Özet
Otomatik yazılımlar ve fiyat/içerik botları aracılığıyla e-ticaret sitelerinden, ilan portallarından veya dijital medya platformlarından ürün açıklamalarının, görsellerin, kullanıcı yorumlarının ve anlık fiyatların çekilmesi (web scraping / web kazıma) ile üretken yapay zeka (LLM) modellerinin eğitimi için büyük ölçekli Türkçe veri setlerinin toplanması, Türk hukukunda mutlak bir serbesti alanına sahip değildir. İçeriği kamuya açık bir siteden alınsa dahi; 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) Ek Madde 8 uyarınca nitelik ve nicelik açısından esaslı yatırımla oluşturulan veri tabanlarının önemli kısımlarının izinsiz aktarılması 15 yıllık sui generis korumayı ihlal etmektedir. Eşzamanlı olarak 6102 sayılı TTK m. 55/1-(c)/3 kapsamında başkasının hazır iş ürününü teknik çoğaltma yöntemleriyle çaba harcamadan devralmak ağır bir haksız rekabet fiilidir. Sunucuya aşırı yük bindiren veya güvenlik duvarını aşan agresif botlar 5237 sayılı TCK m. 243-244 kapsamında bilişim suçu oluştururken, gerçek kişi bilgilerinin kazınması 6698 sayılı KVKK m. 5/2 alenileştirme sınırlarını ihlal etmektedir.
Bu makale son olarak 13 Kasım 2026 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez.
I. Giriş — E-Ticaret Fiyat Botları, İçerik Toplayıcıları ve Yapay Zeka Veri Açlığı
Dijital ekonomide rekabetin merkezine yerleşen veri, yalnızca şirketlerin kendi iç sistemlerinde ürettiği bilgilerden ibaret olmayıp; internet üzerinde herkese açık web sitelerinden otomatik yazılımlar (crawler, scraper, spider) yardımıyla toplanan ürün, fiyat, yorum ve metin veri setlerini de kapsamaktadır. E-ticaret pazarında rakip satıcılar veya fiyat karşılaştırma portalları, saniyeler içinde rakip platformların tüm kataloglarını, profesyonel stüdyo fotoğraflarını ve dinamik fiyat algoritmalarını kazıyarak kendi sitelerine aktarmakta veya rakibin fiyatını otomatik olarak 1 TL altına çeken agresif fiyat botları çalıştırmaktadır.
Son yıllarda ise geleneksel e-ticaret ve ilan portalı kazımacılığına küresel bir boyut daha eklenmiştir: Üretken Yapay Zeka (Generative AI) ve Büyük Dil Modellerinin (LLM) eğitimi için Türkçe haber arşivlerinin, akademik yayınların, hukuk/mevzuat yorumlarının, forum tartışmalarının ve ürün veri tabanlarının devasa ölçekte taranması. Yapay zeka şirketlerinin veri açlığı, web sitesi sahiplerinin sunucu maliyetlerini artırmakta, reklam/abonelik gelir modellerini aşındırmakta ve yıllar süren editöryel emeği doğrudan model ağırlıklarına dönüştürmektedir. Bu konuda ayrıntılı bilgi için İnternet İçerik Kaldırma: Hukuki Süreç başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
Uygulamada geliştiriciler arasında yaygın olan "İnternette herkese açık olan her veri serbestçe kazınabilir" inancı Türk hukuku bakımından temelden yanlıştır. Bu incelemede; Bilişim Hukuku, Yapay Zeka ve Teknoloji Hukuku ve E-Ticaret Hukuku disiplinlerinin kesişiminde web kazımanın fikri mülkiyet, haksız rekabet, KVKK ve ceza hukuku sınırları kapsamlı biçimde ortaya konulmaktadır.
II. Web Kazıma Teknikleri: Kamusal HTML Tarama, API İstismarı ve Kimlik Aşımı
Web kazıma eylemlerinin hukuki değerlendirmesi, teknik olarak verinin hangi yöntemle ve hangi erişim katmanından çekildiğine göre büyük farklılık gösterir. İlk kategoride, kullanıcı oturumu (login) veya şifre gerektirmeyen kamusal web sayfalarının HTML DOM yapısının otomatik tarayıcılarla (Playwright, Puppeteer, Scrapy vb.) okunması yer alır. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Pazaryeri Satıcı Yorumlarında Karalama, Haksız Düşük Puan ve Ticari İtibarın Korunması başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
İkinci kategoride ise web veya mobil uygulamanın arka planda haberleştiği dahili (private) API uç noktalarının tersine mühendislikle tespit edilip doğrudan JSON veri akışının çekilmesi bulunmaktadır. Bu teknikte kazıyıcı yalnızca görünür arayüzü değil, sunucunun yapılandırılmış veri tabanı çıktılarını doğrudan elde etmekte ve çoğu kez API erişim anahtarlarını veya kimlik belirteçlerini taklit etmektedir.
