Özet
1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 35. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'na göre esas sermaye miktarının beş katı veya daha fazla (2026 yılı itibarıyla 250.000 TL × 5 = 1.250.000 TL ve üzeri) esas sermayesi bulunan anonim şirketler ile üye sayısı yüz veya daha fazla olan yapı kooperatifleri sözleşmeli bir avukat bulundurmak zorundadır. Bu yasal yükümlülüğün ihlali halinde Cumhuriyet savcısı tarafından avukat tayin edilmeyen her ay için sanayi sektöründe çalışan onaltı yaşından büyük işçiler için suç tarihinde yürürlükte bulunan asgarî ücretin iki aylık brüt tutarı kadar (2026 yılında aylık 33.030 TL × 2 = 66.060 TL) idari para cezası uygulanmaktadır. Yalnızca yasal cezalardan kaçınmak için değil; inşaat, üretim, dış ticaret ve KOBİ ölçeğindeki işletmelerde ticari sözleşme hatalarını, iş hukuku kaynaklı işe iade ve tazminat krizlerini, karşılıksız çek ve tahsilat kayıplarını dava aşamasına gelmeden bertaraf eden sürekli önleyici hukuk müşavirliği mimarisi, olası dava maliyetleri karşısında somut ve ölçülebilir bir ekonomik avantaj sağlamaktadır.
Bu makale son olarak 13 Kasım 2026 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez.
I. Giriş — Reaktif Kriz Yönetiminden Proaktif Önleyici Hukuk Mimarisine Geçiş
Türkiye'de ticari işletmelerin ve özellikle orta ölçekli üretim, inşaat ve hizmet şirketlerinin hukuk hizmetlerine yaklaşımı geleneksel olarak "kriz sonrası müdahale" (reaktif hukuk) ekseninde şekillenmektedir. Birçok işletme sahibi ve şirket yöneticisi, ticari sözleşmeleri matbu veya internetten edinilen taslaklarla imzalamakta, personel fesih işlemlerini usul kurallarını ve tutanak şartlarını gözetmeden gerçekleştirmekte ve ancak hakkında bir icra takibi başlatıldığında, iş mahkemesinde dava açıldığında yahut vergi ve idari para cezası tebliğ edildiğinde avukat desteğine başvurmaktadır.
Oysa hukuk uyuşmazlığı mahkeme veya icra dairesi aşamasına taşındığında şirketin hareket alanı daralmış, delil üretme veya sözleşmesel güvence alma fırsatı büyük ölçüde kaybedilmiş olmaktadır. Hatalı düzenlenen tek bir tedarik sözleşmesinde yetki, temerrüt, mücbir sebep veya cezai şart maddesinin eksik bırakılması; ya da tek bir kıdemli personelin iş sözleşmesinin 4857 sayılı İş Kanunu usullerine aykırı biçimde sona erdirilmesi, şirkete aylık sürekli hukuk müşavirliği bedelinin onlarca katı tutarında yargılama gideri, faiz, tazminat ve nakit akışı kaybı olarak geri dönmektedir. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Şirketlerde Ticari Sır İhlali, Müşteri/Tedarikçi Verisi Kopyalama ve Rakip Girişim Kurma Davaları başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
Bunun yanı sıra Türk hukuk düzeninde belirli sermaye büyüklüğüne ulaşan anonim şirketler ile belirli üye sayısını aşan yapı kooperatifleri bakımından sürekli avukat bulundurmak salt bir yönetim tercihi değil, doğrudan kanundan doğan emredici bir zorunluluktur. Konu; Ticaret ve Şirketler Hukuku, İş Hukuku ve Borçlar Hukuku disiplinlerinin kesişiminde hem idari yaptırım riskini hem de kurumsal finansal verimliliği doğrudan ilgilendirmektedir.
II. 1136 Sayılı Avukatlık Kanunu m. 35/3 Uyarınca Sözleşmeli Avukat Bulundurma Zorunluluğunun Yasal Çerçevesi
1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun "Yalnız avukatların yapabileceği işler" başlıklı 35. maddesinin üçüncü fıkrası, Türkiye'de belirli ekonomik ve kurumsal ölçeğe ulaşan sermaye şirketleri ile yapı kooperatiflerinin işlemlerinin hukuk kurallarına uygun yürütülmesini temin etmek, hak kayıplarını ve yargı yükünü azaltmak amacıyla zorunlu sözleşmeli avukatlık kurumunu ihdas etmiştir. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Şirketlerde Kâr Payı (Temettü) Dağıtımı, Yedek Akçe, Huzur Hakkı İle Kâr Aktarımı ve Azınlık Ortakların Hakları (TTK m. 507–519) başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
1136 sayılı Avukatlık Kanunu m. 35/3: "Dava açmaya yeteneği olan herkes kendi davasına ait evrakı düzenleyebilir, davasını bizzat açabilir ve işini takip edebilir. Ancak, Türk Ticaret Kanununun 272 nci maddesinde ön görülen esas sermaye miktarının beş katı veya daha fazla esas sermayesi bulunan anonim şirketler ile üye sayısı yüz veya daha fazla olan yapı kooperatifleri sözleşmeli bir avukat bulundurmak zorundadır. Bu fıkra hükmüne aykırı davranan kuruluşlara Cumhuriyet savcısı tarafından sözleşmeli avukat tayin etmedikleri her ay için, sanayi sektöründe çalışan onaltı yaşından büyük işçiler için suç tarihinde yürürlükte bulunan, asgarî ücretin iki aylık brüt tutarı kadar idarî para cezası verilir."
