Özet
Çift veya çok taraflı trafik kazaları sonucunda hasar gören ve onarılan araçların ikinci el piyasa rayiç değerinde meydana gelen ekonomik düşüş (araç değer kaybı); 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu (KTK) m. 85, m. 90 ve m. 97, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 49 vd. ile 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu m. 30 hükümleri çerçevesinde kusurlu aracın Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası (Trafik Sigortası) poliçesinden, araç işleteninden ve sürücüsünden tazmin edilebilmektedir. Anayasa Mahkemesi'nin KTK m. 90 üzerindeki 2020 ve 2022 tarihli iptal kararları sonrasında; Genel Şartlar ekindeki katı matematiksel katsayı formülleri, 165.000 kilometre sınırı ve yaş kısıtlamaları hukuken geçerliliğini yitirmiş, Yargıtay 4. ve 17. Hukuk Dairelerinin istikrarlı içtihadı olan "gerçek zarar (serbest piyasa rayiç farkı)" ilkesi mutlak ölçü haline gelmiştir. Bu rehberde; KTK m. 97 uyarınca sigorta şirketine zorunlu yazılı başvuru ve 15 günlük bekleme süresi, Sigorta Tahkim Komisyonu'nun 2026 yılı güncel parasal sınırları (35.000 TL kesinlik, 122.000 TL heyet ve 383.000 TL temyiz sınırı), araç mahrumiyet (ikame araç) bedeli farkı ve 2 yıllık zamanaşımı süresi ayrıntılı olarak incelenmektedir.
Bu makale son olarak 12 Kasım 2026 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez.
I. Giriş — Araç Değer Kaybı Kavramı, Hukuki Niteliği ve TRAMER Kaydının Piyasa Etkisi
Trafik kazası geçiren bir motorlu taşıt, yetkili serviste orijinal yedek parçalar kullanılarak teknik açıdan kusursuz biçimde onarılmış olsa dahi, ikinci el otomobil piyasasında "kazalı / hasar kayıtlı araç" statüsüne düşmektedir. Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi (SBM / TRAMER) kayıtlarına işlenen hasar tutarı, değişen veya boyanan kaporta aksamı; alıcıların söz konusu araca emsali olan hasarsız araçlara kıyasla daha düşük bir bedel teklif etmesine yol açmaktadır. İşte aracın kaza tarihindeki hasarsız ikinci el piyasa rayiç değeri ile kazadan sonra onarılmış haldeki ikinci el piyasa rayiç değeri arasındaki bu ekonomik fark, Türk hukukunda "araç değer kaybı" olarak tanımlanmaktadır.
Hukuki niteliği itibarıyla araç değer kaybı; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) 49. ve 51. maddeleri anlamında haksız fiilden doğan doğrudan bir "fiili zarar (damnum emergens)" kalemidir. Zarar gören araç malikinin malvarlığının aktifinde meydana gelen bu azalma, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun (KTK) 85. maddesi uyarınca kusurlu aracın işleteni ve sürücüsü tarafından, KTK m. 90 ve m. 91 uyarınca da poliçe teminat limitleri dahilinde kusurlu aracın Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası (ZMSS — Trafik Sigortası) şirketi tarafından müştereken ve müteselsilen tazmin edilmek zorundadır. Konu, doğrudan Sigorta Hukuku ve Borçlar Hukuku kurallarıyla düzenlenmektedir.
Bu çalışmada; Anayasa Mahkemesi'nin KTK m. 90'daki genel şartlar atfını iptal eden devrim niteliğindeki kararları, 2026 yılı itibarıyla serbest piyasa rayiç farkına dayanan gerçek zarar hesaplama yöntemi, KTK m. 97 uyarınca sigorta şirketine yapılması zorunlu ön başvuru şartı, 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu m. 30 kapsamındaki Sigorta Tahkim Komisyonu yargılaması, 22 Ocak 2026 tarihinde güncellenen kesinlik/itiraz/temyiz parasal sınırları ile ikame araç (mahrumiyet) bedeli arasındaki kritik farklar incelenmektedir. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Deprem Sigortası (DASK): Haklar ve Tazminat başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
II. Anayasa Mahkemesi'nin KTK m. 90 İptal Kararları ve "Gerçek Zarar" İlkesine Geçiş
Araç değer kaybı hukukunun son yıllardaki en önemli kırılma noktası, tazminatın "Hazine / SEDDK tarafından hazırlanan Genel Şartlar ekindeki matematiksel formüle göre mi" yoksa "Türk Borçlar Kanunu'ndaki gerçek zarar (piyasa rayiç farkı) ilkesine göre mi" hesaplanacağı tartışması olmuştur.
