Özet
Bir markanın veya ticaret unvanının kötüniyetli üçüncü kişiler tarafından .com.tr, .tr, .com, .net veya .ai uzantılı alan adı olarak tescil edilmesi (cybersquatting / typosquatting), e-ticaret trafiğini çalmakta ve kimlik avı saldırılarına zemin hazırlamaktadır. Türkiye'de belgesiz tahsis dönemine geçilen TRABİS (.tr Ağ Bilgi Sistemi) altyapısında marka haklarını korumanın en hızlı yolu, BTK yetkili Uyuşmazlık Çözüm Hizmet Sağlayıcıları (UÇHS) nezdinde yürütülen hakem sürecidir; küresel uzantılarda ise WIPO UDRP tahkimi devreye girer. Bu rehberde İnternet Alan Adları Yönetmeliği m. 25 ile UDRP m. 4(a) arasındaki kritik kötüniyet farkı, TRABİS dondurma prosedürü, 10 iş günü mahkeme penceresi ve SMK m. 7/3-d davaları incelenmektedir.
Bu makale son olarak 13 Kasım 2026 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez.
I. Giriş — TRABİS Belgesiz Tahsis Dönemi ve Alan Adı Korsanlığı (Cybersquatting)
Türkiye'de uzun yıllar ODTÜ (.tr) yönetimi altında uygulanan "önce belge ibrazı" kuralının yerini 2022 sonrasında Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) bünyesindeki TRABİS (.tr Ağ Bilgi Sistemi) ve "ilk gelen alır" esasına dayalı belgesiz tahsis sistemine bırakması, .com.tr, .org.tr, .net.tr ve doğrudan .tr uzantılarında spekülatif ve kötüniyetli kayıtları ciddi oranda artırmıştır. Aynı risk uluslararası uzantılar olan .com, .io, .ai ve yeni gTLD'lerde de devam etmektedir.
Kötüniyetli kişilerin bilinen markaların alan adlarını önceden kapatıp marka sahibine yüksek bedelle satmaya çalışması, sahte müşteri hizmetleri/kimlik avı sitesi kurması veya markanın e-ticaret trafiğini rakiplere yönlendirmesi durumunda klasik uzun yargı süreçlerini beklemek ağır ticari zarar doğurur. Konu Bilişim Hukuku, Fikri Mülkiyet Hukuku, Uluslararası IP Hukuku, Dijital Platformlar Hukuku ve E-Ticaret Hukuku kesişiminde alternatif tahkim ve yargı mekanizmalarıyla çözülür. Marka tescil süreçleri için tanınmış marka ve kötüniyetli tescil makalemize, genel domain koruması için ise alan adı uyuşmazlıkları rehberimize başvurulabilir.
.tr uzantılı alan adları için BTK onaylı Uyuşmazlık Çözüm Hizmet Sağlayıcıları (UÇHS — örneğin TOBBUYUM, BTİDER), .com/.net/.org ve katılımcı uzantılar için WIPO Arabuluculuk ve Tahkim Merkezi (UDRP) nezdinde ortalama 45–60 günde sonuçlanan hızlı hakem mekanizmaları mevcuttur. Her iki sistemde de uyuşmazlık konusu alan adının devri veya iptali hedeflenir; tazminat isteniyorsa ayrıca Türk mahkemelerinde SMK m. 7/3-d ve TTK m. 55 davası açılır.II. TRABİS (.tr) Altyapısı, BTK Yetkili UÇHS Kurumları ve Başvuru Koşulları
5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu'na dayanılarak çıkarılan İnternet Alan Adları Yönetmeliği ve İnternet Alan Adları Uyuşmazlık Çözüm Mekanizması Tebliği, Türkiye'de alternatif alan adı uyuşmazlık çözüm sisteminin yasal omurgasını oluşturur. Bu sistemde merkezi veritabanını işleten TRABİS doğrudan hakemlik yapmaz; uyuşmazlık dosyaları BTK tarafından faaliyet belgesi verilen bağımsız UÇHS'ler (örneğin TOBBUYUM ve BTİDER) aracılığıyla, belirlenen hakem veya 3 kişilik hakem heyetleri tarafından karara bağlanır. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Siber Suçlar: Tanımları ve Cezaları başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
