal edilmez; yalnızca saklı payı zedeleyen kısım tenkis edilir. |
VII. Bakım Borcunun İhlali Halinde Sözleşmenin Feshi ve Ömür Boyu İrada Çevrilmesi
Ölünceye kadar bakma sözleşmesi yalnızca mirasbırakanın vefatından sonra mirasçılar tarafından değil, bakım alacaklısının sağlığında bizzat kendisi tarafından da sona erdirilebilir. Bakım borçlusu sözleşmede üstlendiği bakıp gözetme edimlerini yerine getirmez, bakım alacaklısını ihmal eder veya taraflar arasındaki kişisel ilişki çekilmez hale gelirse TBK m. 616 ve 617 hükümleri devreye girer.
TBK m. 616 uyarınca tarafların edimleri arasında önemli ölçüde oransızlık bulunması ve fazla alan tarafın bağışta bulunma amacı güttüğünü ispatlayamaması durumunda, taraflardan her biri 6 ay önceden bildirimde bulunmak koşuluyla sözleşmeyi her zaman feshedebilir. Bakım borçlusunun sözleşmeden doğan yükümlülüklerine ağır biçimde aykırı davranması yahut başka haklı sebeplerin ortaya çıkması halinde ise TBK m. 617/1 uyarınca önel vermeksizin derhal fesih hakkı doğar.
Sözleşmenin haklı sebeple feshi halinde, bakım alacaklısı devrettiği taşınmazın mülkiyetini geri ister; o ana kadar alınan bakım ve gözetimin karşılığı ise mahkemece takdir edilen hakkaniyet bedeli üzerinden mahsup edilir. Ayrıca TBK m. 617/2 uyarınca hakim, sözleşmenin feshini istemek yerine ya da davalının talebiyle, bakım alacaklısının haklı sebeple feshi istemesi halinde tarafların birlikte yaşaması çekilmez hale gelmişse bakım borcunu ömür boyu irada (aylık nakit gelire) dönüştürebilir. Ölüm sonrası mirasçıların bakım borcunun ihlaline dayanarak sözleşmenin feshini isteyip isteyemeyeceği konusunda ise Yargıtay, bakım alacaklısının sağlığında bu hakkı kullanmamış olmasını kural olarak sözleşmeye icazet saymakla birlikte; alacaklının ağır hastalık veya baskı nedeniyle fesih iradesini açıklayamadığı istisnai durumları somut olay özelinde değerlendirmektedir.
VIII. Saklı Pay İhlali ve Tenkis Davası (TMK m. 560, 565) ile Süre Rejimi
Mirasbırakanın sözleşme tarihinde ayırt etme gücüne sahip olduğu, devrin makul oranda yapıldığı ve bakım borcunun fiilen yerine getirildiği anlaşılırsa muris muvazaası iddiası reddedilir. Ancak bu durumda dahi bakım borçlusu dışındaki saklı paylı mirasçıların (altsoy, eş, anne ve baba — TMK m. 506) başvurabileceği ikinci bir hukuki koruma yolu olarak tenkis davası gündeme gelebilir.
Normal şartlarda gerçek bir ölünceye kadar bakma sözleşmesi ivazlı (karşılıklı) bir işlem olduğundan tenkise tabi değildir. Ancak devredilen malvarlığının değeri ile sağlanan bakım hizmetinin ekonomik değeri arasında açık ve fahiş bir dengesizlik bulunuyorsa (karma bağışlama niteliği taşıyorsa), Yargıtay içtihatları uyarınca bakım borcunun karşılığını aşan ve bağışlama niteliği taşıyan fazla kısım hakkında TMK m. 565/1-3 veya 4 kapsamında tenkis (indirim) talep edilebilir.
