Özet
Yüksek enflasyon ve kur dalgalanması dönemlerinde ticari alacakların değer kaybına karşı temel koruma mekanizması olan 3095 sayılı Kanun m. 2/2 uyarınca TCMB avans faizinin talep edilmesi, dönemler itibarıyla kademeli faiz hesaplama tekniği, yabancı para alacaklarında 3095 m. 4/a en yüksek mevduat faizi kuralı ve TTK m. 8/2 cari hesap bileşik faiz istisnası; temerrüt faizini aşan zararların tazminini sağlayan 6098 sayılı TBK m. 122 aşkın (munzam) zarar davasının unsurları ile Anayasa Mahkemesi'nin mülkiyet hakkı eksenli bireysel başvuru kararları ve Yargıtay içtihatları arasındaki somut ispat tartışması — kapsamlı hukuki inceleme.
Bu makale son olarak 13 Kasım 2026 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez.
I. Giriş — Yüksek Enflasyon Ortamında Ticari Alacakların Reel Değer Kaybı
Uzun süren yargılamalar ve borçlunun temerrüdü sonucunda alacaklılar, davayı kazandıklarında ellerine geçen anapara ile ilk temerrüt tarihindeki satın alma gücü arasında derin bir uçurumla karşılaşabilmektedir. Özellikle yıllık enflasyon oranının, kur artışlarının ve ticari kredi maliyetlerinin mevzuattaki yasal faiz ve TCMB avans faizi oranlarının üzerinde seyrettiği dönemlerde; borçlu borcunu geç ödeyerek fiilen ucuz finansman sağlamakta, alacaklı ise alacağını tahsil etmesine rağmen reel anlamda yoksullaşmaktadır.
Türk özel hukuk sistemi bu mağduriyeti gidermek için iki aşamalı bir koruma öngörür: İlk aşamada ticari işlerde 3095 sayılı Kanun m. 2/2 uyarınca adi yasal faiz yerine çok daha yüksek olan TCMB kısa vadeli avans faizi işletilir. İkinci aşamada ise avans faizinin dahi karşılayamadığı zararlar için 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) 122. maddesi kapsamında aşkın (munzam) zarar davası yolu açılır. Son yıllarda Anayasa Mahkemesi'nin (AYM) mülkiyet hakkı (Anayasa m. 35) kapsamında verdiği bireysel başvuru kararları, bu alandaki geleneksel ispat kalıplarını kökten tartışmaya açmıştır. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Tazminat Davası Türleri ve Süreçleri başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
Bu çalışmada; avans faizinin doğru talep ve hesaplama yöntemleri, döviz alacaklarında faiz rejimi, Borçlar Hukuku ile Ticaret ve Şirketler Hukuku bağlamında munzam zarar davasının şartları ve AYM-Yargıtay arasındaki güncel içtihat gerilimi ele alınmaktadır. Alacak davalarının temel prosedürleri için Alacak Davası: Süreç, Zamanaşımı ve Masraflar makalemizi inceleyebilirsiniz.
II. Ticari İşlerde Avans Faizi (3095 SK m. 2/2), Taleple Bağlılık ve Kademeli Hesaplama
3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun'un 2. maddesinin 2. fıkrası ticari temerrüt faizini düzenler. Buna göre ticari işlerde (TTK m. 3 ve m. 19 uyarınca taraflardan en az biri bakımından ticari iş sayılan işlemlerde) temerrüt faizi oranı; Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın önceki yılın 31 Aralık günü kısa vadeli avanslar için uyguladığı faiz oranıdır. Söz konusu oran 30 Haziran günü önceki yılın 31 Aralık günü uygulanan avans faiz oranından beş puan veya daha fazla farklı ise yılın ikinci yarısında bu oran geçerli olur (uygulamada TCMB yıl içinde tebliğ yayımlayarak avans faiz oranını birden fazla kez değiştirebilmektedir). Bu konuda ayrıntılı bilgi için Tazminat Davası Nasıl Açılır: Türleri ve Süreci başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
Uygulamada sıkça yapılan iki büyük hataya dikkat etmek gerekir:
- Taleple Bağlılık İlkesi (HMK m. 26): Alacaklı, dava dilekçesinde veya icra takip talebinde açıkça "ticari avans faizi" (veya "avans faizi" / "en yüksek ticari temerrüt faizi") istemez, yalnızca "yasal faiz" veya sadece "faiz" yazarsa; mahkeme yahut icra dairesi resen avans faizine hükmedemez, çok daha düşük olan adi yasal faiz üzerinden işlem yapar! Dava dilekçesinde ıslah dahi yapılsa önceki talepte avans faizi istenmemiş olması faiz farkında ciddi kayıplara yol açabilir.
