Özet
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 470 ve devamında düzenlenen eser sözleşmesi hükümleri çerçevesinde; kurumsal kaynak planlama (ERP) sistemleri, özel yazılım projeleri, mobil uygulamalar ve e-ticaret altyapı yatırımlarında yüklenicinin teslim gecikmesi, TBK m. 473 uyarınca vadeden önce sözleşmeden dönme, kullanıcı kabul testleri (UAT) aşamasında ortaya çıkan kritik yazılım ayıpları, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m. 400 kanalıyla sunucu ve kaynak kod (source code) üzerinde yaptırılacak adli bilişim delil tespiti, ödenen avansların iadesi, menfi ve müsbet zarar hesaplamaları ile 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) m. 48 ve m. 52 kapsamında kaynak kodların devri — kapsamlı hukuki inceleme.
Bu makale son olarak 12 Kasım 2026 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez.
I. Giriş — Yazılım, Mobil Uygulama ve E-Ticaret Projelerinde Hukuki Uyuşmazlıkların Kaynağı
Şirketlerin dijital dönüşüm yatırımları, özel kurumsal kaynak planlama (ERP) yazılımları, iOS ve Android tabanlı mobil uygulamalar ile yüksek trafikli e-ticaret altyapı projeleri, ciddi bütçelerin ve zamanın tahsis edildiği teknik süreçlerdir. Uygulamada bu projelerin önemli bir kısmı; analiz aşamasındaki yetersizlikler, teknik şartnamenin (SRS - Software Requirements Specification) muğlak bırakılması, yazılım ajansının veya yüklenici teknoloji şirketinin kıdemli geliştirici kaybı ya da proje kapsamının (scope creep) kontrolsüz büyümesi sebebiyle taahhüt edilen takvimde tamamlanamamaktadır. Projenin sürüncemede kalması, canlıya (production ortamına) geçişin sürekli ertelenmesi veya teslim edilen modüllerin temel fonksiyonları dahi çalıştıramaması, iş sahibi işletmeler açısından ağır ticari kayıplar doğurmaktadır.
Türk hukuk sisteminde özel olarak sipariş edilen bir bilgisayar programının, mobil uygulamanın veya e-ticaret platformunun kodlanarak anahtar teslimi (turn-key) biçimde iş sahibine sunulması, doğrudan doğruya Bilişim Hukuku, Borçlar Hukuku ve Fikri Mülkiyet disiplinlerinin kesişim alanında yer alır. Salt "hizmet alımı" olarak görülen bu süreçler, hukuki nitelendirme bakımından çoğunlukla bir sonuç taahhüdü barındırdığından 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) 470 ve devamı maddelerinde düzenlenen eser (istisna) sözleşmesi rejimiyle yönetilmektedir.
Yarım kalan bir yazılım projesinde iş sahibinin ödediği avansları ve faz ödemelerini geri alabilmesi, üçüncü bir yazılım firmasına projeyi tamamlattırma maliyetlerini (ikame masraflarını) talep edebilmesi ve o ana kadar yazılmış olan kaynak kodları (source code) hukuka uygun biçimde devralabilmesi, fesih sürecinin usulüne uygun yürütülmesine bağlıdır. Hatalı çekilen bir fesih ihtarnamesi veya sunucu üzerindeki dijital izler silinmeden önce yaptırılmayan bir delil tespiti, haklı konumda bulunan iş sahibini yargılama aşamasında ispat güçlüğüyle ve haksız fesih tazminatı ödemekle karşı karşıya bırakabilmektedir. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Elektronik Sözleşme Geçerliliği: Hukuki Çerçeve ve Uygulama başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
II. Özel Yazılım ve ERP Sözleşmelerinin Hukuki Niteliği: Eser Sözleşmesi (TBK m. 470) ve Karma Yapılar
Yazılım uyuşmazlıklarında mahkemenin yapacağı ilk ve en belirleyici tespit, taraflar arasındaki sözleşmenin hukuki nitelendirmesidir. Bilgisayar programları ve dijital platformlara ilişkin sözleşmeler, üstlenilen edimin mahiyetine göre farklı sözleşme tiplerine yaklaşabilmektedir. Hazır bir paket yazılımın veya bulut tabanlı (SaaS) bir e-ticaret altyapısının standart haliyle kullanıma açılması kira veya lisans sözleşmesi niteliği taşırken; iş sahibinin ticari ihtiyaçlarına göre sıfırdan kodlanan özel yazılımlar veya mevcut bir ERP sisteminin (SAP, Logo, Netsis, Odoo vb.) şirketin iş akışlarına göre özelleştirilmesi, modül yazılması ve entegrasyonu eser sözleşmesi kabul edilmektedir. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Siber Suçlar: Tanımları ve Cezaları başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 470: "Eser sözleşmesi, yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi, işsahibinin de bunun karşılığında bir bedel ödemeyi üstlendiği sözleşmedir."
Eser sözleşmesini vekalet (danışmanlık) veya hizmet sözleşmesinden ayıran temel unsur, yüklenicinin sadece "özenli çalışma ve zaman harcama" borcu altına girmesi değil, doğrudan doğruya objektif olarak işlevsel bir sonuç (çalışan yazılım) taahhüt etmesidir. Vekalet sözleşmesinde (TBK m. 502) danışman belirli bir sonucu taahhüt etmeksizin mesai harcarken, yazılım geliştirme sözleşmesinde yüklenici; e-ticaret sitesinin sepet adımının çalışmasını, ödeme geçidi (payment gateway) entegrasyonunun hatasız işlem yapmasını, ERP stok modülünün muhasebe verileriyle doğru konuşmasını ve mobil uygulamanın uygulama mağazalarında (App Store / Google Play) yayına alınabilir standartta derlenmesini bir "sonuç" olarak üstlenmektedir.
