Özet
Kurumsal şirketlerin üretim, finans, lojistik ve müşteri yönetimi süreçlerini kritik ERP veya bulut tabanlı SaaS yazılımlarına devretmesi, yazılım sağlayıcının iflas etmesi, ticari faaliyetini durdurması, bakım hizmetini kesmesi yahut ağır sistem kesintileri yaşaması halinde işletmenin tamamen durması riskini doğurur. İş sürekliliğinin korunması amacıyla 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) ile 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) m. 52 çerçevesinde kurgulanan Kaynak Kodu Emanet (Source Code Escrow) sözleşmeleri; yazılımın güncel kaynak kodunun, derleme belgelerinin ve veri tabanı şemasının bağımsız bir emanetçiye (veya notere) teslim edilerek belirli tetikleyici hallerde müşteriye açılmasını sağlar. Eşzamanlı olarak Hizmet Seviyesi Anlaşmalarında (SLA) %99.9 erişilebilirlik ölçütleri, servis kredisi mahsubu, ağır kesintilerde tazminat/fesih hakkı ve sözleşme sonunda ham verinin SQL/CSV/JSON formatında eksiksiz iadesi (exit assistance) güvence altına alınmalıdır.
Bu makale son olarak 13 Kasım 2026 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez.
I. Giriş — Kurumsal ERP ve SaaS Bağımlılığı ile Yazılım Sağlayıcısı Riskleri
Modern işletmeler, finansal kayıtlarından gümrük ve e-fatura entegrasyonlarına, fabrika otomasyonundan e-ticaret stok senkronizasyonuna kadar tüm hayati süreçlerini kurumsal kaynak planlama (ERP) ve hizmet olarak yazılım (Software as a Service — SaaS) çözümleri üzerinden yürütmektedir. Ne var ki ticari yazılım lisans ve abonelik sözleşmelerinde müşteri şirkete kural olarak yalnızca derlenmiş (object code / makine kodu) yazılıma erişim veya bulut paneli kullanım yetkisi verilir; yazılımın insan tarafından okunabilir ve geliştirilebilir olan kaynak kodu (source code) ise sağlayıcının tekelinde tutulur.
Bu yapısal bağımlılık, yazılım sağlayıcısının ticari veya finansal krize girmesi durumunda müşteri şirket için varoluşsal bir riske dönüşür. Yazılım firmasının iflas etmesi, konkordato ilan etmesi, ana geliştirici ekibini kaybetmesi, kilit bir şirket birleşmesi sonrasında ürünü sonlandırması (End-of-Support) veya bakım yükümlülüğünü ağır biçimde ihmal etmesi halinde, müşteri şirket yıllarca yatırım yaptığı ve verilerini bağladığı sistemi güncelleyemez ve çalıştıramaz hale gelir. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Yarım Kalan Yazılım, Mobil Uygulama ve E-Ticaret Altyapı Projelerinde Sözleşme Feshi ve Tazminat başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
Öte yandan bulut (SaaS) modellerinde sistemin tamamen sağlayıcı sunucularında barındırılması, hem uzun süreli kesinti (downtime) tehlikesini hem de sözleşme feshedildiğinde ticari verilerin satıcı elinde rehin kalması sorununu beraberinde getirir. Bu çalışma kapsamında; Bilişim Hukuku, Fikri Mülkiyet Hukuku ve Ticaret ve Şirketler Hukuku ekseninde kaynak kodu emanet (escrow) sözleşmeleri, kurumsal SaaS SLA ihlalleri ve veri kurtarma hakları kapsamlı biçimde analiz edilmektedir.
II. Kaynak Kodu Emanet (Source Code Escrow) Sözleşmesinin Hukuki Niteliği (TBK Çerçevesi)
Source Code Escrow sözleşmesi; yazılım sağlayıcısı (Depositor), kurumsal müşteri (Beneficiary) ve tarafsız emanetçi (Escrow Agent) arasında kurulan üç taraflı, Türk Borçlar Kanunu'nda ismen düzenlenmemiş atipik (karma) nitelikte bir sözleşmedir. Uygulamada bu sözleşme, ya ana yazılım lisans/SaaS sözleşmesinin ayrılmaz bir eki ya da profesyonel bir emanet kuruluşu veya noter huzurunda akdedilen müstakil bir üçlü protokol biçiminde düzenlenir. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Siber Suçlar: Tanımları ve Cezaları başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
Hukuki yapısı itibarıyla escrow sözleşmesi; emanetçinin yazılımın kaynak kodunu içeren şifreli dijital ortamı veya veri paketini saklama yükümlülüğü bakımından saklama (vedia / emanet) sözleşmesi (TBK m. 561 vd.) unsurlarını, emanetçinin belirli şartların gerçekleşip gerçekleşmediğini inceleyip teslimatı yapması bakımından vekalet (TBK m. 502 vd.) ve üçüncü kişiye teslim (TBK m. 570) hükümlerini bünyesinde barındırır.
