Özet
Ticari finansman, faktoring, proje hakediş devri ve borç tasfiyesi süreçlerinin temel mekanizması olan alacağın devri (temliki) kurumunun 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 183–194 kapsamındaki hukuki rejimi; borçlunun rızası aranmaksızın yapılan tasarruf işleminin TBK m. 184/1 uyarınca tabi olduğu kesin yazılı şekil şartı ve şekle tabi olmayan devir sözü verme (m. 184/2) ayrımı; müstakbel alacakların devrinde belirlenebilirlik koşulu; sözleşmesel temlik yasağı klozlarının (pactum de non cedendo) geçerliliği ile TBK m. 183/2'deki "yazılı borç tanıması" iyiniyet istisnası; devrin borçluya ihbarı, borçlunun def'ileri ileri sürme hakkı (TBK m. 186–188) ve ivazlı devirde devredenin alacağın varlığından (veritas nominis) ve ancak üstlenmişse ödeme gücünden (bonitas nominis) sorumlu tutulduğu tekeffül hükümleri (TBK m. 191–193) ayrıntılı olarak incelenmektedir.
Bu makale son olarak 13 Kasım 2026 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez.
I. Giriş — Ticari Nakit Akışında Alacağın Devri ve Uygulama Riskleri
Ticari hayatta işletmeler henüz vadesi gelmemiş veya tahsili zaman alan ticari alacaklarını nakde çevirmek, taşeron ya da tedarikçi borçlarını kapatmak ya da banka/faktoring finansmanına teminat göstermek amacıyla sıklıkla alacağın devri (eski kanundaki adıyla alacağın temliki) yoluna başvurur. İnşaat müteahhitlerinin hakedişlerini malzeme tedarikçilerine devretmesi, e-ticaret satıcılarının pazaryeri alacaklarını finansman kuruluşlarına aktarması veya şirket devirlerinde ticari alacak portföyünün yeni kuruma geçirilmesi bunun en yaygın örnekleridir.
İlk bakışta basit bir evrak imzası gibi görünen alacağın devri işlemi, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) 183 ila 194. maddeleri arasında son derece keskin şekil, yetki ve sorumluluk kurallarına bağlanmıştır. Yazılı şekil şartına uyulmaması, temel sözleşmede gizlenmiş bir temlik yasağı klozunun gözden kaçırılması, devrin borçluya zamanında noterden ihbar edilmemesi veya devredilen alacağın sonradan tahsil edilememesi halinde tekeffül sınırlarının bilinmemesi, alacaklıya hem tahsilat hakkını hem de verdiği bedeli kaybetme tehlikesi yaşatır. Borçlar Hukuku ve Ticaret ve Şirketler Hukuku pratiğinde teminat işlemleriyle yakın ilişkili bu konuyu Kefalet Sözleşmesi Türleri ve Sorumluluk başlıklı rehberimizle birlikte incelemek yararlı olacaktır.