A. Çevik (Agile / Scrum) Yazılım Projelerinde Sözleşme Niteliği
Modern yazılım dünyasında şelale (waterfall) modeli yerine "Agile" (Çevik) veya "Scrum" metodolojisiyle, sprint bazlı geliştirme yapılması sıklıkla tercih edilmektedir. Yüklenici yazılım şirketleri, uyuşmazlık çıktığında sözleşmenin bir eser sözleşmesi değil, "adam/saat (time & material)" esasına dayalı bir hizmet veya vekalet sözleşmesi olduğunu, dolayısıyla ortaya çalışan bir bütün çıkmasa dahi harcanan mesainin bedeline hak kazandıklarını savunmaktadırlar.
Ancak Yargıtay 15. Hukuk Dairesi (kapatılan) ve güncel olarak görevli Yargıtay 6. ile 11. Hukuk Dairelerinin istikrarlı yaklaşımına göre; sözleşmede sprintlerden veya adam/gün hesaplamalarından bahsedilmiş olması, eğer tarafların nihai ortak amacı belirli bir mobil uygulamanın veya e-ticaret platformunun tamamlanarak teslim edilmesi ise, sözleşmeyi eser sözleşmesi olmaktan çıkarmaz. Harcanan efor sadece bedelin belirlenme yöntemini (götürü bedel yerine yaklaşık bedel veya birim zamana göre bedel) ifade eder; yüklenicinin ortaya iş sahibinin yararlanabileceği bütünlüklü bir yazılım çıkarma yükümlülüğü devam eder.
B. Bakım, Destek (SLA) ve Barındırma (Hosting) Edimlerinin Karma Niteliği
Kapsamlı bilişim sözleşmelerinde yazılımın geliştirilip teslim edilmesinin ardından 1 yıllık veya daha uzun süreli bakım, hata giderme (bug-fix), versiyon güncelleme ve sunucu barındırma (hosting) yükümlülükleri de aynı metin içinde düzenlenmektedir. Bu durumda doktrinde ve yargı pratiğinde karma nitelikli sözleşme varlığı kabul edilir. Yazılımın üretilip canlıya alınmasına kadar geçen fazlar doğrudan eser sözleşmesi hükümlerine (TBK m. 470-486); kabulden sonraki sürekli bakım ve teknik destek (SLA) süreçleri ise niteliğine uygun düştüğü ölçüde sürekli borç ilişkisi doğuran hizmet/vekalet hükümlerine tabi tutulur.
III. Teslim Gecikmesi, Milestone İhlalleri ve Vadeden Önce Sözleşmeden Dönme (TBK m. 473)
Yazılım ve e-ticaret altyapı projelerinde en sık karşılaşılan kriz, sözleşmede kararlaştırılan ara teslim tarihlerinin (milestone) birer birer aşılması ve nihai teslim tarihi henüz gelmemiş olsa bile projenin o tarihte bitirilemeyeceğinin aşikar hale gelmesidir. Örneğin 6 ayda teslim edilmesi kararlaştırılan bir mobil uygulama projesinin 5. ayına gelindiğinde henüz arayüz tasarımlarının (UI/UX) dahi tamamlanmamış olması veya arka uç (backend) mimarisinin hiç kurulmamış olması halinde, iş sahibinin 6. ayın sonunu beklemesine hukuken gerek yoktur.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 473/1: "Yüklenicinin işe zamanında başlamaması veya sözleşme hükümlerine aykırı olarak işi geciktirmesi ya da işsahibinin kusuru olmaksızın ortaya çıkan gecikme sebebiyle bütün tahminlere göre yüklenicinin işi kararlaştırılan zamanda bitiremeyeceği açıkça anlaşılırsa, işsahibi teslim için belirlenen günü beklemek zorunda olmaksızın sözleşmeden dönebilir."
TBK m. 473/1 hükmü, iş sahibine son derece güçlü ve stratejik bir imkan tanımaktadır: Vadeden önce (teslim günü gelmeden) sözleşmeden dönme hakkı. Bu hakkın kullanılabilmesi için aşağıdaki maddi koşulların somut olayda gerçekleşmesi aranır:
- İşe Zamanında Başlamama veya Sözleşmeye Aykırı Geciktirme: Yüklenicinin proje takviminde (Gantt şeması veya sprint planı) öngörülen başlangıç adımlarını atmaması, geliştirici ekibi projeye tahsis etmemesi veya ara fazları (analiz dokümanı, veritabanı şeması, alfa/beta sürümleri) süresinde teslim etmemesi.
- İş Sahibinin Kusurunun Bulunmaması (Öncelikli Edimlerin İfası): Yazılım projeleri, iş sahibinin de aktif katılımını (katma/işbirliği külfeti) gerektirir. İş sahibi, sözleşmede kendi üzerine düşen peşinat ödemesini yapmış, API erişim bilgilerini, ürün katalog verilerini, kurumsal kimlik materyallerini veya sunucu erişimlerini zamanında yükleniciye teslim etmiş olmalıdır. Eğer gecikme, iş sahibinin onay vermemesinden veya sürekli kapsam değiştirmesinden kaynaklanıyorsa TBK m. 473 işletilemez.
- Bütün Tahminlere Göre Zamanında Bitirilemeyeceğinin Açıkça Anlaşılması: Teknik açıdan projenin kalan süresinde tamamlanmasının imkansız olduğunun objektif olarak görülmesi gerekir.
Borçlar hukukunun genel temerrüt kuralları uyarınca (TBK m. 123-124), borçlunun içinde bulunduğu durumdan süre verilmesinin etkisiz kalacağı anlaşılıyorsa veya kesin vadeli bir işlem söz konusuysa ek süre (mehil) verilmesine gerek yoktur. Buna rağmen kıdemli hukuk pratiğinde, yüklenicinin savunmalarını çürütmek adına noter kanalıyla çekilecek ihtarnamede eksikliklerin kalem kalem listelenerek makul ve kesin bir son tamamlama süresi (örneğin 10 veya 15 gün) verilmesi, bu süre sonunda da teslim gerçekleşmezse sözleşmeden dönüldüğünün beyan edilmesi en güvenli usuli yoldur.