Buna ek olarak yazılım sağlayıcısı ile müşteri arasındaki ilişki bakımından emanet sözleşmesi, 6098 sayılı TBK m. 170 anlamında geciktirici (taliki) şarta bağlı bir kullanım ve geliştirme yetkisi içerir. Sözleşmede belirlenen serbest bırakma olaylarından (örneğin iflas, faaliyetin durması veya bakım yükümlülüğünün düzeltilmemiş ağır ihlali) biri gerçekleşmediği sürece müşteri kaynak koda erişemez; ancak şart gerçekleştiği anda emanetçi saklanan kodu müşteriye teslim etmekle yükümlü olur.
III. FSEK m. 2 ve m. 52 Kapsamında Bilgisayar Programı, İşleme Hakkı ve Yazılı Şekil Şartı
Türk hukukunda bir yazılımın kaynak kodu ve derlenmiş hali 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun (FSEK) 2. maddesinin 1. bendi uyarınca ilim ve edebiyat eseri statüsünde korunmaktadır. Kaynak kodunun müşteriye fiziksel olarak teslim edilmesi tek başına müşteriye o kodu değiştirme, hata giderme (bug-fixing) veya yeni mevzuata uyarlama hakkını vermez; bunun için FSEK'in emredici şekil kurallarına uygun bir mali hak devri veya ruhsat (lisans) verilmiş olması şarttır.
5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m. 52: "Mali haklara dair sözleşme ve tasarrufların yazılı olması ve konuları olan hakların ayrı ayrı gösterilmesi şarttır."
FSEK m. 52 emredici nitelikte bir geçerlilik şartıdır. Kaynak kodu emanet sözleşmesinde veya ana yazılım sözleşmesinde, serbest bırakma (release) şartı gerçekleştiği takdirde müşterinin hangi mali hakları kullanabileceği madde madde belirtilmemişse, müşteri eline geçen kaynak kod üzerinde yasal olarak değişiklik yapamaz ve FSEK m. 71 uyarınca hukuka aykırı işleme iddiasıyla dahi karşılaşabilir. Özellikle işleme hakkı (FSEK m. 21) ile çoğaltma hakkının (FSEK m. 22) yazılımın bakım ve iç kullanım amacıyla sınırlı olmak üzere geciktirici şarta bağlı olarak müşteriye tanındığı açıkça yazılmalıdır.
Ayrıca FSEK m. 38 hükmü uyarınca hukuken malik/ruhsat sahibi olan kişinin yazılımı amacına uygun kullanabilmesi için zorunlu olan hata düzeltme işlemlerine izin verilmiş olsa da, kaynak kodun üçüncü bir yazılım firmasına (örneğin yeni bakım sağlayıcısına) açılabilmesi ve mevzuat güncellemelerinin eklenebilmesi için mutlaka "iç iş sürekliliği amacıyla işleme, uyarlama ve yetkili alt yüklenicilere kullandırma" yetkisinin yazılı metinde açıkça yer alması gerekir.
IV. Sağlayıcının İflası ve Konkordatosu Halinde Escrow'un İşleyişi (İİK Risk Analizi)
Kaynak kodu emanet sözleşmelerinin en çok sınandığı durum yazılım sağlayıcının iflas etmesi veya konkordato sürecine girmesidir. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK) m. 184 uyarınca müflisin haczi kabil bütün malları ve hakları (yazılımın fikri mülkiyet hakları dahil) iflas masasına girer ve İİK m. 191 uyarınca müflisin masa malları üzerindeki tasarrufları alacaklılara karşı hükümsüz hale gelir.
Eğer kaynak kodu hiç emanete alınmamışsa ve yalnızca sağlayıcıya "iflas halinde kaynak kodu müşteriye teslim edilecektir" şeklinde şahsi bir taahhüt yüklenmişse, müşteri iflas masasına karşı yalnızca adi bir alacaklı konumunda kalır ve iflas idaresi sözleşmeyi ifa etmeyebilir. Buna karşılık kaynak kodunun iflastan çok önce bağımsız bir üçüncü kişi emanetçiye fiilen teslim edilmiş olması ve emanet sözleşmesinde şarta bağlı lisansın sözleşme imza anında kurulmuş olması müşteriyi koruyan hayati bir fark yaratır.
Bununla birlikte Türk iflas hukukunda İİK m. 198 uyarınca henüz tamamen ifa edilmemiş iki tarafa borç yükleyen sözleşmelerde iflas idaresinin sözleşmeyi üstlenip üstlenmeme takdir yetkisi ile emanetçinin zilyetliğindeki kopyanın masa varlığı sayılma ihtimali dikkate alınarak sözleşme kurgulanmalıdır. Bu riski minimize etmek için escrow sözleşmesinde; yazılımın mülkiyetinin satıcıda kalmaya devam ettiği ancak saklanan fiziksel/dijital kopya üzerindeki kullanma ve saklama hakkının teslim anından itibaren müşteriye bedeli peşin ödenmiş olarak tesis edildiği ve serbest bırakma olayı gerçekleştiğinde satıcının veya haleflerinin ayrıca yeni bir tasarruf işlemine gerek kalmayacağı açıkça hükme bağlanmalıdır.