II. TBK m. 183 Çerçevesinde Alacağın Devri, Tasarruf İşlemi Niteliği ve Müstakbel Alacaklar
6098 sayılı TBK m. 183/1 uyarınca; kanun, sözleşme veya işin niteliği engel olmadıkça alacaklı, borçlunun rızasını aramaksızın alacağını üçüncü bir kişiye devredebilir. Bu hükmün en önemli özelliği, borçlunun onayına ihtiyaç duyulmamasıdır; çünkü alacaklı, kendi malvarlığı aktifinde yer alan bir alacak hakkı üzerinde tasarruf yetkisine sahiptir ve borçlu açısından borcu kime ödeyeceğinin kural olarak hukuki durumu ağırlaştırıcı bir etkisi yoktur (borcun naklinden en temel farkı budur; borcun üstlenilmesinde alacaklının rızası şarttır). Bu konuda ayrıntılı bilgi için Özel Ölçü Mobilya, Mutfak ve İç Mimarlık Sözleşmelerinde (TBK m. 470 Eser Sözleşmesi) Teslim Gecikmesi, Montaj Ayıbı ve Revizyon Fark Bedeli başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
Alacağın devri bir tasarruf işlemidir; yani sözleşme imzalandığı anda alacak hakkı bütün bağlı yan hakları ve öncelik haklarıyla birlikte (kişiye sıkı sıkıya bağlı olanlar hariç, TBK m. 189) eski alacaklının (temlik eden) malvarlığından çıkar ve doğrudan devralanın (temlik alan) malvarlığına geçer. Uygulamada sıklıkla merak edilen müstakbel (gelecekte doğacak) alacakların devri de Türk hukukunda geçerlidir. Örneğin bir kiraya verenin gelecek iki yıllık kira alacaklarını veya bir yüklenicinin devam eden inşaat sözleşmesinden ileride doğacak hak edişlerini önceden devretmesi mümkündür. Ancak Yargıtay kararları uyarınca müstakbel alacağın devrinin geçerli olabilmesi için devir anında alacağın konusunun, borçlusunun ve hukuki temelinin belirli veya belirlenebilir olması şarttır; belirsiz bir "tüm gelecekteki kazançlarımın devri" ibaresi TMK m. 23 ve belirlilik ilkesi gereği geçersizdir. Bu konuda ayrıntılı bilgi için İkinci El Araç Satışında Gizli Ayıp (Kilometre Düşürme, Ağır Hasar) ve Ekspertiz Sorumluluğu başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
III. TBK m. 184 Kesin Yazılı Şekil Şartı ve Devir Sözü Verme Ayrımı
Türk hukukunda alacağın devrinin geçerliliği kanunen sıkı bir şekil şartına bağlanmıştır:
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 184:
"Alacağın devrinin geçerliliği, yazılı şekilde yapılmış olmasına bağlıdır.
Alacağın devri sözü verme şekle bağlı değildir."
Bu madde uygulamada iki çok kritik sonuç doğurur: İlk olarak, adi yazılı şekil yeterlidir; noter tasdiki kural olarak zorunlu değildir (ancak tarih ispatı ve haciz sıralaması bakımından noter düzenlemesi büyük avantaj sağlar). Sözlü yapılan, sadece WhatsApp üzerinden konuşulan veya ıslak/güvenli elektronik imzası bulunmayan basit e-posta ekleriyle geçiştirilen temlikler TBK m. 184/1 uyarınca kesin hükümsüzdür (yok hükmündedir). Dikkat edilmesi gereken bir diğer nokta da imza şartıdır: Tasarruf işlemi niteliğindeki devir belgesinin mutlaka devreden alacaklı (temlik eden) tarafından imzalanması zorunludur (TBK m. 14). İkinci olarak, TBK m. 184/2 uyarınca henüz alacağı fiilen devretmeyip ileride devretmeyi borçlanmak anlamına gelen "alacağın devri sözü verme" (taahhüt işlemi) şekle bağlı değildir; sözlü olarak da ispatlanabilir ama kendi başına alacağı karşı tarafa geçirmez, yalnızca devir borcunu ifaya zorlama hakkı verir.
IV. Temlik Yasağı Klozları (Pactum de Non Cedendo) ve TBK m. 183/2 İstisnası
Büyük kurumsal alıcılar, inşaat işverenleri ve zincir mağazalar, ticari tedarik veya eser sözleşmelerine genellikle "Yüklenici/Satıcı, işbu sözleşmeden doğan alacaklarını işverenin yazılı ön izni olmaksızın üçüncü kişilere devir ve temlik edemez" şeklinde bir temlik yasağı klozu (pactum de non cedendo) koyarlar. Amaçları, alacakların üçüncü kişilere veya faktoring şirketlerine geçerek muhatap karmaşası yaratmasını ve olası ayıp/gecikme kesintilerinde takas imkanının zorlaşmasını önlemektir.