IV. Kullanıcı Kabul Testleri (UAT), Muayene ve İhbar Külfeti ile Ayıplı İfa Seçimlik Hakları (TBK m. 474-475)
Yazılım projelerinin en kritik kırılma noktası, yüklenicinin "yazılım bitti, teslim ediyorum" dediği aşamada gerçekleştirilen Kullanıcı Kabul Testleri (User Acceptance Testing - UAT) sürecidir. Eser sözleşmelerinde teslim, eserin tamamlanarak iş sahibinin fiili hakimiyet alanına (sunucularına veya test ortamına) sunulması ve iş sahibinin bunu inceleyebilecek konuma gelmesiyle gerçekleşir.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 474/1: "İşsahibi, eserin tesliminden sonra, işlerin olağan akışına göre imkân bulur bulmaz eseri gözden geçirmek ve ayıpları varsa, bunu uygun bir süre içinde yükleniciye bildirmek zorundadır."
Yazılım, mobil uygulama ve E-Ticaret projelerinde "açık ayıp" ve "gizli ayıp" ayrımı teknik özellik arz eder:
- Açık Yazılım Ayıpları: İlk kurulumda ve standart UAT senaryolarında hemen fark edilebilen; sistemin açılmaması, üye girişi yapılamaması, mobil uygulamanın belirli ekranlarda çökmesi (crash vermesi), teknik şartnamede yazılı olan bir ERP modülünün menüde hiç bulunmaması gibi eksiklik ve bozukluklardır. TBK m. 474 uyarınca teslimden itibaren işlerin olağan akışına göre derhal (tacirler arası ticari işlerde TTK m. 23/1-c atfıyla açık ayıplarda 2 gün, incelenmesi gereken ayıplarda 8 gün içinde) bildirilmesi büyük önem taşır.
- Gizli Yazılım Ayıpları (TBK m. 477): İlk testlerde tek bir test kullanıcısıyla çalışıyor gibi görünen yazılımın, gerçek ortamda (canlıya alındığında) eşzamanlı 500 kullanıcı girdiğinde sunucuyu kilitlemesi (darboğaz / ölçeklenebilirlik hatası), veritabanında zamanla veri kaybı (data corruption) yaşanması, siber güvenlik açıkları (SQL Injection, XSS zafiyetleri) barındırması veya stok-muhasebe yuvarlama algoritmalarının ay sonu kapanışlarında hatalı bakiye üretmesi gibi ancak kullanım sürecinde ortaya çıkan ayıplardır. Gizli ayıplarda iş sahibi, ayıbı öğrendiği andan itibaren gecikmeksizin yükleniciye bildirimde bulunmak zorundadır (TBK m. 477/3).
A. TBK m. 475 Uyarınca İş Sahibinin Seçimlik Hakları
Teslim edilen veya test ortamına açılan yazılımın sözleşmeye ve teknik şartnameye aykırı (ayıplı) olması ve bu ayıptan yüklenicinin sorumlu bulunması halinde, iş sahibi TBK m. 475 uyarınca aşağıdaki üç seçimlik haktan birini kullanabilir:
- Sözleşmeden Dönme (TBK m. 475/1-1): Eser iş sahibinin kullanamayacağı veya hakkaniyet gereği kabule zorlanamayacağı ölçüde ayıplı ya da sözleşme hükümlerine aynı ölçüde aykırı olursa sözleşmeden dönme hakkı doğar. Örneğin bir e-ticaret sitesinde ödeme altyapısı çalışmıyor, ERP entegrasyonu sürekli yanlış stok düşüyor ve mimari yapı baştan hatalı kurgulandığı için yama (patch) ile düzeltilemiyorsa, iş sahibi eseri kabule zorlanamaz; sözleşmeden dönerek ödediği tüm bedellerin iadesini talep eder.
- Bedelden İndirim İstemek (TBK m. 475/1-2): Yazılım temel işlevlerini yerine getiriyor ancak bazı tali modüllerde veya tasarım detaylarında eksiklikler varsa, iş sahibi yazılımı alıkoyup ayıp oranında bedelden tenzilat yapılmasını isteyebilir.
- Aşırı Masraf Gerektirmemek Üzere Ücretsiz Onarım İstemek (TBK m. 475/1-3): İş sahibi, tespit edilen yazılım hatalarının (bugların) yüklenici tarafından hiçbir ek bedel talep edilmeksizin giderilmesini talep edebilir.
Ayrıca TBK m. 475/2 uyarınca iş sahibinin, yüklenicinin kusuru halinde genel hükümlere göre maddi tazminat isteme hakkı her üç seçimlik hakla birlikte saklıdır.
V. Sunucu, Git Deposu ve Kaynak Kod Üzerinde Bilirkişi Delil Tespiti (HMK m. 400)
Yazılım ve bilişim uyuşmazlıklarını geleneksel inşaat veya üretim eser sözleşmelerinden ayıran en kritik fark, delilin uçuculuğu ve saniyeler içinde değiştirilebilir (manipüle edilebilir) olmasıdır. Yarım kalan bir yazılım projesinde iş sahibi noterden ihtarname çektiği anda, sunucu (cloud server), veritabanı veya Git deposu (GitHub, GitLab, Bitbucket) kontrolünü elinde bulunduran yüklenici; erişimleri kapatabilmekte, mevcut kodları silebilmekte veya tam tersine ihtarnameden sonra alelacele boş ekranlar yükleyerek projeyi tamamlamış gibi göstermeye çalışabilmektedir.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 400/1: "Taraflardan her biri, görülmekte olan bir davada henüz inceleme sırası gelmemiş yahut ileride açacağı davada ileri süreceği bir vakıanın tespiti amacıyla keşif yapılması, bilirkişi incelemesi yaptırılması ya da tanık ifadelerinin alınması gibi işlemlerin yapılmasını talep edebilir."