V. Serbest Bırakma Tetikleyicileri (Release Events), Teknik Doğrulama ve Noter Emaneti
Emanet edilen kaynak kodun emanetçi tarafından müşteriye teslim edilebilmesi için sözleşmede Serbest Bırakma Tetikleyicileri (Release Events) tereddüde yer bırakmayacak şekilde sayılmalıdır. Piyasa pratiğinde başlıca tetikleyiciler şunlardır: (1) Sağlayıcı hakkında iflas kararı verilmesi, konkordato mühleti alınması veya tasfiye sürecine girilmesi, (2) Sağlayıcının yazılım için bakım ve destek hizmetini tek taraflı olarak durdurması veya ürün yaşam döngüsünü sonlandırması, (3) Kritik arızaların veya SLA ihlallerinin yazılı ihtara ve makul düzeltme süresine (örneğin 15-30 gün) rağmen giderilmemesi, (4) Yazılım fikri mülkiyetinin müşterinin sözleşmesel haklarını üstlenmeyen bir üçüncü kişiye devredilmesi.
Sıkça yapılan bir uygulama hatası, herhangi bir teknik test yapılmadan salt şifreli bir USB veya ZIP dosyasının notere emanet edilmesidir. Noterlik Kanunu uyarınca noterler kendilerine teslim edilen kapalı veya mühürlü emanetleri saklayabilirler ancak teslim edilen dosyanın içinde gerçekten ilgili ERP yazılımının son sürüm kaynak kodunun bulunup bulunmadığını, eksik kütüphane olup olmadığını ve kodun derlenebilir (buildable) olup olmadığını teknik olarak denetleyemezler. Kriz anında açılan emanetin boş, eksik veya eski tarihli çıkması müşteriyi korumasız bırakır.
Bu nedenle kurumsal projelerde hem periyodik güncelleme yükümlülüğü (örneğin her majör sürüm veya çeyrek yılda yeni kaynak kod deposunun yüklenmesi) hem de bağımsız bir teknik denetçi veya uzman escrow kuruluşu aracılığıyla Kaynak Kod Doğrulama Testi (Escrow Verification) şart koşulmalıdır. Doğrulama testinde emanetçiye teslim edilen paketten çalışan bir yürütülebilir yazılımın sıfırdan derlenebildiği ve veri tabanı şemalarıyla dokümantasyonun eksiksiz olduğu tutanak altına alınır.
| Mekanizma / Kriter | Noter Emaneti Modeli | Profesyonel Teknoloji Escrow Kuruluşu |
|---|---|---|
| Hukuki Güvenilirlik ve İspat | Resmi tarih tespiti ve 1512 s. Noterlik Kanunu muhafaza gücü yüksektir. | Üç taraflı sözleşme ile uluslararası dijital emanet standartlarında yürütülür. |
| Teknik Derleme Testi (Verification) | Yapılamaz; noter yalnızca kapalı/mühürlü medya veya hash kaydını tutar. | Kodun eksiksizliği, bağımlılıkları ve build edilebilirliği uzman mühendislerce test edilir. |
| Güncelleme Sıklığı ve Git Senkronu | Her sürümde fiziksel noter işlemi ve masrafı gerektirir; pratikte aksayabilir. | Otomatikleştirilmiş güvenli Git/CI-CD deposu üzerinden düzenli güncelleme sağlanır. |
| Maliyet ve Uygunluk | Küçük ve orta ölçekli sabit sürüm on-premise yazılımlarda ekonomiktir. | Kurumsal ERP, bankacılık ve yüksek riskli SaaS projelerinde en yüksek korumayı sunar. |
VI. Kurumsal SaaS SLA Sözleşmelerinde %99.9 Erişilebilirlik, RTO ve RPO Standartları
Kurumsal şirketler kendi sunucularında barındırdıkları (on-premise) yazılımlar yerine bulut tabanlı SaaS modellerini tercih ettiklerinde, kesintisiz hizmet beklentisi sözleşmenin Hizmet Seviyesi Anlaşması (Service Level Agreement — SLA) ekinde somutlaştırılır. SLA yalnızca "sistemin çalışır tutulması" gibi soyut bir taahhüt değil; matematiksel olarak ölçülebilen erişilebilirlik (uptime), müdahale (response) ve çözüm (resolution) süreleri bütünüdür.