Üçüncü ve hukuken en ağır kategoriyi kimlik doğrulama ve güvenlik duvarı aşımı (circumvention) oluşturur. Web sitesinin bot trafiğini durdurmak için koyduğu Cloudflare/WAF korumalarının, IP hız sınırlarının (rate limiting), CAPTCHA doğrulamalarının sahte konut IP havuzlarıyla (residential proxy) atlatılması yahut yalnızca kayıtlı üyelere açılan panellere sahte hesaplarla girilerek veri çekilmesi eylemi, basit bir veri okumasının ötesine geçerek bilişim sistemine yetkisiz müdahale boyutuna ulaşır.
III. 5846 Sayılı FSEK Ek Madde 8 Kapsamında Veri Tabanı Yapanın Hakları ve 15 Yıllık Koruma
Bir e-ticaret sitesinde yer alan tek bir ürünün fiyatı veya teknik ölçüsü tek başına FSEK anlamında "hususiyet" taşıyan bir eser değildir. Ancak binlerce ürünün kategorize edilmesi, teknik özelliklerinin standartlaştırılması, fotoğraf ve stok eşleştirmelerinin yapılması, satıcı doğrulamaları ve kullanıcı puanlamalarının bir araya getirilmesi muazzam bir mali, teknik ve beşeri yatırım gerektirir. Kanun koyucu bu yatırımı korumak için 5846 sayılı FSEK m. 6'daki ilim-edebiyat eseri olan veri tabanlarının yanında, özgünlük taşımasa bile yatırımı koruyan Ek Madde 8 (Veri Tabanı Yapanın Hakları — Sui Generis Koruma) düzenlemesini getirmiştir.
5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu Ek Madde 8: "Bir veri tabanının içeriğinin oluşturulmasına, doğrulanmasına veya sunumuna nitelik ve nicelik açısından esaslı bir yatırım yapan veri tabanı yapımcısı; veri tabanının içeriğinin önemli bir kısmının veya tamamının: a) Herhangi bir araçla ve herhangi bir şekilde sürekli veya geçici olarak başka bir ortama aktarılmasına, b) Dağıtılması, satılması, kiralanması veya topluma iletilmesi yollarıyla kullanılmasına, izin verme veya yasaklama hakkına sahiptir... Veri tabanı yapımcısına tanınan koruma, veri tabanının aleniyet tarihinden itibaren on beş yıldır."
FSEK Ek m. 8 hükmü web kazımaya karşı çok güçlü iki koruma aracı sunar: Birincisi, veri tabanının içeriğinin önemli bir kısmının tek seferde kazınması yasak olduğu gibi, önemli olmayan küçük kısımlarının tekrarlanan ve sistematik biçimde çekilerek (örneğin bir fiyat botunun her gece sitenin %5'ini tarayıp bir ayda tüm veri tabanını yeniden oluşturması) veri tabanının normal kullanımına aykırı düşülmesi de Ek m. 8'in ihlalidir.
İkincisi, maddenin son fıkrası gereğince veri tabanının içeriğinde nitelik ve nicelik açısından esaslı bir değişiklik ve yeni yatırım gerektiren güncellemeler yapıldığında (örneğin e-ticaret platformunun her gün yeni ürünler, fiyatlar ve yorumlar ekleyerek kataloğu güncellemesi), yeni yatırımdan doğan veri tabanı yeniden 15 yıllık koruma süresine kavuşur. Ek m. 8 ihlalinde hak sahibi FSEK m. 66-70 uyarınca tecavüzün ref'i, men'i ve üç katına kadar telif tazminatı talep edebilir.
IV. TTK m. 55/1-(c) Kapsamında "Hazır İş Ürününden Yetkisiz Yararlanma" ve Fiyat Botları
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun haksız rekabet hallerini düzenleyen 55. maddesi, dijital çağdaki içerik ve veri hırsızlığına neredeyse nokta atışıyla cevap veren özel bir bent içermektedir:
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 55/1-(c): "Başkalarının iş ürünlerinden yetkisiz yararlanma; özellikle... 3. Başkasının haklı olarak kullanabileceği veya teknik yardımla doğrudan doğruya devralınabilen hazır iş ürününü, kendisine uygun düşen hiçbir çaba harcamadan teknik çoğaltma yöntemleriyle devralıp ondan yararlanmak" dürüstlüğe aykırı ve haksız rekabettir.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi içtihatlarında, bir şirketin uzun emek ve bütçe harcayarak oluşturduğu ilan içeriklerini, ürün kataloglarını, teknik çizimlerini, özgün ürün açıklamalarını ve görsellerini otomatik botlar (teknik çoğaltma yöntemleri) vasıtasıyla kendi maliyetine katlanmadan kopyalayıp aynı veya rakip pazarda kullanmak TTK m. 55/1-c/3 uyarınca açık haksız rekabet olarak nitelendirilmektedir. Haksız rekabetin varlığı için kopyalanan metin veya listelerin FSEK anlamında "eser" derecesinde özgün olması dahi aranmaz; ortada ticari bir emek ve maliyet ürünü (iş ürünü) bulunması yeterlidir.