Bu nedenle yarım kalan yazılım projelerinde fesih ihtarnamesi keşide edilmeden hemen önce veya eşzamanlı olarak HMK m. 400 ve devamı maddeleri uyarınca Sulh Hukuk Mahkemesi veya Asliye Ticaret Mahkemesi kanalıyla delil tespiti yaptırılması hayati bir zorunluluktur. Delil tespiti sürecinde mahkemeden bilgisayar/yazılım mühendisi bilirkişi görevlendirilmesi talep edilerek şu teknik hususlar tutanak ve rapor altına alınmalıdır:
- Mevcut Durumun İmajının (Snapshot) ve Hash Değerinin Alınması: Test veya canlı sunucuda (AWS, Azure, Google Cloud veya yerel sunucu) çalışan uygulamanın, veritabanı tablolarının ve kaynak kod dizinlerinin o tarihteki birebir kopyasının alınarak SHA-256 özet (hash) değerlerinin zapta geçirilmesi.
- Versiyon Kontrol (Git Commit) Geçmişinin İncelenmesi: Yazılımcıların projeye ne zaman başladığı, hangi tarihlerde ne kadar kod satırı (commit) gönderildiği, projenin gerçekten sıfırdan mı kodlandığı yoksa açık kaynaklı hazır bir şablonun (template) sadece renklerinin mi değiştirildiği.
- Teknik Şartnameye Göre Tamamlanma Oranının Hesaplanması: Sözleşme eki teknik şartnamede yer alan modüllerin tek tek test edilerek; hangi modülün tam çalıştığı, hangisinin sadece ön yüz (frontend / dummy) olarak durup arka uç (backend) bağlantısının olmadığı ve projenin fiziki/mantıksal gerçekleşme yüzdesinin (%20, %35 vb.) belirlenmesi.
- Kullandırılamazlık (İşlevsizlik) Tespiti: Mevcut haliyle yazılımın iş sahibinin ticari amacına hizmet edip edemeyeceği, başka bir yazılım ekibi tarafından devralınıp devam ettirilmesinin teknik olarak mümkün olup olmadığı veya sıfırdan yazılmasının daha ekonomik olup olmayacağı.
| Kriter / Aşama | Eksik İfa (Tamamlanmamış Yazılım) | Ayıplı İfa (Hatalı / Bozuk Yazılım) | Vadeden Önce Dönme (TBK m. 473) |
|---|---|---|---|
| Hukuki Tanım | Sözleşmede kararlaştırılan modüllerin veya kaynak kodların bir kısmının hiç yapılmamış/teslim edilmemiş olması. | Teslim edilen yazılımın şartnamedeki nitelikleri taşımaması, çökmesi, güvenlik veya performans hatası içermesi. | Teslim vadesi gelmeden, gecikme nedeniyle eserin zamanında bitirilemeyeceğinin açıkça anlaşılması. |
| İhbar (Bildirim) Süresi | Eksik işlerde TBK m. 474'teki sıkı muayene ve ihbar süreleri işlemez; zamanaşımı süresince ileri sürülebilir. | Açık ayıplarda teslimden itibaren derhal (ticari işlerde TTK m. 23 uyarınca 2 ve 8 gün); gizli ayıplarda öğrenince derhal. | Teslim tarihi beklenmeksizin, gecikme ve imkansızlık anlaşıldığı anda noter ihtarıyla kullanılır. |
| İspat Aracı | Teslim tutanağı bulunmaması, HMK m. 400 delil tespiti raporu, Git repo kayıtları. | UAT test tutanakları, hata (bug) logları, HMK m. 400 bilirkişi incelemesi. | Proje takvimi (Gantt), sprint raporları, ihtarname ve ara faz tespit raporu. |
| Temel Hukuki Sonuç | Yapılmayan işin bedeli istenemez; iş bütünüyle yararsızsa sözleşmeden dönülür ve ödenenler geri alınır. | TBK m. 475 seçimlik hakları: Sözleşmeden dönme, bedelden indirim veya ücretsiz onarım + tazminat. | Sözleşme geçmişe etkili (ex tunc) tasfiye edilir; ödenen avanslar ve menfi/ikame zararlar talep edilir. |
VI. Sözleşmeden Dönme Halinde Ödenen Bedelin İadesi, Menfi ve Müsbet Zarar Tazminatı
Yarım kalan veya kabul edilemeyecek derecede ayıplı olan bir yazılım projesinde iş sahibinin sözleşmeden dönmesi (TBK m. 125, m. 473 veya m. 475), sözleşme ilişkisini geçmişe etkili (ex tunc) olarak ortadan kaldırır ve bir "tasfiye ilişkisine" dönüştürür. Sözleşmeden dönme beyanının yükleniciye ulaşmasıyla birlikte henüz ifa edilmemiş borçlar sona erer; daha önce ifa edilmiş edimler ise geri istenir.
A. Ödenen Peşinat ve Faz Bedellerinin Faiziyle İadesi
İş sahibi, proje başlangıcında ve ara fazlarda yükleniciye ödediği tüm bedellerin, ödeme tarihlerinden itibaren işleyecek ticari temerrüt (avans) faiziyle birlikte iadesini talep etme hakkına sahiptir. Yargıtay'ın istikrarlı uygulamasına göre; yazılım projeleri bölünmez bir bütün teşkil ettiğinden, yarım kalmış, canlıya alınamamış veya başka bir yazılımcının devam ettiremeyeceği "enkaz kod" niteliğindeki kısmi çalışmaların iş sahibine hiçbir faydası yoktur ve yüklenici bu kısmi mesaisi için hiçbir bedel talep edemeyeceği gibi aldığı tüm avansı iade etmek zorundadır.