Uygulamada %99.9 (aylık yaklaşık 43 dakika kesinti payı) veya %99.95 (aylık yaklaşık 21 dakika kesinti payı) erişilebilirlik hedefleri sıklıkla taahhüt edilmektedir. Ancak bu oranın gerçek bir koruma sağlaması için sözleşmede "Planlı Bakım Pencereleri"nin (Scheduled Maintenance) sınırlandırılması zorunludur. Sağlayıcı tüm akşam ve hafta sonu kesintilerini "planlı bakım" tanımı altına sokarak SLA hesaplamasından çıkarırsa, %99.9 taahhüdü kağıt üzerinde kalır; planlı bakımların yalnızca gece saatlerinde, önceden bildirimle ve aylık azami saat sınırıyla sınırlandırılması gerekir.
Kesintiler yalnızca sistemin kapanmasıyla değil, veri kaybıyla da sonuçlanabilir. Bu nedenle modern kurumsal SLA metinlerinde iki teknik parametre ayrıca tanımlanmalıdır: Kurtarma Süresi Hedefi (RTO — Recovery Time Objective) felaket veya siber kesinti sonrası sistemin yeniden ayağa kaldırılacağı azami süreyi; Kurtarma Noktası Hedefi (RPO — Recovery Point Objective) ise son yedeklemeden itibaren göze alınabilecek azami veri kaybı zaman aralığını (örneğin en fazla 15 dakika veya 1 saatlik işlem kaybı) belirler.
VII. SLA Kesintilerinde Servis Kredisi, "Münhasır Çözüm" Sınırının Aşılması ve Tazminat
SLA hedeflerinin tutturulamadığı aylarda, standart SaaS sağlayıcı sözleşmeleri müşteriye bir sonraki ayın faturasından mahsup edilmek üzere belirli oranlarda Servis Kredisi (Service Credit) tanımlar (örneğin erişilebilirlik %99.9'un altına düşerse aylık abonelik ücretinin %10'u, %99.0'ın altına düşerse %25'i oranında fatura mahsubu). Hukuki açıdan servis kredisi, TBK m. 179 vd. uyarınca belirlenmiş götürü bir gecikme/ayıplı ifa tazminatı veya abonelik bedelinden dönemsel tenzilat işlevi görür.
Ancak satıcıların hazırladığı şablon SLA metinlerinin neredeyse tamamında son derece tehlikeli bir kayıt yer alır: "İşbu servis kredileri, SLA ihlalleri bakımından Müşterinin tek ve münhasır çözüm yoludur (sole and exclusive remedy)." Bu ifade olduğu gibi kabul edilirse, yazılım günlerce çökse ve müşteri milyonlarca liralık satış/üretim kaybına uğrasa bile satıcı yalnızca birkaç bin liralık fatura mahsubuyla tüm sorumluluktan kurtulmayı hedefler.
Müşteri şirketin müzakere aşamasında mutlaka "Kronik SLA İhlali" (Chronic SLA Failure) istisnasını sözleşmeye eklemesi gerekir. Buna göre sistem örneğin ardışık 2 ayda %98'in altına düşerse veya bir takvim yılı içinde 3 kez ağır seviye (P1/Severity-1) kesinti yaşanırsa; "münhasır çözüm" kısıtlaması ortadan kalkmalı, müşteri sözleşmeyi tazminatsız ve cezasız derhal haklı nedenle feshedebilmeli, peşin ödenmiş dönem bedellerini iade alabilmeli ve TBK m. 112 kapsamında doğrudan zararlarının tazminini talep edebilmelidir.
VIII. Sözleşme Feshinde Veri Kurtarma (Exit Assistance), SQL/CSV/JSON İadesi ve Alıkoyma Yasağı
Kurumsal SaaS ilişkilerinde en büyük fiili tıkanma sözleşme sona erdiğinde veya feshedildiğinde yaşanmaktadır. Yıllarca bulut platformda biriken müşteri faturaları, cari hesap hareketleri, üretim reçeteleri ve CRM geçmişi yazılım sağlayıcının veri tabanında tutulduğundan, sağlayıcının "Ödenmemiş son faturanız var" gerekçesiyle panele erişimi kesmesi ve verileri vermeyi reddetmesi müşteri şirketi felce uğratabilir.
Türk hukuku bakımından müşteriye ait ticari ve kişisel veriler, sağlayıcının üzerinde hapis hakkı (TMK m. 950) kurabileceği bir taşınır eşya niteliğinde değildir; zira hapis hakkı yalnızca paraya çevrilebilir maddi mallar üzerinde doğar. Dahası müşterinin kendi verilerine erişiminin hukuka aykırı biçimde engellenmesi veya silinmesi, şartları oluştuğunda 5237 sayılı TCK m. 244/2 uyarınca "bilişim sistemindeki verileri erişilmez kılma" suçunu ve TTK m. 55 kapsamında ağır haksız rekabet ile TBK m. 112 borca aykırılık tazminatını doğurur.