TBK m. 183/1 uyarınca sözleşme engel olursa alacak devredilemez; dolayısıyla geçerli bir temlik yasağı klozu mevcutsa ve işveren rıza vermemişse, üçüncü kişiye yapılan temlik kural olarak borçluya karşı hüküm doğurmaz (geçersizdir). Ancak kanun koyucu, dürüst bir üçüncü kişi temlik alanın tuzağa düşürülmesini önlemek amacıyla TBK m. 183/2'de hayati bir istisna getirmiştir:
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 183/2:
"Borçlu, devir yasağı içermeyen yazılı bir borç tanımasına güvenerek alacağı devralmış olan üçüncü kişiye karşı, alacağın devredilemeyeceğinin kararlaştırılmış bulunduğu savunmasını ileri süremez."
Bu kural ticari hayatta devasa bir korumadır! Örneğin bir alt yüklenici ile ana müteahhit arasındaki sözleşmede temlik yasağı bulunsun; ancak ana müteahhit alt yükleniciye üzerinde temlik yasağına dair hiçbir kayıt olmayan yazılı bir hakediş onay belgesi, cari hesap mutabakatı veya borç ikrarı vermiş olsun. Üçüncü kişi tedarikçi veya faktoring firması, bu temiz yazılı borç tanımasına iyiniyetle güvenerek alacağı devralırsa, artık ana müteahhit "bizim esas sözleşmemizde temlik yasağı vardı" savunmasını bu üçüncü kişiye karşı ileri süremez ve borcu doğrudan devralana ödemek zorunda kalır.
V. Borçluya İhbar (TBK m. 186), İyiniyetle İfa ve Def'ilerin İleri Sürülmesi (TBK m. 188)
Alacağın temliki borçlunun rızası olmadan tamamlandığı için, kanun borçlunun durumunun ağırlaştırılmaması adına iki temel güvence getirmiştir. Birincisi iyiniyetli ödemenin korunmasıdır (TBK m. 186): Alacağın devredildiği borçluya devreden veya devralan tarafından bildirilmedikçe, borçlu önceki alacaklıya (veya alacak birden çok kez devredilmişse kendisine önce bildirilen devralana) iyiniyetle ödemede bulunarak borcundan kurtulur! Bu nedenle alacağı devralan kişi, temlik sözleşmesini imzaladığı gün vakit kaybetmeden borçluya noter aracılığıyla (veya KEP/iadeli taahhütlü tebligatla) temlik ihbarnamesi göndermelidir.
İkinci güvence ise borçlunun savunma (def'i) haklarının korunmasıdır (TBK m. 188). Borçlu, devri öğrendiği sırada devredene karşı sahip olduğu tüm savunmaları (örneğin alacağın zamanaşımına uğradığı, malın ayıplı olduğu, sözleşmeden doğan gecikme cezası veya takas hakkı bulunduğu iddialarını) aynı şekilde yeni alacaklıya (temlik alana) karşı da ileri sürebilir. Hatta devir anında henüz muaccel olmamış ama devri öğrendiği anda veya daha önce doğmuş olan takas hakkını dahi, devredilen alacaktan önce veya aynı anda muaccel olmuşsa devralana karşı takas olarak kullanabilir.
