Yazılı Tahliye Taahhütnamesinin Hukuki Niteliği ve Geçerlilik Şartları (TBK m. 352/1)
Türk kira hukukunda konut ve çatılı işyeri kiralarında kural olarak kira süresinin bitimi kiraya verene sözleşmeyi kendiliğinden sona erdirme hakkı tanımaz (6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 347). Kiraya verenin bildirim veya dava yoluyla kira sözleşmesini sona erdirebilmesi kanunda sınırlı sayıda (numerus clausus) sayılan tahliye sebeplerinin varlığına bağlıdır. Uygulamada en sık başvurulan sona erdirme sebeplerinden biri, TBK m. 352/1 hükmünde düzenlenen yazılı tahliye taahhütnamesidir. Anılan madde uyarınca kiracı, kiralananın teslim edilmesinden sonra, kiraya verene karşı kiralananı belli bir tarihte boşaltmayı yazılı olarak üstlendiği hâlde boşaltmamışsa kiraya veren, kira sözleşmesini bu tarihten başlayarak bir ay içinde icraya başvurmak veya dava açmak suretiyle sona erdirebilir.
1. Yazılı Şekil Şartı, Bizzat Kiracı İmzası ve Mecburi Dava Arkadaşlığı
TBK m. 352/1 kapsamında tahliye taahhütnamesinin geçerliliği adi yazılı şekle tabidir. Belgenin noterlikçe düzenlenmesi veya imzasının noter tarafından onaylanması zorunlu bir geçerlilik şartı değildir; ancak ispat ve icra hukuku bakımından kritik sonuçlar doğurur. Sözlü olarak verilen tahliye sözleri, ıslak imza veya 5070 sayılı Kanun kapsamında güvenli elektronik imza taşımayan WhatsApp, SMS ya da standart e-posta yazışmaları tahliye taahhüdü olarak kabul edilmez.
Taahhütnamenin bizzat kira sözleşmesinin tarafı olan kiracı tarafından imzalanması şarttır. Kiralananda kiracı ile birlikte oturan aile bireylerinin veya alt kiracının imzaladığı taahhütname asıl kiracıyı bağlamaz. Kira sözleşmesinde birden fazla kiracı (birlikte kiracılık) bulunuyorsa tahliye borcu bölünemez nitelikte olduğundan kiracılar arasında mecburi takip ve dava arkadaşlığı vardır; taahhütnamenin tüm kiracılar tarafından imzalanmış olması zorunludur. Vekil aracılığıyla tahliye taahhüdü verilecekse vekaletnamede bu konuda açık yetkinin bulunması aranır. Tüzel kişi (anonim veya limited şirket) kiracılarda ise taahhütname, imza sirkülerine göre şirketi temsile yetkili organ veya temsilciler tarafından şirket kaşesi altında imzalanmalıdır.
2. Kiralananın Tesliminden Sonra Düzenlenme Kuralı ve Serbest İrade
Kanun koyucu, konut veya işyeri arayışı içindeki kiracının taşınmazı kiralayabilmek amacıyla baskı (müzayaka) altında kalarak peşinen tahliye taahhüdü imzalamasını önlemek istemiştir. Bu nedenle geçerli bir taahhütnamenin kiralananın kiracıya fiilen teslim edilmesinden sonra düzenlenmiş olması emredici bir şarttır. Kira sözleşmesiyle aynı tarihi taşıyan veya sözleşme tarihinden önce düzenlenmiş olan tahliye taahhütnameleri kesin hükümsüzdür (mutlak butlan). Üstelik Yargıtay uygulamasında belirleyici olan an yalnızca kira sözleşmesinin imza tarihi değil, anahtarın kiracıya teslim edilip taşınmazın kullanımına sunulduğu fiili teslim anıdır. Kira sözleşmesi 1 Mayıs'ta imzalanmış ancak taşınmazdaki tadilat nedeniyle anahtar 20 Mayıs'ta teslim edilmişse, 10 Mayıs tarihli bir tahliye taahhütnamesi de teslimden önce verildiği için geçersiz sayılır.