Başvuru sahibi yalnızca TÜRKPATENT'te tescilli bir markaya sahip olanlarla sınırlı değildir; ticaret unvanı, işletme adı, tescilli coğrafi işaret, kişi adı veya Türkiye'de fiilen uzun süreli ve yaygın kullanıma dayalı marka/işaret hakkı bulunan gerçek ve tüzel kişiler de hak sahibi olarak UÇHS'ye başvurabilir. Ancak tescilli marka belgesi ve ticaret sicil kaydı sunmak, ilk şartın ispatını tartışmasız hale getirir. Bu konuda ayrıntılı bilgi için İnternet İçerik Kaldırma: Hukuki Süreç başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
III. Yönetmelik m. 25 ve WIPO UDRP m. 4(a): Üç Şart ve Kritik "Kötüniyet" Farkı
Hem TRABİS UÇHS sürecinin (İnternet Alan Adları Yönetmeliği m. 25) hem de uluslararası WIPO UDRP tahkiminin (UDRP Kuralları m. 4(a)) esas incelemesi üç temel koşulun birlikte varlığını arar:
- Aynılık veya Karıştırılacak Derecede Benzerlik: İhtilaf konusu alan adı, şikayetçinin sahibi bulunduğu marka, ticaret unvanı, işletme adı veya diğer tanıtıcı işaretiyle aynı ya da ayırt edilemeyecek kadar benzer olmalıdır (
.com,.com.truzantıları benzerlik analizinde kural olarak dikkate alınmaz; marka adına eklenen "-shop", "-destek", "-resmi" veya tek harf yazım hatası typosquatting ibareleri benzerliği ortadan kaldırmaz). - Yasal Hak veya Meşru Bağlantının Bulunmaması: Alan adını elinde bulunduran tarafın (Respondent), bu ibare üzerinde tescilli bir markası, meşru işletme adı, dürüst bir ürün tanıtım faaliyeti veya ticari olmayan adil kullanım gerekçesi olmamalıdır.
- Kötüniyet (Bad Faith) Unsuru — TRABİS vs. WIPO Kritik Farkı: Hukuk tekniği açısından en kritik ayrım üçüncü şartta ortaya çıkar.
Mevzuat Karşılaştırması — Yönetmelik m. 25/1-c vs. UDRP m. 4(a)(iii):
WIPO UDRP Kuralları m. 4(a)(iii) uyarınca şikayetçi, alan adının hem kötüniyetle tescil edildiğini (registered) hem de kötüniyetle kullanılmakta olduğunu (and is being used in bad faith) kümülatif (birlikte) ispatlamak zorundadır; örneğin marka tescilinden yıllar önce iyiniyetle alınan bir.comdomain'in sonradan satılığa çıkarılması tek başına UDRP'de kazanım getirmeyebilir. Buna karşılık Türkiye'deki İnternet Alan Adları Yönetmeliği m. 25/1-c "kötüniyetle tahsis ettirilmiş veya kullanılmakta olması" ifadesini kullanarak bu iki durumu seçimlik saymıştır; yani başlangıçta iyiniyetli veya sahipsiz görünen bir.tralan adı sonradan açıkça kötüniyetli şekilde (örneğin markayı taklit eden site veya satış baskısı için) kullanılmaya başlansa dahi devir kararı verilebilmektedir.
IV. Başvuru, Alan Adının Dondurulması, Savunma Süreci ve 10 İş Günü İcra Penceresi
TRABİS UÇHS ve WIPO UDRP süreçleri birbirine paralel ancak kendi süre kurallarına sahip hızlı prosedürlerdir:
- UÇHS Dosya İncelemesi ve TRABİS Kilidi (Freeze): Şikayet ücreti yatırılıp UÇHS tarafından şekli eksiklik olmadığı saptandığında, UÇHS durumu derhal TRABİS'e ve kayıt kuruluşuna bildirir. Alan adı süreç boyunca dondurulur; böylece karşı taraf uyuşmazlığı görüp domain'i yurt dışındaki üçüncü bir kişiye devredemez veya silemez.
