Özet
Sermaye şirketlerinde kural olarak ortaklar ve yöneticiler şirket borçlarından şahsi malvarlıklarıyla sorumlu tutulmazken; kamu alacakları (vergi, ceza, gecikme zammı ve SGK prim borçları) bakımından Türk hukukunda köklü bir istisna rejimi uygulanmaktadır. 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun (AATUHK) m. 35 uyarınca limited şirket ortakları şirketten tahsil edilemeyen kamu borçlarından sermaye hisseleri oranında doğrudan sorumlu tutulurken; 6183 sayılı Kanun mükerrer m. 35, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu (VUK) m. 10 ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m. 88 uyarınca limited şirket müdürleri ile anonim şirket yönetim kurulu üyeleri, kanuni temsilci sıfatıyla şirketten tahsil imkânsızlığı sabit olan kamu borçlarının tamamından şahsi tüm malvarlıklarıyla müştereken ve müteselsilen sorumludurlar. Öncelikle şirket tüzel kişiliği nezdinde cebri icra yollarının tüketilmesi şartı, hisse devrinin ve istifanın ticaret sicilinde tescil anı, TTK m. 370 uyarınca temsil yetkisinin murahhas üyeye devri ile Anayasa Mahkemesi ve Danıştay kararları ışığında ödeme emirlerine 15 gün içinde açılacak iptal davaları bu rehberde ayrıntılı olarak incelenmektedir.
Bu makale son olarak 13 Kasım 2026 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez.
I. Giriş — Sermaye Şirketlerinde Sınırlı Sorumluluk İlkesi ve Kamu Alacakları İstisnası
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun (TTK) temelini oluşturan sermaye şirketleri hukuku (anonim şirketler için TTK m. 329, limited şirketler için TTK m. 573), ortakların şirket borçlarından ötürü yalnızca taahhüt ettikleri esas sermaye payını ödemekle yükümlü olmaları ve özel hukuk alacaklılarına karşı şahsi malvarlıklarının korunması prensibine dayanmaktadır. Bu yapı sayesinde ticari girişimciler, iş hayatının olağan risklerini şirket tüzel kişiliği bünyesinde sınırlayarak yatırım yapabilmektedir.
Ne var ki, devletin egemenlik yetkisine dayanan vergi, resim, harç, idari para cezası ve Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) prim alacakları bakımından kanun koyucu, kamu hazinesini koruma amacıyla özel hukuk borçlarından tamamen farklı ve çok sıkı bir takip rejimi öngörmüştür. Şirketin ödenmeyen kamu borçları tüzel kişiliğin malvarlığından tahsil edilemediğinde; vergi daireleri ve SGK müdürlükleri şirket tüzel kişiliği perdesini kanunen aralayarak doğrudan limited şirket ortaklarının, şirket müdürlerinin ve anonim şirket yönetim kurulu üyelerinin şahsi banka hesaplarına, taşınmazlarına ve araçlarına e-haciz ve cebri icra uygulayabilmektedir. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Vergi İncelemesi, Sahte veya Muhteviyatı İtibarıyla Yanıltıcı Belge (SMİYB / Naylon Fatura) Düzenleme ve Kullanma Suçu (VUK m. 359) başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
Uygulamada pek çok şirket yöneticisi, şirketteki hisselerini devrettikten veya görevinden ayrıldıktan yıllar sonra adresine tebliğ edilen bir ödeme emriyle karşılaşmakta; Vergi Hukuku, Ticaret ve Şirketler Hukuku ve İdare Hukuku kurallarının kesiştiği bu alanda 15 günlük hak düşürücü itiraz süresini kaçırması halinde telafisi güç hacizlerle yüz yüze kalmaktadır.
II. Limited Şirket Ortaklarının Payları Oranında Şahsi Sorumluluğu (6183 SK m. 35)
Limited şirketlerde ortakların kamu borçlarından sorumluluğu, şirketin yöneticisi (müdürü) olup olmadıklarından bağımsız olarak 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'un 35. maddesinde özel olarak düzenlenmiştir. Bu düzenleme, anonim şirket pay sahiplerinin sınırlı sorumluluğundan radikal biçimde ayrılmaktadır. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Vergi Borcu Yapılandırma: 2026 Rehberi başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
6183 sayılı Kanun m. 35/1-3: "Limited şirket ortakları, şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen veya tahsil edilemeyeceği anlaşılan amme alacağından sermaye hisseleri oranında doğrudan doğruya sorumlu olurlar ve bu Kanun hükümleri gereğince takibe tabi tutulurlar.
Ortağın şirketteki sermaye payını devretmesi halinde, payı devreden ve devralan şahıslar devir öncesine ait amme alacaklarının ödenmesinden birinci fıkra hükmüne göre müteselsilen sorumlu tutulur.
Amme alacağının doğduğu ve ödenmesi gerektiği zamanlarda pay sahiplerinin farklı şahıslar olmaları halinde bu şahıslar, amme alacağının ödenmesinden birinci fıkra hükmüne göre müteselsilen sorumlu tutulur."
Madde hükmünden üç temel hukuki sonuç doğmaktadır:
- Sermaye Hissesi Oranında Sorumluluk: Limited şirket ortağı (müdür sıfatı taşımıyorsa), şirketin ödenmeyen vergi ve SGK borçlarının tamamından değil, yalnızca şirkette sahip olduğu sermaye hissesi oranında sorumludur. Örneğin şirketin 1.000.000 TL kesinleşmiş vergi borcu varsa ve ortak şirketin %30 hissesine sahipse, vergi dairesi bu ortağa 6183 SK m. 35 kapsamında en fazla 300.000 TL tutarında ödeme emri düzenleyebilir.