B. Menfi Zarar (İkame Yazılım Maliyet Farkı) ve Cezai Şart
Sözleşmeden dönülmesi halinde iş sahibi, yüklenicinin kusurlu temerrüdü veya ayıplı ifası nedeniyle uğradığı menfi zararın tazminini talep edebilir (TBK m. 125/3). Yazılım uyuşmazlıklarında talep edilebilecek başlıca zarar kalemleri şunlardır:
- İkame Sözleşme (Fark) Zararı: Örneğin 1.000.000 TL'ye anlaşılan ERP veya e-ticaret yazılımı yüklenicinin kusuruyla yarım kaldığında, iş sahibi aynı kapsam ve şartnamedeki yazılımı tamamlattırmak üzere başka bir yazılım şirketiyle 1.600.000 TL'ye sözleşme yapmak zorunda kalmışsa, aradaki 600.000 TL'lik fazladan maliyeti (ikame zararı) ilk yükleniciden talep edebilir.
- Boşa Giden Yatırım ve Entegrasyon Giderleri: Sözleşmenin ifa edileceğine güvenilerek satın alınan sunucu (server) kiraları, üçüncü parti lisans bedelleri, SSL sertifikaları ve ödeme kuruluşu entegrasyon ücretleri.
- Cezai Şart Talepleri (TBK m. 179): Kural olarak sözleşmeden dönüldüğünde "ifaya eklenen gecikme cezası" istenemez; ancak sözleşmede açıkça "sözleşmeden dönülmesi halinde ödenecek cezai şart" kararlaştırılmışsa bu tutar talep edilebilir.
VII. FSEK m. 48 ve m. 52 Kapsamında Kaynak Kod (Source Code) Mülkiyeti ve Mali Hakların Devri
Yazılım geliştirme sözleşmelerinde iş sahiplerinin düştüğü en büyük hukuki yanılgı, "yazılımın parasını ödedim, dolayısıyla kaynak kodların sahibi benim" düşüncesidir. Türk hukukunda bilgisayar programları, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) m. 2/1-1 hükmü uyarınca "ilim ve edebiyat eseri" statüsündedir. Bir yazılımı meydana getiren yüklenici (veya geliştirici), o eserin kanuni eser sahibidir.
5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m. 52: "Mali haklara dair sözleşme ve tasarrufların yazılı olması ve konuları olan hakların ayrı ayrı gösterilmesi şarttır."
FSEK m. 48 ve m. 52 hükümleri, fikri mülkiyet devrinde sıkı bir geçerlilik şartı (şekil şartı) öngörmüştür. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatlarına göre; bir yazılım geliştirme sözleşmesinde sadece "Yazılımın tüm hakları ve kaynak kodları iş sahibine aittir" şeklinde genel bir ibare yazılması, FSEK m. 52 anlamında mali hakların devri için kesinlikle yeterli değildir ve geçersizdir. Geçerli bir devir ve kaynak kod teslimi için sözleşmede şu unsurların açıkça yer alması şarttır:
- Mali Hakların Tek Tek Sayılması: FSEK m. 21'deki işleme hakkı (kaynak kod üzerinde değişiklik yapma, yeni modül ekleme, başka dile çevirme, güncelleme), FSEK m. 22'deki çoğaltma hakkı (sunuculara, buluta ve cihazlara kopyalama), FSEK m. 23'teki yayma hakkı, FSEK m. 24'teki temsil hakkı ve FSEK m. 25'teki işaret, ses ve/veya görüntü nakline yarayan araçlarla umuma iletim hakkının süre, yer ve muhteva sınırlaması olmaksızın devredildiğinin ayrı ayrı zikredilmesi gerekir.
- Kaynak Kod (Source Code) ve Dokümantasyon Teslim Yükümlülüğü: Bilgisayar programları makine diline derlenmiş "nesne kodu (object code)" ve yazılımcının okuyup değiştirebildiği "kaynak kodu (source code)" olarak iki biçimde bulunur. Sözleşmede açıkça yorum satırlarını ve mimari veritabanı diyagramlarını içeren, derlenebilir ve şifrelenmemiş kaynak kodların iş sahibine teslim edileceği hüküm altına alınmalıdır. Konunun fikri mülkiyet boyutu hakkında detaylı inceleme için Fikri Mülkiyet Hukuku sayfamıza göz atabilirsiniz.
VIII. Ticari Dava Şartı Arabuluculuk, Görevli ve Yetkili Mahkeme ile İhtiyati Haciz/Tedbir
Yazılım, ERP ve e-ticaret altyapı projelerinden doğan uyuşmazlıklarda usul hukuku kurallarının doğru işletilmesi, davanın usulden reddedilmemesi ve alacağın tahsil kabiliyeti açısından belirleyicidir:
- Asliye Ticaret Mahkemesi: Hem iş sahibinin hem de yüklenici yazılım firmasının tacir olduğu ve her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili olan yazılım geliştirme sözleşmelerinden doğan davalar, 6102 sayılı TTK m. 4 ve m. 5 uyarınca nispi ticari davadır ve Asliye Ticaret Mahkemesi görevlidir.
- Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi (FSHHM): Eğer uyuşmazlık doğrudan 5846 sayılı FSEK kapsamındaki telif haklarının ihlali, kaynak kodun izinsiz çoğaltılması veya mali hakların devri/tespiti taleplerine dayanıyorsa, görevli mahkeme ihtisas mahkemesi olan Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesidir.
- Zorunlu Arabuluculuk Dava Şartı (TTK m. 5/A): Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak, tazminat, avans iadesi ve cezai şart talepli ticari davalarda, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Ancak HMK m. 400 kapsamındaki delil tespiti ile İİK m. 257 ihtiyati haciz ve HMK m. 389 ihtiyati tedbir talepleri için arabulucuya başvurma zorunluluğu yoktur.