Kanun metnindeki "Türk Ticaret Kanununun 272 nci maddesi" atfı, mülga 6762 sayılı Kanun döneminden kalmış olup; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun yürürlüğe girmesiyle birlikte bu atıf, 6102 sayılı TTK'nın 332. maddesinde düzenlenen anonim şirket asgari esas sermaye tutarına yapılmış sayılmaktadır. Bu husus Yargıtay ve baroların yerleşik uygulamalarıyla da tartışmasız biçimde kabul edilmektedir.
Kanun koyucunun bu düzenlemedeki amacı iki yönlüdür: Birincisi, çok sayıda pay sahibini, çalışanı, alacaklıyı ve tüketiciyi etkileyen büyük sermayeli anonim şirketler ile yüzlerce konut veya işyeri ortağının haklarını ilgilendiren yapı kooperatiflerinin hukuki işlemlerinin uzman hukukçu denetiminden geçmesini sağlayarak kamu düzenini korumaktır. İkincisi ise baroya kayıtlı bir avukatla düzenli danışmanlık bağı kurularak mahkemelere intikal edecek şekli hataların ve kötü niyetli uyuşmazlıkların önüne geçmektir.
III. Anonim Şirketlerde 1.250.000 TL Esas Sermaye Sınırı ve Yapı Kooperatiflerinde 100 Üye Kriteri
Avukatlık Kanunu m. 35/3 kapsamındaki zorunluluğun hangi tarihten itibaren ve hangi şirketler bakımından doğduğunu doğru tespit edebilmek için 6102 sayılı TTK m. 332'deki güncel asgari sermaye miktarlarının bilinmesi şarttır.
A. Anonim Şirketlerde 250.000 TL x 5 = 1.250.000 TL Kriteri
25 Kasım 2023 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 7887 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 1 Ocak 2024 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere 6102 sayılı TTK m. 332 uyarınca anonim şirketlerin kuruluşunda öngörülen en az esas sermaye tutarı 50.000 TL'den 250.000 TL'ye yükseltilmiştir (kayıtlı sermaye sistemini kabul etmiş bulunan halka açık olmayan anonim şirketlerde ise başlangıç sermayesi en az 500.000 TL olarak belirlenmiştir). 2026 yılı itibarıyla anonim şirketlerde asgari esas sermaye sınırı 250.000 TL olarak yürürlüktedir.
Avukatlık Kanunu m. 35/3 hükmü, "esas sermaye miktarının beş katı veya daha fazla esas sermayesi bulunan anonim şirketler" ölçütünü esas aldığı için, güncel hesaplama şu şekilde yapılmaktadır: 250.000 TL × 5 = 1.250.000 TL. Buna göre esas sermayesi 1.250.000 TL ve üzerinde olan tüm anonim şirketler, kuruldukları veya sermaye artırımını ticaret siciline tescil ettirdikleri tarihten itibaren sözleşmeli avukat bulundurmakla yükümlüdür. Burada önemli bir ayrım da bulunmaktadır: Limited şirketler, esas sermayeleri 1.250.000 TL'nin veya çok daha yüksek tutarların üzerinde olsa dahi Kanun'un lafzı yalnızca anonim şirketleri ve yapı kooperatiflerini kapsadığı için kanuni zorunluluk kapsamında değildir; ancak kurumsal risk yönetimi açısından önleyici hukuk müşavirliğinden aynı ölçüde yararlanmaktadırlar.
B. Kayıtlı Sermaye Sistemi, Yönetim Kurulu Üyeliği ve Sigortalı Avukat İstisnası
Uygulamada sıklıkla karıştırılan üç kritik hukuki nokta bulunmaktadır:
- Sermaye Artırımı Tescil Anı: Başlangıçta 250.000 TL sermaye ile kurulan bir anonim şirket, sonradan genel kurul kararıyla esas sermayesini 1.250.000 TL'ye veya üzerine çıkardığında, artırım kararının Ticaret Sicili Müdürlüğünde tescil edildiği andan itibaren avukat bulundurma yükümlülüğü doğar. Aynı şekilde, 1.250.000 TL'den az sermayeli bir şirket daha sonra sermaye artırımıyla bu eşiğe ulaşırsa hemen aynı ay içinde sözleşmeli avukat tayin etmelidir.
- Kayıtlı Sermaye Sistemini Seçen A.Ş.'ler: Halka açık olmayan ve kayıtlı sermaye sistemini seçen anonim şirketlerde başlangıç sermayesi 500.000 TL olup, esas sermaye kavramı genel kurulca belirlenen temel sınır olan 250.000 TL'nin beş katı yani 1.250.000 TL çıkarılmış sermaye eşiğine bağlanmaktadır. Çıkarılmış sermayesi 1.250.000 TL ve üzerine çıkan şirketlerin de risk almaksızın sözleşmeli avukat bulundurması zorunludur.
- Sigortalı (Bordrolu) Şirket Avukatı vs. Serbest Avukat: Türkiye Barolar Birliği ve Yargıtay uygulamasına göre şirket bünyesinde 4/a (SSK) kapsamında sigortalı olarak tam zamanlı çalışan, baro levhasına kayıtlı bir hukuk müşaviri/avukat bulunması halinde de 1136 sayılı Kanun m. 35/3 şartı yerine getirilmiş sayılır. Ancak şirket yönetim kurulu üyesi veya ortağı olan bir kimsenin aynı zamanda avukatlık ruhsatına sahip olması tek başına yeterli olmayıp, şirket ile bu kişi arasında usulüne uygun bir avukatlık sözleşmesi veya iş sözleşmesi bulunması ve avukatlık mesleğinin fiilen icra edilebilir (örneğin A.Ş. yönetim kurulu başkanı/murahhas üye sıfatıyla 1136 s. K. m. 11-12 engeline takılmamış) olması şarttır.