- Hisse Devrinde Devreden ve Devralanın Müteselsil Sorumluluğu: Hisse devri sözleşmesi noterden yapılıp ticaret siciline tescil edilmiş olsa dahi, devir tarihinden önceki dönemlere ait kamu borçlarından dolayı hem eski ortak (devreden) hem de yeni ortak (devralan) birlikte müteselsilen sorumludur. Devirden sonra doğan ve vadesi devir sonrasına denk gelen kamu borçlarından ise eski ortağın sorumluluğu sona erer.
- Ortak ile Müdür Sıfatlarının Yarışması: Eğer limited şirket ortağı aynı zamanda şirketin müdürü ise, vergi dairesi bu kişiyi yalnızca hissesi oranında (m. 35) değil, kanuni temsilci sıfatıyla borcun %100'ünden (mük. m. 35 ve VUK m. 10) takip edebilir. Danıştay içtihatlarına göre idare, müdür olan kişiyi öncelikle kanuni temsilci sıfatıyla takip etmeden ya da tahsil imkânsızlığını belgelemeksizin ortaklara gidemez.
III. Şirket Müdürünün ve A.Ş. Yönetim Kurulu Üyelerinin Tüm Malvarlığıyla Sorumluluğu (6183 SK Mük. m. 35)
Limited şirketlerde müdürler (veya müdürler kurulu), anonim şirketlerde ise yönetim kurulu üyeleri (temsil yetkisi devredilmemişse tüm üyeler) 6102 sayılı TTK anlamında şirketin kanuni temsilcisidir. Kanuni temsilcilerin kamu borçlarından sorumluluğunu düzenleyen genel hüküm 6183 sayılı Kanun'un mükerrer 35. maddesidir.
6183 sayılı Kanun Mükerrer m. 35/1: "Tüzel kişilerle küçüklerin ve kısıtlıların, vakıflar ve cemaatler gibi tüzel kişiliği olmayan teşekküllerin mal varlığından tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen veya tahsil edilemeyeceği anlaşılan amme alacakları, kanuni temsilcilerin ve tüzel kişiliği olmayan teşekkülü idare edenlerin şahsi mal varlıklarından bu Kanun hükümlerine göre tahsil edilir."
Bu hükmün uygulamada yarattığı kritik sonuçlar şunlardır:
- Sınırsız Şahsi Sorumluluk: Kanuni temsilcilerin sorumluluğu sermaye payıyla sınırlı değildir. Şirketteki ortaklık payı %1 olan (hatta hiç hissesi bulunmayan dışarıdan atanmış profesyonel) bir şirket müdürü veya anonim şirket yönetim kurulu üyesi dahi, görev yaptığı dönemde doğup şirketten tahsil edilemeyen tüm vergi, harç, idari para cezası ve SGK prim borçlarının %100'ünden kendi tüm şahsi malvarlığı ile sorumludur.
- Müteselsil Sorumluluk ve Rücu Hakkı (Mük. m. 35/4): Birden fazla müdür veya yönetim kurulu üyesi birlikte temsile yetkiliyse, her biri borcun tamamından müteselsilen sorumludur. Amme idaresi alacağın tamamını malvarlığı en güçlü tek bir yönetim kurulu üyesinden tahsil edebilir; borcu ödeyen kanuni temsilci, ödediği tutar için asıl borçlu olan şirkete (veya diğer sorumlu temsilcilere kusur/pay oranında) Türk Borçlar Kanunu hükümleri çerçevesinde rücu davası açma hakkına sahiptir.
- Kusursuz Sorumluluk Tartışması: 6183 sayılı Kanun mükerrer 35. maddesi, VUK m. 10'dan farklı olarak "ödevlerin yerine getirilmemesi" şeklinde açık bir kusur şartı lafzı içermediğinden objektif (kusursuz) sorumluluk niteliğinde yorumlanmaktadır. Bu nedenle idarenin ödeme emrini VUK m. 10'a mı yoksa 6183 mük. m. 35'e mi dayandırdığı, açılacak iptal davasının kaderini belirlemektedir.
IV. Vergi Borçlarında Özel Hüküm: 213 Sayılı VUK m. 10 ve Kusura Dayalı Sorumluluk Ayrımı
Vergi dairesi tarafından takip edilen kurumlar vergisi, KDV, geçici vergi, muhtasar/gelir stopaj ve damga vergisi ile vergi cezaları bakımından yalnızca 6183 sayılı Kanun mükerrer 35. madde değil, özel kanun niteliğindeki 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun (VUK) 10. maddesi de mevcuttur.
213 sayılı Vergi Usul Kanunu m. 10/1-2: "Tüzelkişilerle küçüklerin ve kısıtlıların, Vakıflar ve cemaatler gibi tüzelkişiliği olmıyan teşekküllerin mükellef veya vergi sorumlusu olmaları halinde bunlara düşen ödevler kanuni temsilcileri, tüzelkişiliği olmıyan teşekkülleri idare edenler ve varsa bunların temsilcileri tarafından yerine getirilir.
Yukarıda yazılı olanların bu ödevleri yerine getirmemeleri yüzünden mükelleflerin veya vergi sorumlularının varlığından tamamen veya kısmen alınamayan vergi ve buna bağlı alacaklar, kanunî ödevleri yerine getirmeyenlerin varlıklarından alınır."
