Özet
Yurt dışında kurulu çok uluslu şirketlerin Türkiye pazarına girmelerinde ayrı bir iştirak şirketi (A.Ş. veya Ltd. Şti.) kurmak dışında başlıca iki alternatif mevcuttur: ticari gelir elde edebilen Türkiye Şubesi (TTK m. 40/4) ve ticari faaliyette bulunması kesin olarak yasak olan İrtibat Bürosu (4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu m. 3/h ve Uygulama Yönetmeliği m. 6–8). Bu çalışmada; şube ile irtibat bürosunun hukuki ve vergisel farkları, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı izin süreleri (ilk 3 yıl + uzatmalar), Türkiye'de ikamet eden tam yetkili temsilci zorunluluğu, irtibat bürosu çalışanlarının GVK m. 23/14 kapsamındaki gelir vergisi istisnası, ticari faaliyet yasağının ihlali halinde doğan kurumlar vergisi/KDV tarhiyatı ve faaliyet izni iptali riskleri Yargıtay ve Danıştay içtihatlarıyla incelenmektedir.
Bu makale son olarak 13 Kasım 2026 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez.
I. Giriş — Yabancı Şirketlerin Türkiye Pazarına Giriş Modelleri
Türkiye'de pazar araştırması yapmak, tedarikçileri denetlemek, teknik destek sunmak veya doğrudan satış ve müteahhitlik sözleşmeleri yürütmek isteyen yabancı merkezli şirketler, başlangıç aşamasında ayrı bir Türk sermaye şirketi kurmak yerine daha esnek yapılar olan şube veya irtibat bürosu seçeneğini değerlendirmektedir. Ancak bu iki kurumun hukuki niteliği, ticaret sicili tescil rejimi, vergisel yükümlülükleri ve risk profili taban tabana zıttır.
4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu ile Uygulama Yönetmeliği, 6102 sayılı TTK ve 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu hükümleri Ticaret ve Şirketler Hukuku ile Vergi Hukuku bakımından katı sınırlar öngörmüştür. Özellikle irtibat bürosunun sınırlarını aşarak fiilen faturalı/faturasız satış aracılığına dönüşmesi, ağır vergi cezalarına ve faaliyet izninin iptaline yol açmaktadır. Yabancı yatırımcıların ayrı tüzel kişilikli şirket kuruluşu için yabancı sermayeli şirket kuruluşu ve yazılım/danışmanlık ihracatı bakımından hizmet ihracatı istisnası rehberlerimiz de faydalı olacaktır.
II. Yabancı Şirketlerin Türkiye'de Şube Kuruluşu (TTK m. 40/4 ve Tam Yetkili Temsilci)
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 40/4. maddesi uyarınca merkezleri Türkiye dışında bulunan ticari işletmelerin Türkiye'deki şubeleri, kendi ülkelerinin kanunlarının ticaret unvanına ilişkin hükümleri saklı kalmak şartıyla yerli ticari işletmeler gibi tescil olunurlar. Şubenin ayrı bir tüzel kişiliği yoktur; şubenin hak ve borçlarının doğrudan tarafı yurt dışındaki merkez şirkettir. Ancak Türkiye'de doğan davalarda ve icra takiplerinde şube bulunduğu yer mahkemelerinde dava edilebilir (HMK m. 14). Bu konuda ayrıntılı bilgi için Şirketlerde Önleyici Hukuk ve Sürekli Hukuk Müşavirliği: 1136 Sayılı Kanun m. 35/3 Zorunluluğu ve Maliyet Avantajı başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
6102 sayılı TTK m. 40/4 ve Sicil Tescil Esası:
Merkezi Türkiye dışında olan ticari işletmelerin Türkiye şubeleri için, yerleşim yeri Türkiye'de bulunan tam yetkili bir ticari temsilci atanması zorunludur. Ticari işletmenin birden çok şubesi varsa, ilk şubenin tescilinden sonra açılacak diğer şubeler yerli ticari işletmelerin şubeleri gibi tescil edilir.