E-ticarette fiyat botları (price scraping) açısından ise iki ayrı senaryo ayrılmalıdır: Rakip sitelerdeki kamusal etiket fiyatlarını genel piyasa araştırması için manuel veya çok düşük hacimli izlemek tek başına haksız rekabet yaratmayabilir; ancak rakibin tüm dinamik stok, dönemsel avantajlı veya özel fiyat kurgularını ve yorum/tedarikçi bilgilerini anlık botlarla çekip rakip portalın sunucu performansını düşürerek (parasitic scraping) kendi fiyat karşılaştırma veya dropshipping platformunu beslemek TTK m. 54 ve m. 55/1-c kapsamında haksız rekabet oluşturur.
V. Üretken Yapay Zeka (LLM) Eğitiminde Türkçe İçerik Kazıması ve TDM İstisnası Yokluğu
Yapay zeka geliştiricileri büyük dil modellerini (LLM) ve görüntü üreticilerini eğitirken milyonlarca web sayfasını otomatik botlarla taramaktadır. Avrupa Birliği'nde 2019/790 sayılı Dijital Tek Pazarda Telif Hakları (DSM) Direktifi'nin 3. ve 4. maddeleri ile AB Yapay Zeka Tüzüğü (AI Act), ticari olmayan bilimsel araştırmalar için geniş, ticari amaçlı aktörler için ise hak sahibinin makine tarafından okunabilir biçimde çekilme (opt-out) bildiriminde bulunmaması şartına bağlı dar bir Metin ve Veri Madenciliği (Text and Data Mining — TDM) istisnası tanımıştır.
Buna karşılık Türk hukukunda (5846 sayılı FSEK içerisinde) yapay zeka eğitimi veya ticari metin ve veri madenciliği için öngörülmüş genel bir telif istisnası henüz mevcut değildir. FSEK m. 38'de düzenlenen şahsi kullanım istisnası ticari ve kurumsal yapay zeka modellerinin eğitimini kesinlikle kapsamaz. Dolayısıyla Türkiye'deki haber portallarından, edebiyat/akademi arşivlerinden, hukuk veri tabanlarından veya e-ticaret görsellerinden telif sahibinin açık lisansı olmaksızın büyük ölçekli içerik kazınması ve model eğitim veri setlerine (corpus) kopyalanması, FSEK m. 22 çoğaltma hakkının ve FSEK Ek m. 8 veri tabanı hakkının doğrudan ihlali riskini taşır.
Ayrıca bir yapay zeka arama motorunun (RAG — Retrieval-Augmented Generation veya AI Overview) web sitelerindeki güncel makale ve analizleri botlarla anlık çekip kullanıcıya siteye tıklamaya gerek bırakmayacak ölçüde birebir özetleyerek sunması, hak sahibinin dijital trafik ve reklam ekonomisini doğrudan zarara uğrattığı ölçüde TTK m. 55/1-c kapsamında haksız rekabet iddialarına da konu olmaktadır.
VI. Kamuya Açık Kişisel Verilerin Kazınmasında KVKK m. 5/2 Alenileştirme Sınırı
Web kazıma botları genellikle gerçek kişilere ait verileri de toplar: E-ticaret sitelerindeki müşteri yorumcularının isim ve kullanıcı profilleri, seri ilan portallarındaki satıcı cep telefonları, kariyer sitelerindeki özgeçmişler (CV) veya şirket web sitelerindeki avukat/mühendis/yönetici biyografileri bu kapsamda yer alır. Bot geliştiricileri sıklıkla "Bu veriler internette herkese açık, KVKK m. 5/2-d uyarınca alenileştirilmiş sayılır" savunmasını ileri sürer.
6698 sayılı KVKK m. 5/2-(d) bendi ilgili kişinin kendisi tarafından alenileştirilmiş kişisel verilerin açık rıza olmaksızın işlenmesine izin vermekte ise de, Kişisel Verileri Koruma Kurulunun yerleşik kararlarında bu istisnaya çok net bir amaç sınırı getirilmiştir: Alenileştirilen kişisel veri, yalnızca ilgili kişinin alenileştirme iradesine ve amacına uygun olarak işlenebilir!