2015 ve 2021 yıllarında Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları'nda yapılan düzenlemeler ve KTK m. 90'a eklenen ibarelerle; değer kaybının sabit katsayılar, kilometre çarpanları ve parça kodlarına dayalı soyut bir cetvelle hesaplanması öngörülmüştü. Bu idari formül, yüksek enflasyon ve artan araç fiyatları karşısında vatandaşın gerçek zararının yalnızca %20-%30'una tekabül eden çok düşük tazminatlar çıkmasına neden olmaktaydı. Ancak Anayasa Mahkemesi (AYM), peş peşe verdiği iki tarihi iptal kararıyla bu katsayı formülü sistemine son vermiştir:
- Anayasa Mahkemesi'nin 17.07.2020 Tarihli ve E. 2019/40, K. 2020/40 Sayılı Kararı: Yüksek Mahkeme; KTK m. 90 ve m. 92'de yer alan ve tazminatın kapsamının idarenin düzenleyici işlemi olan "Genel Şartlar" ile belirlenmesini öngören kuralları, Anayasa'nın 13., 35. (mülkiyet hakkı) ve 48. (sözleşme hürriyeti) maddelerine aykırı bularak iptal etmiştir. Kararda, haksız fiilden doğan sorumluluk kapsamının kanunla düzenlenmesi gerektiği ve idarenin genel şartlarla vatandaşın gerçek zararını tazmin alma hakkını kısıtlayamayacağı vurgulanmıştır.
- Anayasa Mahkemesi'nin 29.12.2022 Tarihli ve E. 2021/82, K. 2022/167 Sayılı Kararı: İlk iptal kararının ardından 7327 sayılı Kanun ile KTK m. 90'a yeniden eklenen matematiksel hesaplama kriterleri (piyasa değeri, kullanılmışlık düzeyi, hasara uğrayan parçalar vb. üzerinden sınırlı hesaplama öngören kurallar) da Anayasa Mahkemesi tarafından incelenmiş ve gerçek zararın altında tazminat ödenmesine yol açarak zarar görenin mülkiyet hakkını ihlal ettiği gerekçesiyle tamamen iptal edilmiştir.
Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay'ın "Gerçek Zarar" İlkesi: KTK m. 90 üzerindeki iptal kararlarının ardından yürürlükte kalan kanun metnine göre; zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamındaki tazminatlar doğrudan 2918 sayılı Kanun ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun haksız fiillere ilişkin genel hükümlerine (TBK m. 49-51) tabidir. Dolayısıyla 2026 yılı itibarıyla gerek Sigorta Tahkim Komisyonu'nda gerekse adli mahkemelerde idari Genel Şartlar formülü uygulanmamakta; doğrudan "gerçek zarar (serbest piyasa rayiç farkı)" yöntemi esas alınmaktadır.
III. Araç Değer Kaybı Tazminatı Talep Etme Şartları: Kusur Oranı, Yaş, Kilometre ve Hasar Niteliği
Bir trafik kazası sonrasında araç malikinin karşı tarafın trafik sigortasından veya sürücüsünden değer kaybı tazminatı talep edebilmesi için aranan hukuki ve teknik şartlar şunlardır:
1. Kazanın En Az İki Araç Arasında Gerçekleşmesi ve Kusur Oranı
Değer kaybı talebi haksız fiil sorumluluğuna dayandığından, kazada karşı tarafın (davalı sigorta şirketinin sigortalısının) tam (%100) veya kısmi (%25, %50, %75) kusurlu olması şarttır. Kendi aracını tek taraflı olarak duvara, ağaca veya bariyere çarpan ya da çift taraflı kazada %100 kendisi kusurlu olan sürücü, karşı taraftan değer kaybı talep edemez. Zarar gören araç sürücüsü örneğin %25 kusurlu, karşı taraf %75 kusurlu ise; hesaplanan toplam değer kaybı tutarının %75'i karşı tarafın trafik sigortasından tahsil edilir.
2. 165.000 Kilometre ve Araç Yaşı Sınırları Kalktı mı?
Evet! Eski Genel Şartlar döneminde 165.000 kilometreyi aşmış araçlar için sigorta şirketleri otomatik olarak ret kararı vermekteydi. Ancak AYM iptal kararları ve güncel Yargıtay içtihatları uyarınca aracın 165.000 kilometrenin üzerinde olması veya yaşının büyük olması değer kaybı alınmasına engel değildir. Aracın yaşı ve kilometresi artık bir "ret sebebi" olmayıp, yalnızca bilirkişinin serbest piyasa rayiç değerini belirlerken dikkate aldığı ekonomik parametrelerden biridir.