- Savunma ve Hakem İncelemesi: Alan adı sahibine savunmasını ve delillerini sunması için UÇHS sisteminde tebliğden itibaren 10 gün (WIPO UDRP'de 20 gün) süre tanınır. Taraf cevabı vermese dahi hakem veya hakem heyeti dosyadaki deliller üzerinden üç şartı tek tek değerlendirerek karar verir (default win otomatik değildir, ispat yükü yine şikayetçidedir).
- Karar Türleri ve 10 İş Günü Bekleme Kuralı: Hakem heyeti üç karardan birini verir: (1) Şikayetin reddi, (2) Alan adının iptali, (3) Alan adının şikayetçiye devri. İptal veya devir kararı verildiğinde karar hemen uygulanmaz; aleyhine karar çıkan tarafın kararın bildiriminden itibaren 10 iş günü içinde yetkili mahkemeye dava açıp bunu UÇHS/kayıt kuruluşuna belgelemesi için bekleme penceresi vardır. Bu sürede mahkeme davası/tedbiri bildirilmezse TRABİS (veya WIPO kararında registrar) alan adını doğrudan şikayetçiye devreder.
V. Tahkim Dışı Mahkeme Yolu: SMK m. 7/3-d Marka Tecavüzü ve TTK m. 55 Haksız Rekabet
UÇHS ve WIPO UDRP prosedürlerinin en büyük sınırı, hakemlerin yalnızca alan adının devrine veya iptaline karar verebilmesi, maddi-manevi tazminat veya ceza yaptırımına hükmedememesidir. Eğer kötüniyetli kişi alan adı üzerinden sahte ürün satışı, banka/yatırım kimlik avı (phishing) veya müşteri yönlendirmesi yapıyorsa hak sahibi Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesine (veya Asliye Ticaret Mahkemesine) başvurmalıdır.
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 7/3-d maddesi açıkça; işaretin aynısının veya benzerinin internette ticari etki yaratacak biçimde alan adı olarak kullanılmasını marka sahibinin yasaklama yetkisi kapsamına almıştır. Buna paralel olarak 6102 sayılı TTK m. 55/1-a-4 uyarınca başkasının tanıtma işaretleri ve alan adlarıyla karıştırılmaya yol açacak önlemler almak haksız rekabet oluşturur. Mahkemeden HMK m. 389 uyarınca alan adının devrinin önlenmesine ve web sitesine erişimin tedbiren durdurulmasına yönelik ihtiyati tedbir alınabilir; ayrıca tazminat ve yargılama giderleri karşı tarafa yükletilir.
VI. TRABİS UÇHS, WIPO UDRP ve Adli Dava Süreçlerinin Karşılaştırma Tablosu
| Kriter | TRABİS UÇHS (.tr Uzantıları) | WIPO UDRP (.com, .net, .org, .ai vb.) | Türk Mahkemeleri (SMK m. 7/3-d / TTK m. 55) |
|---|---|---|---|
| Hukuki Dayanak | İnternet Alan Adları Yönetmeliği m. 25 ve UÇHS Tebliği | ICANN UDRP Kuralları m. 4(a) ve WIPO Ek Kuralları | 6769 sayılı SMK m. 7/3-d, m. 149; 6102 sayılı TTK m. 55–56 |
| Kötüniyet Şartı | Kötüniyetli tahsis veya kullanım (seçimlik) | Kötüniyetli tescil ve kullanım (kümülatif) | Marka tecavüzünde kusur şartı aranmaz; haksız rekabette objektif aykırılık yeterlidir |
| Ortalama Sonuç Süresi | Yaklaşık 30 – 50 gün | Yaklaşık 45 – 60 gün | Tedbir 1–4 hafta; esas karar istinaf/temyiz dahil 1,5 – 3 yıl |
| Karar Sonucu / Tazminat | Alan adının devri, iptali veya ret (tazminat verilmez) | Alan adının devri, iptali veya ret (tazminat verilmez) | Kullanımın men'i, alan adı terkini/devri, maddi-manevi tazminat ve itibar tazminatı |
| Karara Karşı İcra Engeli | 10 iş günü içinde mahkeme davası bildirilmezse TRABİS uygular | 10 iş günü içinde yetkili mahkemeye dava bildirilmezse registrar uygular | Kesinleşme veya ihtiyati tedbir kararının doğrudan icrası |
VII. WIPO Panel Kararları ve Yargıtay 11. Hukuk Dairesi İçtihat İlkeleri
Gerek WIPO UDRP panellerinde gerekse Türkiye'deki UÇHS ve Yargıtay 11. Hukuk Dairesi kararlarında yerleşmiş temel ilkeler şunlardır:
WIPO UDRP Panel İlkesi — Pasif Tutma (Passive Holding) ve Yazım Hatası (Typosquatting):
Şikayetçinin güçlü veya tanınmış markasının bir harf eksik/fazla yazılarak veya jenerik bir kelime eklenerek tescil edilmesi, şikayetçinin markasından haberdar olunmadığı savunmasını çürütür; alan adının boş sayfada bekletilmesi ve WHOIS gizliliği arkasına saklanılması tek başına kötüniyetli kullanım belirtisi kabul edilebilir.