- Değişken / Kademeli Oran Hesabı: Avans faizi sabit bir oran değildir. Temerrüt tarihinden tahsil tarihine kadar geçen sürede TCMB tarafından yapılan tüm oran değişiklikleri her değişim tarihinden itibaren ayrı ayrı dilimler halinde (gün/365 esasıyla) kademeli olarak hesaplanmalıdır. Başlangıç tarihindeki sabit tek oranla tüm yıllara faiz yürütülmesi Yargıtay tarafından mutlak bozma sebebi sayılır.
Sözleşmesel Faiz Serbestisi (TTK m. 8/1): Ticari işlerde taraflar sözleşmeyle faiz oranını serbestçe belirleyebilirler. Adi işlerde TBK m. 88 ve m. 120 kapsamında getirilen azami faiz tavanları (yasal faizin %50'sini veya %100'ünü aşamama sınırı), TTK m. 8 ve m. 9 atfıyla ticari işlerde uygulanmaz. Ancak ticari sözleşmelerde kararlaştırılan temerrüt faizi oranının da ahlaka aykırı fahişliğe (TBK m. 27) ulaşmaması gerekir.
III. Yabancı Para Alacaklarında Faiz (3095 SK m. 4/a) ve Bileşik Faiz İstisnaları (TTK m. 8)
Yüksek tutarlı ticari sözleşmeler sıklıkla USD veya EUR cinsinden (Türk Parası Kıymetini Koruma Mevzuatının izin verdiği ihracat, döviz kazandırıcı hizmet, yazılım veya iş makinesi/sermaye piyasası istisnaları çerçevesinde) düzenlenir. Yabancı para borcunda temerrüde düşüldüğünde 3095 sayılı Kanun m. 4/a devreye girer: Sözleşmede daha yüksek akdi veya gecikme faizi kararlaştırılmamışsa, yabancı para borcunun faizinde Devlet Bankalarının o yabancı para ile açılmış bir yıl vadeli mevduat hesabına ödediği en yüksek faiz oranı uygulanır.
Burada alacaklıya tanınan önemli bir seçim hakkı mevcuttur (TBK m. 99/3): Yabancı para borcunun vadesinde ödenmemesi halinde alacaklı, alacağını aynen yabancı para olarak veya vade ya da fiili ödeme günündeki kur üzerinden Türk Lirası olarak talep edebilir. Ancak alacaklı fiili ödeme günü kurunu seçmişse artık döviz faizi (3095 m. 4/a) isteyebilir; buna karşılık vade günündeki kurdan TL'ye çevirerek TL üzerinden talepte bulunmuşsa bu kez avans faizi talep etmesi gündeme gelir (seçilen para birimi ile faiz türü uyumlu olmak zorundadır).
Bileşik Faiz (Faize Faiz Yürütme) Yasağı ve Ticari İstisnalar: TBK m. 121/3 uyarınca temerrüt faizine ayrıca temerrüt faizi yürütülmesi (bileşik faiz) kesin olarak yasaktır. Ancak TTK m. 8/2 iki sınırlı istisna öngörmüştür: (1) Cari hesap sözleşmelerinde ve (2) Her iki taraf bakımından da ticari iş niteliğinde olan ödünç (kredi) sözleşmelerinde, üç aydan aşağı olmamak üzere faizin anaparaya eklenerek birlikte tekrar faiz yürütülmesi şartı kararlaştırılabilir. Ayrıca ticari alacaklarda İİK m. 138 veya ödeme anında TBK m. 100 gereğince yapılan kısmi ödemeler, aksi kararlaştırılmadıkça öncelikle işlemiş faiz ve masraflara, kalan kısım anaparaya mahsup edilir; bu kural tahsilat sıralamasında alacaklıyı koruyan büyük bir araçtır.