| Devir Türü (TBK m. 191–192) | Alacağın Varlığından Sorumluluk (Veritas Nominis) | Borçlunun Ödeme Gücünden Sorumluluk (Bonitas Nominis) | Talep Edilebilecek Azami Tutar (TBK m. 193) |
|---|---|---|---|
| İvazlı (Karşılıklı) Devir | Devreden kanunen sorumludur (tekeffül vardır). | Sorumlu değildir (ancak sözleşmede açıkça üstlenilmişse sorumludur). | Ödenen karşılık + faiz + devir ve borçluya takip giderleri. |
| İvazsız (Karşılıksız) Devir | Devreden sorumlu değildir (TBK m. 191/2). | Sorumlu değildir. | Bağışlama hükümleri saklıdır; kural olarak tekeffül istenemez. |
| İfa Uğruna Devir (TBK m. 192) | Alacak tahsil edildiği ölçüde borç düşer. | Borçlu ödemezse asıl borçlu sıfatıyla devreden yine sorumludur. | Asıl borcun ödenmeyen bakiyesi doğrudan devredenden istenir. |
VI. İvazlı ve İvazsız Devirde Tekeffül Sorumluluğu (TBK m. 191–193)
Alacağı satın alan veya kendi alacağına karşılık temlik alan tarafın en sık yaşadığı hayal kırıklığı, borçluya başvurduğunda alacağın aslında hiç doğmadığını, daha önce ödenip kapatıldığını ya da borçlunun iflas edip ödeme gücünü yitirdiğini öğrenmesidir. Bu aşamada 6098 sayılı TBK m. 191–193 devreye girer:
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 191/1 ve m. 192:
"(m. 191/1) Alacak bir edim karşılığında devredilmişse devreden, devir sırasında alacağın varlığını ve borçlunun ödeme gücüne sahip olduğunu değil, yalnızca alacağın varlığını tekeffül etmiş olur; borçlunun ödeme gücünden sorumlu olması, ayrıca bunu üstlenmiş olmasına bağlıdır.
(m. 192) Alacaklı, alacağını borcunu ifa etmek üzere devretmiş olup da bu tutar borcundan indirilmemişse, diğer taraf, borçlunun ödemediği kısmı devredenden isteyebilir."
Bu hükümler arasındaki ayrım son derece nettir: Alacak bir satış bedeli veya mal/hizmet edimi karşılığında (ivazlı) devredilmişse, devreden yalnızca alacağın devir anında hukuken var olduğunu (örneğin faturanın sahte olmadığını, borcun daha önce ödenmediğini, borçlunun itfa veya geçersizlik def'inin bulunmadığını) kanunen tekeffül eder. Buna karşılık devreden, borçlunun mali açıdan parayı ödeyebilecek durumda olduğunu (ödeme gücünü / bonitas nominis) kanunen üstlenmiş sayılmaz! Eğer devralan, borçlu iflas ettiğinde dönüp devredene başvurmak istiyorsa, temlik sözleşmesine açıkça "Devreden, borçlunun vadedeki ödeme gücünü de ayrıca ve müteselsilen tekeffül eder" kaydını koymalı ya da işlemi borcu sona erdiren ifa yerine devir değil, tahsil edildiği kadar borcu düşüren ifa uğruna (tahsile yönelik) devir (TBK m. 192) olarak kurgulamalıdır.
Tekeffül sorumluluğu doğduğunda devralan, TBK m. 193 gereğince devredenden üç kalemi isteyebilir: (1) Devir karşılığı olarak ödediği bedeli (ifanın tamamı yerine devir için verdiği gerçek bedeli) ve faizini; (2) Devir için yaptığı noter ve benzeri masrafları; (3) Devraldığı alacağı borçludan tahsil etmek için yaptığı ve sonuçsuz kalan dava ve icra takip giderlerini (ayrıca kusurunu ispat edemediği sürece devreden aşkın zarardan sorumludur).
VII. Kamu İhale Hakedişleri, Faktoring ve İcra Haczi (İİK m. 89) İle Çatışma
Ticari hayatta alacağın devrinde en sık yaşanan çatışmalardan biri, devredilen alacak üzerine daha sonra başka bir alacaklı tarafından 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK) m. 89 kapsamında birinci haciz ihbarnamesi gönderilmesidir. Temel hukuk kuralı şudur: Tasarruf işlemi olan alacağın devri imzalandığı anda alacak eski alacaklının malvarlığından kesin olarak çıkmış sayılır. Dolayısıyla temlik sözleşmesinden sonraki bir tarihte eski alacaklının borçları için borçluya gönderilen İİK m. 89 haciz ihbarnamesi o alacağı artık yakalayamaz (borçlu "alacak hacizden önce üçüncü kişiye temlik edilmiştir" itirazında bulunur).