Yabancı şirketin Türkiye şubesi kurabilmesi için yurt dışı merkez şirketin yetkili organınca şube açılışına, şubeye ayrılan sermayeye (ayrı sermaye ayrılması zorunlu olup olmaması konusunda ticaret sicili uygulamasında merkez kararda şubeye tahsis edilen sermaye tutarı belirtilir) ve Türkiye'de ikamet eden tam yetkili temsilciye dair alınmış kararın apostil (Lahey Konvansiyonu tasdik şerhi) veya Türk konsolosluğu onayıyla noter tasdikli Türkçe tercümesinin ticaret siciline ibraz edilmesi gerekir. Yabancı merkez şirketin kendi ülkesindeki güncel faaliyet belgesi ve esas sözleşme sureti de aynı apostil/tercüme sürecine tabidir. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Limited Şirket Kuruluşu: Adım Adım Rehber başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
III. İrtibat Bürosu Kuruluşu (4875 SK), İzin Prosedürü ve Ticari Faaliyet Yasağı
İrtibat bürosu, 4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu m. 3/h ve Uygulama Yönetmeliği m. 6–8 uyarınca, yabancı ülkede en az bir yıldır faaliyet gösteren şirketlere yalnızca ticari faaliyette bulunmamak koşuluyla Türkiye'de temsil, pazar araştırması, teknik destek, tedarikçi koordinasyonu veya bölgesel yönetim merkezi görevleri yürütmek amacıyla verilen özel bir statüdür.
- İzin Makamı ve Süreler: Başvurular Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü) tarafından değerlendirilir. İlk kuruluş izni azami 3 yıl süreyle verilir. Süre bitiminden önce başvurulması halinde, geçmiş yıl faaliyetleri ve gelecek planları incelenerek faaliyet alanına göre 3 ile 10 yıl arasında (bölgesel yönetim merkezi hariç pazar araştırması/temsilde daha sınırlı) uzatma verilebilir.
- Her Yıl Mayıs Ayı Bildirim Zorunluluğu: İrtibat büroları, her yıl en geç Mayıs ayı sonuna kadar geçmiş yıl faaliyetlerine ve yurt dışından getirilen döviz harcamalarına ilişkin bilgi formunu (Ek-4) Bakanlığa sunmak zorundadır.
- Kesin Ticari Faaliyet Yasağı: İrtibat bürosu Türkiye'de mal satamaz, hizmet faturası düzenleyemez, şirket adına bağlayıcı satış sözleşmesi imzalayamaz, komisyon veya kâr elde edemez. Tüm kira, maaş ve genel giderleri yalnızca yurt dışı merkezden banka yoluyla gelen dövizlerle karşılanır.
IV. Şube ile İrtibat Bürosunun Vergi Mükellefiyeti ve GVK m. 23/14 Ücret İstisnası
Şube ve irtibat bürosu vergi hukuku bakımından tamamen farklı rejimlere tabidir:
- Türkiye Şubesinin Vergilendirilmesi: Şube, 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu m. 3/2 uyarınca dar mükellef kurum sayılır ve Türkiye'deki işyeri/daimi temsilci aracılığıyla elde ettiği ticari kazançlar üzerinden kurumlar vergisi, KDV ve muhtasar beyannameleri verir. Ayrıca şubenin vergi sonrası net kârının yurt dışındaki merkeze aktarılması aşamasında (Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmaları'ndaki indirimli oranlar saklı kalmak üzere) kâr dağıtım stopajı gündeme gelir.
- İrtibat Bürosunun Vergi Durumu ve Ücret İstisnası (GVK m. 23/14): İrtibat bürosu ticari kazanç elde etmediği için kurumlar vergisi ve KDV mükellefi değildir; yalnızca kira stopajı gibi belirli kesintiler veya damga vergisi prosedürleri bakımından mükellefiyet/bildirim tesis edilir. İrtibat bürosunda çalışan personelin maaşları ise 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu m. 23/14-a şartlarını (işverenin dar mükellef olması, Türkiye'de ticari kazanç elde etmemesi, ücretin yurt dışından elde edilen kazançtan döviz olarak Türkiye'ye getirilerek ödenmesi) sağladığı sürece gelir vergisinden istisnadır (ancak SGK primleri tam olarak ödenir).