VUK m. 10 ile 6183 SK mük. m. 35 arasındaki ilişki Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu ve Vergi Dava Daireleri Kurulu (VDDK) kararlarında çok net ilkelere bağlanmıştır:
- Özel Hüküm Önceliği: VUK kapsamına giren vergi ve vergi cezaları bakımından öncelikle VUK m. 10 hükmü uygulanır; ancak vergi dışındaki amme alacakları (örneğin idari para cezaları, ecrimisil, gümrük para cezaları veya SGK primleri) bakımından 6183 SK mük. m. 35 (veya 5510 m. 88) devreye girer.
- Kusur İspatı ve Kurtuluş Beyyinesi (VUK m. 10): VUK m. 10 uyarınca kanuni temsilcinin sorumlu tutulabilmesi için vergi ödevlerinin (beyanname verme, defter tutma, vergiyi zamanında ödeme vb.) yerine getirilmemesinde temsilcinin kusurlu olması gerekir. Şirket yöneticisi, vergi borcunun vadesinde şirketin hesaplarında hiçbir nakit bulunmadığını, ticari faaliyetin kendi kusuru olmaksızın durduğunu veya vergi ödevlerini bizzat yerine getirmesinin fiilen imkânsız hale geldiğini (örneğin şirkete kayyım atandığını, tüm hesaplara üçüncü kişilerce bloke konulduğunu veya yetkisinin fiilen kısıtlandığını) ispat ederse VUK m. 10 uyarınca sorumluluktan kurtulma imkânına sahiptir.
- Döviz/Vergi İncelemesi Kaynaklı Tarhiyatlar: Eski yöneticinin görevden ayrılmasından sonra geçmiş dönemler hakkında vergi müfettişince yapılan inceleme sonucunda sahte fatura veya matrah farkı nedeniyle cezalı tarhiyat yapılırsa, kanuni temsilciye ancak inceleme döneminde değil, vergiyi doğuran olayın ve beyanname verme/ödeme ödevinin gerçekleştiği dönemde görevli olması şartıyla gidilebilir.
V. SGK Prim Borçlarında Üst Düzey Yöneticilerin Sorumluluğu (5510 SK m. 88/20) ve Görevli Mahkeme
Sosyal Güvenlik Kurumu prim alacakları, işsizlik sigortası primleri ve idari para cezaları bakımından sorumluluk çerçevesi, 6183 sayılı Kanun'dan daha geniş bir yönetici kitlesini kapsayacak biçimde 5510 sayılı Kanun'un 88. maddesinin 20. fıkrasında düzenlenmiştir.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m. 88/20: "Kurumun sigorta primleri ve diğer alacakları haklı bir sebep olmaksızın bu Kanunda belirtilen sürelerde ödenmez ise kamu idarelerinin tahakkuk ve tediye ile görevli kamu görevlileri, tüzel kişiliği haiz diğer işverenlerin şirket yönetim kurulu üyeleri de dahil olmak üzere üst düzeydeki yönetici veya yetkilileri ile kanuni temsilcileri Kuruma karşı işverenleri ile birlikte müştereken ve müteselsilen sorumludur."
SGK prim borçlarında vergi borçlarından ayrılan üç hayati fark bulunmaktadır:
- "Üst Düzey Yönetici" Kavramı ve Doğrudan Takip: 5510 sayılı Kanun m. 88/20 yalnızca "kanuni temsilcileri" değil, "şirket yönetim kurulu üyeleri de dahil olmak üzere üst düzeydeki yönetici veya yetkilileri" de kapsar. Yani şirketi dışarıya karşı tek başına temsil yetkisi (imza sirküleri) bulunmayan bir yönetim kurulu üyesi veya fiilen finans/bordro/ödemelerden sorumlu üst düzey yönetici (örneğin mali işlerden sorumlu genel müdür) dahi SGK prim borçlarından sorumlu tutulabilir. Üstelik hükümde "şirketten tahsil edilememesi halinde" değil, "işverenleri ile birlikte müştereken ve müteselsilen" denildiği için SGK, prim borcunda şirketten aciz vesikası almadan da yöneticilere takip yöneltme eğilimindedir (ancak Yargıtay kararları haklı sebep olmaksızın ödememe ve görev dönemi ile sınırlılığı aramaktadır).
- Görevli Mahkeme Farkı (Vergi Mahkemesi vs. İş Mahkemesi): Vergi dairesinin 6183 mük. m. 35 veya VUK m. 10 uyarınca gönderdiği ödeme emirlerine karşı dava Vergi Mahkemesinde açılırken; 5510 sayılı Kanun m. 88 ve m. 101 uyarınca SGK tarafından kanuni temsilciye veya üst düzey yöneticiye tebliğ edilen ödeme emirlerine karşı itiraz davası İş Mahkemesinde açılır! Yanlış yargı kolunda (örneğin SGK ödeme emri için Vergi Mahkemesinde) dava açılması halinde 15 günlük hak düşürücü sürenin akıbeti ciddi hak kayıplarına sebebiyet verebilir.
- Zamanaşımı Farkı: 6183 sayılı Kanun m. 102 uyarınca vergi alacaklarında tahsil zamanaşımı vadesinin rastladığı takvim yılını takip eden yıldan itibaren 5 yıl iken; 5510 sayılı Kanun m. 93/2 uyarınca SGK prim ve diğer alacaklarında zamanaşımı süresi ödeme süresinin dolduğu tarihi takip eden takvim yılı başından itibaren 10 yıldır.
VI. Takip Sırası ve Önce Şirketten Tahsil İmkânsızlığı Şartı (Fer'ilik İlkesi)
Kanuni temsilcilerin ve limited şirket ortaklarının sorumluluğu asli değil, ikincil (fer'i) bir sorumluluktur. Vergi dairesi, asıl borçlu olan şirket tüzel kişiliği hakkında kanuni takip yollarını tüketmeden ve alacağın şirketten tahsil edilemeyeceğini hukuken ortaya koymadan doğrudan müdürün veya yönetim kurulu üyesinin şahsi malvarlığına el atamaz.