3. Tahliye Tarihinin Belirliliği ve Beyaza İmza (Boş Kağıda İmza) İçtihadı
Tahliye taahhütnamesinde kiralananın boşaltılacağı tarihin açık, net ve tereddüde yer vermeyecek şekilde (gün, ay ve yıl olarak) gösterilmesi gerekir. Düzenleme tarihi ile tahliye tarihi birbirinden farklı iki unsurdur. Uygulamada en yoğun uyuşmazlık, kiracının kira sözleşmesi yapılırken tarih kısımları boş bırakılmış bir tahliye taahhütnamesine imza atması (beyaza imza / açığa imza) ve bu tarihlerin daha sonra kiraya veren tarafından doldurulması halinde yaşanmaktadır.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun yerleşik içtihatlarına göre, boş kağıda kendi iradesiyle imza atan kimse (kiracı), belgenin üst kısmının aralarındaki anlaşmaya aykırı olarak sonradan doldurulduğu iddiasını 6100 sayılı HMK m. 200 ve m. 201 uyarınca yazılı delille (senetle) ispatlamak zorundadır; bu hususta tanık dinletilemez. Kiracı elinde taahhütnamenin sözleşme anında boş olarak teslim edildiğini gösteren yazılı bir teslim tutanağı, dekont açıklaması veya yazılı yazışma bulunmadıkça salt 'boş imzaladım' savunmasıyla belgenin geçersizliğini sağlayamaz. Buna karşılık taahhütname adi yazılı şekilde düzenlenmişse, kiracının icra takibine itiraz ederken imzayı veya tarihi açıkça inkar etmesi durumunda İcra Hukuk Mahkemesi dar yetkili olduğundan imza incelemesi yapamaz; kiraya verenin Sulh Hukuk Mahkemesinde genel hükümlere göre dava açması gerekir.
| Değerlendirme Kriteri | Adi Yazılı Tahliye Taahhütnamesi | Noterlikçe Düzenlenen / Onaylanan Taahhütname |
|---|
| Geçerlilik Şekli (TBK m. 352/1) | Geçerlidir (yazılı şekil şartını sağlar). | Geçerlidir (resmi senet / onaylama güvencesi taşır). |
| İmza İnkarının İcra Takibine Etkisi | Kiracı imzaya veya tarihe açıkça itiraz ederse İcra Hukuk Mahkemesinde itirazın kaldırılması istenemez; Sulh Hukuk Mahkemesinde dava açılır. | İİK m. 275 uyarınca imza ve tarih noterlikçe tasdikli olduğundan İcra Hukuk Mahkemesinden doğrudan itirazın kaldırılması ve tahliye talep edilebilir. |
| Tarihin Sonradan Doldurulması İddiası | Sıklıkla ileri sürülür; ancak ispat yükü yazılı delille kiracıdadır (HMK m. 201). | Düzenleme tarihi noter yevmiye kaydıyla resmi olarak sabit olduğundan ileri sürülemez. |
| Maliyet ve Pratiklik | Noter harcı ve masrafı doğmaz. | Noter harç ve değerli kağıt bedeline tabidir. |
4. Aile Konutu İtirazı ve Eşin Açık Rızası (TMK m. 194)
Kiralanan taşınmaz eşlerin bütün yaşam faaliyetlerini gerçekleştirdiği aile konutu niteliğindeyse, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 194/1 hükmü devreye girer. Bu hükme göre eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça aile konutu ile ilgili kira sözleşmesini feshedemez. Kira sözleşmesinde taraf gözükmeyen eş, kiraya verene yapacağı tek taraflı bildirimle sözleşmenin tarafı sıfatını kazanabilir (TMK m. 194/4). Yargıtay Hukuk Genel Kurulu içtihatları uyarınca, kiracı olmayan eşin açık rızası alınmaksızın verilen tahliye taahhütnamesine karşı ilgili eş Aile Mahkemesinde aile konutu tespiti ve tahliye taahhüdünün iptali davası açtığında, tahliye davasına veya takibine bakan mahkeme bu davayı bekletici mesele yapmak zorundadır.
5. Bir Aylık Hak Düşürücü Süre, İcra Takibi (İİK m. 272) ve Zorunlu Arabuluculuk
Kiracı taahhüt ettiği tarihte taşınmazı boşaltmazsa kiraya veren, tahliye tarihinden itibaren 1 ay içinde iki yoldan birine başvurabilir:
- İcra Dairesinde İlamsız Tahliye Takibi (İİK m. 272 — Örnek No: 14): İcra dairesi kiracıya taşınmazı 15 gün içinde tahliye etmesi, itirazı varsa 7 gün içinde bildirmesi için tahliye emri gönderir. İcra dairesinden doğrudan başlatılan İİK m. 272 ilamsız tahliye takibinde başvuru aşamasında zorunlu arabuluculuk dava şartı aranmaz. Kiracı 7 gün içinde itiraz etmezse takip kesinleşir ve zorla tahliye uygulanır.
- Sulh Hukuk Mahkemesinde Tahliye / İtirazın İptali Davası: Kiraya veren doğrudan Sulh Hukuk Mahkemesinde tahliye davası açmak isterse veya kiracının adi yazılı taahhütnameye itirazı üzerine Sulh Hukuk Mahkemesinde itirazın iptali davası açacaksa, 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/B uyarınca dava açmadan önce dava şartı arabuluculuğa başvurması zorunludur.
- Sürenin Uzatılması (TBK m. 353): Kiraya veren, en geç 1 aylık dava açma süresi içinde kiracıya yazılı bildirimde bulunarak dava açacağını bildirirse, dava açma süresi bir kira yılı için uzamış sayılır.