Örneğin bir satıcının ikinci el eşyasını veya dairesini satmak için bir ilan portalına yazdığı cep telefonu numarası, yalnızca o taşınmazın/ürünün alım-satım görüşmesi amacıyla alenileştirilmiştir. Bir veri komisyoncusunun veya pazarlama şirketinin bu telefon numaralarını otomatik botlarla kazıyarak spam arama listesi oluşturması yahut başka bir rehber sitede yayımlaması KVKK'ya açıkça aykırıdır ve hem 2026 yılı itibarıyla KVKK m. 18/1-b kapsamında 256.357 TL – 17.092.242 TL arası idari para cezasına hem de 5237 sayılı TCK m. 136 (kişisel verileri hukuka aykırı ele geçirme ve yayma) suçuna vücut verir.
| Hukuk Dalı / Kanun | İhlal Edilen Hüküm | Scraping Türü / Koşulu | Yaptırım ve Dava Yolu |
|---|---|---|---|
| Fikri Mülkiyet (5846 s. FSEK) | FSEK Ek m. 8 (Veri Tabanı) ve m. 22 (Çoğaltma) | Esaslı yatırımla kurulu katalog/ilan/içerik veri tabanının önemli kısmının veya sürekli kazınması. | Tecavüzün men'i/ref'i, 3 kat telif tazminatı (FSEK m. 68) ve cezai şikayet. |
| Ticaret Hukuku (6102 s. TTK) | TTK m. 54 ve m. 55/1-(c)/3 | Başkasının hazır iş ürününü çaba harcamadan teknik botlarla devralıp rakip ticari yarar sağlama. | Haksız rekabetin men'i, ihtiyati tedbir (TTK m. 61) ve elde edilen kârın devri (m. 56/1-e). |
| Veri Koruma (6698 s. KVKK) | KVKK m. 4, m. 5/2-(d) Alenileştirme Sınırı | Gerçek kişi telefon, e-posta, yorum veya CV verisinin alenileştirme amacı dışında kazınması. | 2026 yılı 256.357 TL – 17.092.242 TL arası KVKK m. 18/1-b idari para cezası. |
| Ceza Hukuku (5237 s. TCK) | TCK m. 243, m. 244 ve m. 136 | WAF/login engeli aşarak veri çekme, sunucuyu kilitleyen agresif trafik veya kişisel veri toplama. | 1 ila 5 yıl arası hapis cezası istemli savcılık soruşturması ve adli bilişim el koyması. |
VII. Agresif Bot Trafiği ve 5237 Sayılı TCK m. 243-244 Bilişim Suçları
Pek çok fiyat karşılaştırma veya stok izleme botu, saniyede yüzlerce eşzamanlı istek (request) göndererek hedef e-ticaret sitesinin sunucularını aşırı yük altında bırakmakta, veritabanı sorgularını yavaşlatmakta ve gerçek müşterilerin ödeme sayfasına ulaşmasını engellemektedir. Bu durum hukuken basit bir taramayı aşarak sistem işleyişine zarar veren bir saldırıya dönüşür.
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 244/1: "Bir bilişim sisteminin işleyişini engelleyen veya bozan kişi, bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır."
Eğer scraping botunun yarattığı agresif istek trafiği hedef sunucunun yanıt verememesine veya servis kesintisine yol açıyorsa eylem TCK m. 244/1 kapsamında sistemin işleyişini engelleme veya bozma suçuyla örtüşür. Ayrıca web sitesi yöneticisinin koyduğu oturum açma (login) şartını, API kimlik doğrulamasını veya teknik erişim engelini aşarak (bypass) arka uç verilerine erişilmesi TCK m. 243 (bilişim sistemine hukuka aykırı girme ve orada kalmaya devam etme) suçunu oluşturabilir.
Bununla birlikte tamamen açık, kimlik doğrulaması gerektirmeyen ve sunucuyu yavaşlatmayan düşük hızda (rate-limited) bir kamu web sayfası okumasında ceza hukuku anlamında tipiklik (TCK m. 243 "hukuka aykırı girme" unsuru) dar yorumlanmalı; uyuşmazlık öncelikle özel hukuk yollarıyla (FSEK ve TTK) çözülmelidir. Ceza soruşturması ancak teknik engellerin kırıldığı, kimlik sahteciliği yapıldığı, sunucunun kilitlendiği veya kişisel verilerin yağmalandığı (TCK m. 136) hallerde devreye girmelidir.
VIII. robots.txt, noai Etiketleri, Kullanım Koşulları (ToS) ve Teknik Engelleri Aşmanın Sonuçları
Web sitesi sahipleri otomatik botlara ve yapay zeka tarayıcılarına (örneğin GPTBot, ClaudeBot, CCBot vb.) iradelerini bildirmek için alan adının kök dizininde robots.txt dosyası yayımlamakta, HTML başlıklarına noai / noimageai meta etiketleri koymakta ve sitenin alt kısmında Kullanım Koşulları (Terms of Service) içinde otomatik kazımayı yasaklamaktadır.
Hukuki bağlayıcılık açısından bakıldığında; robots.txt tek başına bir teknik şifreleme engeli değildir ancak hak sahibinin açık rıza göstermediğini ve veri tabanı kullanım iznini (FSEK Ek m. 8) reddettiğini belgeleyen çok güçlü bir irade beyanıdır. Özellikle Kullanım Koşulları metni kullanıcının aktif bir onay kutucuğunu işaretlediği Clickwrap modeliyle kurulmuşsa 6098 sayılı TBK kapsamında sözleşmesel bir borç ilişkisi doğar ve sözleşmeye aykırı kazıma TBK m. 112 ihlali sayılır; yalnızca site altında pasif duran Browsewrap metinleri ise sözleşme kurmasa dahi dürüstlük kuralı ve haksız rekabet değerlendirmesinde muhatabın kötüniyetini (uyarıya rağmen devam etmesini) ispatlar.