Danıştay'ın yerleşik içtihatlarına ve Tahsilat Genel Tebliği (Seri: A, Sıra No: 1) düzenlemelerine göre "şirketten tahsil edilememe veya tahsil edilemeyeceğinin anlaşılması" koşulu şu şartların birlikte gerçekleşmesini gerektirir:
- Borcun Şirket Adına Kesinleşmiş Olması: Öncelikle vergi/ceza ihbarnamesinin veya ödeme emrinin asıl borçlu şirket tüzel kişiliğine usulüne uygun olarak tebliğ edilmiş ve itiraz sürelerinin geçmesi ya da davanın reddiyle borcun kesinleşmiş olması gerekir. Şirkete tebliğ edilmemiş bir borç için doğrudan ortağa veya müdüre ödeme emri gönderilemez.
- Malvarlığı Araştırması ve Haciz İşlemlerinin Yapılmış Olması: Vergi dairesinin şirketin bilinen adreslerinde yoklama/haciz yapmış olması, Tapu Kadastro (TAKBİS), Emniyet/Noter araç kayıtları (ARTES) ve Türkiye Bankalar Birliği nezdindeki tüm banka hesaplarında malvarlığı araştırması yapmış ve şirketin borcu karşılayacak haczedilebilir malı bulunmadığını veya haczedilen malların paraya çevrilmesine rağmen borcun kapanmadığını aciz fişi / tutanakla belgelemiş olması şarttır.
- Tahsil İmkânsızlığı Bulunmaksızın Gönderilen Ödeme Emrinin İptali: Uygulamada vergi daireleri, şirketin aktif olarak ticaretine devam ettiği, tahakkuk etmiş KDV alacakları, banka hareketleri veya haczedilebilir makine/araçları bulunduğu halde sırf tahsilatı hızlandırmak amacıyla müdür veya yönetim kurulu üyesine ödeme emri göndermektedir. Bu durumda açılacak iptal davasında öncelik sırasına uyulmadığı gerekçesiyle ödeme emri mahkemece iptal edilir.
VII. Hisse Devri, Müdürlükten İstifa ve Anonim Şirketlerde Temsil Yetkisinin Devri (TTK m. 370)
Yöneticilerin ve ortakların kamu borçları karşısındaki en önemli hukuki savunma mekanizması, görevin ve yetkinin ne zaman başlayıp ne zaman sona erdiğinin ticaret sicili kayıtlarıyla ispatlanmasıdır.
A. Anonim Şirketlerde Temsil Yetkisinin Murahhas Üyeye veya Müdüre Devri (TTK m. 370/2)
6102 sayılı TTK m. 365 ve m. 370/1 uyarınca esas sözleşmede hüküm yoksa temsil yetkisi çift imza ile yönetim kuruluna aittir. Ancak TTK m. 370/2, yönetim kuruluna temsil yetkisini bir veya daha fazla üyeye (murahhas üye) ya da üçüncü kişilere (müdürlere) devretme yetkisi tanımıştır. Tek şart, en az bir yönetim kurulu üyesinin temsil yetkisini haiz olmasıdır.
Danıştay'ın yerleşik kararlarına göre; bir anonim şirkette yönetim kurulu kararı ve iç yönergeyle şirketi tüm işlem ve vergi/kamu ödevlerinde temsile yetkili bir veya birkaç murahhas üye atanıp bu karar Ticaret Sicili Gazetesinde tescil ve ilan edilmişse, temsil yetkisi bulunmayan (imza yetkisiz) diğer yönetim kurulu üyeleri VUK m. 10 ve 6183 SK mük. m. 35 anlamında kanuni temsilci sayılmazlar ve vergi borçlarından şahsen sorumlu tutulamazlar. Ancak 5510 m. 88/20 kapsamında SGK prim borçları yönünden "yönetim kurulu üyeleri" ibaresi özel olarak yer aldığından, SGK primleri bakımından yönetim kurulu üyeliğinden doğan sorumluluk tartışması yargılamada ayrıca incelenmektedir; bu nedenle yalnızca temsil yetkisini devretmekle yetinilmeyip finansal/idari yetkilerin de bütünüyle devredildiğinin ticaret sicilinde açıkça tescil ettirilmesi büyük önem taşır.
B. Limited Şirketlerde Müdürlükten İstifa ve Hisse Devrinin Tescili
Limited şirketlerde ortaklık payının devri noter onaylı hisse devir sözleşmesi ve genel kurul onayıyla gerçekleşir (TTK m. 595); ancak vergi dairesi ve üçüncü kişilere karşı devrin hüküm ifade etmesi ticaret siciline tescil ve ilanla mümkündür. Aynı şekilde bir anonim şirket yönetim kurulu üyesi veya limited şirket müdürü noterden istifa ihtarnamesi gönderse dahi, bu istifa şirket tarafından ticaret siciline tescil ettirilmediği sürece idare kayıtlardaki eski yöneticiye ödeme emri göndermeye devam edecektir. Eğer şirket genel kurulu istifayı tescil ettirmekten kaçınıyorsa, ayrılan yönetici şirkete ve ticaret siciline karşı Asliye Ticaret Mahkemesinde "istifanın ve organ boşluğunun tespiti/tescili" davası açmalı ve noter tebliğ şerhli istifa ihtarını vergi dairesine yazılı dilekçe ile bildirmelidir.