| Faiz / Tazminat Türü | Yasal Dayanak | Uygulama Alanı | İspat ve Hesaplama Kriteri |
|---|---|---|---|
| Kanuni Temerrüt Faizi | 3095 SK m. 1–2/1 | Adi işler, kira, tüketici ve haksız fiil alacakları | Sabit mevzuat oranı; zarar ispatı gerekmez, değişken uygulanır. |
| Ticari Avans Faizi | 3095 SK m. 2/2 | Ticari iş ve işlemler (TTK m. 3, m. 19) | TCMB kısa vadeli avans faizi; dilekçede açıkça talep edilmelidir. |
| Yabancı Para Faizi | 3095 SK m. 4/a | USD, EUR vb. döviz cinsinden alacaklar | Devlet bankalarının 1 yıllık mevduata ödediği en yüksek döviz faizi. |
| Aşkın (Munzam) Zarar | TBK m. 122 | Temerrüt faizini aşan reel enflasyon/kur/kredi zararları | Faizi aşan somut zarar + illiyet bağı + borçlunun kusur karinesi. |
IV. Aşkın (Munzam) Zarar Davasının Hukuki Niteliği ve Dört Temel Şartı (TBK m. 122)
Temerrüt faizi, borçlunun kusuru olmasa ve alacaklının hiçbir zararı bulunmasa bile otomatik olarak ödenen götürü bir asgari tazminattır. Ancak alacaklının temerrüt sebebiyle uğradığı gerçek zarar bu asgari faizin üzerindeyse TBK m. 122 devreye girer:
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 122:
"(1) Alacaklı, temerrüt faizini aşan bir zarara uğramış olursa, borçlu kendisinin hiçbir kusuru bulunmadığını ispat etmedikçe, bu zararı da gidermekle yükümlüdür.
(2) Temerrüt faizini aşan zarar miktarı görülmekte olan davada belirlenebiliyorsa, davacının istemi üzerine hâkim, esas hakkında karar verirken bu zararın miktarına da hükmeder."
Aşkın (munzam) zarar talebinin kabulü için dört unsurun birlikte gerçekleşmesi şarttır:
- Geçerli Bir Para Borcu ve Borçlunun Temerrüdü: Munzam zarar yalnızca para borçlarında söz konusu olur ve temerrüt tarihinden sonraki dönem için doğar (TBK m. 117 uyarınca ihtar veya kesin vade).
- Temerrüt Faizini Aşan Bir Zararın Varlığı: Alacaklının parayı vadesinde tahsil edememesi nedeniyle işletme sermayesi için yüksek faizli banka kredisi kullanmak zorunda kalması, vadeli yatırımını bozdurması, döviz borcunu daha yüksek kurdan kapatması veya yüksek enflasyon sebebiyle paranın alım gücünün erimesi sonucu avans faizi mahsup edildikten sonra açık kalan net zarar farkıdır.
- Uygun İlliyet Bağı: Aşan zarar ile borçlunun temerrüdü arasında mantıki ve hukuki nedensellik bağı bulunmalıdır.
- Borçlunun Kusuru (Kusur Karinesi): Kanun burada borçlunun kusurunu karine olarak kabul etmiştir; alacaklı borçlunun kusurlu olduğunu ispatlamak zorunda değildir, borçlu kusursuzluğunu ispat etmedikçe sorumludur.
V. Enflasyon Karşısında İspat Sorunu: Anayasa Mahkemesi (m. 35) vs. Yargıtay İçtihatları
Türk hukuk uygulamasında son yılların en büyük içtihat tartışması, yüksek enflasyonun tek başına munzam zarara delil oluşturup oluşturmayacağı noktasında yaşanmaktadır. İki yüksek mahkemenin yaklaşımı belirgin biçimde ayrışmaktadır:
1. Yargıtay'ın Geleneksel Somut İspat Yaklaşımı: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve 11. / 15. / 6. Hukuk Dairelerinin uzun yıllar sürdürdüğü yerleşik içtihada göre; ülkedeki yüksek enflasyon, TÜFE/ÜFE oranları, döviz kuru veya altın fiyatlarındaki artışlar "genel ekonomik olgular" olup, alacaklının bunlara dayanarak "paramı alsaydım döviz/altın alırdım veya şu kadar getirisi olurdu" demesi soyut ve varsayımsal bir iddia kabul edilmiştir. Yargıtay bu klasik içtihadında davacı alacaklıdan; temerrüt nedeniyle kendi işleri için banka kredisi çekip yüksek faiz ödediğini, tedarikçisine gecikme cezası ödediğini veya somut bir mal alım/yatırım fırsatını belgeyle kaçırdığını somut delillerle ispatlamasını istemiştir.