IX. Yazılım ve Bilişim Projelerine İlişkin Emsal Yargıtay İçtihatları
Yargıtay'ın eser sözleşmesi niteliğindeki yazılım projeleri ve FSEK kapsamındaki hak devirlerine ilişkin yerleşik içtihat ilkeleri, uyuşmazlıkların çözümünde doğrudan rehberlik etmektedir:
Yargıtay 15. Hukuk Dairesi (Kapatılan), Yerleşik İçtihat İlkesi (TBK m. 470 ve 473): "Taraflar arasında imzalanan özel yazılım ve web tabanlı sistem geliştirme sözleşmesi, niteliği itibarıyla 6098 sayılı TBK'nın 470 ve devamı maddelerinde düzenlenen eser sözleşmesidir. Eser sözleşmesinde yüklenici, teknik şartnameye ve amaca uygun, eksiksiz çalışan bir yazılımı meydana getirip iş sahibine teslim etmekle yükümlüdür. Bilirkişi incelemesi sonucunda teslim edildiği iddia edilen yazılımın temel fonksiyonlarının çalışmadığı, iş sahibinin bu haliyle eseri kullanmasının mümkün olmadığı ve eserin kabule zorlanamayacak derecede ayıplı ve eksik olduğu saptandığından, iş sahibinin sözleşmeden dönmekte ve ödediği bedelin iadesini talep etmekte haklı olduğunun kabulü gerekir."
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (FSEK m. 2 ve m. 52): "5846 sayılı FSEK m. 2/1-1 uyarınca bilgisayar programları ilim ve edebiyat eseri niteliğindedir. FSEK m. 52 hükmü gereğince mali haklara dair sözleşme ve tasarrufların yazılı olması ve konuları olan hakların (işleme, çoğaltma, yayma, temsil, umuma iletim) ayrı ayrı gösterilmesi geçerlilik şartıdır. Taraflar arasındaki sözleşmede mali hakların m. 52'ye uygun biçimde tek tek sayılarak devredildiğine dair açık bir düzenleme bulunmadıkça, salt yazılım bedelinin ödenmiş olması kaynak kodlar üzerindeki telif ve işleme haklarının devralındığı anlamına gelmez."
Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, Eser Sözleşmelerinde İspat ve Delil Tespiti İlkesi: "Eser sözleşmelerinde eserin sözleşmeye ve fen/sanat kurallarına uygun olarak tamamlanıp teslim edildiğini ispat külfeti yükleniciye aittir. Yazılım ve otomasyon sistemlerine ilişkin uyuşmazlıklarda mahkemece bilgisayar mühendisi ve yazılım uzmanlarından oluşan bilirkişi kurulu marifetiyle sistem ve kaynak kodlar üzerinde inceleme yaptırılarak, yazılımın teknik şartname kriterlerini karşılayıp karşılamadığı ve iş sahibinin kısmi ifadan faydalanıp faydalanmadığı denetime elverişli biçimde saptanmalıdır."
X. Pratik Uygulama: Delil Tespiti Talebi ve TBK m. 473 Fesih İhtarnamesi Kurgusu
Yarım kalan bir yazılım, mobil uygulama veya e-ticaret projesinde hak kaybına uğramamak için öncelikle mahkemeden delil tespiti istenmeli, tespit işlemi yapıldıktan hemen sonra noter kanalıyla sözleşmeden dönme ihtarnamesi gönderilmelidir. Aşağıda örnek Delil Tespiti Dilekçesi kurgusu yer almaktadır:
DELİL TESPİTİ DİLEKÇESİ TASLAĞI — BİLGİLENDİRME VE İNCELEME AMAÇLIDIR
NÖBETÇİ SULH HUKUK / ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ'NE
(Delil Tespiti Taleplidir — Karşı Tarafa Tebligat Yapılmaksızın İnceleme İstemlidir)
| TESPİT İSTEYEN | : [İş Sahibi Şirket Unvanı, MERSİS No, Adresi] |
| VEKİLİ | : Av. [Adı Soyadı, Baro Sicil No, Adresi] |
| KARŞI TARAF | : [Yüklenici Yazılım Şirketi Unvanı, MERSİS No, Adresi] |
| KONU | : HMK m. 400 vd. ile HMK m. 403 uyarınca; taraflar arasındaki ../../2026 tarihli Özel Yazılım ve E-Ticaret Altyapı Geliştirme Sözleşmesi kapsamında sunucu, veritabanı, test ortamı ve Git kaynak kod depoları üzerinde uzman yazılım bilirkişisi marifetiyle ivedilikle DELİL TESPİTİ yapılması talebidir. |
AÇIKLAMALAR :
1. Müvekkil şirket ile karşı taraf yazılım şirketi arasında ../../2026 tarihinde, müvekkilin ERP entegrasyonlu B2B/B2C e-ticaret platformu ve iOS/Android mobil uygulamalarının geliştirilerek anahtar teslimi sunulması amacıyla toplam [Tutar] TL bedelli sözleşme ve eki Teknik Şartname imzalanmıştır.
2. Müvekkil şirket, sözleşmenin 4. maddesi uyarınca üzerine düşen toplam [Tutar] TL peşinat ve ara faz ödemelerini eksiksiz olarak karşı tarafın banka hesabına ödemiştir. Buna karşın karşı taraf, sözleşmede kesin vade olarak kararlaştırılan teslim tarihleri geçmesine rağmen projeyi tamamlamamış; test sunucusuna yüklenen sürümde ise sepet, ödeme geçidi, stok senkronizasyonu ve mobil uygulama API servislerinin çalışmadığı görülmüştür.
3. Müvekkil şirket, TBK m. 473 ve m. 475 hükümleri uyarınca sözleşmeden dönme, ödenen bedellerin iadesi ve ikame yazılım zararlarının tazmini için dava açacaktır. Ancak inceleme konusu dijital veriler ve kaynak kodlar elektronik ortamda bulunduğundan, karşı tarafa tebligat yapılması halinde saniyeler içinde silinmesi veya geriye dönük değiştirilmesi tehlikesi mevcuttur.