IV. Sözleşmeli Avukat Bulundurmama Yaptırımı: 2026 Yılı 66.060 TL Aylık İdari Para Cezası ve İtiraz Yolu
1136 sayılı Avukatlık Kanunu m. 35/3 hükmüne aykırı davranılmasının mali yaptırımı son derece ağırdır ve ihlalin devam ettiği her ay için müstakil olarak tahakkuk etmektedir. Madde metnine göre yaptırım mekanizması şu şekilde işlemektedir:
- Baroların Tespit ve İhbar Yetkisi: Şirket merkezinin bulunduğu yerdeki Baro Başkanlığı, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi (TTSG) ilanlarını ve ticaret odası kayıtlarını tarayarak sermayesi 1.250.000 TL ve üzerinde olan anonim şirketler ile 100 ve üzeri üyeli yapı kooperatiflerine tebligat gönderir. Tebligatta, belirli bir süre (genellikle 15 veya 30 gün) içinde sözleşmeli avukatlık sözleşmesi, serbest meslek makbuzu veya avukat bordrosu ile vekaletnamenin Baroya sunulması istenir.
- Cumhuriyet Savcısının İdari Para Cezası Kararı: Baro tarafından yapılan ihbar üzerine şirketin merkezinin bulunduğu yer Cumhuriyet Başsavcılığı inceleme yapar. Şirketin avukat bulundurmadığının tespiti halinde Cumhuriyet savcısı, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu hükümleri çerçevesinde idari yaptırım kararı (idari para cezası) düzenler.
- 2026 Yılı Ceza Tutarı (Aylık 66.060 TL): Kanun hükmü gereğince ceza miktarı, her ay için suç tarihinde yürürlükte bulunan 16 yaşından büyük işçiler için belirlenen asgari ücretin iki aylık brüt tutarıdır. 2026 yılı aylık brüt asgari ücreti 33.030,00 TL olduğundan, sözleşmeli avukat bulundurmayan bir anonim şirket veya yapı kooperatifi hakkında her ay için 66.060,00 TL idari para cezası kesilir. Örneğin bir şirketin 6 ay boyunca avukat bulundurmadığı tespit edilirse karşılaşacağı idari para cezası toplam 396.360,00 TL'ye ulaşmaktadır; üstelik bu ödeme şirketi avukat bulundurma yükümlülüğünden kurtarmaz ve sonraki aylar için ceza katlanarak devam eder.
Cumhuriyet savcısı tarafından verilen idari para cezası kararına karşı, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m. 27 uyarınca kararın tebliğinden itibaren 15 gün içinde yetkili Sulh Ceza Hakimliği'ne itiraz edilebilir. İtiraz dilekçesinde; şirketin aslında sözleşmeli bir avukatının veya bordrolu hukuk müşavirinin bulunduğu, sermayenin 1.250.000 TL sınırının altında kaldığı yahut ilgili döneme ilişkin cezada zamanaşımı (Kabahatler Kanunu m. 20 uyarınca nispi/maktu tutara göre 3 veya 4 yıllık soruşturma zamanaşımı) oluştuğu somut belgelerle ispatlanmalıdır. Tebligat sonrası 15 gün içinde cezanın dörtte üçünün (%75'inin) peşin ödenmesi halinde dörtte bir oranında kanuni eksiltme (peşin ödeme avantajı) uygulanması da mümkündür; ancak eksiksiz uyum için derhal avukatlık sözleşmesi imzalanması şarttır.
V. 2026-2027 Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi (AAÜT) Kapsamında Zorunlu Sözleşmeli Avukat Ücret Rejimi
Sözleşmeli avukat bulundurmak zorunda olan anonim şirketler ile yapı kooperatiflerinin avukatlarına ödeyeceği ücret, serbest piyasadaki pazarlıkların altında bir rakama çekilemez. 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m. 164/4 uyarınca avukatlık asgari ücret tarifesinin altında vekalet ücreti kararlaştırılması yasaktır ve asgari ücretin altındaki ücret hükümleri geçersiz sayılarak tarife bedeli uygulanır.
03 Kasım 2026 tarihli ve 33419 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 2026-2027 Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi (AAÜT) Birinci Kısım İkinci Bölüm hükümlerine göre zorunlu sözleşmeli avukatlara ödenecek aylık en az ücretler şunlardır:
- Anonim Şirketlerde Zorunlu Sözleşmeli Avukatlık Aylık Asgari Ücreti: 58.000,00 TL (KDV ve stopaj kurallarına tabi serbest meslek makbuzu karşılığı).
- Yapı Kooperatiflerinde Zorunlu Sözleşmeli Avukatlık Aylık Asgari Ücreti: 35.000,00 TL.