3. Hangi Parçaların Hasarlanması Değer Kaybı Doğurur?
Teknik bilirkişi incelemelerinde değer kaybı doğuran ve doğurmayan onarımlar şu şekilde ayrılmaktadır:
- Değer Kaybı Doğuran Hasarlar: Aracın metal/kaporta aksamında (kaput, tavan, çamurluklar, kapılar, bagaj kapağı), şasi kollarında, podyelerde, direklerde veya marşpiyellerde meydana gelen değişim, doğrultma, kaynak ve boya işlemleri ikinci el piyasasında doğrudan ve yüksek tutarlı değer kaybı yaratır. Ayrıca güncel Yargıtay kararlarına göre, plastik tampon veya far değişimi dahi aracın TRAMER kaydında yüksek meblağlı bir hasar kaydı oluşturarak piyasadaki alıcı tercihlerini olumsuz etkiliyorsa reel bir değer kaybı doğurabilir.
- Değer Kaybı Doğurmayan İstisnai Haller: Aracın daha önceki bir kazada aynı parçasının zaten ağır hasar görmüş, değişmiş veya komple boyanmış olması (mükerrer hasar) halinde o parça özelinde ikinci kez değer kaybına hükmedilmez. Aynı şekilde kaza sonucunda aracın tam hasara (pert / trafikten çekme) ayrılması halinde araç maliki aracın tam rayiç bedelini aldığından ayrıca değer kaybı talep edemez.
IV. 2026 Yılında Araç Değer Kaybı Nasıl Hesaplanır? (Serbest Piyasa Rayiç Farkı ve EKSİST Eksper Sistemi)
Sigorta şirketleri, kendilerine yapılan ilk başvurularda halen kendi iç formüllerini kullanarak veya düşük eksper takdirleriyle örneğin gerçekte 80.000 TL değer kaybı oluşan bir araç için 18.000 TL gibi kısmi ödemeler yapabilmektedir. Bu durumda araç sahibi, hesaba yatan kısmi ödemeyi çekebilir ve bakiye (eksik kalan) 62.000 TL için Sigorta Tahkim Komisyonu'na başvurabilir.
Sigorta Tahkim Komisyonu veya mahkeme tarafından dosyaya atanan makine mühendisi / aktüerya bilirkişisi, Yargıtay'ın "gerçek zarar" içtihadı doğrultusunda şu hesaplama metodolojisini uygular:
- Kaza Tarihindeki Hasarsız 2. El Piyasa Rayiç Değerinin Tespiti: Aracın markası, modeli, üretim yılı, donanım paketi, kaza anındaki kilometresi ve kaza öncesindeki TRAMER geçmişi dikkate alınarak, kaza tarihindeki serbest piyasa (ikinci el alım-satım platformları, galeri ve sektör verileri) satış değeri tespit edilir (Örn: 1.500.000 TL).
- Kaza Sonrası Onarılmış Haldeki 2. El Piyasa Rayiç Değerinin Tespiti: Aynı aracın kazada gördüğü hasarın niteliği (örneğin ön kaput değişimi, sağ ön çamurluk boyası ve 120.000 TL yeni TRAMER kaydı) sonrasında serbest piyasada kaç TL'ye alıcı bulabileceği belirlenir (Örn: 1.410.000 TL).
- Rayiç Fark ve Kusur Oranının Uygulanması: İki değer arasındaki fark (1.500.000 TL – 1.410.000 TL = 90.000 TL) aracın gerçek değer kaybıdır. Karşı taraf %100 kusurluysa 90.000 TL'nin tamamına (sigorta şirketi daha önce 20.000 TL kısmi ödeme yapmışsa bakiye 70.000 TL'ye) hükmedilir.
SEDDK Düzenlemeleri ve EKSİST (Eksper Atama ve Takip Sistemi)
Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu (SEDDK) tarafından hayata geçirilen güncel düzenlemelerle; hasar tespiti ve değer kaybı süreçlerinde eksperlerin sigorta şirketinin inisiyatifiyle değil, Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi bünyesindeki EKSİST (Eksper Atama ve Takip Sistemi) üzerinden sıra esasına göre bağımsız olarak atanması yaygınlaştırılmış, ayrıca onarım hasar eksperinin değer kaybını da aynı dosyada değerlendirebilmesinin önü açılmıştır.
V. KTK m. 97 Uyarınca Sigorta Şirketine Zorunlu Yazılı Başvuru Şartı ve 15 Günlük Bekleme Süresi
Araç değer kaybı tazminatı için doğrudan Sigorta Tahkim Komisyonu'na başvurulamaz veya doğrudan mahkemede dava açılamaz. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 97. maddesi ve 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 30/13. maddesi, yargı yoluna gitmeden önce ilgili sigorta şirketine yazılı başvuru yapılmasını kesin bir "dava şartı" olarak düzenlemiştir.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m. 97 Normatif Düzenlemesi: Zarar görenin, zorunlu mali sorumluluk sigortasında öngörülen sınırlar içinde dava yoluna gitmeden önce ilgili sigorta kuruluşuna yazılı başvuruda bulunması gerekir. Sigorta kuruluşunun başvuru tarihinden itibaren en geç 15 (on beş) gün içinde başvuruyu yazılı olarak cevaplamaması veya verilen cevabın talebi karşılamadığına ilişkin uyuşmazlık olması halinde, zarar gören dava açabilir veya 5684 sayılı Kanun çerçevesinde Sigorta Tahkim Komisyonu'na başvurabilir.