4. Bu nedenle HMK m. 403 hükmü uyarınca, karşı tarafa tebligat yapılmadan uzman bir Bilgisayar/Yazılım Mühendisi bilirkişi görevlendirilerek; test sunucusu ve Git deposu üzerindeki mevcut kaynak kodların imajının (SHA-256 hash değeriyle birlikte) alınmasını, teknik şartnamedeki modüllerin tamamlanma oranının ve ayıpların tespit edilmesini talep etme zorunluluğu doğmuştur.
SONUÇ VE İSTEM :
Yukarıda arz ve izah edilen nedenlerle; dijital delillerin karartılma riski gözetilerek HMK m. 403 uyarınca karşı tarafa tebligat yapılmaksızın, uzman yazılım mühendisi bilirkişi marifetiyle sunucu, test ortamı ve kaynak kodlar üzerinde inceleme yapılarak projenin mevcut durumunun, eksikliklerinin, ayıplarının ve iş sahibinin mevcut haliyle yazılımdan faydalanıp faydalanamayacağının TESPİTİNE karar verilmesini vekaleten arz ve talep ederiz.
Tespit İsteyen Vekili
Av. [Adı Soyadı]
İmza
XI. İş Sahipleri ve Teknoloji Şirketleri İçin Kriz Yönetimi Kontrol Listesi
Yarım kalan veya kriz aşamasına giren bir yazılım, ERP ya da mobil uygulama projesinde yönetim kurulunun ve hukuk müşavirliğinin adım adım izlemesi gereken stratejik kontrol listesi şunlardır:
- Sözleşme ve Teknik Şartname (SRS) Denetimi: Sözleşmedeki teslim takvimi, faz (milestone) tanımları, kabul kriterleri, cezai şart maddeleri ve FSEK m. 52 hak devri klozları incelenir.
- İş Sahibinin Edimlerinin Kontrolü: Yüklenicinin "iş sahibi bilgileri vermedi, ödemeyi geciktirdi" savunmasına sığınmaması için tüm bilgi/belge teslimlerinin ve ödemelerin tam yapıldığı teyit edilir.
- Dijital İzlerin ve Yazışmaların Yedeklenmesi: E-postalar, WhatsApp/Slack/Teams proje gruplarındaki yazışmalar, Jira/Trello görev kartları, Figma tasarımları ve toplantı tutanakları zaman damgalı olarak arşivlenir.
- HMK m. 400 / m. 403 Delil Tespiti Başvurusu: Karşı taraf uyandırılmadan mahkeme kanalıyla sunucu ve kod imajı aldırılarak tamamlanma oranı ve ayıplar bilirkişi raporuna bağlanır.
- Noter Kanalıyla Mehilli İhtar veya Doğrudan Dönme Bildirimi: TTK m. 18/3 uyarınca tacirler arası fesih ve dönme ihbarlarının noter aracılığıyla yapılması zorunludur.
- Zorunlu Arabuluculuk ve Asliye Ticaret Mahkemesi Davası: Arabuluculuk süreci işletilerek ödenen bedellerin avans faiziyle iadesi, menfi zarar (ikame yazılım farkı) ve cezai şart talepli alacak davası ikame edilir.
XII. Sonuç
Özel yazılım, kurumsal kaynak planlama (ERP), mobil uygulama ve e-ticaret altyapı projeleri, hukuki vasıflandırma bakımından 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun eser sözleşmesi hükümlerine (TBK m. 470 vd.) ve 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun mali hak devri kurallarına (FSEK m. 48, 52) tabidir. Çalışmamızda incelenen temel hukuki ilkeler şu şekilde özetlenmektedir:
- Sonuç Taahhüdü Esastır: Yazılım geliştirme sözleşmelerinde yüklenici yalnızca kod yazmak için mesai harcamayı değil, teknik şartnameye uygun ve ticari amaca elverişli biçimde çalışan bir dijital eseri teslim etmeyi taahhüt eder.
- TBK m. 473 Erken Müdahale İmkanı Sağlar: Yüklenicinin ara fazları geciktirmesi nedeniyle projenin vadesinde bitirilemeyeceği açıkça anlaşılıyorsa, iş sahibi nihai teslim tarihini beklemeksizin sözleşmeden dönebilir.
- HMK m. 400 Delil Tespiti Davanın Omurgasıdır: Dijital delillerin silinme riskine karşı ihtarname öncesinde mahkeme kanalıyla sunucu ve kaynak kodlar üzerinde adli bilişim/yazılım bilirkişisi incelemesi yaptırılması ispat külfetinin yerine getirilmesini sağlar.
- İşlevsiz Kısmi Yazılım İçin Bedel Ödenmez: Bölünmez bir bütün olan yazılımın yarım bırakılması ve iş sahibinin mevcut kodlardan hiçbir ticari fayda sağlayamaması halinde, ödenen tüm peşinat ve faz ödemeleri ticari avans faiziyle geri alınır; ayrıca üçüncü bir yazılım şirketine ödenen ikame tamamlama farkı menfi zarar olarak talep edilebilir.
- FSEK m. 52 Şekil Şartına Uyulmalıdır: Kaynak kodların ve işleme/çoğaltma/yayma/umuma iletim haklarının iş sahibine geçmesi için sözleşmede bu mali hakların FSEK m. 52 uyarınca tek tek ve açıkça yazılı olarak devredilmiş olması zorunludur.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Somut hukuki sorunlarda uzman bir avukata danışılması tavsiye edilir. Makalede yer alan bilgiler, yayın tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuata dayanmakta olup, mevzuat değişiklikleri nedeniyle güncelliğini yitirebilir.