TRABİS UÇHS Hakem İlkesi — Marka Tescilinden Önceki Alan Adı Tahsisi:
Şikayetçi markasını alan adının tahsisinden sonraki bir tarihte tescil ettirmişse dahi, tescil öncesinde ticaret unvanı veya fiili ticari kullanımıyla hak sahibi olduğunu ve karşı tarafın bu kullanımdan haberdar olarak kötüniyetli hareket ettiğini ispatladığı takdirde alan adının devrine karar verilebilir.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi — Alan Adı Kullanımında Marka Hakkına Tecavüz (SMK m. 7/3-d):
Başkasına ait tescilli markayı içeren alan adını aktif web sitesine dönüştürmese bile başka bir ticari siteye yönlendiren veya e-posta adresi olarak kullanan taraf, marka sahibinin rızası yoksa marka hakkına tecavüz ve haksız rekabet etmiş sayılır; alan adının iptali ve kullanıma son verilmesi gerekir.
VIII. Pratik Uygulama: UÇHS / WIPO UDRP Şikayet Dilekçesi Esas Argüman Çerçevesi
Kötüniyetli bir .com.tr veya .com alan adının devri için UÇHS/WIPO hakem heyetine sunulacak hukuki argüman omurgası taslağı aşağıdadır:
UÇHS / WIPO UDRP ŞİKAYET ARGÜMAN TASLAĞI — İNCELEME AMAÇLIDIR
İHTİLAF KONUSU ALAN ADI: [ornekmarka.com.tr / ornekmarka-online.com]
ŞİKAYETÇİ: [Marka Sahibi Şirket Unvanı A.Ş.]
TALEP: Alan Adının Şikayetçiye Devri (Transfer)
1. Şikayetçinin Hak Sahipliği ve Aynılık/Benzerlik (Yönetmelik m. 25/1-a / UDRP m. 4(a)(i)): Şikayetçi, TÜRKPATENT nezdinde [Tarih ve No] ile tescilli "[MARKA]" markasının ve [Yıl] yılından beri kayıtlı ticaret unvanının hak sahibidir (Ek-1: Marka Tescil Belgesi ve Ticaret Sicil Kaydı). İhtilaf konusu alan adı, Şikayetçinin markasını birebir içermekte olup eklenen jenerik ek/uzantı karıştırılma riskini ortadan kaldırmamaktadır.
2. Alan Adı Sahibinin Yasal Hakkı ve Meşru Bağlantısının Yokluğu (m. 25/1-b / UDRP m. 4(a)(ii)): Şikayetçi, Tahsis Ettirene markasını kullanma konusunda hiçbir lisans, bayilik veya yetki vermemiştir. Yapılan resmi sicil taramalarında karşı tarafın "[MARKA]" ibaresiyle kayıtlı bir markası, ticaret unvanı veya bu adla bilinen iyiniyetli bir ticari faaliyeti bulunmadığı tespit edilmiştir (Ek-2: Sicil Tarama Sonuçları).
