6698 Sayılı KVKK Kapsamında Kurumsal Uyum ve VERBİS Kayıt Yükümlülüğü
6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK), çalışan, müşteri, potansiyel müşteri, tedarikçi yetkilisi ve ziyaretçi dahil olmak üzere gerçek kişilere ait verileri tamamen veya kısmen otomatik olan ya da herhangi bir veri kayıt sisteminin parçası olmak kaydıyla otomatik olmayan yollarla işleyen tüm gerçek ve tüzel kişileri veri sorumlusu sıfatıyla kapsamına alır. Uygulamada sıkça düşülen en önemli yanılgı, VERBİS (Veri Sorumluları Sicil Bilgi Sistemi) kayıt istisnasının Kanunun tamamından muafiyet sağladığının düşünülmesidir. Oysa VERBİS istisnası yalnızca sicile kayıt bildirimini kapsar; tek çalışanlı bir şahıs işletmesi dahi aydınlatma yükümlülüğüne (m. 10), veri işleme şartlarına (m. 5–6), yurt dışı aktarım kurallarına (m. 9) ve veri güvenliği tedbirlerine (m. 12) uymak zorundadır.
1. Güncel VERBİS Kayıt Kriterleri ve İstisna Sınırları (KVKK m. 16)
KVKK m. 16 uyarınca kişisel verileri işleyen gerçek ve tüzel kişiler, veri işlemeye başlamadan önce Veri Sorumluları Siciline kaydolmak zorundadır; ancak Kişisel Verileri Koruma Kurulu işlenen verinin niteliği, sayısı ve faaliyet alanını gözeterek istisna getirmeye yetkilidir. Kurulun 2023/1154 ve 2025/1572 sayılı kararları doğrultusunda yürürlükte bulunan kayıt eşikleri şöyledir:
| Veri Sorumlusu Kategorisi | VERBİS Kayıt Zorunluluğu Doğuran Eşik | İstisna (Muafiyet) Koşulu |
|---|
| Genel Veri Sorumluları (Ana faaliyeti özel nitelikli veri olmayan şirket/işletmeler) | Yıllık çalışan sayısı 50 ve üzeri VEYA yıllık mali bilanço toplamı 100 milyon TL ve üzeri olmak. | Çalışan sayısının 50'den az VE yıllık mali bilanço toplamının 100 milyon TL'den az olması. |
| Ana Faaliyeti Özel Nitelikli Kişisel Veri İşleme Olanlar (Klinik, muayenehane, laboratuvar, eczane, OSGB vb.) | Yıllık çalışan sayısı 10 ve üzeri VEYA yıllık mali bilanço toplamı 10 milyon TL ve üzeri olmak (2025/1572 s. Karar). | Çalışan sayısının 10'dan az VE yıllık mali bilanço toplamının 10 milyon TL'den az olması. |
| Yurt Dışında Yerleşik Veri Sorumluları (Türkiye'deki kişilerin verilerini işleyen yabancı şirketler) | Çalışan veya bilanço sınırı aranmaksızın tamamı kayıtla yükümlüdür (Türkiye'de veri sorumlusu temsilcisi atayarak). | Genel istisna bulunmamaktadır. |
| Tam İstisna Tanınan Meslek ve Kuruluşlar | — | Noterler, avukatlar, SMMM ve YMM'ler, arabulucular, gümrük müşavirleri, dernek/vakıf/sendikalar (yalnızca ilgili mevzuat ve üyeleriyle sınırlı olmak üzere). |
Yıllık çalışan sayısının hesabında tamamlanmış bir yıl içinde en az 7 ay SGK Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamesinde bildirilen çalışan sayısının 50 (veya özel nitelikli ana faaliyette 10) ve üzerinde olması esas alınır. Yıllık mali bilanço toplamında ise ciro (net satış) değil, vergi dairesine sunulan gelir veya kurumlar vergisi beyannamesi ekindeki bilançonun aktif veya pasif büyüklüğü dikkate alınır.
2. 2024 Reformu Sonrası Yurt Dışına Veri Aktarımı ve Standart Sözleşme (KVKK m. 9)
7499 sayılı Kanun ile KVKK'nın 6. ve 9. maddelerinde yapılan ve Haziran–Eylül 2024 itibarıyla tam olarak yürürlüğe giren değişiklikler, Türkiye'deki işletmelerin dijital altyapı uyumunu kökten değiştirmiştir. İşletmelerin kullandığı yabancı merkezli kurumsal e-posta servisleri, bulut depolama sistemleri, CRM yazılımları, uluslararası ERP çözümleri ve bulut tabanlı İK platformları, sunucuları Türkiye dışında bulunduğundan hukuken kişisel verilerin yurt dışına aktarılması niteliğindedir.