AAÜT uygulamasında dikkat edilmesi gereken çok önemli bir başka kural da dava ve icra takiplerine ilişkin ek ücret kuralıdır: Tarife'nin ilgili notu uyarınca, sözleşmeli avukat tarafından yıl içinde takip edilen dava ve icra işlerinde Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'ne göre hesaplanacak toplam avukatlık ücreti, şirket ile avukat arasında kararlaştırılan yıllık sözleşme ücretinin üzerinde olduğu takdirde, aradaki eksik kalan miktar avukata ayrıca ödenir. Ayrıca şirket ve avukat arasında imzalanacak sözleşmede iş kapsamı, danışmanlık saatleri, sözleşme inceleme süreleri ve dava/icra vekalet ücretlerinin nasıl hesaplanacağı şeffaf biçimde düzenlenmelidir. Dikkat edilmelidir ki; bir anonim şirketin sadece kanundaki zorunluluğu kağıt üzerinde yerine getirmek için ödeyeceği aylık 58.000 TL'lik asgari ücret bile, avukat bulundurmamanın aylık 66.060 TL'lik cezasından daha düşüktür; üstelik danışmanlık bedeli şirket için Kurumlar Vergisi matrahından indirilebilir gider yazılırken, idari para cezası 5520 sayılı KVK m. 11/1-d uyarınca Kanunen Kabul Edilmeyen Gider (KKEG) sayılmakta ve vergi avantajı sağlamamaktadır!
VI. KOBİ, İnşaat ve Üretim Şirketlerinde Sürekli Hukuk Müşavirliğinin Somut Risk Alanları
Esas sermayesi 1.250.000 TL'nin altında bulunan limited şirketler ve KOBİ'ler açısından yasal bir avukat bulundurma zorunluluğu bulunmasa da, ticari hayattaki fiili riskler bu işletmelerin de sürekli hukuk müşavirliğine ihtiyaç duymasına yol açmaktadır. Özellikle Türkiye ekonomisinin lokomotifi olan inşaat, imalat, lojistik ve toptan ticaret sektörlerinde sürekli danışmanlığın önlediği temel kriz başlıkları şunlardır:
1. Sözleşme Yönetimi ve Teminat Eksiklikleri
İnşaat ve taahhüt şirketlerinde taşeron sözleşmeleri, arsa payı karşılığı inşaat sözleşmeleri ve malzeme tedarik anlaşmalarında işin teslim süresinin net yazılmaması, gecikme cezası (cezai şart) sınırlarının 6098 sayılı TBK m. 182 çerçevesinde doğru kurgulanmaması, fiyat farkı ve mücbir sebep klozlarının ihmal edilmesi telafisi güç zararlara yol açar. Üretim ve ihracat şirketlerinde ise Incoterms teslim şekilleri, ayıp ihbar süreleri (TTK m. 23 kapsamında tacirler arası 2 gün / 8 gün), mülkiyeti muhafaza kayıtları ve ödeme teminatları (teminat mektubu, ipotek, aval) sözleşme imzalanmadan hukuki incelemeden geçirilmelidir.
2. İnsan Kaynakları ve İş Hukuku Uyuşmazlıkları
Türkiye'de ticari işletmelerin mahkemelerde en sık ve en yüksek tutarlı kayıplar yaşadığı alan İş Hukuku davalarıdır. İmzalanmamış iş sözleşmeleri, eksik veya çelişkili puantaj kayıtları, yazılı savunma alınmadan yapılan fesihler, 4857 sayılı Kanun m. 26 kapsamındaki 6 iş günlük hak düşürücü sürenin kaçırılması veya SGK çıkış kodunun hatalı seçilmesi; işletmeyi kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai alacağı, işe iade (4+4 veya 4+8 aylık boşta geçen süre ve işe başlatmama tazminatı) yükü altına sokmaktadır. Sürekli hukuk müşaviri gözetiminde hazırlanan özlük dosyaları, ihtar ve savunma tutanakları bu davaların büyük çoğunluğunu daha doğmadan önlemektedir.
3. Alacak Tahsilatı, Çek/Senet Güvenliği ve İcra Riskleri
Vadeli satış yapan üretim ve dağıtım firmalarında faturaların açık kesilmesi, sevk irsaliyelerinin yetkili alıcı imzası olmaksızın teslim edilmesi, TTK m. 21/2'deki 8 günlük itiraz süresinin kaçırılması veya karşılıksız çıkan çekler için 5941 sayılı Kanun m. 5 kapsamındaki 3 aylık şikayet süresinin geçirilmesi tahsilat kabiliyetini ortadan kaldırır. Önleyici danışmanlık sürecinde müşterinin ticaret sicili, konkordato/iflas ilanı ve kredi riski sözleşme öncesinde taranır, cari hesap mutabakatları düzenli yapılır ve tahsil edilemeyen alacaklar vakit kaybetmeden icra takibine konu edilir.