Bu uyuşmazlıkların doğmasını en baştan önlemek için sözleşmeye ayrıntılı bir Çıkış ve Veri İadesi (Exit Assistance & Data Portability) maddesi konulmalıdır. Maddeye göre fesih veya sona erme sebebi ne olursa olsun sağlayıcı; müşterinin tüm ham verilerini ve ilişkisel veri tabanı kayıtlarını ek bir lisans ücreti talep etmeksizin açık, makine tarafından okunabilir ve taşınabilir standart formatlarda (SQL dump, CSV, JSON veya Parquet) veri sözlüğü ile birlikte teslim etmek, en az 30-60 günlük bir geçiş (transition) döneminde salt okunur erişimi açık tutmak ve iade teyidi alındıktan sonra kendi kopyalarını kalıcı olarak imha etmek zorundadır.
IX. Yazılım Sözleşmelerinde Sorumluluk Üst Sınırı (Cap) ve Ağır Kusur İstisnası (TBK m. 115)
Yazılım geliştiricileri ve küresel bulut sağlayıcıları, ticari sözleşmelerde toplam tazminat sorumluluklarını genellikle "son 12 ayda ödenen abonelik bedeli" tutarıyla sınırlandırmakta ve kâr kaybı, veri kaybı veya iş durması gibi dolaylı zararları tamamen sorumluluk dışı bırakmaktadır. Kurumsal müşteriler açısından bu sınırlamaların Türk hukukundaki emredici sınırları iyi analiz edilmelidir.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 115/1 ve m. 115/2: "(1) Borçlunun ağır kusurundan sorumlu olmayacağına ilişkin önceden yapılan anlaşma kesin olarak hükümsüzdür.
(2) Borçlunun alacaklı ile hizmet sözleşmesinden kaynaklanan herhangi bir borç sebebiyle sorumlu olmayacağına ilişkin olarak önceden yaptığı her türlü anlaşma kesin olarak hükümsüzdür."
TBK m. 115/1 uyarınca yazılım sağlayıcının kast veya ağır ihmal (ağır kusur) derecesindeki davranışlarından (örneğin temel yedekleme rutinlerini hiç çalıştırmaması, müşterinin tüm veritabanını yanlışlıkla kalıcı olarak silmesi veya açıkça bildirilen kritik bir güvenlik yamasını uygulamaması) doğan zararlar bakımından sözleşmeye konulan sorumluluk üst sınırları (Liability Cap) kanunen kesin hükümsüzdür. Aynı şekilde sağlayıcının 6698 sayılı KVKK m. 12/2 kapsamındaki veri güvenliği ihlalleri ve üçüncü kişilere karşı fikri mülkiyet (telif/patent) tecavüzü tazminatları, genel sorumluluk üst sınırının dışında (uncapped veya süper-cap ile) bırakılmalıdır.
Sorumluluk sınırlandırması (cap) müzakerelerinde ayrıca müşteri şirketin doğrudan zararları ile dolaylı zararlar (kâr kaybı, itibar kaybı, veri yeniden oluşturma maliyeti) arasındaki ayrım açıkça tanımlanmalıdır. Türk ticaret uygulamasında yazılım sağlayıcıları genellikle veri kaybını dolaylı zarar sayarak tamamen dışlama eğilimindedir; oysa kurumsal SaaS sözleşmelerinde sözleşmeye aykırı sistem çökmesi veya yedekleme hatası kaynaklı veri kurtarma giderleri ile geçiş dönemi operasyonel kayıplarının belirli bir üst sınır (örneğin yıllık ücretin iki veya üç katı) dahilinde doğrudan zarar kabul edilmesi hakkaniyetli risk dağılımının gereğidir.
X. Pratik Uygulama: Source Code Escrow, SLA ve Exit Assistance Sözleşme Klozu Taslağı
Kurumsal bir ERP/SaaS sözleşmesinde kaynak kodu emanetini, kronik SLA fesih hakkını ve veri kurtarma/iade yükümlülüğünü tek potada güvenceye alan örnek sözleşme hükmü taslağı aşağıda yer almaktadır:
SÖZLEŞME KLOZU TASLAĞI — BİLGİLENDİRME VE İNCELEME AMAÇLIDIR
MADDE 14 — KAYNAK KODU EMANETİ (ESCROW), HİZMET SEVİYESİ (SLA) VE VERİ İADESİ
14.1. Kaynak Kodu Emaneti ve FSEK m. 52 Lisansı: Sağlayıcı, Yazılımın en güncel kaynak kodunu, üçüncü parti kütüphane listelerini, derleme (build) talimatlarını ve veri tabanı şemalarını işbu Sözleşmenin imzasından itibaren 15 (on beş) iş günü içinde Taraflar arasında kararlaştırılan Emanetçi Kuruluş nezdinde emanete alacak ve her majör sürüm güncellemesinde emaneti yenileyecektir. Sağlayıcının iflas etmesi, konkordato ilan etmesi, ticari faaliyetini veya Yazılım desteğini durdurması yahut kritik hataları yazılı ihtardan itibaren 15 gün içinde giderememesi hallerinde ("Serbest Bırakma Olayı"), Emanetçi kaynak kodu Müşteri'ye derhal teslim edecektir. İşbu Sözleşme ile Sağlayıcı, 5846 sayılı FSEK m. 52 uyarınca Serbest Bırakma Olayının gerçekleşmesi geciktirici şartına bağlı olarak Müşteri'ye Yazılımı iç iş sürekliliği amacıyla çalıştırma, çoğaltma ve hata giderme/uyarlama amacıyla işleme (FSEK m. 21-22) hakkını gayrikabili rücu tanımıştır.