Zorunlu başvuru aşamasında dikkat edilmesi gereken usuli detaylar şunlardır:
- İspat Edilebilir Yazılı Başvuru: Sigorta şirketine yapılacak başvurunun tarihi, 15 günlük bekleme süresinin ve temerrüt faizinin başlangıcını belirlediğinden; başvurunun KEP (Kayıtlı Elektronik Posta), iadeli taahhütlü posta, noter ihtarnamesi veya sigorta şirketinin resmi online hasar/evrak yükleme portalı üzerinden yapılarak başvuru alındı belgesinin (barkod/teslim tutanağı) mutlaka saklanması gerekir.
- 15 Gün (KTK m. 97) ile 15 İş Günü (Sigortacılık Kanunu m. 30/13) Farkı: Trafik sigortasından (ZMSS) kaynaklanan başvurularda KTK m. 97 özel hüküm olduğundan 15 takvim günü dolduğunda (veya bu süreden önce ret/kısmi ödeme cevabı geldiğinde) Sigorta Tahkim Komisyonu'na başvuru hakkı doğar; ancak kasko gibi ihtiyari sigorta branşlarında 5684 sayılı Kanun m. 30/13 uyarınca 15 iş günü beklenmelidir.
- Zorunlu Arabuluculuk Muafiyeti: Sigorta şirketine karşı adli mahkemede (Asliye Ticaret Mahkemesinde) dava açılacaksa TTK m. 5/A uyarınca zorunlu arabuluculuğa gidilmesi şarttır; ancak Sigorta Tahkim Komisyonu'na yapılacak başvurularda zorunlu arabuluculuk şartı aranmaz. KTK m. 97 kapsamındaki 15 günlük sigorta başvurusu tamamlandıktan sonra doğrudan Tahkim başvurusu yapılabilir.
VI. 5684 Sayılı Kanun m. 30 Kapsamında Sigorta Tahkim Komisyonu Başvuru Usulü ve Süreç
Sigorta Tahkim Komisyonu, 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 30. maddesi uyarınca sigorta ettiren veya sigorta sözleşmesinden menfaat sağlayan kişiler (üçüncü kişi zarar görenler dahil) ile sigorta şirketleri arasındaki uyuşmazlıkları adli mahkemelere kıyasla çok daha hızlı ve düşük maliyetle çözen özel bir alternatif uyuşmazlık çözüm yargısıdır. Türkiye'de zorunlu trafik sigortası poliçesi kesen tüm sigorta şirketleri ve Güvence Hesabı kanunen Sigorta Tahkim sisteminin üyesidir.
Sigorta Tahkim Komisyonu'ndaki yargılama aşamaları ve kanuni süreler şu şekildedir:
- Online Başvuru ve Ön İnceleme (Raportör Aşaması): Başvuru formu, kaza tespit tutanağı, onarım fotoğrafları, eksper raporu (varsa), ruhsat ve sigorta şirketine yapılan başvurunun tebliğ belgesi ile başvuru ücreti dekontu Komisyonun online sistemi üzerinden yüklenir. Komisyon raportörü dosyayı en geç 15 gün içinde ön incelemeden geçirerek eksiklik yoksa sigorta şirketinin savunmasını alır ve dosyayı bağımsız sigorta hakemine (veya heyetine) tevdi eder.
- Hakem İncelemesi, Bilirkişi Raporu ve Islah (Bedel Artırımı): Sigorta hakemi dosyayı teslim aldıktan sonra gerçek değer kaybının tespiti için dosyayı listedeki bağımsız makine mühendisi bilirkişiye gönderir. Bilirkişi raporu taraflara tebliğ edildiğinde; başlangıçta sembolik/kısmi bir tutar üzerinden (örneğin 10.000 TL olarak) açılan başvuru, bilirkişi raporunda belirlenen gerçek zarar tutarına (örneğin 85.000 TL'ye) ıslah / bedel artırım dilekçesi ve eksik harç/ücret tamamlanarak yükseltilir.
- 4 Ay İçinde Karar Zorunluluğu (m. 30/16): Sigorta hakemleri, görevlendirildikleri tarihten itibaren en geç 4 (dört) ay içinde karar vermeye mecburdur. Bu özellik sayesinde adli mahkemelerde 2-3 yıl sürebilen değer kaybı davaları, Sigorta Tahkim Komisyonu'nda ortalama 4 ile 6 ay içinde sonuçlanmaktadır.