Ancak uygulamada sahte ve geriye dönük (muvazaalı) adi yazılı temlik belgeleri düzenlenerek icra takiplerinin boşa çıkarılmasını önlemek adına Yargıtay, adi yazılı temlik belgesinin tarihinin üçüncü kişilere (haciz alacaklısına) karşı ispat edilebilmesi için HMK m. 205 anlamında resmi tarih (noter onayı, resmi daireye ibraz veya banka/vergi dairesi tarihli kaydı) aramaktadır. Bu nedenle yüksek tutarlı alacak temliklerinin mutlaka noterde düzenlenmesi veya imza onayı yaptırılması, hem haciz çatışmalarında önceliği korur hem de 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu kapsamındaki idare hakediş devirlerinde idarelerin aradığı noter şartını karşılar.
VIII. Yargıtay Hukuk Dairelerinin Alacağın Temliki Konusundaki Yerleşik İlkeleri
Alacağın devri sözleşmelerinin geçerliliği, temlik yasağı savunmaları ve tekeffül sorumluluğu davalarında Yargıtay Hukuk Dairelerinin yerleşik karar ilkeleri şu şekildedir:
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi ve 6. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (Yazılı Şekil ve İhbar):
"TBK m. 184/1 gereğince alacağın devrinin geçerliliği yazılı şekle tabi olup bu şekil bir geçerlilik (sıhhat) şartıdır; yazılı sözleşme olmaksızın sadece fatura üzerine yazılan tek taraflı şerhler veya sözlü beyanlar geçerli bir devir doğurmaz. Geçerli yazılı temlik borçlunun rızasına bağlı olmamakla birlikte, borçluya bildirilinceye kadar borçlunun devredene iyiniyetle yaptığı ödeme kendisini borçtan kurtarır."
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (Temlik Yasağı ve Yazılı Borç Tanıması):
"Asıl sözleşmede alacağın devrini yasaklayan bir hüküm bulunması halinde devir borçluya karşı ileri sürülemez. Ancak borçlu, üzerinde temlik yasağına ilişkin hiçbir şerh bulunmayan bir hakediş icmali, mutabakat veya yazılı borç ikrarı belgesi düzenleyerek alacaklıya vermiş ve üçüncü kişi de bu belgeye güvenerek alacağı devralmışsa, borçlu TBK m. 183/2 gereğince temlik yasağı savunmasını devralana karşı ileri süremez."
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (İvazlı Devirde Tekeffül Sınırı):
"İvazlı devirde devreden, aksi kararlaştırılmadıkça yalnızca devir anında alacağın hukuken var olduğunu tekeffül eder; borçlunun ödeme gücünü üstlenmiş olmadıkça borçlunun aczi sebebiyle devredene rücu edilemez. Bununla birlikte alacağın varlığından yoksun olduğu (örneğin daha önce ödenmiş veya karşılıksız olduğu) anlaşılırsa, devralan TBK m. 193 çerçevesinde ödediği bedeli, faizini ve takip giderlerini devredenden geri isteyebilir."