Tenkis davası ile muris muvazaası davası arasındaki en hayati fark süre ve etki bakımından ortaya çıkar. Muris muvazaası davası hiçbir zamanaşımı veya hak düşürücü süreye tabi olmayıp mirasbırakanın ölümünden sonra her zaman açılabilir ve tapunun tamamen (pay oranında) iptaline yol açar. Oysa tenkis davası, TMK m. 571 uyarınca mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten itibaren 1 yıl ve her halde mirasın açılmasından (ölümden) itibaren 10 yıl içinde açılmak zorunda olup, bu süreler hak düşürücü niteliktedir. Ayrıca tenkis davasında taşınmaz tapusu iptal edilmez; yalnızca saklı payı ihlal eden bedelin davalıdan nakden tahsiline (tercih hakkı kullanılarak) karar verilir.
IX. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, 7. Hukuk Dairesi ve HGK Yerleşik İçtihat İlkeleri
Ölünceye kadar bakma sözleşmelerinden doğan tapu iptali, ehliyetsizlik ve muris muvazaası davaları, Yargıtay'ın iş bölümü uyarınca uzun yıllar 1. Hukuk Dairesi tarafından incelenmiş olup güncel dönemde 1. Hukuk Dairesi ile 7. Hukuk Dairesi ve uyuşmazlık halinde Hukuk Genel Kurulu kararlarıyla yeknesaklık sağlanmaktadır. Bu içtihatlar, hem taşınmaz hukukunun güvenliğini hem de mirasçıların haklı beklentilerini koruyan temel ölçütleri belirlemiştir.
Mahkemelerin karar verirken özellikle ehliyetsizlik incelemesini muvazaadan önce tamamlaması, makul oran hesaplamasını somut bilirkişi keşfiyle yapması ve bakım borcunun fiilen ifa edilip edilmediğini şüpheye yer bırakmayacak şekilde araştırması mutlak bir temyiz denetimi kriteridir:
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (İnceleme Sırası ve İyiniyetin Etkisizliği): "Aynı davada hem ehliyetsizlik hem de muris muvazaası hukuksal nedenlerine dayanılmış ise, ehliyetsizlik kamu düzeni ile ilgili olduğundan öncelikle incelenmelidir. Mirasbırakanın akit tarihinde ayırt etme gücünden yoksun olduğunun Adli Tıp Kurumu 4. İhtisas Kurulu raporuyla saptanması halinde, bakım borçlusunun iyiniyetli olması ve ölünceye kadar bakım edimini fiilen yerine getirmiş bulunması sözleşmeyi geçerli hale getirmez."
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, Yerleşik İçtihat İlkesi (Makul Oran ve Mal Kaçırma Kastı): "Ölünceye kadar bakma sözleşmelerinde mirasbırakanın tüm malvarlığını veya malvarlığının çok büyük ve değerce ağır kısmını bakım karşılığı devretmesi halinde, aksi kanıtlanmadıkça gerçek iradenin bakım temin etmek değil diğer mirasçılardan mal kaçırmak olduğu kabul edilir. Devredilen malın mirasbırakanın tüm malvarlığına oranı, yaşı, sağlık durumu ve kendi gelirlerinin bakımını karşılamaya yeterli olup olmadığı araştırılmalıdır."
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (Şekil Şartı ve İfa Denetimi): "TBK m. 612 gereğince miras sözleşmesi şeklinde ve iki tanık huzurunda resmi memur tarafından düzenlenmeyen ölünceye kadar bakma sözleşmeleri kesin hükümsüzdür. Şekle uygun sözleşmelerde ise bakım alacaklısının fiili bakım görüp görmediği, bakım borçlusunun bakım yükümlülüğünü bizzat veya sorumluluğu altında yerine getirip getirmediği somut delillerle denetlenir."
Yukarıdaki yüksek yargı ilkeleri ışığında, şekil şartını sağlayan bir sözleşmede dahi mirasbırakanın akli melekelerinin tam olması, makul oranın aşılmaması ve gerçek bakım ediminin fiilen sunulması birlikte gerçekleşmedikçe tapu devrinin ayakta kalması mümkün görünmemektedir.