2. Anayasa Mahkemesi'nin (AYM) Mülkiyet Hakkı Eksenli İhlal Kararları: Buna karşılık Anayasa Mahkemesi, 2018 ve 2022–2025 yılları arasında verdiği emsal bireysel başvuru kararlarında (mülkiyet hakkı - Anayasa m. 35 kapsamında), kamu ve özel hukuk alacaklarının yıllar süren yargılamalarda enflasyon karşısında %70-%80 oranında reel değer kaybetmesine karşın yasal/avans faizin bunu telafi edemediğini açıkça tespit etmiştir. AYM'ye göre; olağanüstü enflasyon dönemlerinde alacaklıya "parayı zamanında alsaydın ne yapardın, bunu somut belgeyle kanıtla" şeklinde yerine getirilmesi fiilen imkansız bir ispat yükü yüklemek, alacağın özünü ortadan kaldırır ve Anayasa m. 35'teki mülkiyet hakkını ihlal eder! AYM ihlal kararları sonrasında yeniden yargılama yapan bazı ilk derece ve istinaf mahkemeleri ile Yargıtay'ın güncel değerlendirmelerinde; özellikle basiretli tacirin elindeki nakdi enflasyona karşı korumak amacıyla döviz, mevduat veya ticari mal stokunda değerlendireceği yönündeki hayatın olağan akışına uygun ticari karinenin ve TÜFE/kur/ticari faiz sepetinin esas alınması eğilimi güç kazanmıştır.
Bu nedenle uygulamada en güvenli dava stratejisi; yalnızca genel TÜFE artışına dayanmakla yetinmeyip, hem AYM'nin mülkiyet hakkı kararlarını dayanak göstermek hem de şirketin temerrüt döneminde kullandığı rotatif/ticari kredilerin faiz dekontlarını, tedarikçi fiyat artışlarını ve kasa-banka likidite açığını somut mali müşavir raporuyla dosyaya sunarak iki yaklaşımı birden karşılamaktır.
VI. Asıl Alacağın Tahsili, İhtirazi Kayıt Tartışması ve 10 Yıllık Zamanaşımı
Uygulamada sıklıkla karıştırılan bir husus, asıl alacak ile temerrüt faizinin tahsil edilmiş olmasının munzam zarar davası açmaya engel olup olmadığıdır. TBK m. 131/1 gereğince asıl borç ifa ile sona erdiğinde kural olarak işlemiş faizler de (ihtirazi kayıt yoksa veya durumdan anlaşılmıyorsa) sona erer. Ancak Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre munzam zarar borcu, asıl alacağın fer'isi değil; borçlunun temerrüdünden doğan bağımsız ve yeni bir tazminat borcudur!
Bu önemli hukuki sonuç nedeniyle; asıl alacak ve temerrüt faizi icra dosyası veya dava sonunda tahsil edilirken ayrıca "munzam zarar haklarım saklıdır" şeklinde ihtirazi kayıt konulmamış olsa dahi —asıl borcun ifası munzam zarardan feragat edildiği anlamını taşımadığından— sonradan bağımsız bir munzam zarar davası açılabilir. Bununla birlikte temkinli uygulama gereği tahsilat makbuzlarına ihtirazi kayıt şerhi düşülmesi olası bir feragat itirazını tamamen bertaraf eder.
Zamanaşımı Süresi: Munzam zarar davası TBK m. 146 gereğince 10 yıllık genel zamanaşımına tabidir (asıl alacak daha kısa bir zamanaşımına tabi olsa bile munzam zarar 10 yıllık genel sürede istenir; ancak temerrüdün sürdüğü her gün için ayrı zarar doğduğundan geriye dönük 10 yıllık dilim hesaplanır).