Kaynaklar ve Referanslar
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK m. 123-125, 179-182, 470-486 Eser Sözleşmesi Hükümleri)
- 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK m. 2, 21-25, 48, 52 Bilgisayar Programları ve Mali Hak Devri)
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK m. 400-405 Delil Tespiti Hükümleri)
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK m. 4, 5/A, 18/3, 23)
- Yargıtay Emsal Karar Arama Sistemi (11., 15. ve 6. Hukuk Daireleri İçtihatları)
Bu makale 2026-11-12 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
İlgili Makaleler
-
İnternet İçerik Kaldırma: Hukuki Süreç
5651 sayılı Kanun kapsamında internet içerik kaldırma süreçleri, sulh ceza hakimliğine başvuru usulleri, kişilik... -
Sosyal Medya Hesap Güvenliği: Hukuki Boyut
Sosyal medya hesaplarının çalınmasının hukuki boyutu, TCK m.243 bilişim sistemine girme, TCK m.244 sistemi engelleme ve... -
Erişim Engelleme Kararı ve İtiraz Yolları
5651 sayılı Kanun kapsamında erişim engelleme kararları, sulh ceza hakimliği ve BTK kararları, katalog suçlar (m.8),... -
Deepfake: Hukuki Sorumluluk ve Korunma
Deepfake teknolojisinin Türk Hukuku kapsamındaki yeri, 5237 sayılı TCK, 4721 sayılı TMK ve 6698 sayılı KVKK... -
E-Devlet Üzerinden Yapılabilecek Hukuki İşlemler
E-devlet üzerinden yapılabilecek hukuki işlemler, UYAP dava sorgulama, icra takibi, adli sicil belgesi alınması,...
Uygulamada Kritik Sorular ve Yanıtları
Siparişe dayalı özel yazılım, ERP uyarlama, mobil uygulama ve e-ticaret sitesi geliştirme sözleşmeleri, Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 470 ve devamı maddelerinde düzenlenen eser (istisna) sözleşmesi hükümlerine tabidir. Yüklenici yazılım şirketi, teknik şartnameye uygun ve hatasız çalışan bir dijital eseri meydana getirip teslim etmekle yükümlüdür. Yazılımın telif ve kaynak kod devri boyutu ise 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) hükümleriyle yönetilir.
Evet. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 473/1 hükmü uyarınca, yüklenicinin işe zamanında başlamaması veya sözleşme hükümlerine aykırı olarak işi geciktirmesi sebebiyle bütün tahminlere göre yazılımın kararlaştırılan zamanda bitirilemeyeceği açıkça anlaşılırsa, iş sahibi teslim için belirlenen günü beklemek zorunda olmaksızın sözleşmeden dönebilir. Tacirler arasındaki bu dönme bildiriminin TTK m. 18/3 gereğince noter aracılığıyla yapılması gerekir.
TBK m. 473 veya m. 475 kapsamında haklı nedenle sözleşmeden dönülmesi halinde sözleşme geçmişe etkili olarak tasfiye edilir. Yazılım projeleri bölünmez bir bütün kabul edildiğinden, yarım bırakılan ve iş sahibinin ticari olarak kullanamadığı kısmi kodlamalar için yüklenici bedel talep edemez. İş sahibi, ödediği tüm peşinat ve ara ödemeleri ödeme tarihlerinden itibaren işleyecek ticari avans faiziyle birlikte geri isteyebilir.
Yazılım, sunucu ve veritabanı kayıtları dijital ortamda bulunduğundan, uyuşmazlık çıktığında yüklenici tarafından saniyeler içinde silinebilir, erişime kapatılabilir veya geriye dönük değiştirilebilir. 6100 sayılı HMK m. 400 ve m. 403 uyarınca mahkeme kanalıyla uzman yazılım mühendisi bilirkişi marifetiyle yaptırılacak delil tespiti sayesinde kaynak kodların o anki imajı alınır ve tamamlanma oranı ile ayıplar resmi raporla güvenceye kavuşturulur.
Hayır, yeterli değildir. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) m. 52 uyarınca mali haklara dair sözleşmelerin yazılı olması ve devredilen hakların ayrı ayrı gösterilmesi geçerlilik şartıdır. Sözleşmede FSEK m. 21 işleme, m. 22 çoğaltma, m. 23 yayma ve m. 25 umuma iletim haklarının devredildiği tek tek yazılmamışsa ve kaynak kod teslimi açıkça kararlaştırılmamışsa, salt bedelin ödenmesi kaynak kodlar üzerinde değişiklik yapma hakkı vermez.
TBK m. 474 uyarınca iş sahibi, yazılımın tesliminden sonra işlerin olağan akışına göre imkan bulur bulmaz sistemi test etmek ve ayıpları uygun süre içinde yükleniciye bildirmek zorundadır. Her iki tarafın tacir olduğu ticari işlerde TTK m. 23/1-c hükmü gereğince açık ayıpların 2 gün, inceleme ile anlaşılabilen ayıpların ise 8 gün içinde bildirilmesi gerekir. Kullanım sırasında sonradan ortaya çıkan gizli ayıplar ise TBK m. 477 uyarınca öğrenildiği anda derhal ihbar edilmelidir.
Evet. TBK m. 125/3 ve m. 475/2 hükümleri uyarınca, yüklenicinin kusuruyla sözleşmeden dönülmesi halinde iş sahibi uğradığı menfi zararları talep edebilir. İlk sözleşme bedeli ile aynı teknik şartnamedeki işi tamamlamak üzere yeni yazılım şirketine ödenen makul bedel arasındaki fark (ikame sözleşme zararı), fatura ve sözleşme delilleriyle ilk yükleniciden tazminat olarak tahsil edilebilir.
Tarafların tacir olduğu yazılım geliştirme sözleşmelerinden doğan alacak ve tazminat davalarında görevli mahkeme 6102 sayılı TTK m. 4 ve m. 5 uyarınca Asliye Ticaret Mahkemesidir; FSEK kapsamındaki telif ve mali hak ihlallerinde ise Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi görevlidir. TTK m. 5/A gereğince konusu para alacağı ve tazminat olan ticari davalarda dava açılmadan önce zorunlu arabuluculuğa başvurulması dava şartıdır.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her somut olay kendine özgü koşullar içerdiğinden, bireysel hukuki değerlendirme için mutlaka bir avukata başvurulması tavsiye edilir.