V. Türkiye Şubesi, İrtibat Bürosu ve Bağlı İştirak (A.Ş./Ltd.) Karşılaştırması
Yabancı yatırımcıların pazara giriş stratejisi seçerken gözetmesi gereken farklar aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:
| Karşılaştırma Kriteri | İrtibat Bürosu (4875 SK) | Yabancı Şirket Şubesi (TTK m. 40/4) | Bağlı Türk Şirketi (A.Ş. / Ltd.) |
|---|---|---|---|
| Tüzel Kişilik | Yoktur (merkeze bağlı temsil birimi) | Yoktur (merkez şirket borçlardan sorumludur) | Vardır (merkezden ayrı bağımsız tüzel kişilik) |
| Ticari Faaliyet ve Fatura Kesme | Kesinlikle Yasaktır | Serbesttir (gelir elde eder, fatura keser) | Serbesttir (her türlü ticari işlem yapılır) |
| İzin ve Kuruluş Makamı | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ön izni | Ticaret Sicili Müdürlüğü (yurt dışı evrak apostilli) | Ticaret Sicili Müdürlüğü |
| Süre Sınırı | İlk en fazla 3 yıl (uzatmaya tabi) | Süresizdir | Süresizdir |
| Kurumlar Vergisi ve KDV | Yoktur (ticari kazanç doğmadıkça) | Dar mükellef olarak Türkiye kazancı vergilenir | Tam mükellef olarak dünya çapında kazancı vergilenir |
| Çalışan Ücret Gelir Vergisi | GVK m. 23/14 şartları varsa istisnadır | Normal gelir vergisi stopajına tabidir | Normal gelir vergisi stopajına tabidir |
VI. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi ve Danıştay Vergi Dairelerinin İçtihat İlkeleri
Yabancı şirketlerin Türkiye'deki şube ve irtibat bürolarına ilişkin yüksek yargının yerleşik karar ilkeleri şöyledir:
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (Şubenin Dava Ehliyeti ve Sorumluluk):
"Yabancı şirketin Türkiye şubesinin ayrı bir tüzel kişiliği bulunmadığından, şube işlemlerinden doğan borçlardan doğrudan yurt dışındaki merkez şirket sorumludur. Ancak HMK m. 14 ve TTK m. 40/4 gereği şube işlemlerinden kaynaklanan davalarda Türkiye'deki şube yerleşim yeri mahkemesi yetkili olup, şube temsilcisine yapılan tebligat merkez şirketi bağlar."
Danıştay 3. ve 4. Daire İçtihat İlkesi (İrtibat Bürosunun Ticari Faaliyete Kayması ve Daimi Temsilci):
"Kuruluş iznine aykırı olarak irtibat bürosu personeli veya müdürü vasıtasıyla Türkiye'de müşteri bulma ötesine geçilip fiyat bağlanması, sözleşme kurulması veya satış sonrası teknik hizmet sunulması halinde işyeri/daimi temsilci (KVK m. 3, VUK m. 156) oluştuğu kabul edilerek dar mükellefiyet kapsamında kurumlar vergisi tarhiyatı yapılması ve GVK m. 23/14 ücret istisnasının geri alınması hukuka uygundur."
Danıştay Vergi Dairesi İçtihat İlkesi (GVK m. 23/14 Döviz Ödeme Şartı):
"İrtibat bürosu çalışanlarına sağlanan gelir vergisi istisnasından yararlanılabilmesi için, ücret ödemelerinin fiilen yurt dışından gelen döviz kaynaklarından karşılandığının banka dekontlarıyla belgelendirilmesi ve ödemenin Türkiye'de elde edilen herhangi bir ticari hasılattan yapılmamış olması zorunludur."