VII. Sürekli Danışmanlık ile Dava Sonrası Maliyetlerin Karşılaştırmalı Ekonomik Analizi
İşletme yönetimlerinin finansal karar alma süreçlerinde sürekli hukuk müşavirliği için ödenen aylık sabit bütçeyi (retainer) bir "gider" olarak değil, katlanılması muhtemel yargılama ve ceza maliyetlerini engelleyen bir "risk yönetimi yatırımı" olarak değerlendirmesi gerekmektedir. Aşağıdaki tabloda, 1136 s. K. m. 35/3 kapsamındaki yaptırımlar ile önlenebilir tipik ticari krizlerin karşılaştırmalı finansal etkisi özetlenmektedir:
| Hukuki Risk / Senaryo | Önleyici Sürekli Danışmanlık Maliyeti / Yaklaşımı | Önlem Alınmadığında Ortaya Çıkan Kriz ve Maliyet | Vergisel ve Nakit Akışı Etkisi |
|---|---|---|---|
| 1136 s. Kanun m. 35/3 İhlali (A.Ş.) | 2026-2027 AAÜT uyarınca aylık en az 58.000 TL sözleşmeli avukatlık ücreti. | Her ay için 66.060 TL idari para cezası (12 ayda 792.720 TL) + sonradan yine avukat tutma mecburiyeti. | Avukatlık ücreti gider yazılır (vergi matrahından düşülür); idari para cezası KKEG'dir, gider yazılamaz. |
| Usulsüz İş Akdi Feshi (30+ İşçili İşyeri) | Fesih öncesi tutanak, yazılı savunma ve arabuluculuk stratejisinin müşavirle planlanması. | İşe iade davasında 4 aylık boşta geçen süre ücreti + 4-8 aylık işe başlatmama tazminatı + kıdem/ihbar + faiz + her iki taraf vekalet ücreti. | Tek bir usulsüz fesih, şirkete ortalama 6 ila 12 aylık danışmanlık bütçesi kadar ekstra tazminat yükü getirir. |
| Teminatsız veya Eksik Sözleşmeli Mal/Hizmet Satışı | Sözleşme öncesi risk analizi, şahsi kefalet/teminat senedi/ipotek tesisi ve doğru fatura-irsaliye akışı. | Alıcının konkordato veya borç ödemeden aciz haline düşmesiyle anaparanın tamamen batması + harç ve takip masrafları. | Şirket sermayesinde doğrudan nakit erimesi ve tahsil edilemeyen alacak için KDV zararı. |
| KVKK ve İYS İdari Denetimleri | Aydınlatma metinleri, açık rıza kurgusu, İYS 3 iş günü kuralı ve VERBİS uyumu. | KVKK Kurulunun yüz binlerce TL'ye ulaşan idari para cezaları ve Ticaret Bakanlığının onaysız ileti cezaları. | İtibari marka kaybı ve nakit ödeme zorunluluğu doğuran yüksek idari cezalar. |
| Vergi ve SGK Temsilci Sorumluluğu | Şirket yönetim kurulu yetki devrinin (TTK m. 370) tescili ve süresinde itiraz/ödeme planlaması. | 6183 mük. m. 35 ve VUK m. 10 kapsamında yönetim kurulu üyelerinin tüm şahsi malvarlıklarına haciz konulması. | Yöneticilerin bireysel malvarlığı ve ticari kredibilitesinin kilitlenmesi. |
VIII. Şirketlerde Kurumsal Hukuk Denetimi (Legal Check-Up), İK Uyum ve Alacak Tahsilat Önleme Mekanizmaları
Etkili bir sürekli hukuk müşavirliği hizmeti, sadece şirketten gelen telefonlara yanıt vermekten ibaret değildir. Kurumsal düzeyde verim sağlayan bir danışmanlık modeli dört temel ayak üzerine inşa edilir:
- Yıllık Hukuki Check-Up (Legal Due Diligence): Danışmanlığın ilk ayında şirketin ana sözleşmesi, genel kurul ve yönetim kurulu karar defterleri, imza sirküleri, mevcut tüm tedarikçi/müşteri sözleşmeleri, marka tescilleri ve devam eden dava/icra dosyaları taranarak bir "Hukuki Risk Matrisi" çıkarılır.
- Standart Sözleşme Kütüphanesi Oluşturulması: Şirketin en sık imzaladığı satış, bayilik, taşeronluk, gizlilik (NDA), rekabet yasağı (TBK m. 444) ve iş sözleşmeleri şirketin sektörüne özel olarak hazırlanır. Satış veya satın alma departmanı bu standart şablonları kullandığında, her işlemde ayrıca uzun hukuki müzakere bekleme süresi ortadan kalkar.
- İK ve Disiplin Prosedürlerinin Dijital/Yazılı Standardizasyonu: İşe girişte imzalanacak özlük evrakları seti, fazla mesai muvafakatnamesi, kurumsal e-posta ve cihaz denetim aydınlatma metni (KVKK uyumlu), devamsızlık ve performans tutanak şablonları İnsan Kaynakları birimine teslim edilir; böylece fesih anında ispat eksikliği yaşanmaz.
- Erken Uyarı ve Tahsilat Protokolü: Vadesi 15 günü geçen alacaklar için standart noter veya KEP ihtarnameleri devreye alınır; karşılıksız çek veya protestolu senetlerde süreler (TTK m. 796, 5941 s. K. m. 5) kaçırılmadan ihtiyati haciz (İİK m. 257) mekanizmaları işletilir.
IX. Avukatlık Kanunu m. 35/3 Uygulamasına İlişkin Anayasa Mahkemesi, Yargıtay ve Danıştay İlkeleri
1136 sayılı Avukatlık Kanunu m. 35/3 kapsamında zorunlu sözleşmeli avukat bulundurma yükümlülüğü, Anayasa'ya uygunluk, Baroların takip yetkisi, Cumhuriyet savcısının idari para cezası kesme yetkisi ve itiraz usulü bakımından yüksek yargı kararlarıyla şekillenmiştir:
Anayasa Mahkemesi Yerleşik İçtihat İlkesi (1136 s. K. m. 35/3'ün Anayasa'ya Uygunluğu): "Belirli bir sermaye büyüklüğünün üzerindeki anonim şirketler ile belirli üye sayısına ulaşan yapı kooperatiflerinin faaliyetleri çok sayıda ortak, çalışan ve üçüncü kişinin ekonomik menfaatini doğrudan etkilemektedir. Bu kuruluşların sözleşmeli avukat bulundurmaya mecbur tutulması, hukuk devleti ilkesi ve kamu yararı çerçevesinde hak arama özgürlüğünü ve hukuki güvenliği güçlendiren ölçülü bir düzenleme olup çalışma ve sözleşme özgürlüğüne aykırılık oluşturmaz."