VII. Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay'ın Yerleşik İçtihat İlkeleri
Anayasa Mahkemesi, Bireysel Başvuru İçtihat İlkesi (Anayasa m. 35 Mülkiyet Hakkı ve Enflasyon):
"Alacağın uzun süren yargılama boyunca yüksek enflasyon karşısında önemli ölçüde değer kaybetmesi ve uygulanan yasal veya avans faizinin enflasyonun çok altında kalması halinde, alacağın değerini koruyacak mekanizmaların (TBK m. 122 munzam zarar gibi) işletilmemesi ve davacıya kanıtlanması fiilen imkansız katı ispat şartları yüklenmesi Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlalini oluşturur."
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (Avans Faizinde Değişken Oran ve Taleple Bağlılık):
"Ticari işlerde TCMB avans faizine hükmedilebilmesi için davacının açıkça avans faizi veya en yüksek ticari faiz talebinde bulunmuş olması şarttır. Hesaplamada temerrüt tarihinden ödeme tarihine kadar TCMB tarafından ilan edilen tüm faiz oranı değişiklikleri dönemler itibarıyla kademeli olarak uygulanmalıdır."
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, Yerleşik İçtihat İlkesi (Munzam Zararın Bağımsızlığı ve İspatı):
"Munzam zarar, asıl alacağın fer'isi olmayıp bağımsız bir tazminat borcudur; bu nedenle asıl alacak tahsil edilirken ihtirazi kayıt konulmamış olması munzam zarar isteme hakkını düşürmez. Tacir davacı, temerrüt döneminde uğradığı faiz üstü zararı kredi sözleşmeleri, banka ödeme dekontları, döviz alım-satım farkları ve ticari defter kayıtlarıyla destekleyerek ortaya koymalıdır."
VIII. Pratik Uygulama: Enflasyon ve Kur Farkı Kaynaklı Aşkın (Munzam) Zarar Davası Dilekçesi
DAVA DİLEKÇESİ TASLAĞI — BİLGİLENDİRME VE İNCELEME AMAÇLIDIR
NÖBETÇİ ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ BAŞKANLIĞI'NA
(6098 sayılı TBK m. 122 Kapsamında Aşkın / Munzam Zarar Taleplidir — HMK m. 107)
| DAVACI | : [Alacaklı Şirket Unvanı, MERSİS No, Adresi] |
| VEKİLİ | : Av. [Adı Soyadı, Baro Sicil No, Adresi] |
| DAVALI | : [Borçlu Şirket Unvanı, Adresi] |
| DAVA DEĞERİ | : Fazlaya ilişkin haklar saklı kalmak üzere şimdilik [Tutar] TL |
| DAVA KONUSU | : Davalının [Temerrüt Tarihi] ile [Fiili Tahsil Tarihi] arasındaki temerrüdü nedeniyle müvekkil şirketin tahsil ettiği ticari avans faizini aşan reel enflasyon, kredi finansman maliyeti ve kur farkı kaynaklı AŞKIN (MUNZAM) ZARARININ TBK m. 122 ve Anayasa m. 35 mülkiyet hakkı ilkeleri uyarınca tahsili talebidir. |
AÇIKLAMALAR :
1. Kesinleşen Temerrüt ve Tahsil Edilen Yetersiz Faiz: Davalının müvekkil şirkete olan [Tutar] TL tutarındaki ticari mal bedeli borcu, [Mahkeme ve Esas No] sayılı kesinleşen ilam ve [İcra Dosyası] üzerinden ancak [X] yıl gecikmeyle ../../2026 tarihinde tahsil edilebilmiştir. Tahsil edilen TCMB avans faizi, ilgili dönemdeki reel enflasyon ve ticari finansman maliyetlerinin çok altında kalmıştır.
2. Somut Finansman Maliyeti ve Enflasyon Erozyonu: Müvekkil şirket, davalıdan tahsil edemediği işletme sermayesi açığını kapatabilmek adına [X] Bankası ve [Y] Bankasından yıllık %[Oran] maliyetle rotatif ticari kredi kullanmak zorunda kalmış ve [Tutar] TL ek faiz gideri ödemiştir (Ek-1: Kredi Sözleşmeleri ve Banka Dekontları). Ayrıca söz konusu dönemdeki TÜFE artışı %[Oran] ve döviz kuru artışı %[Oran] düzeyinde gerçekleşerek ödenen avans faizini katbekat aşmıştır.