- Kararın İcrası: Sigorta hakemi tarafından verilen kararlar, 6100 sayılı HMK hükümleri uyarınca mahkeme ilamı hükmündedir ve doğrudan İcra Müdürlükleri aracılığıyla ilamlı icra takibine konulabilir.
VII. Sigorta Tahkim Komisyonu 2026 Yılı Güncel Parasal Sınırları (Kesinlik, İtiraz ve Temyiz Limitleri)
Sigorta Tahkim Komisyonu yargılamasında hakem kararlarının kesin olup olmadığı, İtiraz Hakem Heyeti'ne veya Yargıtay'a taşınıp taşınamayacağı 5684 sayılı Kanun m. 30/12 ve m. 30/15 uyarınca her yıl güncellenen parasal sınırlara tabidir. 21 Mayıs 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan tebliğ değişikliği ve akabinde SEDDK'nın 14 Ocak 2026 tarihli ve 1497 sayılı kararıyla 22 Ocak 2026 tarihinden itibaren yürürlüğe giren 2026 yılı güncel parasal sınırları şu şekildedir:
| Yargısal Kriter / Kanun Yolu | Dayanak Kanun Maddesi | 2025 Yılı Parasal Sınırı (21.05.2025 – 21.01.2026) | 2026 Yılı Güncel Parasal Sınırı (22.01.2026 ve Sonrası) | Hukuki Sonucu ve Süresi |
|---|---|---|---|---|
| Kesinlik Sınırı (Tek Hakem Kararı Kesinliği) | 5684 s.K. m. 30/12 | 28.000 TL'nin altı | 35.000 TL'nin altı | 35.000 TL'nin altındaki uyuşmazlıklarda verilen hakem kararları kesindir; sigorta şirketi itiraz edemez, doğrudan tahsil edilir. |
| İtiraz Hakem Heyeti Başvuru Sınırı | 5684 s.K. m. 30/12 | 28.000 TL ve üzeri | 35.000 TL ve üzeri | Kararın tebliğinden itibaren 10 gün içinde Komisyon nezdinde İtiraz Hakem Heyeti'ne itiraz edilebilir; İtiraz Hakem Heyeti 2 ay içinde karar verir. |
| Zorunlu Hakem Heyeti (3 Hakem) Teşkili Sınırı | 5684 s.K. m. 30/15 | 96.000 TL ve üzeri | 122.000 TL ve üzeri | Uyuşmazlık tutarı (veya ıslah sonrası toplam talep) 122.000 TL ve üzerindeyse dosya tek hakemle değil, en az 3 kişilik Hakem Heyeti tarafından karara bağlanır. |
| Yargıtay Temyiz Sınırı | 5684 s.K. m. 30/12 | 300.000 TL'nin üzeri | 383.000 TL'nin üzeri | İtiraz Hakem Heyeti kararları 383.000 TL'ye kadar kesindir; yalnızca 383.000 TL'yi aşan kararlar için 2 hafta içinde Yargıtay'a temyiz başvurusu yapılabilir. |
VIII. Araç Mahrumiyet Bedeli (İkame Araç) ve Ticari Kazanç Kaybı Farkı: Kimden, Nasıl Talep Edilir?
Trafik kazası sonrasında araç sahiplerinin yaşadığı bir diğer önemli zarar kalemi, aracın serviste onarımda kaldığı süre boyunca (örneğin 10 veya 15 gün) kullanılamamasından kaynaklanan "araç mahrumiyet bedeli (ikame araç kiralama gideri)" veya araç ticari (taksi, şirket aracı, kurye, servis aracı vb.) ise "ticari kazanç kaybı (gelir kaybı)" alacağıdır.
Uygulamada en çok yapılan hata, araç mahrumiyet (ikame araç) bedelinin de değer kaybı ile birlikte karşı tarafın Zorunlu Trafik Sigortası'ndan (ZMSS) ve Sigorta Tahkim Komisyonu'ndan talep edilmesidir. Oysa hukuki rejim burada tamamen ayrılmaktadır:
- Zorunlu Trafik Sigortası (ZMSS) İkame Araç ve Kazanç Kaybını KARŞILAMAZ: Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası yalnızca doğrudan maddi zararı (onarım hasarı ve araç değer kaybını) poliçe limitleri dahilinde teminat altına alır. Aracın onarım süresince kullanılamamasından doğan ikame araç (araçtan mahrumiyet) bedeli ve ticari kazanç kaybı dolaylı zarar niteliğinde kabul edildiğinden ZMSS (Trafik Sigortası) kapsamı dışındadır. Dolayısıyla bu alacak kalemi için karşı tarafın trafik sigortasına veya Sigorta Tahkim Komisyonu'na başvurulamaz (başvurulursa reddedilir).