VIII. Ortak, Limited Müdür ve A.Ş. Yönetim Kurulu Üyesi Sorumluluk Rejimleri Karşılaştırması
Aşağıdaki tabloda sermaye şirketlerindeki farklı statülerin vergi ve SGK borçları karşısındaki şahsi sorumluluk sınırları, yasal dayanakları ve yargı yolları karşılaştırılmaktadır:
| Şirketteki Statü | Yasal Dayanak | Sorumluluğun Kapsamı | Görevli Mahkeme ve Dava Süresi |
|---|---|---|---|
| A.Ş. Pay Sahibi (Ortak - Yönetici Değil) | TTK m. 329 | Sadece şirkete karşı sermaye taahhüdüyle sınırlıdır; şirketin vergi veya SGK borcundan hiçbir şahsi sorumluluğu yoktur. | Şahsi malvarlığına takip yapılamaz; sehven gönderilen ödeme emrine 15 günde iptal davası açılır. |
| Limited Şirket Ortağı (Müdür Değil) | 6183 SK m. 35 | Şirketten tahsil edilemeyen vergi ve SGK borçlarından yalnızca sermaye payı (%) oranında sorumludur. | Vergi borçları: Vergi Mahkemesi (15 gün) SGK borçları: İş Mahkemesi (15 gün) |
| Limited Şirket Müdürü (Ortak veya Dışarıdan) | 6183 SK mük. m. 35, VUK m. 10, 5510 SK m. 88/20 | Görev yaptığı dönemdeki borçların %100'ünden tüm şahsi malvarlığıyla müteselsilen sorumludur. | Vergi borçları: Vergi Mahkemesi (15 gün) SGK borçları: İş Mahkemesi (15 gün) |
| A.Ş. Temsile Yetkili Yönetim Kurulu Üyesi | 6183 SK mük. m. 35, VUK m. 10, 5510 SK m. 88/20 | Görev yaptığı dönemdeki borçların %100'ünden tüm şahsi malvarlığıyla müteselsilen sorumludur. | Vergi borçları: Vergi Mahkemesi (15 gün) SGK borçları: İş Mahkemesi (15 gün) |
| A.Ş. Temsil Yetkisiz YK Üyesi (Murahhas Atanmışsa) | TTK m. 370/2, VUK m. 10, Danıştay İçtihatları | Vergi borçlarından (6183 mük. 35 / VUK 10) kanuni temsilci sayılmadığından sorumlu tutulamaz (SGK m. 88/20 tartışması saklıdır). | Vergi Mahkemesi (15 gün) — Temsil yetkisi devri ticaret sicili gazetesiyle ispatlanır. |
IX. Anayasa Mahkemesi'nin 6183 SK Mük. m. 35 İptal Kararları ve Danıştay İçtihatları
Kanuni temsilcilerin kamu borçlarından şahsi sorumluluğuna ilişkin sınırlar, Anayasa Mahkemesi'nin tarihi iptal kararları ve Danıştay'ın yerleşik içtihatları ile hukuk devleti ilkelerine uygun biçimde daraltılmış ve netleştirilmiştir:
Anayasa Mahkemesi, 19.03.2015 T., 2014/144 E., 2015/29 K. (6183 SK Mük. m. 35 Son İki Fıkranın İptali): "5766 sayılı Kanun ile 6183 sayılı Kanun'un mükerrer 35. maddesine eklenen ve amme alacağının doğduğu dönem ile ödenmesi gerektiği dönemlerde farklı kanuni temsilcilerin görev yapması halinde bunların müteselsilen sorumlu tutulmasını öngören 5. fıkra ile VUK hükümlerinin bu maddedeki sorumluluğu ortadan kaldırmayacağına ilişkin 6. fıkra; kişilerin kendi görev ve yetki dönemleri dışındaki, müdahale imkânı bulunmayan başka bir temsilcinin fiil ve kusurundan sorumlu tutulmasının hukuk devleti ve hakkaniyet ilkesine aykırı olması ile iki kanun arasında belirsizlik yaratması nedeniyle Anayasa'nın 2. maddesine aykırı bulunarak İPTAL edilmiştir."
Anayasa Mahkemesi'nin bu kritik iptal kararı sonrasında, eski dönem kanuni temsilcisi yalnızca şirket adına vergiyi doğuran olayın meydana geldiği ve beyan/ödeme vadesinin kendi görev süresine rastladığı borçlardan sorumlu tutulabilmekte; görevden ayrıldıktan sonra doğan veya vadesi dolan borçlar için eski yöneticiye gidilememektedir.
Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu / Daireler Yerleşik İçtihat İlkesi (Tahsil İmkânsızlığı ve Temsil Devri): "6183 sayılı Kanun'un mükerrer 35. maddesi ile VUK'un 10. maddesi uyarınca kanuni temsilci adına ödeme emri düzenlenebilmesi için; öncelikle şirketin tüm malvarlığının (taşınır, taşınmaz, banka mevduatı ve üçüncü kişilerdeki alacakları dahil) cebri icra yollarıyla araştırılıp tüketilmesi ve amme alacağının şirketten tahsil edilemeyeceğinin somut belgelerle ortaya konulması zorunludur. Ayrıca anonim şirkette esas sözleşme ve tescil edilen yönetim kurulu kararıyla temsil yetkisinin bir veya birkaç murahhas üyeye devredilmiş olması halinde, temsil yetkisi bulunmayan diğer yönetim kurulu üyeleri adına ödeme emri düzenlenemez."