14.2. SLA Erişilebilirlik Taahhüdü ve Kronik İhlal Feshi: Sağlayıcı, planlı gece bakım pencereleri hariç olmak üzere SaaS platformunda aylık en az %99,95 erişilebilirlik, kritik kesintilerde azami 2 saat RTO ve 15 dakika RPO hedeflerini sağlamayı taahhüt eder. Erişilebilirliğin %99,95'in altına düşmesi halinde Ek-3'teki Servis Kredisi tablosu sonraki dönem faturasından mahsup edilir. Platformun ardışık 2 (iki) ay %98,5'in altında kalması veya 12 aylık dönemde 3 (üç) kez 4 saati aşan kesinti yaşanması halinde Müşteri'nin yalnızca servis kredisiyle bağlı olma sınırı kalkar; Müşteri Sözleşmeyi derhal haklı nedenle feshederek kullanılmayan dönem bedellerini iade alabilir ve TBK m. 112 uyarınca doğrudan zararlarının tazminini talep edebilir.
14.3. Fesih Halinde Veri Kurtarma ve İade (Exit Assistance): Sözleşmenin hangi nedenle olursa olsun sona ermesi veya feshedilmesi halinde Sağlayıcı, Müşteri'ye ait tüm ticari ve kişisel verileri hiçbir alıkoyma veya hapis hakkı iddiasında bulunmaksızın fesih tarihinden itibaren en geç 10 (on) iş günü içinde açık, şifrelenmemiş ve taşınabilir formatlarda (SQL dump, CSV ve JSON) veri tabanı şema dokümantasyonuyla birlikte teslim edecektir. Sağlayıcı ayrıca verilerin yeni ortama geçişi süresince 45 (kırk beş) gün boyunca salt okunur erişimi ve makul teknik geçiş desteğini kesintisiz sürdürecektir.
XI. Kurumsal Yazılım ve SaaS Satın Alma Sözleşmesi Kontrol Listesi
Bir ERP veya kurumsal SaaS sözleşmesi imzalanmadan önce hukuk ve bilgi teknolojileri ekiplerinin birlikte doğrulaması gereken beş temel madde şunlardır:
- Kaynak Kodun Emanet Edilebilirliği ve Build Testi: Escrow paketinde yalnızca salt kodun değil; veritabanı şemalarının, derleme komutlarının ve gizli API yapılandırmalarının da yer aldığı teknik testle doğrulanmalıdır.
- FSEK m. 52 Uyumu: Sözleşmede işleme, çoğaltma ve hata düzeltme haklarının ayrı ayrı yazılı olarak sayıldığından ve üçüncü taraf bakım firmasına açılma izninin eklendiğinden emin olunmalıdır.
- SLA Planlı Bakım ve İstisna Tuzaklarının Temizlenmesi: Planlı bakım sürelerinin mesai saatleri dışıyla ve aylık belirli bir saat tavanıyla sınırlandırıldığı, servis kredilerinin otomatik uygulandığı ve kronik ihlal feshinin yer aldığı kontrol edilmelidir.
- Veri İadesi Formatı ve Bağımsız Çıkış Hakkı: Ödeme uyuşmazlığı durumunda dahi satıcının veriye erişimi kesemeyeceği ve SQL/CSV/JSON formatında iade yapacağı açıkça yazılmalıdır.
- Sorumluluk Sınırı (Cap) İstisnaları: TBK m. 115 ağır kusur istisnasının yanı sıra KVKK veri ihlali tazminatlarının ve telif hakkı tecavüzlerinin sorumluluk tavanı dışında tutulduğu teyit edilmelidir.
Satıcı firmaların standart çevrimiçi abonelik koşulları (Clickwrap / Terms of Service) genellikle tüm bu koruyucu mekanizmaları dışlar ve yabancı mahkeme yetkisi öngörür. Bu sebeple şirket cirosunu veya operasyonel devamlılığını doğrudan etkileyen yazılımlarda mutlaka özel müzakere edilmiş bir Kurumsal Ana Hizmet Sözleşmesi (MSA) ile hareket edilmelidir.