Yargıtay Ceza Daireleri / Uyuşmazlık ve İtiraz İlkeleri (İdari Para Cezasının Hesabı ve Sürekliliği): "1136 sayılı Kanun'un 35/3 maddesinde düzenlenen eylem kabahat niteliğinde olup, idari para cezası vermeye yetkili merci şirket merkezinin bulunduğu yer Cumhuriyet savcısıdır. Cezanın hesaplanmasında sözleşmeli avukat bulundurulmayan her ay bağımsız bir ihlal dönemi oluşturur ve her ay için suç tarihindeki 16 yaşından büyük işçilere uygulanan aylık brüt asgari ücretin iki katı esas alınır. Karara karşı itiraz mercii 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m. 27 uyarınca Sulh Ceza Hakimliğidir."
Yargıtay Hukuk Daireleri İçtihat İlkesi (Zorunlu Sözleşmeli Avukatın Ücret Hakkı - AAÜT): "1136 sayılı Kanun m. 35/3 ve m. 164 hükümleri emredici nitelikte olduğundan, anonim şirket ile sözleşmeli avukat arasında Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'nde belirtilen aylık taban ücretin altında bir vekalet ücreti kararlaştırılmış olsa dahi bu tarife altı kayıt geçersizdir; avukat, görev yaptığı dönemler bakımından Tarife'de öngörülen asgari aylık ücret farkını ve takip ettiği dava/icra işlerinden kaynaklanan eksik tarife farkını talep etme hakkına sahiptir."
X. Pratik Uygulama: 1136 Sayılı Kanun m. 35/3 Uyumlu Sürekli Avukatlık ve Hukuki Danışmanlık Sözleşmesi Taslağı
Anonim şirketlerin ve yapı kooperatiflerinin hem 1136 sayılı Kanun m. 35/3 zorunluluğunu eksiksiz belgelemesi hem de hizmet kapsamını ve ücret sınırlarını açıkça belirlemesi amacıyla Baroya ve vergi kayıtlarına ibraz edilmeye elverişli sözleşme taslağı örneği aşağıda sunulmuştur:
SÖZLEŞME TASLAĞI — BİLGİLENDİRME VE İNCELEME AMAÇLIDIR
1136 SAYILI KANUN m. 35/3 KAPSAMINDA
SÜREKLİ AVUKATLIK VE HUKUKİ DANIŞMANLIK SÖZLEŞMESİ
MADDE 1 — TARAFLAR
Bir tarafta [Şirket Unvanı A.Ş.], MERSİS No: [...], Adres: [...] (bundan böyle "İŞ SAHİBİ" olarak anılacaktır) ile diğer tarafta [...] Barosu'na [...] sicil numarası ile kayıtlı, Adres: [...] (bundan böyle "AVUKAT" olarak anılacaktır) arasında aşağıdaki şartlarla işbu sürekli avukatlık ve hukuki danışmanlık sözleşmesi akdedilmiştir.
MADDE 2 — SÖZLEŞMENİN KONUSU VE KAPSAMI
İşbu sözleşmenin konusu, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 35/3 maddesi uyarınca İŞ SAHİBİ'nin ticari faaliyetleri ile ilgili sürekli hukuki danışmanlık hizmetinin verilmesi, ticari sözleşmelerin hazırlanması ve incelenmesi, insan kaynakları ve iş hukuku prosedürlerinin denetlenmesi, talep halinde ihtarname düzenlenmesi ve genel kurul/yönetim kurulu süreçlerine ilişkin hukuki görüş sunulmasıdır.
MADDE 3 — SÜREKLİ DANIŞMANLIK ÜCRETİ VE ÖDEME USULÜ
İŞ SAHİBİ, işbu sözleşme kapsamındaki sürekli danışmanlık hizmeti karşılığında AVUKAT'a, yürürlükteki 2026-2027 Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'nin altında kalmamak kaydıyla aylık net/brüt [58.000,00 TL'den az olmamak üzere kararlaştırılan tutar] TL + KDV ücret ödeyecektir. Ödeme her ayın ilk 5 iş günü içinde AVUKAT'ın banka hesabına yapılır ve AVUKAT tarafından serbest meslek makbuzu düzenlenir.
MADDE 4 — DAVA VE İCRA TAKİPLERİ
İŞ SAHİBİ adına mahkemelerde açılacak veya İŞ SAHİBİ aleyhine ikame edilecek davalar ile icra/iflas takipleri işbu aylık danışmanlık ücretinin kapsamı dışında olup, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi hükümlerine göre ayrıca ücretlendirilir. Tarife uyarınca hesaplanan yıllık dava ve icra ücretleri toplamının yıllık sözleşme ücretini aşması halinde aradaki fark AVUKAT'a ayrıca ödenir.