Danıştay İçtihat İlkesi (VUK m. 10 Kapsamında Kurumlar Vergisi/KDV Sorumluluğunun Dayanağı): "213 sayılı Vergi Usul Kanunu kapsamına giren vergi ve vergi ziyaı cezalarından kanuni temsilcilerin sorumluluğunun tayininde özel hüküm olan VUK m. 10 esas alınmalıdır; idarenin VUK m. 10'daki kusur sorumluluğunu bertaraf etmek amacıyla doğrudan 6183 sayılı Kanun mükerrer 35. maddeye dayanarak ödeme emri tesis etmesi ve temsilcinin kusursuzluğuna ilişkin savunmalarını incelememesi hukuka aykırıdır."
X. Pratik Uygulama: Kanuni Temsilci Sıfatıyla Düzenlenen Ödeme Emrinin İptali Dava Dilekçesi Örneği
Şirketten tahsil imkânsızlığı şartı gerçekleşmeden, görev süresi dışındaki borçlar için yahut temsil yetkisinin murahhas üyeye devredilmiş olmasına rağmen adına ödeme emri düzenlenen yönetim kurulu üyesi veya müdürün Vergi Mahkemesinde 15 gün içinde açacağı iptal davası dilekçesi örneği aşağıda yer almaktadır:
DAVA DİLEKÇESİ TASLAĞI — BİLGİLENDİRME VE İNCELEME AMAÇLIDIR
NÖBETÇİ VERGİ MAHKEMESİ BAŞKANLIĞI'NA
(Yürütmenin Durdurulması Taleplidir)
| DAVACI | : [Adı Soyadı, TCKN, Adresi] (Kanuni Temsilci Sıfatıyla Takip Edilen) |
| VEKİLİ | : Av. [Adı Soyadı, Baro Sicil No, Adresi] |
| DAVALI | : [İl / İlçe] Vergi Dairesi Başkanlığı / Vergi Dairesi Müdürlüğü |
| TEBLİĞ TARİHİ | : ../../2026 (15 Günlük Yasal Süre İçindedir) |
| DAVA KONUSU | : Davalı idarece [Asıl Borçlu Şirket Unvanı] isimli şirketin ödenmeyen vergi borçlarından dolayı müvekkil adına kanuni temsilci sıfatıyla (6183 SK mük. m. 35 / VUK m. 10) düzenlenen ../../2026 tarih ve [...] takip numaralı [Tutar] TL tutarlı ÖDEME EMRİNİN İPTALİ ve öncelikle YÜRÜTMENİN DURDURULMASI talebidir. |
AÇIKLAMALAR VE HUKUKİ SEBEPLER :
1. Davalı idare, asıl borçlu [Şirket Unvanı A.Ş./Ltd. Şti.]'nin 2024 ve 2025 vergilendirme dönemlerine ait KDV ve Kurumlar Vergisi borçlarının tahsil edilemediği iddiasıyla, müvekkil adına kanuni temsilci sıfatıyla dava konusu ödeme emrini düzenleyerek ../../2026 tarihinde tebliğ etmiştir. Söz konusu ödeme emri aşağıda açıklanan üç ayrı hukuka aykırılık nedeniyle iptal edilmelidir.
2. Önce Şirketten Tahsil İmkânsızlığı Şartı Gerçekleşmemiştir: 6183 sayılı Kanun mükerrer m. 35 ve VUK m. 10 uyarınca kanuni temsilciye başvurulabilmesi için asıl borçlu şirketin malvarlığı hakkında tüm haciz ve cebri icra işlemlerinin tüketilmiş olması şarttır. Asıl borçlu şirketin hâlen faal olduğu, üçüncü kişilerdeki ticari alacakları ve KDV iade haklarının bulunduğu dikkate alınmaksızın, şirket hakkında aciz fişi düzenlenmeden doğrudan müvekkile ödeme emri gönderilmesi fer'ilik ilkesine aykırıdır.
3. Müvekkilin Temsil Yetkisi ve Görev Dönemi Bulunmamaktadır: Müvekkil, ../../2024 tarihinde noterden istifa etmiş ve ayrıca dava konusu şirket yönetim kurulunun ../../2023 tarihli ve [...] sayılı Ticaret Sicili Gazetesinde ilan edilen kararıyla TTK m. 370/2 uyarınca şirketi temsile yetkili murahhas üye olarak bir başka şahıs atanmıştır (Ek-1: TTSG İlanları). Temsil yetkisi bulunmayan ve borcun vadesi tarihinde görevde olmayan müvekkilin AYM'nin 2014/144 E. sayılı iptal kararı ve Danıştay içtihatları uyarınca sorumlu tutulması hukuken olanaksızdır.
4. Ayrıca dava konusu vergilerin büyük kısmı VUK kapsamındaki vergi alacakları olduğundan özel hüküm VUK m. 10 yerine doğrudan 6183 SK mük. m. 35'e dayanılması ve müvekkilin kusuru bulunmadığı halde takip başlatılması usul ve yasaya aykırıdır. Müvekkilin şahsi banka hesaplarına ve taşınmazlarına konulacak e-hacizler telafisi güç zararlar doğuracağından 2577 sayılı İYUK m. 27 uyarınca yürütmenin durdurulması talep edilmektedir.
SONUÇ VE İSTEM :
Yukarıda arz edilen nedenlerle; öncelikle telafisi imkânsız zararları önlemek üzere YÜRÜTMENİN DURDURULMASINA, yapılan yargılama sonucunda müvekkil adına düzenlenen ../../2026 tarih ve [...] takip numaralı ÖDEME EMRİNİN İPTALİNE, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı idareye yükletilmesine karar verilmesini arz ve talep ederiz.