IX. Pratik Uygulama: Alacağın Temliki Sözleşmesi, İhbarname ve Tekeffül Dava Dilekçesi
Alacak hakkını üçüncü kişiye devrederken ödeme gücünü de güvence altına alan TBK m. 183–191 uyumlu örnek temlik klozu ile var olmayan bir alacağın devredilmesi halinde açılacak tekeffül (TBK m. 193) dava dilekçesi taslağı aşağıdadır:
TEKEFFÜL DAVA DİLEKÇESİ VE TEMLİK KLOZU TASLAĞI — BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR
NÖBETÇİ ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ BAŞKANLIĞI'NA
(6098 sayılı TBK m. 191 ve m. 193 Uyarınca Tekeffül Sorumluluğuna Dayalı Alacak Taleplidir)
| DAVACI (TEMLİK ALAN) | : [Alacağı Devralan Şirket Unvanı, MERSİS/VKN, Adresi] |
| VEKİLİ | : Av. [Adı Soyadı, Baro Sicil No, Adresi] |
| DAVALI (TEMLİK EDEN) | : [Alacağı Devreden Şirket Unvanı, MERSİS/VKN, Adresi] |
| DAVA KONUSU | : Davalının ../../2025 tarihli Alacağın Devri Sözleşmesi ile ivaz karşılığı davacıya temlik ettiği [Borçlu Şirket] nezdindeki [Tutar] TL tutarındaki alacağın devir anında hukuken var olmadığı (önceden mahsup edildiği ve asıl sözleşmede temlik yasağı bulunduğu) anlaşıldığından, TBK m. 191 ve m. 193 gereğince ödenen [Bedel] TL karşılık bedelin, devir ve takip masraflarıyla birlikte ticari avans faiziyle tahsili talebidir. |
AÇIKLAMALAR :
1. İvazlı Alacak Devri: Davacı şirket, davalıya sattığı ticari emtia karşılığı [Bedel] TL'nin ödenmesi yerine geçmek üzere davalının üçüncü kişi [Borçlu Firma]'dan olan [Tutar] TL'lik alacağını ../../2025 tarihli yazılı Alacağın Devri Sözleşmesi ile devralmıştır (Ek-1: Temlikname). Durum borçluya noter ihtarnamesiyle ihbar edilmiştir (Ek-2).
2. Alacağın Var Olmaması ve Borçlunun İtirazı: Borçlu şirket nezdinde başlatılan icra takibi/alacak talebi üzerine borçlu, söz konusu faturaya konu alacağın temlik tarihinden önce davalı tarafından tahsil edilmiş/karşılıklı mahsupla kapatılmış olduğunu ve ayrıca esas sözleşmede yazılı temlik yasağı bulunduğunu belgeleriyle bildirmiştir (Ek-3: Borçlu İtirazı ve Cari Hesap Ekstresi).
3. TBK m. 191 ve m. 193 Uyarınca Tekeffül Sorumluluğu: İvazlı devirde devreden, devir sırasında alacağın varlığını ve geçerliliğini kanunen tekeffül eder. Devredilen alacak devir anında hukuken mevcut olmadığından davalı; davacının devir için ödediği karşılığı, faizini ve borçluya karşı sonuçsuz kalan takip giderlerini TBK m. 193 gereği ödemekle yükümlüdür. Zorunlu arabuluculuk süreci anlaşmazlıkla sonuçlanmıştır (Ek-4).
ÖRNEK GÜVENLİ ALACAĞIN DEVRİ (TEMLİK) VE ÖDEME GÜCÜ TEKEFFÜL KLOZU:
"Madde X — Alacağın Devri ve Çifte Tekeffül: Devreden, üçüncü kişi [Borçlu Unvanı] nezdinde doğmuş [Tarih/No]'lu faturalardan kaynaklanan toplam [Tutar] TL tutarındaki alacağını tüm fer'ileri ve teminatlarıyla birlikte TBK m. 183 vd. uyarınca Devralana devretmiştir. Devreden, bu alacağın üzerinde herhangi bir haciz, rehin veya temlik yasağı bulunmadığını, devir anında hukuken mevcut ve itirazsız olduğunu (veritas nominis) ve ayrıca borçlunun vade tarihindeki ödeme gücünü (bonitas nominis) TBK m. 191/1 kapsamında açıkça ve müteselsilen tekeffül ettiğini kabul ve beyan eder; işbu devir Devralanın asıl alacağına karşılık ifa uğruna (TBK m. 192) yapılmış olup tahsil edilmedikçe Devredenin borcu sona ermez."
SONUÇ VE İSTEM :
Yukarıda arz edilen nedenlerle; TBK m. 191 ve m. 193 gereğince davacının ödediği [Bedel] TL karşılığın, [Giderler] TL sonuçsuz kalan takip ve ihbar giderlerinin ödeme/temerrüt tarihlerinden itibaren işleyecek ticari avans faiziyle davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ederiz.