3. Kötüniyetli Tahsis ve Kullanım (m. 25/1-c / UDRP m. 4(a)(iii)): Karşı taraf ihtilaf konusu alan adını tahsis ettirdikten sonra (i) alan adında Şikayetçinin kurumsal logosunu taklit eden içerikler yayınlamış / rakip firmaya yönlendirmiş, veya (ii) alan adını belgesiz olarak maliyetinin çok üzerinde [Tutar] bedelle Şikayetçiye satmayı teklif etmiştir (Ek-3: Noter e-Tespit Tutanağı ve Yazışma Kayıtları). Belirtilen üç şart kümülatif olarak gerçekleştiğinden alan adının Şikayetçiye devrine karar verilmesi arz olunur.
IX. Marka ve Alan Adı Sahipleri İçin Domain Uyuşmazlık Kontrol Listesi
- Marka Tescili ve Sicil Belgelerinin Hazırlanması: Başvuru öncesinde TÜRKPATENT/WIPO tescil belgeleri, ticaret unvanı gazetesi ve geçmişe dönük fiili kullanım faturaları derlenmelidir.
- Noter E-Tespit İle Web Sitesi ve Satış Teklifinin Sabitlenmesi: Kötüniyetli kullanıcı alan adını şikayet anında boşaltabileceği için mevcut yönlendirme, taklit içerik veya pazarlık e-postaları başvuru öncesi e-Tespit ile belgelenmelidir.
- Doğru Başvuru Türü Seçimi (Devir vs. İptal): Eğer şikayetçi kendi şirketine veya rakiplerine tekrar açık artırmaya düşmesini istemiyorsa daima "iptal" değil "Şikayetçiye Devir (Transfer)" talep etmelidir!
- RDAP / WHOIS ve Kayıt Kuruluşu Bilgilerinin Doğrulanması: Gizlenmiş WHOIS kayıtlarına karşın UÇHS/WIPO şikayeti açıldığında kayıt kuruluşu gizli sahibinin bilgilerini hakem heyetine ve şikayetçiye bildirir; kimlik gizliliği başvuruya engel değildir.
- Phishing veya Sahte Ödeme Varsa Paralel Mahkeme Tedbiri: Alan adı üzerinden dolandırıcılık yapılıyorsa UÇHS/UDRP kararını beklemeden aynı gün HMK m. 389 / SMK m. 7/3-d tedbiri ve savcılık şikayeti işletilmelidir.
X. Sonuç
TRABİS'in belgesiz tahsis sistemine geçmesi ve uluslararası alan adı uzantılarının hızla çoğalması, marka sahiplerini proaktif domain korumasına mecbur bırakmaktadır. İncelenen kurallar doğrultusunda şu temel sonuçlar ortaya çıkmaktadır:
- UÇHS ve WIPO UDRP En Hızlı İade Araçlarıdır: Ortalama 1–2 ay içinde alan adının dondurulup şikayetçiye devrini sağlayan hakem süreçleri, uzun mahkeme davalarına kıyasla pratik üstünlük sunar.
- Yönetmelik m. 25 ve UDRP m. 4(a) Farkı Gözetilmelidir:
.truyuşmazlıklarında kötüniyetli tahsis veya kullanım yeterli iken, WIPO UDRP'de her iki aşamada da kötüniyetin ispatlanması gerekir; buna göre delil stratejisi kurulmalıdır. - Tazminat ve Aktif Dolandırıcılıkta Mahkeme Yolu Paralel Kullanılmalıdır: SMK m. 7/3-d ve TTK m. 55 kapsamında ihtiyati tedbirli adli dava, özellikle kimlik avı ve maddi zarar doğuran olaylarda hakem sürecini tamamlar.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Somut hukuki sorunlarda uzman bir avukata danışılması tavsiye edilir. Makalede yer alan bilgiler, yayın tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuata dayanmakta olup, mevzuat değişiklikleri nedeniyle güncelliğini yitirebilir.