Davacı Vekili
Av. [Adı Soyadı]
İmza
XI. Şirket Ortakları ve Yöneticileri İçin Kamu Borçlarından Korunma Kontrol Listesi
Şirket ortaklarının, müdürlerin ve yönetim kurulu üyelerinin şahsi malvarlıklarını beklenmedik vergi ve SGK hacizlerinden korumak adına uygulamaları gereken hayati adımlar şunlardır:
- Anonim Şirketlerde Temsil Yetkisini Netleştiren İç Yönerge (TTK m. 370): Operasyonel yönetimde yer almayan ve sadece sermaye ortağı olarak yönetim kurulunda bulunan üyelerin temsil ve imza yetkisi, ticaret siciline tescil edilen bir karar ve iç yönergeyle tam yetkili murahhas üyeye veya müdüre devredilmelidir.
- Hisse Devri ve İstifanın TTSG İlanını Takip Etmek: Noterde imzalanan hisse devri veya istifa dilekçesinin Ticaret Sicili Müdürlüğünde gerçekten tescil ve ilan edilip edilmediği şahsen kontrol edilmeli; tescilden sonra vergi dairesi ve SGK'ya bilgi dilekçesi verilmelidir.
- Tebligat Adreslerinin ve UETS (e-Tebligat) Bildirimlerinin Takibi: Ödeme emirleri çoğu zaman eski ikamet adresine veya e-tebligat sistemine düşmekte ve 15 günlük dava süresi fark edilmeden geçmektedir; MERNİS adresi ve GİB İnteraktif Vergi Dairesi bildirimleri düzenli kontrol edilmelidir.
- SGK vs. Vergi Ödeme Emri Ayrımını Doğru Yapmak: Tebliğ edilen evrak vergi dairesinden geliyorsa 15 gün içinde Vergi Mahkemesinde, SGK'dan geliyorsa 15 gün içinde İş Mahkemesinde iptal davası açılmalı; dava açmanın takibi durdurmadığı unutulmayıp yürütmenin durdurulması / ihtiyati tedbir istenmelidir.
- Öncelikle Şirket İçi Yapılandırma ve Mal Beyanı: Şirketin vergi/SGK borçları vadesinde ödenemiyorsa, şirket malvarlığına ilişkin gerçekçi ödeme ve taksitlendirme (6183 m. 48 tecil-taksitlendirme) başvuruları gecikmeden yapılmalıdır.
XII. Sonuç
Şirket müdürlerinin, yönetim kurulu üyelerinin ve limited şirket ortaklarının şirketin vergi ve SGK borçlarından şahsi sorumluluğu, sermaye şirketlerindeki sınırlı sorumluluk kuralının en kritik istisnasını oluşturmaktadır. Çalışmamız kapsamında ulaşılan temel hukuki sonuçlar şunlardır:
- Ortak ile Yönetici Sorumluluğu Farklıdır: Anonim şirket ortakları kamu borçlarından sorumlu değilken, limited şirket ortakları sermaye payları oranında (6183 SK m. 35), limited müdürleri ve A.Ş. yönetim kurulu üyeleri ise tüm malvarlıklarıyla borcun tamamından (6183 mük. m. 35, VUK m. 10, 5510 m. 88/20) sorumludurlar.
- Önce Şirketten Takip Zorunludur: İdare, asıl borçlu şirketin tüm malvarlığını araştırıp cebri icra yollarını tüketerek tahsil imkânsızlığını belgelemeden kanuni temsilciye veya ortağa ödeme emri gönderemez.
- Görev Dönemi ve Temsil Yetkisi Devri Sınır Çizer: AYM'nin 2014/144 E. sayılı iptal kararı ve Danıştay içtihatları uyarınca yöneticiler yalnızca görev yaptıkları dönemdeki borçlardan sorumludur; anonim şirketlerde temsil yetkisi ticaret siciline tescilli olarak murahhas üyeye devredilmişse diğer üyeler vergi borçlarından takip edilemez.
- 15 Günlük Hak Düşürücü Süre ve Doğru Mahkeme: Tebliğ edilen ödeme emrine karşı 6183 SK m. 58 uyarınca 15 gün içinde vergi alacaklarında Vergi Mahkemesinde, SGK alacaklarında ise İş Mahkemesinde iptal davası açılması gerekir.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Somut hukuki sorunlarda uzman bir avukata danışılması tavsiye edilir. Makalede yer alan bilgiler, yayın tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuata dayanmakta olup, mevzuat değişiklikleri nedeniyle güncelliğini yitirebilir.
Kaynaklar ve Referanslar
- 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun (m. 35, Mükerrer m. 35, m. 58, m. 102)
- 213 sayılı Vergi Usul Kanunu (VUK m. 10 Kanuni Temsilcilerin Ödevi)
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (m. 88/20, m. 93/2 ve m. 101)
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK m. 329, 365, 370, 573, 595)
- Anayasa Mahkemesi (2014/144 E., 2015/29 K.) ve Danıştay VDDK / İDDK İçtihatları
Bu makale 2026-11-13 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
İlgili Makaleler
-
Vergi Cezasına İtiraz Süreci ve Başvuru
213 sayılı Vergi Usul Kanunu kapsamında kesilen vergi ziyaı ve usulsüzlük cezalarına karşı idari ve yargısal başvuru... -
Vergi Borcu Yapılandırma ve Taksitlendirme
Vergi borcu yapılandırma ve taksitlendirme başvuru süreçleri, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında... -
Vergi Cezasına İtiraz ve Uzlaşma
213 sayılı Vergi Usul Kanunu kapsamında vergi cezası itiraz, tarhiyat öncesi ve sonrası uzlaşma süreci, dava açma... -
Yabancı Şirketlere Uzaktan Yazılım ve Danışmanlık Hizmeti İhracatında Sözleşme ve %80 Vergi İstisnası
193 sayılı GVK m. 89/13 ve 5520 sayılı KVK m. 10/1-ğ kapsamında yurt dışı şirketlere verilen yazılım, tasarım, veri... -
ABD'de LLC ve C-Corp Şirket Kuruluşu (Delaware / Wyoming), EIN, Form 5472, BOI Bildirimi ve Türkiye'de Vergilendirme (2026)
2026 yılı itibarıyla ABD Delaware ve Wyoming'de Single-Member/Multi-Member LLC ve C-Corp kuruluşu, IRS SS-4 (EIN), Form...