İyi kurgulanmış bir escrow ve çıkış planı, yalnızca acil kriz anlarında şirketin faaliyetinin durmasını önlemekle kalmaz; aynı zamanda hizmet süresi boyunca satıcının bakım kalitesini ve SLA disiplinini yüksek tutmasını sağlayan en güçlü ticari denge unsurudur.
XII. Sonuç
Kurumsal yazılım ve bulut tabanlı SaaS yatırımlarının güvenliği, yalnızca teknik altyapı kalitesine değil, sözleşmesel kriz senaryolarının hukuken ne ölçüde öngörüldüğüne bağlıdır. Çalışmada ortaya konulan temel ilkeler şunlardır:
- Source Code Escrow İş Sürekliliğinin Sigortasıdır: Sağlayıcının iflası veya desteği kesmesi ihtimaline karşı kaynak kodunun ve derleme belgelerinin önceden bağımsız emanetçiye teslim edilmesi ve periyodik olarak doğrulanması gerekir.
- FSEK m. 52 Yazılı Hak Tasnifini Şart Koşar: Emanetten çıkan kaynak kod üzerinde hata giderme ve uyarlama yapılabilmesi için FSEK m. 21-22 kapsamındaki işleme ve çoğaltma hakları şarta bağlı olarak yazılı şekilde tanımlanmalıdır.
- Kronik SLA İhlali Münhasır Çözüm Sınırını Aşmalıdır: Tekrarlayan ağır kesintilerde müşteri yalnızca küçük fatura mahsuplarıyla bağlı kalmamalı, haklı fesih ve tazminat hakkına sahip olmalıdır.
- Veri İadesi Alıkonulamaz: Sözleşme sonunda müşterinin ham verileri SQL/CSV/JSON formatında eksiksiz teslim edilmeli, ödenmemiş fatura iddiasıyla veriye el konulmasına sözleşmesel olarak izin verilmemelidir.
Yazılım tedarik projelerinde hukuk ve bilişim departmanlarının sözleşme öncesinde eşgüdümle çalışması, hem fikri mülkiyet ihtilaflarını hem de olası sistem durmalarından doğacak ağır ticari zararları önlemektedir.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Somut hukuki sorunlarda uzman bir avukata danışılması tavsiye edilir. Makalede yer alan bilgiler, yayın tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuata dayanmakta olup, mevzuat değişiklikleri nedeniyle güncelliğini yitirebilir.
Kaynaklar ve Referanslar
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK m. 112, m. 115, m. 170, m. 561 vd. Emanet)
- 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK m. 2, m. 21-22, m. 52 Mali Hak Sözleşmeleri)
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK m. 184, m. 191, m. 198 İflas Hükümleri)
- 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK m. 12/2 Veri İşleyen Sorumluluğu)
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (TCK m. 244 Bilişim Verilerini Erişilmez Kılma)
Bu makale 2026-11-13 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
İlgili Makaleler
-
İnternet İçerik Kaldırma: Hukuki Süreç
5651 sayılı Kanun kapsamında internet içerik kaldırma süreçleri, sulh ceza hakimliğine başvuru usulleri, kişilik... -
Sosyal Medya Hesap Güvenliği: Hukuki Boyut
Sosyal medya hesaplarının çalınmasının hukuki boyutu, TCK m.243 bilişim sistemine girme, TCK m.244 sistemi engelleme ve... -
Elektronik Sözleşme Geçerliliği: Hukuki Çerçeve ve Uygulama
Elektronik sözleşme geçerliliği nasıl değerlendirilir? 6098 sayılı TBK kapsamında şekil serbestisi, icap-kabul... -
Deepfake: Hukuki Sorumluluk ve Korunma
Deepfake teknolojisinin Türk Hukuku kapsamındaki yeri, 5237 sayılı TCK, 4721 sayılı TMK ve 6698 sayılı KVKK... -
E-Devlet Üzerinden Yapılabilecek Hukuki İşlemler
E-devlet üzerinden yapılabilecek hukuki işlemler, UYAP dava sorgulama, icra takibi, adli sicil belgesi alınması,...
Uygulamada Kritik Sorular ve Yanıtları
Source Code Escrow sözleşmesi, yazılım sağlayıcısının kaynak kodunu, veritabanı şemalarını ve derleme dokümantasyonunu tarafsız bir emanetçiye veya notere teslim ettiği üç taraflı bir iş sürekliliği sözleşmesidir. Sağlayıcının iflas etmesi, faaliyetini durdurması, yazılım bakımını terk etmesi veya ağır arızaları düzeltmemesi gibi tetikleyici olaylar gerçekleştiğinde emanetçi kaynak kodu müşteriye teslim eder. Bu sayede müşteri şirket operasyonlarını durdurmadan kendi mühendisleriyle veya yeni bir yazılım firmasıyla sistemi yaşatmaya devam edebilir.