- Kimden ve Hangi Mahkemede Talep Edilir? Araç mahrumiyet bedeli ve ticari kazanç kaybı, doğrudan TBK m. 49 ve KTK m. 85 uyarınca kusurlu aracın sürücüsünden ve ruhsat sahibinden (işleteninden) talep edilir. Bu talep için doğrudan kusurlu sürücü/işleten aleyhine icra takibi başlatılabilir veya zorunlu arabuluculuk sürecinin ardından Asliye Hukuk Mahkemesinde (her iki taraf tacirse ve iş ticari işletmeyle ilgiliyse Asliye Ticaret Mahkemesinde) tazminat davası açılır.
- Kiralık Araç Faturası Şart mıdır? Yargıtay 4. ve 17. Hukuk Dairelerinin yerleşik içtihatlarına göre; davacının araç mahrumiyet bedeli talep edebilmesi için onarım süresince gerçekten gidip bir rent-a-car firmasından araç kiralamış ve fatura ödemiş olması şart değildir. Bilirkişi tarafından aracın hasar boyutuna göre "makul onarım süresi" (örneğin 7 gün) ve emsal günlük araç kiralama rayici tespit edilerek faturasız dahi mahrumiyet tazminatına hükmedilir.
IX. KTK m. 109 ve TBK m. 72 Kapsamında 2 Yıllık ve 10 Yıllık (Uzamış Ceza) Zamanaşımı Süreleri
Araç değer kaybı, onarım bedeli ve araç mahrumiyet tazminatı taleplerinde zamanaşımı süresi 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 109. maddesinde özel olarak düzenlenmiştir:
- 2 Yıllık ve 10 Yıllık Genel Zamanaşımı (KTK m. 109/1): Motorlu araç kazalarından doğan maddi zararların tazminine ilişkin talepler, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak 2 (iki) yıl ve her halde kaza gününden başlayarak 10 (on) yıl içinde zamanaşımına uğrar. Uygulamada kaza anında zarar ve yükümlü öğrenildiğinden, kazanın üzerinden 2 yıl geçmeden başvurunun yapılması esastır.
- Uzamış Ceza Zamanaşımı İstisnası (KTK m. 109/2): Eğer trafik kazası sadece maddi hasarla sınırlı kalmamış, aynı zamanda kazada bir kişinin yaralanmasına veya ölümüne sebebiyet verilmişse (yani eylem 5237 sayılı TCK m. 85 veya m. 89 kapsamında taksirle öldürme veya taksirle yaralama suçunu oluşturuyorsa), ceza kanununun bu fiil için öngördüğü daha uzun dava zamanaşımı süresi (TCK m. 66 uyarınca yaralamalı kazalarda 8 yıl, ölümlü kazalarda 15 yıl) maddi hasar ve araç değer kaybı tazminatı talepleri için de uygulanır!
X. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 4. ve 17. Hukuk Daireleri Emsal Kararları Işığında İçtihat Analizi
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve trafik kazalarından doğan tazminat davalarına bakan Yargıtay 4. Hukuk Dairesi (ve önceki dönemde 17. Hukuk Dairesi), araç değer kaybı ve ikame araç uyuşmazlıklarında şu temel içtihat ilkelerini yerleştirmiştir:
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi'nin Yerleşik İçtihadı (AYM İptali Sonrası Serbest Piyasa Rayiç Farkı Hesabı): Anayasa Mahkemesi'nin 2918 sayılı KTK'nın 90. maddesine ilişkin iptal kararları sonrasında, zorunlu mali sorumluluk sigortasından talep edilen değer kaybı tazminatının hesaplanmasında Genel Şartlar ekindeki matematiksel formül ve katsayılar dikkate alınamaz. Haksız fiil sorumluluğuna hakim olan 'gerçek zarar' ilkesi gereğince; aracın kaza tarihindeki hasarsız ikinci el piyasa rayiç değeri ile kazadan sonra onarılmış haldeki ikinci el piyasa rayiç değeri arasındaki farkın uzman makine mühendisi bilirkişi marifetiyle tespit edilerek hüküm altına alınması gerekir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun Yerleşik İçtihadı (KTK m. 97 Zorunlu Başvuru Dava Şartı): 2918 sayılı KTK'nın 97. maddesi uyarınca zarar görenin, zorunlu mali sorumluluk sigortasında öngörülen sınırlar içinde dava veya Sigorta Tahkim yoluna gitmeden önce ilgili sigorta kuruluşuna yazılı başvuruda bulunması ve sigorta şirketine 15 günlük değerlendirme süresi tanıması yasal dava şartıdır. Bu şart yerine getirilmeden açılan davaların HMK m. 114/2 ve m. 115 uyarınca dava şartı yokluğundan usulden reddi zorunludur.