MADDE 5 — SÜRE, FESİH VE BARO BİLDİRİMİ
İşbu sözleşme [01/01/2026] tarihinde yürürlüğe girer ve 1 (bir) yıl süreyle geçerlidir. Taraflardan biri sürenin bitiminden en az 1 ay önce yazılı fesih bildiriminde bulunmadıkça aynı şartlarla ve yeni dönem AAÜT'deki asgari artış oranları gözetilerek 1'er yıllık sürelerle yenilenmiş sayılır. Sözleşmenin bir örneği İŞ SAHİBİ tarafından ilgili Baro Başkanlığına ibraz edilmek üzere muhafaza edilir.
| İŞ SAHİBİ (A.Ş.) Yetkili İmza / Kaşe | AVUKAT Adı Soyadı / İmza |
XI. Anonim Şirketler, Yapı Kooperatifleri ve KOBİ'ler İçin Önleyici Hukuk Kontrol Listesi
Şirket yöneticilerinin ve hukuk sorumlularının hem 1136 sayılı Kanun m. 35/3 cezalarından korunmak hem de kurumsal riskleri minimize etmek için düzenli kontrol etmesi gereken adımlar aşağıdadır:
- Esas Sermaye ve Üye Sayısı Kontrolü: Anonim şirket esas sermayesinin 1.250.000 TL eşiğine ulaşıp ulaşmadığı (veya yapı kooperatifi üye sayısının 100'ü bulup bulmadığı) her genel kurul ve sermaye artırımı sonrasında kontrol edilir.
- Yazılı Avukatlık Sözleşmesi ve Vekaletname İbrazı: Eşik aşıldığı ay itibarıyla baroya kayıtlı bir avukatla AAÜT (anonim şirketlerde 58.000 TL, yapı kooperatiflerinde 35.000 TL) tabanının altında kalmayacak şekilde yazılı sözleşme imzalanır ve düzenli serbest meslek makbuzları/bordro kayıtları saklanır.
- Baro İhbarlarına Süresinde Yanıt Verilmesi: Baro Başkanlığından gelen bilgi isteme yazılarına belirtilen süre içinde sözleşme örneği ve makbuzlarla yanıt verilerek Cumhuriyet Başsavcılığına ceza ihbarı yapılmasının önüne geçilir.
- Ticari Sözleşme ve İK Standartlarının Kurulması: Tüm müşteri, tedarikçi, taşeron ve iş sözleşmeleri güncel mevzuata göre standardize edilir; imza sirküleri ve yetki devri kararları (TTK m. 370) güncellenir.
- Yıllık Hukuki Risk Taraması: Her yıl sonunda vergi, SGK, KVKK, fikri mülkiyet ve alacak/icra portföyü gözden geçirilerek yeni yıl bütçesine hukuki uyum aksiyonları dahil edilir.
XII. Sonuç
Şirketlerde önleyici hukuk ve sürekli hukuk müşavirliği, yalnızca büyük ölçekli işletmelerin değil, sürdürülebilir büyüme hedefleyen her KOBİ, inşaat ve üretim şirketinin temel yönetim enstrümanıdır. Makalede incelenen yasal zorunluluk ve ekonomik analiz şu temel sonuçları ortaya koymaktadır:
- Yasal Zorunluluk Sınırı (1.250.000 TL / 100 Üye): 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m. 35/3 ve 6102 sayılı TTK m. 332 uyarınca esas sermayesi 1.250.000 TL ve üzerinde olan anonim şirketler ile 100 ve üzeri üyeye sahip yapı kooperatifleri sürekli sözleşmeli avukat bulundurmak zorundadır.
- Aylık 66.060 TL İdari Para Cezası Riski: 2026 yılı brüt asgari ücret tutarı (33.030 TL) esas alındığında, zorunluluğa aykırı davranan kuruluşlara Cumhuriyet savcısı tarafından her ay için 66.060 TL idari para cezası uygulanmaktadır; üstelik bu ceza KKEG niteliğinde olduğundan vergi matrahından da düşülemez.
- Sürekli Danışmanlık Ekonomik Olarak Daha Avantajlıdır: 2026-2027 AAÜT uyarınca A.Ş.'ler için aylık 58.000 TL olan asgari avukatlık ücreti dahi aylık 66.060 TL'lik cezadan düşüktür ve vergi matrahından indirilebilir.
- Dava Maliyetlerini Kaynağında Önleme: Sözleşme hatalarını, usulsüz işten çıkarmaları, teminatsız satışlardan doğan batık alacakları ve yönetici şahsi sorumluluğu krizlerini henüz oluşmadan engelleyen sürekli hukuk müşavirliği, şirket varlıklarının ve kârlılığının korunmasında kilit rol oynar.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Somut hukuki sorunlarda uzman bir avukata danışılması tavsiye edilir. Makalede yer alan bilgiler, yayın tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuata dayanmakta olup, mevzuat değişiklikleri nedeniyle güncelliğini yitirebilir.
Kaynaklar ve Referanslar
- 1136 sayılı Avukatlık Kanunu (m. 35/3 Sözleşmeli Avukat Bulundurma Zorunluluğu ve m. 164)
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK m. 332 Asgari Esas Sermaye ve m. 370 Temsil Yetkisi)
- 5326 sayılı Kabahatler Kanunu (m. 20 Zamanaşımı ve m. 27 İtiraz Yolu)
- Türkiye Barolar Birliği — 2026-2027 Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi (AAÜT, RG: 03.11.2026 / 33419)
- 4857 sayılı İş Kanunu ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu
Bu makale 2026-11-13 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
İlgili Makaleler
-
Anonim ve Limited Şirketlerde Ortakların Bilgi Alma, Defter İnceleme ve Mahkemeden "Özel Denetçi" Atanmasını Talep Hakkı (TTK m. 437–438, m. 614)
6102 sayılı TTK m. 437-444 ve m. 614 kapsamında anonim şirket pay sahiplerinin ve limited şirket ortaklarının bilgi... -
Şirket Birleşme ve Devralma Süreci
6102 sayılı TTK m.136-158 kapsamında şirket birleşme ve devralma (M&A) süreci, devralma yoluyla birleşme ile yeni... -
Haksız Rekabet: Tanımı, Türleri ve Başvuru Yolları
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (m.54-63) kapsamında haksız rekabetin tanımı, unsurları, TTK m.55'te sayılan haller,... -
Ticari Uyuşmazlıklarda Arabuluculuk
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.5/A ve 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu kapsamında ticari... -
Şirket Ortaklık Sözleşmesi Hazırlama Rehberi
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu kapsamında şirket ortaklık sözleşmesi nasıl...