Davacı Vekili
Av. [Adı Soyadı]
İmza
X. Temlik Alan ve Borçlu İşletmeler İçin İşlem Güvenliği Kontrol Listesi
Alacak temliki işlemi yaparken hak kaybına veya çifte ödeme tehlikesine maruz kalmamak için hem devralanın hem de borçlunun uygulaması gereken adımlar şunlardır:
- Esas Sözleşmede Temlik Yasağı Taraması: Devralınacak alacağın dayandığı alt sözleşme incelenmeli; temlik yasağı varsa borçludan yazılı izin veya TBK m. 183/2 kapsamında temiz yazılı borç tanıması alınmalıdır.
- İfa Uğruna Devir ve Ödeme Gücü Tekeffülü Yazımı: Devralan kendi alacağını korumak istiyorsa sözleşmeye devrin "ifa uğruna (tahsile yönelik)" olduğunu ve devredenin borçlunun ödeme gücünü de üstlendiğini açıkça yazmalıdır.
- Noter Tasdikiyle Resmi Tarih Oluşturma: Devreden şirketin başka icra hacizleriyle karşılaşma ihtimaline karşı, temlikname noterde onaylatılarak tarihi üçüncü kişilere karşı tartışmasız kılınmalıdır.
- Borçluya Aynı Gün Noterden İhbar: Borçlunun eski alacaklıya ödeme yaparak borçtan kurtulmasını (TBK m. 186) engellemek için devir sözleşmesi ekli ihbarname derhal noter veya KEP kanalıyla tebliğ edilmelidir.
- Borçlu Açısından Takas ve Def'i Rezervi: Borçlu kendisine temlik ihbarı geldiğinde, devredenle devam eden ayıplı mal veya gecikme cezası itirazları varsa derhal devralana yazılı ihtarla TBK m. 188 kapsamındaki def'ilerini bildirmelidir.
XI. Sonuç
Alacağın temliki, ticari hayatın likidite hızını artıran pratik bir mekanizma olmakla birlikte şekil, temlik yasağı ve tekeffül kurallarına uyulmadığında devralanı tahsil edilemeyen kağıt parçalarıyla baş başa bırakabilmektedir. İncelemenin temel çıkarımları şunlardır:
- Yazılı Şekil Geçerlilik Şartıdır (TBK m. 184): Temlik edenin imzasını taşıyan yazılı bir belge olmadan alacak hakları karşı tarafa geçmez; yalnızca devir vaadi doğar.
- Temlik Yasağına Karşı Yazılı İkrar Koruması Vardır (TBK m. 183/2): Temlik yasağı içermeyen temiz bir yazılı borç tanımasına güvenerek alacağı devralan iyiniyetli üçüncü kişi, yasağa karşı kanunen korunur.
- İhbar Yapılmazsa Borçlu Eski Alacaklıya Ödeyerek Kurtulur (TBK m. 186): Devir derhal borçluya ispatlanabilir yolla ihbar edilmelidir.
- Ödeme Gücü Kendiliğinden Tekeffül Edilmez (TBK m. 191): Devredenin yalnızca alacağın varlığından değil borçlunun ödeme kabiliyetinden de sorumlu olması için bunun sözleşmede açıkça üstlenilmesi veya devrin ifa uğruna yapılması zorunludur.
Bu teknik ayrım ve güvenceler sözleşmeye doğru şekilde işlendiğinde, alacağın devri işletmeler için güvenli bir finansman ve tahsilat aracına dönüşür.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Somut hukuki sorunlarda uzman bir avukata danışılması tavsiye edilir. Makalede yer alan bilgiler, yayın tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuata dayanmakta olup, mevzuat değişiklikleri nedeniyle güncelliğini yitirebilir.