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi'nin Yerleşik İçtihadı (Araç Mahrumiyet Bedelinde Fatura Aranmaması): Kaza nedeniyle hasar gören aracın makul onarım süresi boyunca kullanılamamasından doğan araç mahrumiyet (ikame araç) zararının kusurlu araç işleteni ve sürücüsünden talep edilebilmesi için, davacının bu sürede fiilen başka bir araç kiraladığını fatura ile belgelemesi zorunlu değildir. Mahkemece aracın hasar kapsamına göre serviste kalacağı makul onarım süresi ve emsal nitelikteki bir aracın günlük kiralama bedeli bilirkişi aracılığıyla belirlenerek tazminata hükmedilmelidir.
XI. Sigorta Şirketi ve Sigorta Tahkim Komisyonu Başvuru Dilekçesi Örneği ile Belge Kontrol Listesi
Aşağıda, KTK m. 97 uyarınca sigorta şirketine yapılacak zorunlu ön başvuru ve 15 günlük süre sonunda Sigorta Tahkim Komisyonu'na sunulacak başvuru dilekçesi taslağı yer almaktadır:
BAŞVURU DİLEKÇESİ TASLAĞI — BİLGİLENDİRME VE İNCELEME AMAÇLIDIR
SİGORTA TAHKİM KOMİSYONU BAŞKANLIĞI'NA
| BAŞVURU SAHİBİ | : [Araç Maliki Adı Soyadı, T.C. Kimlik No, Adresi] |
| VEKİLİ | : Av. [Adı Soyadı, Baro Sicil No, Adresi, UETS No] |
| KARŞI TARAF (SİGORTA KURULUŞU) | : […] Sigorta Anonim Şirketi — [Poliçe No: … / Hasar Dosya No: …] |
| KONU | : ../../2026 tarihli trafik kazası nedeniyle müvekkile ait […] plakalı araçta meydana gelen değer kaybı zararına ilişkin (fazlaya dair talep ve ıslah haklarımız saklı kalmak kaydıyla) şimdilik […] TL'nin temerrüt tarihinden itibaren işleyecek yasal/avans faiziyle birlikte tahsili talebidir. |
AÇIKLAMALAR :
1. ../../2026 tarihinde, davalı sigorta şirketine […] sayılı Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası (Trafik Sigortası) poliçesi ile sigortalı bulunan […] plakalı aracın sürücüsü, müvekkilin maliki olduğu […] plakalı araca çarparak maddi hasarlı trafik kazasına sebebiyet vermiştir. Kaza Tespit Tutanağı ve SBM kayıtları uyarınca karşı araç sürücüsü kazada %[100 / 75] oranında kusurludur (Ek-1: Kaza Tespit Tutanağı ve Ruhsat).
2. Kaza neticesinde müvekkile ait aracın [ön kaput, sağ ön çamurluk, tampon vb.] kısımları hasar görmüş ve serviste onarılmıştır. Onarım işlemleri sonucunda aracın TRAMER kaydına hasar işlenmiş ve aracın ikinci el serbest piyasa rayiç değerinde ciddi oranda değer kaybı meydana gelmiştir (Ek-2: Onarım Faturası, Eksper Raporu ve Hasar Fotoğrafları).
3. 2918 sayılı KTK m. 97 uyarınca ../../2026 tarihinde davalı sigorta şirketine yazılı başvuruda bulunulmuş; ancak yasal 15 günlük süre içerisinde [herhangi bir ödeme yapılmamış / gerçek zararın çok altında yalnızca … TL kısmi ödeme yapılmıştır] (Ek-3: Başvuru Dilekçesi ve Tebliğ Belgesi).
4. Anayasa Mahkemesi'nin KTK m. 90 iptal kararları (E.2019/40, K.2020/40 ve E.2021/82, K.2022/167) ile Yargıtay 4. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatları uyarınca; müvekkilin aracında oluşan değer kaybının serbest piyasa rayiç farkı (gerçek zarar) yöntemine göre uzman bilirkişi marifetiyle hesaplanmasını talep etmekteyiz.
HUKUKİ SEBEPLER :
2918 sayılı KTK m. 85, 90, 97, 109; 6098 sayılı TBK m. 49-51; 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu m. 30 ve ilgili mevzuat.