X. Pratik Uygulama: Ehliyetsizlik ve Muris Muvazaası Terditli Tapu İptali Dava Dilekçesi
Mirasbırakanın vefatının ardından, yaşlılık döneminde yapılan ölünceye kadar bakma sözleşmesine dayalı tapu devrinin iptali için Asliye Hukuk Mahkemesinde açılacak terditli tapu iptali ve tescil davası dilekçe taslağı aşağıda yer almaktadır:
DAVA DİLEKÇESİ TASLAĞI — BİLGİLENDİRME VE İNCELEME AMAÇLIDIR
NÖBETÇİ ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ'NE
(HMK m. 389 Uyarınca Taşınmaz Kaydına İhtiyati Tedbir Konulması Taleplidir)
| DAVACILAR | : [Yasal Mirasçılar Adı Soyadı, TCKN, Adresleri] |
| VEKİLİ | : Av. [Adı Soyadı, Baro Sicil No, Adresi] |
| DAVALI | : [Bakım Borçlusu Lehdar Adı Soyadı, TCKN, Adresi] |
| HARCA ESAS DEĞER | : [Davacıların Miras Payına İsabet Eden Tahmini Taşınmaz Değeri — Keşif Sonrası Tamamlanacaktır] |
| DAVA KONUSU | : Ortak mirasbırakan [Adı Soyadı] tarafından ../../2024 tarihli ölünceye kadar bakma sözleşmesiyle davalıya devredilen [İl/İlçe/Ada/Parsel] taşınmazların tapu kaydının; öncelikle TMK m. 15 uyarınca EHLİYETSİZLİK, bu mümkün değilse şekil noksanlığı ve MURİS MUVAZAASI nedenleriyle iptali ile davacıların miras payları oranında adlarına tesciline; son terditte ise TMK m. 560 vd. uyarınca TENKİSİNE ve taşınmazlara üçüncü kişilere devrin önlenmesi için İHTİYATİ TEDBİR konulmasına karar verilmesi talebidir. |
AÇIKLAMALAR :
1. Tarafların ortak mirasbırakanı [Adı Soyadı], ../../2026 tarihinde vefat etmiştir (Ek-1: Veraset İlamı). Mirasbırakan vefatından yaklaşık iki yıl önce, 86 yaşında ve ağır Alzheimer/demans tedavisi gördüğü bir dönemde, kendisine ait 4 adet taşınmazın tamamını [Tapu Müdürlüğü/Noterlik] önünde düzenlenen ölünceye kadar bakma sözleşmesi ile yalnızca davalıya devretmiştir.
2. Öncelikle, mirasbırakanın akit tarihinde fiil ehliyeti bulunmamaktadır. Sözleşme tarihinden önce nöroloji kliniklerinden alınmış demans teşhis raporları ve sürekli kullanılan ilaç reçeteleri mevcuttur (Ek-2: Hastane Epikrizleri). Kamu düzenine ilişkin ehliyetsizlik iddiamız doğrultusunda tüm tıbbi evrakların celbi ile dosyanın Adli Tıp Kurumu 4. İhtisas Kurulu'na gönderilmesini talep ederiz.
3. İkinci terditte ise söz konusu devir açıkça muris muvazaası (mirasçılardan mal kaçırma) niteliğindedir. Mirasbırakanın kendi emekli maaşı ve kira gelirleri bakımını karşılamaya fazlasıyla yeterli olup hiçbir maddi veya fiili bakım ihtiyacı yoktu; üstelik tüm malvarlığını makul oran sınırlarını aşarak tek bir mirasçıya devretmiştir. Davalı fiili bir bakım hizmeti de sunmamıştır.
4. Dava konusu taşınmazların davalı tarafından iyiniyetli üçüncü kişilere devredilerek telafisi imkansız zararların doğmasını önlemek amacıyla tapu kayıtları üzerine HMK m. 389 uyarınca teminatsız (veya uygun teminatla) ihtiyati tedbir şerhi konulması zorunludur.