Uygulamada Kritik Sorular ve Yanıtları
6183 sayılı Kanun'un 35. maddesi uyarınca limited şirket ortakları, şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen veya tahsil edilemeyeceği anlaşılan amme alacaklarından şirketteki sermaye hisseleri oranında doğrudan doğruya ve şahsi malvarlıklarıyla sorumludurlar. Örneğin şirket sermayesinin %25'ine sahip olan ve müdür sıfatı bulunmayan bir ortak, şirketten tahsil edilemeyen kamu borcunun en fazla %25'lik kısmından sorumlu tutulabilir.
Hayır, sorumlu değildir. 6102 sayılı TTK m. 329 gereğince anonim şirket pay sahipleri yalnızca şirkete taahhüt ettikleri sermaye payını ödemekle yükümlüdür ve yönetim kurulunda görev almadıkları yahut temsilci sıfatı taşımadıkları sürece şirketin vergi veya SGK prim borçlarından dolayı şahsi malvarlıklarıyla takip edilemezler. Anonim şirketlerde kamu borçlarından sorumluluk yalnızca yönetim kurulu üyelerine ve kanuni temsilcilere aittir.
Öncelikle asıl borçlu şirket tüzel kişiliği nezdindeki takip yollarının tüketilmesi şarttır. 6183 sayılı Kanun mükerrer m. 35 ve 213 sayılı VUK m. 10 gereğince vergi dairesi önce şirket adına borcu kesinleştirmeli, şirketin banka hesapları, taşınmazları, araçları ve alacakları üzerinde haciz ve malvarlığı araştırması yaparak alacağın şirketten tahsil edilemeyeceğini somut belgelerle ortaya koymalıdır; aksi halde kanuni temsilciye gönderilen ödeme emri mahkemece iptal edilir.
Hisse devrinden veya istifanın ticaret siciline tescil edilmesinden sonraki dönemlere ait kamu borçlarından sorumluluk doğmaz. Ancak 6183 sayılı Kanun m. 35/2 uyarınca hisse devri tarihinden önceki dönemlere ait ödenmemiş amme alacaklarından payı devreden eski ortak ile devralan yeni ortak hisseleri oranında müteselsilen sorumlu olmaya devam ederler; istifa eden müdür veya yönetim kurulu üyesi de kendi görev döneminde doğup vadesi dolan borçlardan sorumlu kalır.
6102 sayılı TTK m. 370/2 uyarınca anonim şirket yönetim kurulu, temsil yetkisini esas sözleşme ve iç yönerge dayanağıyla ticaret siciline tescil ettirerek bir veya birkaç murahhas üyeye yahut dışarıdan atanacak müdüre tam yetkiyle devretmişse, Danıştay'ın yerleşik içtihadına göre temsil yetkisi kalmayan diğer yönetim kurulu üyeleri VUK m. 10 ve 6183 SK mük. m. 35 kapsamında kanuni temsilci sıfatını kaybeder ve vergi borçlarından şahsen sorumlu tutulmazlar.
6183 sayılı Kanun'un 58. maddesi gereğince ödeme emrine karşı tebliğ tarihinden itibaren 15 günlük hak düşürücü süre içinde dava açılması zorunludur. Ödeme emri vergi dairesince vergi veya idari para cezası alacağı için düzenlenmişse görevli merci Vergi Mahkemesi; Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) prim alacağı için düzenlenmişse 5510 sayılı Kanun m. 88 ve m. 101 uyarınca görevli merci İş Mahkemesidir.
Evet. 5510 sayılı Kanun'un 88. maddesinin 20. fıkrası, yalnızca kanuni temsilcileri değil, şirket yönetim kurulu üyeleri de dahil olmak üzere üst düzeydeki yönetici veya yetkilileri de Kuruma karşı işverenle birlikte müştereken ve müteselsilen sorumlu kılmaktadır. Bu nedenle primlerin ödenmesi ve tahakkuku konusunda fiilen karar ve imza yetkisine sahip üst düzey yöneticiler de görev dönemlerindeki prim borçlarından takip edilebilirler.
Vergi dairesince takip edilen vergi ve vergi cezası alacaklarında tahsil zamanaşımı süresi, 6183 sayılı Kanun m. 102 uyarınca alacağın vadesinin rastladığı takvim yılını takip eden takvim yılı başından itibaren 5 yıldır. Sosyal Güvenlik Kurumunun prim ve diğer alacaklarında ise 5510 sayılı Kanun m. 93/2 uyarınca zamanaşımı süresi, ödeme süresinin dolduğu tarihi takip eden takvim yılı başından itibaren 10 yıl olarak uygulanır.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her somut olay kendine özgü koşullar içerdiğinden, bireysel hukuki değerlendirme için mutlaka bir avukata başvurulması tavsiye edilir.