VII. Pratik Uygulama: Yabancı Merkez Şirket Türkiye Şube Açılış Kararı ve Temsilci Ataması Taslağı
Yurt dışı merkez şirketin yönetim organınca alınarak apostil edilip Türkçe noter tercümesiyle ticaret siciline sunulacak şube açılış kararının örnek metni aşağıdadır:
YABANCI MERKEZ ŞUBE AÇILIŞ KARARI TASLAĞI — İNCELEME AMAÇLIDIR
[FOREIGN COMPANY NAME] BOARD OF DIRECTORS RESOLUTION
(TURKEY BRANCH ESTABLISHMENT & FULL AUTHORIZED REPRESENTATIVE)
1. Şube Açılışı ve Unvan: Merkezi [Ülke/Şehir] adresinde bulunan [Yabancı Şirket Unvanı] Yönetim Kurulu, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 40/4. maddesi ve ilgili sicil mevzuatı uyarınca Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde "[Yabancı Şirket Unvanı] Merkezi [Ülke] İstanbul Türkiye Şubesi" unvanıyla ticari şube açılmasına karar vermiştir.
2. Şube Adresi ve Tahsis Edilen Sermaye: Şubenin adresi [İstanbul Adresi] olarak belirlenmiş olup, Şubenin başlangıç operasyonları için merkezin bilançosundan [Tutar] TL karşılığı sermaye ayrılmıştır.
3. Türkiye'de Yerleşik Tam Yetkili Temsilci Atanması: TTK m. 40/4 gereğince yerleşim yeri Türkiye'de bulunan [Adı Soyadı, TCKN/YKN, Türkiye İkamet Adresi], Şubeyi Türkiye Cumhuriyeti makamları, vergi daireleri, bankalar, mahkemeler ve üçüncü kişiler nezdinde her türlü işlemde tam yetkili ticari temsilci / şube müdürü olarak münferiden temsile ve ilzama yetkili kılınmıştır.
4. Kayıt ve İlan: İşbu kararın apostil şerhi ve noter onaylı Türkçe tercümesi ile birlikte İstanbul Ticaret Sicili Müdürlüğüne tescil ettirilmesi için temsilciye tam yetki verilmiştir.
VIII. Yabancı Şube ve İrtibat Bürosu Kuruluşu ve Uyum Kontrol Listesi
Kuruluş veya faaliyet denetiminde yabancı merkez şirketlerin ve yerel danışmanların kontrol etmesi gereken adımlar şunlardır:
- İş Modeli Analizi: Türkiye'de gelir yaratacak sözleşme veya fatura olacaksa irtibat bürosu başvurusu yapılmamalı, doğrudan şube veya A.Ş./Ltd. kurulmalıdır.
- Apostil ve Güncellik Denetimi: Yurt dışı sicil belgesi, esas sözleşme ve şube açılış kararındaki apostil şerhlerinin tescil öncesi geçerlilik süresi içinde olduğundan emin olunmalıdır.
- Yerleşik Tam Yetkili Temsilci: Şube müdürünün Türkiye'de ikamet adresinin ve vergi/kimlik numarasının (veya yabancı çalışma izni sürecinin) kuruluşla eşzamanlı tamamlanması gerekir.
- İrtibat Bürosu Mayıs Ayı Ek-4 Bildirimi: İrtibat bürosu her yıl Mayıs sonuna kadar döviz giriş dekontlarını içeren faaliyet raporunu Bakanlığa eksiksiz teslim etmelidir.
- GVK m. 23/14 Banka İzleme: İrtibat bürosu çalışan maaşlarının yurt dışından gelen döviz transferiyle ödendiğine dair banka izi (SWIFT makbuzu) düzenli arşivlenmelidir.
IX. Sonuç
Yabancı şirketlerin Türkiye'deki varlığını yapılandırırken şube veya irtibat bürosu tercihinin doğru yapılması, hem başlangıç maliyetlerini hem de sonraki yıllardaki vergi tarhiyat risklerini doğrudan belirler. Temel çıkarımlar üç başlıkta özetlenebilir:
- İrtibat Bürosu Ticari İşlem Yapamaz: Pazar araştırması ve koordinasyon dışına çıkan her fatura veya sözleşme faaliyeti iznin iptali ve geriye dönük vergi cezası doğurur.
- Şube Merkez Şirketi Doğrudan Bağlar: Ayrı tüzel kişiliği olmadığı için merkez şirket Türkiye'deki şube borçlarından tüm malvarlığıyla sorumludur; yüksek riskli projelerde ayrı A.Ş./Ltd. kurulması daha güvenlidir.