SONUÇ VE İSTEM :
Yukarıda arz ve izah edilen nedenlerle; öncelikle dava konusu [Ada/Parsel] sayılı taşınmazların tapu kayıtları üzerine üçüncü kişilere devir ve temlikin önlenmesi yönünde İHTİYATİ TEDBİR KONULMASINA; yargılama sonucunda ehliyetsizlik hukuki nedeninin sabit görülmesi halinde tapu kaydının iptali ile tereke adına (veya miras payları oranında davacılar adına) tesciline, bunun kabul edilmemesi halinde muris muvazaası nedeniyle davacıların miras payları oranında tapunun iptali ve tesciline, son terditte ise saklı payları zedeleyen kısmın TMK m. 565 uyarınca tenkisine karar verilmesini vekaleten arz ve talep ederiz.
Davacılar Vekili
Av. [Adı Soyadı]
İmza
XI. Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi İptal Davalarında Delil ve Strateji Kontrol Listesi
Yaşlılık veya hastalık döneminde yapılan ölünceye kadar bakma sözleşmesinin iptali davalarında başarı şansı, dava öncesinde toplanan tıbbi belgelerin ve tapu kayıtlarının eksiksizliğine bağlıdır. Bu tür tapu iptali davalarında zamanaşımı olmaması mirasçılara esneklik tanımakla birlikte, taşınmazın üçüncü kişilere satılması halinde TMK m. 1023 kapsamında hak kaybı yaşanmaması için süratle hareket edilmelidir.
Dava açılmadan önce mutlaka tamamlanması gereken beş temel hazırlık adımı aşağıda yer almaktadır:
- Resmi Senet ve Tapu Akit Tablosunun İncelenmesi: Tapu müdürlüğünden veya noterden resmi sözleşme örneği alınarak iki tanık şartı, tanıkların yasaklılığı ve okuma-yazma prosedürü denetlenmelidir.
- Geriye Dönük Tüm Tıbbi Kayıtların Tespiti: SGK MEDULA ilaç geçmişi, e-Nabız raporları ve devlet/üniversite hastaneleri arşivlerinden sözleşme tarihi öncesi ve sonrasına ait tüm epikrizler talep listesine eklenmelidir.
- Mirasbırakanın Tüm Malvarlığı ve Gelir Dökümünün Çıkarılması: Devredilen taşınmazların toplam malvarlığı içindeki oranı (makul oran analizi) ile murisin emekli maaşı ve kira gelirleri belgelenmelidir.
- İhtiyati Tedbir Talebiyle Eşzamanlı Başvuru: Taşınmazın üçüncü kişilere devredilip TMK m. 1023 iyiniyet korumasının devreye girmesini önlemek için dava açılırken mutlaka ihtiyati tedbir talep edilmelidir.
- Tenkis İçin 1 Yıllık Hak Düşürücü Sürenin Korunması: Terditli dilekçede mutlaka tenkis talebine de yer verilerek TMK m. 571'deki 1 yıllık öğrenme süresi güvence altına alınmalıdır.
Tüm bu adımların ardından, özellikle tanıkların yaşlı olması veya mirasbırakanın son yıllarını geçirdiği bakım evi/hastane kayıtlarının arşivden silinme riski bulunması durumunda, dava dilekçesinde ilgili kurumlara ivedilikle müzekkere yazılmasının talep edilmesi yargılamanın hızlanmasını sağlar.
XII. Sonuç
Ölünceye kadar bakma sözleşmesi, yaşlı ve bakıma muhtaç bireylerin yaşam kalitesini koruyan önemli bir borçlar hukuku kurumu olmakla birlikte, kötüye kullanıldığında mirasçıların yasal haklarını zedeleyen karmaşık tapu uyuşmazlıklarına zemin hazırlamaktadır. Makale boyunca ortaya konulan temel hukuki sonuçlar şunlardır:
- Şekil Şartı Kesin Hükümsüzlük Doğurur: TBK m. 612 ve TMK m. 545 uyarınca miras sözleşmesi biçiminde, resmi memur ve iki tanık huzurunda yapılmayan bakım sözleşmeleri geçersizdir.