Yeni kademeli aktarım rejiminde hedef ülke hakkında Kurulca verilmiş bir yeterlilik kararı bulunmuyorsa, veri sorumlusu veya veri işleyen; KVKK m. 5 ve m. 6'daki işleme şartlarından birinin varlığı kaydıyla uygun güvencelerden birini sağlamak zorundadır. Uygulamada en işlevsel araç KVK Kurumu tarafından ilan edilen matbu Standart Sözleşme metinlerinin (Veri Sorumlusundan Veri Sorumlusuna, Veri Sorumlusundan Veri İşleyene vb. dört modül) değiştirilmeksizin imzalanmasıdır. Kritik kural şudur: İmzalanan Standart Sözleşme, imzaların tamamlanmasından itibaren 5 iş günü içinde fiziki olarak, KEP üzerinden veya Standart Sözleşme Bildirim Modülü aracılığıyla KVK Kurumu'na bildirilmek zorundadır. Bildirim yükümlülüğünün ihlali için KVKK m. 18/1-d kapsamında müstakil idari para cezası öngörülmüştür. Açık rızaya dayanarak yurt dışına veri aktarımı ise artık yalnızca arızi (düzenli olmayan, tek veya birkaç seferlik) işlemlerle sınırlandırılmıştır.
3. Kişisel Veri İşleme Envanteri, Saklama ve İmha Politikası
Sicile kayıtla yükümlü her veri sorumlusu, iş süreçlerine bağlı olarak gerçekleştirdiği veri işleme faaliyetlerini; veri kategorisi, işleme amacı, hukuki sebebi (KVKK m. 5/2-a kanunlarda öngörülme, m. 5/2-c sözleşmenin ifası, m. 5/2-ç hukuki yükümlülük, m. 5/2-f meşru menfaat vb.), aktarılan alıcı grupları, azami saklama süresi ve alınan güvenlik tedbirleriyle eşleştiren Kişisel Veri İşleme Envanteri hazırlamak zorundadır. Envantere dayalı olarak hazırlanan Saklama ve İmha Politikası uyarınca saklama süresi dolan veriler en geç 6 aylık periyotlarla silinmeli, yok edilmeli veya anonim hale getirilmeli; bu işlemlere ilişkin kayıtlar en az 3 yıl saklanmalıdır.
4. Aydınlatma, Çerez (Cookie) Uyumu ve Veri Güvenliği Tedbirleri
- Katmanlı Aydınlatma ve Açık Rıza Ayrımı: KVKK m. 10 uyarınca veri sorumlusunun kimliği, verilerin hangi amaçla işleneceği, kimlere aktarılacağı, toplama yöntemi, hukuki sebebi ve KVKK m. 11 kapsamındaki ilgili kişi hakları veri sahibine açıkça bildirilmelidir. Kanuni işleme şartlarından biri (örneğin iş sözleşmesi veya fatura düzenleme zorunluluğu) varken ayrıca açık rıza alınması Kurul tarafından 'hakkın kötüye kullanımı ve yanıltıcı işlem' olarak değerlendirilmektedir.
- Web Sitesi Çerez Yönetimi: Sitenin çalışması için zorunlu olan çerezler dışındaki işlevsel, performans/analitik ve reklam/pazarlama çerezleri, kullanıcı siteye girdiğinde varsayılan olarak pasif olmalı ve kullanıcının özgür iradesiyle vereceği aktif onaya (opt-in) bağlanmalıdır.
- Veri İhlali Bildirimi (72 Saat Kuralı): İşlenen kişisel verilerin kanuni olmayan yollarla başkaları tarafından elde edilmesi (fidye yazılımı saldırısı, yetkisiz erişim, yanlış alıcıya toplu veri gönderimi vb.) hâlinde veri sorumlusu bu durumu öğrendiği tarihten itibaren en geç 72 saat içinde KVK Kurulu'na ve makul olan en kısa sürede ilgili kişilere bildirmekle yükümlüdür (KVKK m. 12/5).
5. İlgili Kişi Başvuru Yönetimi (KVKK m. 11–13) ve Veri İşleyen Sözleşmeleri
KVKK m. 11 uyarınca her veri sahibi veri sorumlusuna başvurarak kendisiyle ilgili kişisel veri işlenip işlenmediğini öğrenme, işlenmişse bilgi talep etme, verilerin düzeltilmesini veya silinmesini isteme ve münhasıran otomatik sistemler vasıtasıyla analiz edilmesi suretiyle aleyhine bir sonucun ortaya çıkmasına itiraz etme hakkına sahiptir. Veri sorumlusu, yazılı veya kayıtlı elektronik posta (KEP) ya da sistemde kayıtlı e-posta adresi üzerinden iletilen bu başvuruları en geç 30 gün içinde gerekçeli biçimde yanıtlamak zorundadır (KVKK m. 13). Ayrıca mali müşavirlik ofisleri, bordro/İK firmaları, çağrı merkezleri, kargo şirketleri ve yazılım bakım sağlayıcıları gibi dış tedarikçilerle KVKK m. 12/2 uyarınca müşterek sorumluluğu düzenleyen yazılı Veri İşleyen ve Gizlilik Sözleşmeleri akdedilmesi, olası bir Kurul incelemesinde kusur ve özen denetiminin temel dayanağını oluşturur.