Kaynaklar ve Referanslar
- BTK İnternet Alan Adları Yönetmeliği ve Uyuşmazlık Çözüm Mekanizması Tebliği
- TOBBUYUM — BTK Yetkili Uyuşmazlık Çözüm Hizmet Sağlayıcısı (UÇHS)
- WIPO Arbitration and Mediation Center — UDRP Policy and Rules
- 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (m. 7/3-d Marka Hakkına Tecavüz)
Bu makale 2026-11-13 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
İlgili Makaleler
-
Sosyal Medya Hesap Güvenliği: Hukuki Boyut
Sosyal medya hesaplarının çalınmasının hukuki boyutu, TCK m.243 bilişim sistemine girme, TCK m.244 sistemi engelleme ve... -
Elektronik Sözleşme Geçerliliği: Hukuki Çerçeve ve Uygulama
Elektronik sözleşme geçerliliği nasıl değerlendirilir? 6098 sayılı TBK kapsamında şekil serbestisi, icap-kabul... -
Erişim Engelleme Kararı ve İtiraz Yolları
5651 sayılı Kanun kapsamında erişim engelleme kararları, sulh ceza hakimliği ve BTK kararları, katalog suçlar (m.8),... -
Deepfake: Hukuki Sorumluluk ve Korunma
Deepfake teknolojisinin Türk Hukuku kapsamındaki yeri, 5237 sayılı TCK, 4721 sayılı TMK ve 6698 sayılı KVKK... -
E-Devlet Üzerinden Yapılabilecek Hukuki İşlemler
E-devlet üzerinden yapılabilecek hukuki işlemler, UYAP dava sorgulama, icra takibi, adli sicil belgesi alınması,...
Uygulamada Kritik Sorular ve Yanıtları
Hemen her zaman alan adının şikayetçiye devrini (transferini) istemek daha güvenlidir. İptal kararı verilmesi halinde alan adı belirli bir süre sonra yeniden boşa düşüp başka bir kötüniyetli kişi tarafından tescil edilebilir; devir halinde ise domain doğrudan hak sahibinin portföyüne geçer.
TRABİS İnternet Alan Adları Yönetmeliği ticaret unvanı, işletme adı ve tanıtıcı işaret sahiplerine de başvuru hakkı tanır; WIPO UDRP'de ise tescilsiz olmakla birlikte yoğun ticari kullanıma dayanan fiili hak (common law trademark) ispatlandığında başvuru yapılabilir. Ancak TÜRKPATENT tescil belgesi süreci son derece hızlandırır.
Evet. Şikayet dilekçenizi kayıt kuruluşunun (registrar) herkese açık kayıtlarına göre sunabilirsiniz. Başvuru kabul edildiğinde kayıt kuruluşu gizlenmiş alan adı sahibinin gerçek iletişim ve kimlik bilgilerini UÇHS/WIPO'ya ve şikayetçiye açmak zorundadır.
Evet. Karşı tarafın alan adıyla meşru bir bağlantısı bulunmuyor ve güçlü/bilinen bir markayı kasten kapattığı görülüyorsa, sitenin boş bekletilmesi (passive holding) ya da yüksek fiyattan satmaya çalışılması kötüniyetli kullanım kanıtı olarak kabul edilir.
Kararın taraflara bildirilmesinden itibaren karşı tarafa yetkili mahkemede dava açıp ihtiyati tedbir/dava belgesi sunması için 10 iş günü süre tanınır. Bu 10 iş günü içinde mahkeme başvurusu belgelenmezse TRABİS veya ilgili registrar alan adını otomatik olarak şikayetçiye devreder.
Hayır, UÇHS ve WIPO panelleri tazminata hükmetmez; yalnızca devir veya iptal kararı verir. Alan adının ticari kullanımı nedeniyle uğranılan zarar için 6769 sayılı SMK m. 7/3-d ve TTK m. 55-56 uyarınca ayrıca Türk mahkemelerinde tazminat davası açılması gerekir.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Her somut olay kendine özgü koşullar içerdiğinden, bireysel hukuki değerlendirme için mutlaka bir avukata başvurulması tavsiye edilir.