- Ehliyetsizlik Her İddiadan Önce Gelir: Kamu düzenine ilişkin TMK m. 15 ehliyetsizlik iddiası ATK 4. İhtisas Kurulu raporuyla kanıtlanırsa, bakım borçlusunun fiilen bakım sunmuş ve iyiniyetli olması işlemi kurtarmaz.
- Makul Oran ve Fiili İfa Muvazaayı Belirler: Kendi geliri yeterli olan veya tüm malvarlığını tek bir mirasçıya devreden mirasbırakanın bu tasarrufu, bakım borcu da gerçek anlamda ifa edilmemişse muris muvazaası nedeniyle iptale tabidir.
- Tenkis Son Güvencedir: Muvazaa ve ehliyetsizlik sabit olmasa dahi, edimler arası açık dengesizlikte saklı paylı mirasçılar 1 ve 10 yıllık hak düşürücü süreler içinde TMK m. 565 tenkis davası açabilirler.
Bu nitelikteki davalarda tapu kayıtlarının korunması, tıbbi belgelerin eksiksiz toplanması ve terditli dava stratejisinin doğru kurulması büyük önem taşımaktadır.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Somut hukuki sorunlarda uzman bir avukata danışılması tavsiye edilir. Makalede yer alan bilgiler, yayın tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuata dayanmakta olup, mevzuat değişiklikleri nedeniyle güncelliğini yitirebilir.
Kaynaklar ve Referanslar
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK m. 19, 611–619 Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi)
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK m. 15, 506, 532–545, 560–571, 1023)
- 2644 sayılı Tapu Kanunu (m. 26 Resmi Senet Düzenleme Yetkisi)
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK m. 111, 389)
- Yargıtay Emsal Karar Arama Sistemi (1. HD, 7. HD, HGK ve 01.04.1974 tarihli 1/2 İBK)
Bu makale 2026-11-13 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
İlgili Makaleler
-
Mirasın Reddi: Prosedür ve Sonuçları
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.605 ve devamı uyarınca mirasın reddi prosedürü, gerçek ve hükmen ret şartları, 3 aylık... -
Turkish Inheritance Law: Rights and Procedures
Turkish inheritance law kapsamındaki yasal mirasçılar, saklı pay oranları, vasiyetname türleri ve mirasın reddi... -
Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şuyu) Davası
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.698 uyarınca ortaklığın giderilmesi davası miras hukuku kapsamında paylı ve elbirliği... -
Dijital Miras: Dijital Hesaplar ve Haklar
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu kapsamında dijital miras ve dijital hesaplar kavramı, kripto varlıklar, sosyal medya... -
Turkish Inheritance Law for Foreign Nationals
A comprehensive legal guide exploring Turkish inheritance law for foreign nationals. This article details property...
Uygulamada Kritik Sorular ve Yanıtları
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 612 uyarınca ölünceye kadar bakma sözleşmesinin, mirasçı atanmasını içermese dahi 4721 sayılı TMK m. 545 kapsamında resmi miras sözleşmesi şeklinde düzenlenmesi zorunludur. Sözleşme yalnızca noter, sulh hakimi veya tapu sicil müdürü (Tapu Kanunu m. 26) huzurunda, tarafların aynı anda katılımı ve iki yasal tanığın imzasıyla kurulabilir. Adi yazılı şekilde veya tanıklar bulunmadan yapılan sözleşmeler kesin olarak hükümsüzdür.
Evet, iptal edilir. 4721 sayılı TMK m. 15 uyarınca ayırt etme gücüne sahip olmayan kişinin yaptığı hukuki işlemler kesin hükümsüzdür ve bu husus kamu düzenine ilişkindir. Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre, Adli Tıp Kurumu 4. İhtisas Kurulu raporuyla mirasbırakanın sözleşme tarihinde ehliyetsiz olduğu saptanırsa, bakım borçlusunun iyiniyetli olması ve fiilen yıllarca bakım sunması tapu devrini geçerli kılmaz.