- Temsilci ve Vergi Uyumu Süreklilik Gerektirir: Gerek TTK m. 40/4 tam yetkili temsilci şartı gerekse GVK m. 23/14 dövizle ödeme ve yıllık Bakanlık bildirimleri tavizsiz takip edilmelidir.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Somut hukuki sorunlarda uzman bir avukata danışılması tavsiye edilir. Makalede yer alan bilgiler, yayın tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuata dayanmakta olup, mevzuat değişiklikleri nedeniyle güncelliğini yitirebilir.
Kaynaklar ve Referanslar
- 4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu ve Uygulama Yönetmeliği
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (m. 40/4) ve HMK m. 14
- 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu (m. 23/14) ve 5520 sayılı KVK (m. 3)
Bu makale 2026-11-13 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
İlgili Makaleler
-
Yabancı Sermayeli Şirket Kuruluşu: Türkiye Rehberi
4875 sayılı Kanun ve 6102 sayılı TTK uyarınca yabancı sermayeli şirket kuruluşu türkiye süreçleri, gerekli belgeler,... -
Şirket Kuruluşu: Adım Adım Rehber 2026
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümleri uyarınca şirket nasıl kurulur limited anonim 2026 yılı güncel mevzuatına göre... -
Yabancı Hakem Kararlarının (New York Konvansiyonu, MÖHUK m. 60–63) ve Yabancı Mahkeme İlamlarının Türkiye'de Tenfizi
1958 New York Konvansiyonu m. V ret sebepleri ile 5718 sayılı MÖHUK m. 50–63 kapsamında yabancı hakem kararlarının ve... -
Anonim ve Limited Şirketlerin Haklı Sebeple Feshi Davası (TTK m. 531, 636/3) ve Alternatif Çözüm Yolları
6102 sayılı TTK m. 531 anonim şirket ve m. 636/3 limited şirket haklı sebeple fesih davası, %10 azınlık eşiği, ultima... -
Holding Şirket Kuruluşu, İştirak Kazancı İstisnası (KVK m. 5/1-a), Grup İçi Finansman ve Örtülü Sermaye Riskleri
6102 sayılı TTK m. 333 ve m. 195-209 şirketler topluluğu hükümleri, 5520 sayılı KVK m. 5/1-a iştirak kazancı istisnası,...
Uygulamada Kritik Sorular ve Yanıtları
Hayır, kesinlikle yasaktır. 4875 sayılı Kanun ve Uygulama Yönetmeliği uyarınca irtibat bürosu ticari faaliyette bulunamaz; fatura kesmesi veya sözleşme akdetmesi iznin iptaline ve geriye dönük vergi tarhiyatına yol açar.
Evet. 6102 sayılı TTK m. 40/4 uyarınca merkezi Türkiye dışında bulunan şirketlerin Türkiye şubelerinde, yerleşim yeri Türkiye'de bulunan tam yetkili bir ticari temsilci atanması zorunludur.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından ilk kuruluş izni en fazla 3 yıl süreyle verilir; süre bitiminden önce geçmiş yıl faaliyetleri ve harcama belgeleriyle başvurulması halinde faaliyet türüne göre uzatma verilebilir.
Evet, 193 sayılı GVK m. 23/14 şartları sağlanıyorsa (büro ticari faaliyette bulunmuyor ve maaşlar yurt dışından getirilen dövizle ödeniyorsa) çalışan ücretleri gelir vergisinden istisnadır; ancak SGK primleri ödenmeye devam eder.
Evet. Şubenin ayrı bir tüzel kişiliği olmadığı için şubenin tüm borç ve taahhütlerinden hukuken yurt dışındaki merkez şirket doğrudan sorumludur.
İrtibat büroları her yıl en geç Mayıs ayı sonuna kadar bir önceki yılın faaliyetlerini ve yurt dışından getirilen döviz harcamalarını gösteren Bilgi Formu'nu (Ek-4) Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'na vermek zorundadır.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Somut hukuki sorunlarda uzman bir avukata danışılması tavsiye edilir.