Kaynaklar ve Referanslar
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (m. 183–194 Alacağın Devri)
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (m. 89 Haciz İhbarnameleri)
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (m. 205 Resmi Tarih ve Adi Senet İspatı)
- Yargıtay 6. ve 11. Hukuk Daireleri Alacağın Temliki ve Tekeffül İçtihatları
Bu makale 2026-11-13 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
İlgili Makaleler
-
Hammadde ve Döviz Kuru Şoklarında Uzun Süreli Tedarik Sözleşmelerinin Uyarlanması (TBK m. 138 Aşırı İfa Güçlüğü) ve Mücbir Sebep
6098 sayılı TBK m. 138 aşırı ifa güçlüğü dört kurucu şartı, TTK m. 18/2 basiretli iş adamı ölçütü, işlem temelinin... -
Kefalet Sözleşmesi: Türleri ve Sorumluluk
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 581 vd. kapsamında kefalet sözleşmesi nedir türleri, geçerlilik şartları, kefilin... -
Tazminat Davası Türleri ve Süreçleri
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu kapsamında maddi ve manevi tazminat davası nasıl açılır, türleri nelerdir, haksız fiil,... -
Sözleşme İhlali ve Hukuki Sonuçları
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu kapsamında sözleşme ihlali, borçlunun temerrüdü, ifa imkansızlığı, ayıplı ifa halleri,... -
Haksız Fiil Tazminatı: Şartlar ve Hesaplama
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 49 ve devamı hükümleri uyarınca haksız fiil sorumluluğu, maddi ve manevi zarar...
Uygulamada Kritik Sorular ve Yanıtları
Hayır, gerekmez. 6098 sayılı TBK m. 183/1 uyarınca kanun, sözleşme (temlik yasağı) veya işin niteliği engel olmadıkça alacaklı, borçlunun rızasını aramaksızın alacağını yazılı sözleşmeyle üçüncü bir kişiye devredebilir.
Hayır, geçerli olmaz. TBK m. 184/1 uyarınca alacağın devrinin geçerliliği yazılı şekilde yapılmasına bağlıdır. Devreden alacaklının imzasını taşıyan yazılı bir temlik sözleşmesi düzenlenmedikçe alacak karşı tarafa geçmez.
Kural olarak hayır; sözleşmesel temlik yasağı borçluya karşı ileri sürülemez. Ancak TBK m. 183/2 gereğince borçlu, üzerinde devir yasağı içermeyen yazılı bir borç tanıması (mutabakat veya ödeme onayı) vermiş ve üçüncü kişi de bu belgeye güvenerek alacağı devralmışsa, borçlu artık devir yasağını savunma olarak ileri süremez.
İvazlı devirde devreden yalnızca alacağın varlığını tekeffül eder; sözleşmede borçlunun ödeme gücünü ayrıca ve açıkça üstlenmiş olmadıkça borçlunun ödeme aczinden sorumlu olmaz (TBK m. 191/1). Buna karşılık devir ifa uğruna (tahsile yönelik) yapılmışsa tahsil edilemeyen bakiye için devredene gidilebilir (TBK m. 192).
Alacağın devir anında hiç mevcut olmadığı veya önceden itfa edildiği ortaya çıkarsa devredenin varlık tekeffülü (veritas nominis) ihlal edilmiş olur. Devralan TBK m. 193 uyarınca ödediği karşılığı, faizini, devir masraflarını ve sonuçsuz kalan takip giderlerini devredenden dava yoluyla geri isteyebilir.
Hayır. TBK m. 186 gereğince alacağın devri borçluya bildirilmedikçe borçlunun eski alacaklıya iyiniyetle yaptığı ödeme geçerli sayılır ve borçluyu borcundan kurtarır. Bu nedenle temlik alanın devri derhal noter ihbarıyla borçluya bildirmesi şarttır.
Evet, edilebilir. İleride doğacak kira, hakediş veya ticari satış alacakları; devir tarihinde borçlusu, hukuki kaynağı ve kapsamı belirli veya belirlenebilir olmak koşuluyla önceden yazılı olarak temlik edilebilir.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Somut hukuki sorunlarda uzman bir avukata danışılması tavsiye edilir.