Asıl hukuki kırılma, bot operatörünün site sahibinin aldığı WAF/Cloudflare engellerini, IP yasaklamalarını ve User-Agent filtrelerini sahte tarayıcı kimlikleriyle aşarak kazımaya devam etmesi anında yaşanır. Bu davranış teknik tedbirin bilinçli olarak etkisizleştirilmesi anlamına geldiğinden hem TTK m. 55 haksız rekabet tazminatını ağırlaştırır hem de TCK m. 243 bakımından yetkisiz erişim iradesini somutlaştırır.
robots.txt dosyasında yapay zeka tarayıcılarını (AI crawlers) açıkça engellemesine rağmen User-Agent başlığını değiştirerek (spoofing) veri çekmek, yalnızca telif ihlali değil aynı zamanda teknik koruma önleminin dolanılması olarak değerlendirilip ihtiyati tedbir ve ceza soruşturması riskini tetikler.IX. İspat Yöntemleri: Honeypot (Tuzak Veri), Sunucu Logları ve İhtiyati Tedbirler
Web kazıma ve fiyat botu davalarında davacı şirketlerin karşılaştığı en büyük zorluk, rakip sitedeki verilerin kendi sitelerinden otomatik kazındığını mahkeme önünde kesin biçimde ispatlamaktır. Çünkü rakip şirket genellikle "Aynı ürünleri ve fiyatları tedarikçiden veya başka açık kaynaklardan kendimiz topladık" savunmasını yapar.
Bu savunmayı çürütmek için dijital platformlar uygulamada son derece etkili üç teknik-hukuki delil yöntemi kullanmaktadır:
- Honeypot (Tuzak / Filigranlı Veri) Tekniği: E-ticaret kataloglarının veya veri tabanlarının içine gerçekte var olmayan birkaç özgün kodlu ürün, spesifik yazım hatası yahut yalnızca o platforma özgü sentetik/görünmez metin kalıpları yerleştirilir. Rakip sitede veya yapay zeka çıktısında bu tuzak kalıbın birebir ortaya çıkması, verinin sıfırdan üretilmediğini ve doğrudan davacının veri tabanından kopyalandığını %100 kesinliğe yakın biçimde kanıtlar.
- WAF, CDN ve Sunucu Erişim Logları + WHOIS / ASN Analizi: Cloudflare veya sunucu erişim loglarından aynı dakika içinde binlerce katalog sayfasını tarayan IP bloklarının hangi veri merkezine (ASN) veya hangi rakip şirkete ait olduğu tespit edilir; HMK m. 400 uyarınca Sulh/Asliye Ticaret Mahkemesinden veya noter e-tespit sistemi üzerinden rakibin web sayfasındaki kopya içerikler sabitlenir.
- TTK m. 61 ve FSEK m. 77 İhtiyati Tedbir Başvurusu: Elde edilen honeypot eşleşmesi ve sunucu loglarıyla Asliye Ticaret Mahkemesine (veya Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesine) başvurularak kopyalanan katalog/veri tabanının yayından kaldırılması ve bot erişimlerinin yargılama sonuna kadar tedbiren durdurulması talep edilir.
İhtiyati tedbir talebinde HMK m. 389 uyarınca yaklaşık ispat standardının karşılanması için teknik verilerin hukuki kronoloji ile desteklenmesi belirleyicidir. Özellikle sunucu erişim günlüklerinin, IP ve User-Agent eşleşmelerinin, robots.txt engelinin aşılma zamanlarının ve noter onaylı e-tespit tutanaklarının tek bir teknik rapor altında birleştirilmesi; mahkemenin telafisi güç veya imkânsız zarar doğduğunu görerek duruşma açmaksızın dahi tedbir kararı verebilmesini kolaylaştırır.