5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) m. 2 kapsamında bilgisayar programları eser olarak korunur ve FSEK m. 52 uyarınca mali haklara dair sözleşmelerin yazılı olması ile devredilen veya lisanslanan hakların ayrı ayrı gösterilmesi zorunludur. Kaynak kodunun müşteriye fiziksel olarak teslim edilmesi tek başına kod üzerinde değişiklik ve geliştirme yapma yetkisi vermez. Sözleşmede serbest bırakma şartına bağlı olarak FSEK m. 21 işleme (değiştirme/hata giderme) ve FSEK m. 22 çoğaltma haklarının iç kullanım amacıyla tanındığı açıkça yazılmalıdır.
Noterlik Kanunu kapsamında notere emanet bırakmak resmi tarih ve muhafaza gücü sağlasa da noterler teslim edilen dijital medyanın içeriğini teknik olarak inceleyemezler. Sağlayıcının eksik kütüphane, hatalı klasör veya derlenemeyen eski bir sürüm bırakması durumunda müşteri ancak kriz anında bunu fark eder ve kod çalışmaz. Bu nedenle kurumsal projelerde bağımsız bir escrow veya denetim kuruluşu aracılığıyla kodun sıfırdan derlenebildiğini doğrulayan teknik testlerin (verification) yapılması tavsiye edilir.
2004 sayılı İİK m. 184 uyarınca müflisin tüm malvarlığı ve fikri mülkiyet hakları iflas masasına girer. Ancak yazılım lisans bedeli önceden ödenmişse, kaynak kod kopyası iflastan önce üçüncü kişi emanetçiye teslim edilmişse ve geciktirici şarta bağlı işleme/kullanma lisansı sözleşme imza anında kurulmuşsa müşteri emanetten teslim alma hakkını güçlü biçimde savunabilir. İİK m. 278-280 iptal davası riskine karşı escrow kurulumunun sözleşmenin en başında yapılması büyük önem taşır.
Standart SaaS sözleşmelerinde SLA hedeflerinin altında kalınması halinde genellikle gelecek ay faturasından düşülen belirli yüzdelerde servis kredisi (service credit) öngörülür ve bu kredinin "tek ve münhasır çözüm" olduğu yazılır. Müşterinin gerçek zararlarını talep edebilmesi ve haklı fesih yapabilmesi için sözleşmeye kronik SLA ihlali istisnası eklenmelidir. Ayrıca 6098 sayılı TBK m. 115 uyarınca sağlayıcının kastı veya ağır kusurundan doğan kesinti zararlarında sorumluluğu sınırlandıran tüm klozlar kanunen geçersizdir.
Hayır, yazılım sağlayıcısının müşterinin ticari ve kişisel verilerini alıkoyması hukuka aykırıdır. 4721 sayılı TMK m. 950'de düzenlenen hapis hakkı yalnızca paraya çevrilebilen taşınır mallar ve kıymetli evrak üzerinde kurulabilir; şirketin ticari verileri ve CRM kayıtları hapis hakkına konu edilemez. Müşterinin kendi verilerine erişiminin kasten engellenmesi 6098 sayılı TBK m. 112 uyarınca ağır tazminat sorumluluğu doğuracağı gibi koşulları varsa 5237 sayılı TCK m. 244/2 kapsamına da girebilir.
Veri kurtarma ve taşınabilirlik (data portability) hakkının işlevsel olabilmesi için verilerin yalnızca okunması güç PDF raporları halinde değil, doğrudan yeni bir yazılıma aktarılabilecek açık ve yapılandırılmış formatlarda verilmesi gerekir. Kurumsal sözleşmelerde sağlayıcının tüm ilişkisel tabloları, ekli dosyaları ve veri tabanı şema sözlüğünü SQL dump, CSV, JSON veya Parquet formatlarında teslim etme yükümlülüğü açıkça düzenlenmelidir. Ayrıca en az 30-60 günlük geçiş desteğinin ek ücret olmadan sunulacağı belirtilmelidir.
Sağlayıcılar genellikle planlı bakım ve güncelleme sürelerini aylık %99.9 erişilebilirlik hesaplamasının dışında tutarlar. Eğer sözleşmede planlı bakımların hangi saat aralığında (örneğin hafta sonu gece 01:00-05:00 arası), kaç gün önceden haber verilerek ve ayda en fazla kaç saat yapılabileceği sınırlandırılmazsa, sağlayıcı mesai saatlerindeki uzun kesintileri dahi bakım adı altında SLA dışı bırakabilir. Bu nedenle planlı bakım tanımının objektif saat ve bildirim sınırlarına bağlanması gerekir.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her somut olay kendine özgü koşullar içerdiğinden, bireysel hukuki değerlendirme için mutlaka bir avukata başvurulması tavsiye edilir.