3. Anayasa Mahkemesi'nin Mülkiyet Hakkı İçtihatları ve TBK m. 122: Anayasa Mahkemesi'nin mülkiyet hakkı ihlali kararlarında vurgulandığı üzere, yüksek enflasyon döneminde borçlunun temerrüdü sebebiyle paranın alım gücündeki erimenin alacaklı üzerinde bırakılması hukuka ve mülkiyet hakkına aykırıdır. Borçlunun temerrütte kusursuzluğunu ispatı mümkün değildir.
SONUÇ VE İSTEM :
Yukarıda arz edilen nedenlerle; ticari defterler, banka kredi maliyet belgeleri ve TÜİK enflasyon/kur verileri üzerinde hesaplama yapacak uzman finans ve mali müşavir bilirkişi incelemesi sonucunda belirlenecek aşkın (munzam) zarar tutarının (fazlaya ilişkin bedel artırım haklarımız saklı kalmak kaydıyla şimdilik [Tutar] TL'nin) dava tarihinden itibaren işleyecek ticari avans faiziyle davalıdan tahsiline karar verilmesini arz ve talep ederiz.
Davacı Vekili
Av. [Adı Soyadı]
İmza
IX. Avans Faizi ve Munzam Zarar Talebinde Bulunacak Alacaklılar İçin Kontrol Listesi
- Dava veya İcra Talebine "Ticari Avans Faizi" İbaresini Mutlaka Yazın: Adi yasal faiz yazılması halinde aradaki büyük oran farkı kalıcı olarak kaybedilir.
- Temerrüt Tarihini Noter İhtarnamesiyle Netleştirin: Sözleşmede kesin vade yoksa, karşı tarafı temerrüde düşürmek ve faiz başlangıcını öne çekmek için gecikmeksizin noter ihtarnamesi (veya KEP tebligatı) gönderin.
- Kredi ve Finansman Dekontlarını Arşivleyin: Munzam zarar davasında elinizi güçlendirmek için temerrüt süresi boyunca şirketin kullandığı nakdi kredilerin faiz ödeme dekontlarını ve tedarikçi kur farkı faturalarını tarih sırasıyla saklayın.
- Arabuluculuk Başvurusunda Munzam Zararı Ayrı Kalem Olarak Gösterin: Ticari nitelikteki aşkın zarar davası açmadan önce TTK m. 5/A uyarınca zorunlu arabuluculuğa başvurun ve talep kalemlerini eksiksiz bildirin.
- Yabancı Para Alacaklarında Seçimlik Hakkı Doğru Kullanın: İcra veya dava başında döviz olarak takip açıp 3095 m. 4/a mevduat faizi mi yoksa vade günündeki kurdan TL'ye çevirip avans faizi mi istemenin daha avantajlı olduğunu finansal olarak kıyaslayın.
X. Sonuç
Yüksek enflasyon ortamında ticari alacakların korunması, yalnızca davayı kazanmaktan değil, doğru faiz türünü zamanında talep etmekten ve temerrüt faizinin yetersiz kaldığı noktada TBK m. 122 aşkın (munzam) zarar mekanizmasını somut finansal delillerle destekleyerek harekete geçirmekten geçer. Özellikle Anayasa Mahkemesi'nin mülkiyet hakkını merkeze alan içtihatları, borcunu kasten geciktirerek enflasyondan yararlanmaya çalışan borçlulara karşı alacaklıların elini her zamankinden daha güçlü hale getirmiştir.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Somut hukuki sorunlarda uzman bir avukata danışılması tavsiye edilir. Makalede yer alan bilgiler, yayın tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuata dayanmakta olup, mevzuat değişiklikleri nedeniyle güncelliğini yitirebilir.