Yargıtay'ın 01.04.1974 tarihli 1/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı çerçevesinde muris muvazaası araştırılırken mirasbırakanın yaşı, sağlık durumu, kendi emekli maaşı veya kira gelirinin bakımına yetip yetmediği incelenir. Ayrıca bakım borçlusunun fiilen bakım hizmeti sunup sunmadığı ve devredilen malın murisin tüm malvarlığına oranı (makul oran) değerlendirilir. Bakım ihtiyacı olmayan veya makul oranı aşarak tüm malvarlığını tek mirasçıya devreden murisin gerçek iradesinin mal kaçırma olduğu kabul edilir.
Devredilen malın mirasbırakanın tek malvarlığı olması halinde, örneğin sadece oturduğu tek evini gerçek bir bakım karşılığında devretmişse, makul oran kuralının ihlalinden söz edilemez ve fiili bakım da varsa sözleşme geçerli sayılır. Ancak mirasbırakanın birden fazla taşınmazı olmasına rağmen, yalnızca bir taşınmazla bakımını sağlayabilecekken tüm malvarlığını tek bir kişiye devretmesi Yargıtay içtihatlarında mal kaçırma kastının en güçlü karinesi kabul edilir.
Mirasçılar, mirasbırakan hayatta iken muvazaa veya ehliyetsizliğe dayalı tapu iptali davası açamazlar; dava hakkı mirasbırakanın ölümüyle doğar. Ölüm sonrasında açılacak şekil noksanlığı, TMK m. 15 ehliyetsizlik ve muris muvazaası davaları ise herhangi bir zamanaşımı veya hak düşürücü süreye tabi değildir. Buna karşılık yalnızca saklı pay ihlaline dayalı tenkis davası (TMK m. 571), öğrenmeden itibaren 1 yıl ve her halde ölümden itibaren 10 yıllık hak düşürücü süre içinde açılmalıdır.
6098 sayılı TBK m. 617 uyarınca bakım borçlusunun yükümlülüklerine aykırı davranması veya taraflar arasındaki ilişkinin çekilmez hale gelmesi durumunda, bakım alacaklısı sağlığında önel vermeksizin sözleşmeyi feshederek devrettiği taşınmazın iadesini talep edebilir. Hakim ayrıca koşulları oluşmuşsa sözleşmenin feshi yerine bakım borcunun ömür boyu irada (aylık nakdi gelire) dönüştürülmesine de karar verebilir.
Hayır, kesin olarak engellemez. Akit günü aile hekiminden veya tek bir hekimden alınan pratik raporlar karine niteliğinde olmakla birlikte kesin delil değildir. Mahkeme, kişinin işlem tarihinden önceki ve sonraki hastane epikrizlerini, demans/Alzheimer teşhislerini ve ilaç reçetelerini toplayarak Adli Tıp Kurumu 4. İhtisas Kurulu'ndan rapor alır ve işlem günü verilen raporla çelişki varsa ATK raporunu esas alır.
Taşınmazı bakım borçlusundan satın alan üçüncü kişi tapu siciline güvenerek iyiniyetle (TMK m. 1023) iktisapta bulunmuşsa kural olarak mülkiyeti korunur; ancak mirasçılar bakım borçlusuna karşı taşınmazın güncel değeri üzerinden tazminat davası açabilir. Eğer üçüncü kişinin de muvazaayı veya ehliyetsizliği bildiği ya da bilmesi gerektiği (kötüniyetli olduğu) kanıtlanırsa, üçüncü kişi adına olan tapu kaydının da iptali talep edilebilir.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her somut olay kendine özgü koşullar içerdiğinden, bireysel hukuki değerlendirme için mutlaka bir avukata başvurulması tavsiye edilir.