X. Pratik Uygulama: İzinsiz Web Kazıma ve Fiyat Botlarına Karşı İhtarname Taslağı
E-ticaret veya içerik veri tabanının rakip şirket yahut yapay zeka botları tarafından izinsiz kazındığını tespit eden platform sahibinin, dava ve savcılık sürecinden önce veya eşzamanlı olarak göndereceği noter ihtarnamesi taslağı aşağıdadır:
NOTER İHTARNAME TASLAĞI — BİLGİLENDİRME VE İNCELEME AMAÇLIDIR
İHTARNAME
| İHTAR EDEN | : [Veri Tabanı Sahibi Şirket Unvanı, MERSİS No, Adresi] |
| VEKİLİ | : Av. [Adı Soyadı, Baro Sicil No, Adresi] |
| MUHATAP | : [İzinsiz Kazıma Yapan Şirket / Platform Unvanı, Adresi] |
| KONU | : Müvekkile ait [Web Alan Adı] platformundaki ürün/içerik veri tabanının otomatik botlarla izinsiz kazınmasına (web scraping) derhal son verilmesi, kopyalanan içeriklerin ve yapay zeka eğitim/fiyat verilerinin imhası hakkında ihtardır. |
SAYIN MUHATAP,
1. Müvekkil şirket, [Alan Adı] adresi üzerinden yürüttüğü dijital platform kapsamında yıllar süren teknik ve mali yatırımlarla oluşturulan, binlerce ürün kaydı, özgün görsel, teknik açıklama ve fiyat bilgisinden oluşan bir veri tabanının 5846 sayılı FSEK Ek Madde 8 uyarınca yapımcısı ve hak sahibidir. Platformun robots.txt dosyasında ve Kullanım Koşullarında her türlü otomatik bot taraması ve yapay zeka veri kazıması açıkça yasaklanmıştır.
2. Yapılan sunucu log incelemesinde ve e-tespit çalışmalarında; ../../2026 tarihinden bu yana tarafınıza ait/kontrolünüzdeki [IP / ASN / Bot Adı] kaynaklı otomatik yazılımların WAF ve hız sınırlarını aşmaya çalışarak müvekkil platformundan binlerce ürün, görsel ve metin kaydını çektiği, ayrıca yalnızca müvekkil veri tabanında yer alan özgün tanımlayıcı/tuzak kayıtların (honeypot) birebir sizin [Rakip Platform / Model Adı] servisinizde kullanıldığı tespit edilmiştir.
3. Gerçekleştirdiğiniz bu fiiller; 5846 sayılı FSEK Ek m. 8 ve m. 22 uyarınca veri tabanı yapımcısının haklarına tecavüz, 6102 sayılı TTK m. 55/1-(c)/3 uyarınca başkasının hazır iş ürününden çaba harcamadan yararlanma suretiyle haksız rekabet ve kişisel veri içeren alanlarda 6698 sayılı KVKK ihlali teşkil etmektedir. Ayrıca sunuculara binen yoğun bot trafiği 5237 sayılı TCK m. 244 kapsamında sistemin işleyişini engelleme niteliği taşımaktadır.
4. İşbu ihtarnamenin tebliğinden itibaren derhal ve en geç 24 saat içinde müvekkil sunucularına yönelik tüm otomatik kazıma ve fiyat/içerik botu faaliyetlerini durdurmanızı, hukuka aykırı biçimde çekilip depolanan veya model eğitiminde kullanılan tüm veri tabanı içeriklerini sistemlerinizden ve yedeklerinizden kalıcı olarak silerek yazılı teyit sunmanızı; aksi halde Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi / Asliye Ticaret Mahkemesi nezdinde ihtiyati tedbir ve üç kat tazminat davaları ile Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusu yoluna başvurulacağını ihtaren bildiririz.
İhtar Eden Vekili
Av. [Adı Soyadı]
XI. E-Ticaret Platformları ve Yapay Zeka Geliştiricileri İçin Scraping Kontrol Listesi
Hem dijital verisini korumak isteyen platform sahipleri hem de hukuka uygun veri toplama süreçleri yürütmek isteyen yapay zeka ve fiyat analizi şirketleri şu önlemleri uygulamalıdır:
- Platform Sahipleri İçin Teknik İşaret ve Kullanım Koşulları Uyumu:
robots.txtdosyasında istenmeyen botlar ve yapay zeka tarayıcıları açıkçaDisallowile engellenmeli; HTML etiketlerindenoaibildirimine ve tıklamalı (Clickwrap) Kullanım Koşullarında veri kazıma yasağına yer verilmelidir. - Honeypot ve Log Saklama Mimarisi: Kataloglara izlenebilir sentetik tuzak kayıtlar yerleştirilmeli, WAF/CDN üzerinden bot engelleme ve IP/User-Agent ihlal logları zaman damgalı saklanmalıdır.
- Yapay Zeka ve Veri Analizi Geliştiricileri İçin Lisans ve TDM Denetimi: Türkçe veri seti oluşturulurken FSEK'te ticari bir TDM istisnası olmadığı gözetilmeli; hak sahiplerinden açık veri lisansları (API/Dataset anlaşması) temin edilmeli veya yalnızca açık lisanslı (Creative Commons / kamu verisi) kaynaklar kullanılmalıdır.
- Kişisel Verilerin Ayrıştırılması (PII Scrubbing): Kamuya açık kaynaklardan yasal olarak işlenen verilerde dahi gerçek kişi telefonları, TCKN, e-posta ve adres bilgileri KVKK m. 5/2 alenileştirme sınırları gereğince veri setine alınmadan önce otomatik maskeleme ile temizlenmelidir.