Kaynaklar ve Referanslar
- 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun (m. 1, 2, 4/a)
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (m. 99, 100, 117, 120–122, 131, 146)
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (m. 3, 5/A, 8, 9, 19)
- Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru Kararları (Mülkiyet Hakkı ve Enflasyon Kaybı)
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve 11. Hukuk Dairesi Munzam Zarar ve Avans Faizi İçtihatları
Bu makale 2026-11-13 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
İlgili Makaleler
-
Malpraktis Davası: Doktor Hatası Tazminat
Tıbbi malpraktis davası doktor hatası tazminat süreci, hekimin özen yükümlülüğü ihlali, komplikasyon ayrımı, ispat... -
Tazminat Davası Dilekçesi Örneği 2026
2026 yılı güncel tazminat davası dilekçe örneği, maddi ve manevi tazminat farkları, haksız fiil unsurları, TBK m.49-76... -
Sözleşme Görüşmelerinden Kusurlu Çekilme (Culpa in Contrahendo), Niyet Mektubu (LOI) ve Menfi Zarar Tazminatı
4721 sayılı TMK m. 2 ve 6098 sayılı TBK m. 29 çerçevesinde sözleşme görüşmelerinden kusurlu çekilme (culpa in... -
Alacağın Temliki (TBK m. 183) Sözleşmelerinde Şekil Şartı, Temlik Yasağı Klozları ve Tekeffül Sorumluluğu
6098 sayılı TBK m. 183–194 uyarınca alacağın temliki sözleşmesinde yazılı şekil şartı, temlik yasağı klozları ve yazılı... -
Özel Ölçü Mobilya, Mutfak ve İç Mimarlık Sözleşmelerinde (TBK m. 470 Eser Sözleşmesi) Teslim Gecikmesi, Montaj Ayıbı ve Revizyon Fark Bedeli
6098 sayılı TBK m. 470 eser sözleşmesi kapsamında özel ölçü mutfak, mobilya ve anahtar teslim iç mimarlık işlerinde...
Uygulamada Kritik Sorular ve Yanıtları
Taraflardan en az biri bakımından ticari iş niteliğindeki borçlarda 3095 sayılı Kanun m. 2/2 uyarınca TCMB kısa vadeli avans faizi uygulanır. Ancak HMK m. 26 taleple bağlılık ilkesi gereği mahkeme kendiliğinden avans faizine hükmedemez; davacının dilekçede açıkça "avans faizi" veya "ticari temerrüt faizi" talep etmesi zorunludur.
Yargıtay'ın geleneksel içtihatları enflasyonu tek başına yeterli görmeyip kredi kullanımı veya kaçırılan fırsat gibi somut ispat aramaktadır; buna karşın Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru kararları yüksek enflasyon ortamında katı ve imkansız ispat yükünü mülkiyet hakkı ihlali saymaktadır. Güçlü bir dava için hem AYM mülkiyet hakkı içtihadına dayanılmalı hem de şirketin finansman maliyetleri ve nakit açığı belgelerle sunulmalıdır.
Evet, açılabilir. Munzam zarar borcu asıl alacağın fer'isi değil, borçlunun temerrüdünden doğan bağımsız bir tazminat alacağıdır. Bu sebeple asıl alacağın tahsili sırasında ihtirazi kayıt konmamış olsa dahi 10 yıllık genel zamanaşımı süresi (TBK m. 146) içinde munzam zarar davası açılabilir.
Hayır, yürütülemez. TBK m. 121/3 uyarınca temerrüt faizine faiz yürütülmesi (bileşik faiz) yasaktır. Sadece TTK m. 8/2 kapsamında cari hesap sözleşmeleri ile her iki taraf için ticari iş sayılan ödünç sözleşmelerinde en az 3 aylık dönemlerle anaparaya ekleme şartı kararlaştırılabilir.
Eğer yabancı para borcunda alınan 3095 m. 4/a mevduat faizi, alacaklının o döviz cinsinden temerrüt sebebiyle katlandığı daha yüksek kredi maliyetini veya yabancı para enflasyonu/ek zararı karşılamaya yetmemişse şartları oluştuğunda munzam zarar talep edilebilir. Ancak borç zaten döviz olarak tahsil edildiyse sırf kur artışından ötürü ayrıca kur farkı munzam zararı istenemez.
Ticari işletmeler arası para alacağından veya ticari sözleşmeden kaynaklanan bir munzam zarar davası açılacaksa, TTK m. 5/A uyarınca dava açılmadan önce zorunlu ticari arabuluculuğa başvurulması dava şartıdır.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Her somut olay kendine özgü koşullar içerdiğinden, bireysel hukuki değerlendirme için mutlaka bir avukata başvurulması tavsiye edilir.