Uygulamada Kritik Sorular ve Yanıtları
1136 sayılı Avukatlık Kanunu m. 35/3 ve 6102 sayılı TTK m. 332'nin güncel asgari sermaye tutarını 250.000 TL olarak belirleyen 7887 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı uyarınca; esas sermayesi 250.000 TL'nin beş katı olan 1.250.000 TL ve üzerinde bulunan tüm anonim şirketler ile üye sayısı 100 ve üzeri olan yapı kooperatifleri sürekli sözleşmeli avukat bulundurmak zorundadır. Sermaye artırımının ticaret siciline tescil edilmesiyle eşiğe ulaşan anonim şirketler de aynı aydan itibaren bu yükümlülüğe tabi olur.
1136 sayılı Avukatlık Kanunu m. 35/3 uyarınca sözleşmeli avukat tayin etmeyen anonim şirketlere ve yapı kooperatiflerine, ihlalin devam ettiği her bir ay için suç tarihinde yürürlükte olan 16 yaşından büyük işçiler için belirlenen brüt asgari ücretin iki katı tutarında idari para cezası kesilir. 2026 yılı brüt asgari ücreti 33.030,00 TL olduğundan, avukat bulundurulmayan her ay için uygulanacak idari para cezası tutarı 66.060,00 TL'dir.
Hayır, kanunen zorunluluk yoktur. 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m. 35/3 yalnızca anonim şirketleri ve üye sayısı 100 veya daha fazla olan yapı kooperatiflerini kapsamaktadır. Dolayısıyla sermayesi 1.250.000 TL'yi aşsa dahi limited şirketler bu idari para cezasına tabi değildir; ancak ticari sözleşme, iş hukuku ve alacak takibi risklerini önlemek amacıyla pek çok limited şirket sürekli hukuk müşavirliği hizmeti almaktadır.
3 Kasım 2026 tarihli ve 33419 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 2026-2027 Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi (AAÜT) uyarınca, 1136 sayılı Kanun m. 35/3 kapsamında bulundurulması zorunlu olan sözleşmeli avukatlara ödenecek aylık asgari ücret anonim şirketler için 58.000 TL, yapı kooperatifleri için ise 35.000 TL olarak belirlenmiştir. Dava ve icra takiplerinden doğan tarife vekalet ücreti yıllık sözleşme bedelini aşarsa aradaki fark avukata ayrıca ödenir.
Evet, karşılar. Türkiye Barolar Birliği ve yargı uygulamasına göre, baro levhasına kayıtlı ve fiilen mesleğini icra edebilecek durumda bulunan bir avukatın şirket bünyesinde 4/a sigortalı (SGK bordrolu) hukuk müşaviri olarak istihdam edilmesi halinde 1136 sayılı Kanun m. 35/3'teki sözleşmeli avukat bulundurma şartı yerine getirilmiş olur. Ancak çalışanın sadece hukuk fakültesi mezunu olması yeterli değildir; mutlaka aktif baro kaydının bulunması şarttır.
Baro Başkanlıklarının ticaret sicili taramaları sonrasında yaptığı ihbar üzerine, idari para cezası şirket merkezinin bulunduğu yer Cumhuriyet savcısı tarafından kesilir. Tebliğ edilen idari yaptırım kararına karşı 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m. 27 uyarınca tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde yetkili Sulh Ceza Hakimliği'ne itiraz edilebilir. Şirketin ilgili aylarda sözleşmeli veya sigortalı avukatının bulunduğu yahut sermayesinin 1.250.000 TL altında kaldığı belgelenirse ceza iptal edilir.
Hayır, kalkmaz. Avukat bulundurmama kabahati temadi eden (kesintisiz devam eden) bir ihlal olup, kesilen idari para cezası yalnızca geçmişteki tespit edilen aylara ilişkindir. Şirket sözleşmeli avukat atamadığı sürece sonraki her ay için yeniden aylık 66.060 TL tutarında idari para cezası uygulanmaya devam eder; ayrıca ödenen idari para cezaları 5520 sayılı KVK m. 11 uyarınca vergi matrahından gider olarak düşülemez.
Sadece dava açıldığında avukatla çalışılan reaktif modelde, sözleşme boşlukları ve usulsüz İK işlemleri zaten doğmuş olduğu için işletme yüksek tazminat, faiz, karşı taraf vekalet ücreti ve yargılama harçlarına maruz kalır. Sürekli önleyici hukuk müşavirliğinde ise sözleşmeler baştan teminatlı hazırlanır, fesih tutanakları ve KVKK metinleri usulüne uygun düzenlenir ve alacaklar zamanında takip edilir; böylece tek bir ağır ticari veya iş davasının önlenmesi bile yıllık danışmanlık bütçesinden çok daha büyük tasarruf sağlar.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her somut olay kendine özgü koşullar içerdiğinden, bireysel hukuki değerlendirme için mutlaka bir avukata başvurulması tavsiye edilir.