- Hız Sınırlamalarına ve Güvenlik Duvarlarına Saygı: Hiçbir veri toplama sürecinde hedef sunucunun CAPTCHA, WAF, üyelik veya hız sınırları aşılmamalı,
robots.txtreddi bulunan alanlara proxy döndürerek girilmemelidir.
E-ticaret sektöründe resmi iş ortaklıkları kurmak isteyen fiyat karşılaştırma platformlarının, doğrudan kazıma yerine satıcıların kendi rızalarıyla XML/JSON ürün besleme (feed) veya resmi API anahtarı paylaştığı sözleşmesel entegrasyon modellerine geçmesi tüm taraflar için sürdürülebilir hukuki zemin oluşturur.
Bunun yanı sıra şirket içi yapay zeka projelerinde kullanılan üçüncü parti veri setlerinin kaynağının (data lineage) belgelenmesi, ileride çıkabilecek FSEK Ek m. 8 veya KVKK tazminat davalarına karşı kurumsal rücu haklarını koruyacaktır.
XII. Sonuç
Yapay zeka eğitimi ve e-ticaret rekabeti bağlamında web kazıma (web scraping) ve fiyat botları, teknik olarak kolay uygulanabilmesine rağmen hukuki açıdan çok sayıda emredici kanun hükmünün kesişim alanında yer almaktadır. Çalışmada varılan temel sonuçlar şunlardır:
- FSEK Ek m. 8 Esaslı Yatırımı Korur: Eser niteliği taşımasa dahi kurumsal yatırım sonucu oluşturulan veri tabanlarının önemli kısmının veya sürekli olarak küçük parçalarının izinsiz kazınması 15 yıllık veri tabanı yapımcısı hakkını ihlal eder.
- TTK m. 55/1-(c)/3 Doğrudan Haksız Rekabet Yaptırımı Getirir: Başkasının hazır dijital iş ürününü emek ve maliyet harcamadan botlarla kopyalayıp ticari yarar sağlamak haksız rekabetin men'i, ihtiyati tedbir ve elde edilen kârın devri davasına konu olur.
- Türkiye'de Yapay Zeka İçin Ticari TDM İstisnası Yoktur: Türkçe web içeriklerinin yapay zeka modeli eğitimi amacıyla izinsiz taranması FSEK telif ve veri tabanı haklarına aykırılık riski taşımaktadır.
- KVKK ve TCK Sınırları Aşılmamalıdır: Kamuya açık kişisel verilerin alenileştirme amacı dışında kazınması KVKK m. 18/1-b cezalarını, teknik engellerin kırılması ve sunucunun yavaşlatılması ise TCK m. 243-244 bilişim suçlarını tetikler.
Veri toplayan teknoloji girişimlerinin lisanslı API ve veri ortaklıklarına yönelmesi, dijital platformların ise robots.txt, teknik duvarlar, honeypot ve noter e-tespit araçlarıyla veri varlıklarını koruması hukuki güvenliğin temel şartıdır.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Somut hukuki sorunlarda uzman bir avukata danışılması tavsiye edilir. Makalede yer alan bilgiler, yayın tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuata dayanmakta olup, mevzuat değişiklikleri nedeniyle güncelliğini yitirebilir.
Kaynaklar ve Referanslar
- 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK Ek Madde 8 Veri Tabanı Yapanın Hakları, m. 22, m. 68)
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK m. 54, m. 55/1-c/3 Hazır İş Ürününden Yetkisiz Yararlanma, m. 61)
- 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK m. 5/2-d Alenileştirme Sınırı, m. 18)
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (TCK m. 136, m. 243, m. 244 Bilişim Sistemini Engelleme)
- Yargıtay 11. Hukuk Dairesi İçtihatları (Haksız Rekabet ve Fikri Mülkiyet Koruması)
Bu makale 2026-11-13 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
İlgili Makaleler
-
Siber Suçlar: Tanımları ve Cezaları
Türk Ceza Kanunu kapsamında siber suç türleri, cezaları ve yaptırımları. TCK m. 243-246, bilişim sistemlerine girme,... -
Sosyal Medya Hesap Güvenliği: Hukuki Boyut
Sosyal medya hesaplarının çalınmasının hukuki boyutu, TCK m.243 bilişim sistemine girme, TCK m.244 sistemi engelleme ve... -
Elektronik Sözleşme Geçerliliği: Hukuki Çerçeve ve Uygulama
Elektronik sözleşme geçerliliği nasıl değerlendirilir? 6098 sayılı TBK kapsamında şekil serbestisi, icap-kabul... -
Deepfake: Hukuki Sorumluluk ve Korunma
Deepfake teknolojisinin Türk Hukuku kapsamındaki yeri, 5237 sayılı TCK, 4721 sayılı TMK ve 6698 sayılı KVKK... -
E-Devlet Üzerinden Yapılabilecek Hukuki İşlemler
E-devlet üzerinden yapılabilecek hukuki işlemler, UYAP dava sorgulama, icra takibi, adli sicil belgesi alınması,...
Uygulamada Kritik Sorular ve Yanıtları
Hayır, bir web sitesinin şifresiz ve kamuya açık olması verilerinin otomatik botlarla topluca kopyalanabileceği anlamına gelmez. 5846 sayılı FSEK Ek Madde 8 uyarınca esaslı bir yatırımla oluşturulan veri tabanlarının önemli bir kısmının veya sistematik biçimde küçük parçalarının izinsiz aktarılması 15 yıllık veri tabanı yapımcısı hakkını ihlal eder. Ayrıca başkasının hazır iş ürününü çaba harcamadan teknik çoğaltma yoluyla devralmak 6102 sayılı TTK m. 55/1-c/3 kapsamında haksız rekabettir.
Evet. FSEK Ek Madde 8 koruması için veri tabanındaki tekil verilerin (ürün adı, fiyat, ölçü) sanat veya ilim eseri niteliğinde özgün olması şart değildir; önemli olan bu verilerin toplanmasına, doğrulanmasına veya sunumuna nitelik ve nicelik açısından esaslı bir mali ve teknik yatırım yapılmış olmasıdır. Koruma süresi aleniyetten itibaren 15 yıl olup, katalogda yapılan esaslı güncellemeler ve yeni yatırımlarla bu koruma süresi yeniden başlar.
Avrupa Birliği'nin 2019/790 sayılı DSM Direktifi'nde ticari veya araştırma amaçlı Metin ve Veri Madenciliği (TDM) istisnaları düzenlenmiş olsa da, 5846 sayılı FSEK içerisinde ticari yapay zeka modellerinin eğitimi için tanınmış genel bir telif veya veri tabanı istisnası bulunmamaktadır. Bu nedenle Türkçe haber siteleri, dijital yayınlar ve ticari e-ticaret kataloglarının izinsiz olarak topluca kopyalanıp eğitim veri setine dönüştürülmesi FSEK m. 22 çoğaltma hakkı ve FSEK Ek m. 8 ihlali doğurabilir.
robots.txt dosyası teknik bir kilit olmamakla birlikte, hak sahibinin otomatik tarama ve veri tabanı kullanımına açıkça izin vermediğini gösteren bağlayıcı bir irade beyanıdır. robots.txt kısıtlamasına ve noai meta etiketlerine rağmen sahte tarayıcı kimliğiyle (User-Agent spoofing) veya proxy havuzlarıyla sitenin engellerini aşmak, hem TTK m. 55 haksız rekabet davasında muhatabın kötüniyetini ispatlar hem de FSEK Ek m. 8 tazminatını ağırlaştırır.
Evet, çoğu durumda hukuka aykırıdır. 6698 sayılı KVKK m. 5/2-d uyarınca ilgili kişinin kendisi tarafından alenileştirilmiş veriler ancak kişinin alenileştirme amacına uygun olarak işlenebilir. İlan portalındaki bir satıcı telefon numarasını veya sitedeki yönetici e-postasını botla kazıyıp soğuk pazarlama veri tabanı oluşturmak veya yapay zeka eğitimine sokmak alenileştirme sınırını aşar ve KVKK m. 18/1-b idari para cezası ile TCK m. 136 riski doğurur.
Evet. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 244/1 uyarınca bir bilişim sisteminin işleyişini engelleyen veya bozan kişi 1 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Agresif scraping botlarının saniyede binlerce istek göndererek hedef sunucuyu kilitlemesi veya gerçek müşterilerin erişimini aksatması ile WAF/login güvenlik bariyerlerinin kırılarak veri çekilmesi (TCK m. 243) Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusuna konu edilebilir.
En etkili ispat aracı, veri tabanı veya ürün kataloglarına yalnızca o siteye özgü sentetik kodlar, görünmez işaretler veya sahte tanımlayıcı kayıtlar (honeypot / tuzak veri) yerleştirmektir. Bu tuzak kayıtların rakip sitede veya yapay zeka çıktısında birebir görünmesi, WAF/sunucu erişim logları ve noter/HMK m. 400 delil tespiti tutanaklarıyla birleştirildiğinde kopyalamanın somut kanıtını oluşturur.
Veri tabanı ve platform sahibi şirket; TTK m. 61 veya FSEK m. 77 uyarınca yargılama bitmeden bot erişimlerinin ve kopyalanan içeriklerin yayınının derhal durdurulmasına yönelik ihtiyati tedbir talep edebilir. Esas davada ise FSEK m. 68 kapsamında rayiç sözleşme bedelinin üç katına kadar telif tazminatı veya TTK m. 56/1-e uyarınca davalı rakibin bu kazımadan elde ettiği ticari kârın maddi tazminat olarak ödenmesi istenebilir.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her somut olay kendine özgü koşullar içerdiğinden, bireysel hukuki değerlendirme için mutlaka bir avukata başvurulması tavsiye edilir.