SONUÇ VE İSTEM :
Yukarıda arz ve izah edilen nedenlerle; bilirkişi incelemesi sonucunda belirlenecek gerçek değer kaybı tutarı üzerinden ıslah (bedel artırım) hakkımız saklı kalmak kaydıyla şimdilik […] TL araç değer kaybı tazminatının, temerrüt tarihi olan ../../2026 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi, başvuru harcı, bilirkişi ücreti ve vekalet ücretiyle birlikte davalı sigorta şirketinden tahsiline karar verilmesini saygıyla vekaleten arz ve talep ederiz. ../../2026
Başvuran Vekili
Av. [Adı Soyadı]
İmza
Araç Değer Kaybı Başvurusu İçin Gerekli Evraklar Kontrol Listesi
- 1. Kaza Tespit Tutanağı (KTT): Taraflarca imzalanmış anlaşmalı tutanak, mobil kaza tutanağı veya polis/jandarma tarafından düzenlenen resmi trafik kazası tespit tutanağı.
- 2. Araç Ruhsat Fotokopisi: Kaza tarihinde araç maliki olan kişiye ait tescil belgesi.
- 3. Hasar ve Onarım Fotoğrafları: Aracın kaza anındaki ve serviste söküm/onarım aşamasındaki net fotoğrafları.
- 4. Eksper Raporu ve Onarım Faturası: Değişen ve boyanan parçaları ile işçilik kalemlerini gösteren detaylı servis faturası veya ekspertiz raporu.
- 5. Sigorta Şirketi Başvuru ve Tebliğ Belgesi: KTK m. 97 uyarınca sigorta şirketine yapılan yazılı başvurunun tebliğ edildiğini ve 15 günün dolduğunu gösteren belge.
XII. Sonuç
Araç değer kaybı tazminatı ve Sigorta Tahkim Komisyonu süreçleri, doğru hukuki adımlar izlendiğinde araç malikinin gerçek zararını kısa sürede karşılayan etkili mekanizmalardır. İncelememizde ortaya konulan temel ilkeler şu şekilde özetlenebilir:
- Gerçek Zarar (Serbest Piyasa Rayiç Farkı) Esastır: Anayasa Mahkemesi'nin KTK m. 90 iptal kararları sonrasında Genel Şartlar katsayı formülü ve 165.000 km sınırı hükümsüz kalmış; aracın kaza öncesi hasarsız ikinci el rayici ile onarım sonrası rayici arasındaki farkın tam olarak tazmini kuralı yerleşmiştir.
- KTK m. 97 Zorunlu Başvuru Dava Şartıdır: Sigorta Tahkim Komisyonu'na gitmeden önce kusurlu aracın trafik sigortası (ZMSS) şirketine yazılı başvuru yapılması ve 15 gün beklenilmesi yasal zorunluluktur.
- Sigorta Tahkim Komisyonu 2026 Parasal Sınırları: 22 Ocak 2026 itibarıyla 35.000 TL altındaki hakem kararları kesindir; 35.000 TL üzeri kararlara 10 gün içinde İtiraz Hakem Heyeti nezdinde itiraz edilebilir, 122.000 TL üzeri uyuşmazlıklarda 3 kişilik heyet zorunludur ve Yargıtay temyiz sınırı 383.000 TL'dir.
- İkame Araç (Mahrumiyet) Bedeli Farkı: Aracın onarımda kaldığı sürede oluşan ikame araç ve ticari kazanç kaybı bedeli zorunlu trafik sigortası kapsamına girmez; doğrudan kusurlu araç sürücüsü ve işleteninden Asliye Hukuk / Ticaret Mahkemesinde talep edilir.
- 2 Yıllık ve Uzamış Zamanaşımı: Değer kaybı talepleri kaza tarihinden itibaren 2 yıllık (yaralamalı veya ölümlü kazalarda ise KTK m. 109/2 uyarınca 8 veya 15 yıllık uzamış ceza) zamanaşımı süresine tabidir.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Somut hukuki sorunlarda uzman bir avukata danışılması tavsiye edilir. Makalede yer alan bilgiler, yayın tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuata dayanmakta olup, mevzuat değişiklikleri nedeniyle güncelliğini yitirebilir.
Kaynaklar ve Referanslar
- 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu (KTK m. 85, 90, 97, 109)
- 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu (m. 30 — Sigorta Tahkim Komisyonu)
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK m. 49, 50, 51, 72)
- Sigorta Tahkim Komisyonu ve SEDDK 2026 Yılı Parasal Sınırlar Kararı (14.01.2026 / 1497)
- Anayasa Mahkemesi Kararları (E. 2019/40, K. 2020/40 ve E. 2021/82, K. 2022/167)
- Yargıtay Emsal Karar Arama Sistemi (Hukuk Genel Kurulu, 4. ve 17. Hukuk Daireleri)
Bu makale 2026-11-12 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
İlgili Makaleler
-
Arabuluculuk Başvurusu Nasıl Yapılır: 2026 Rehberi
6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu çerçevesinde arabuluculuk başvurusu nasıl yapılır zorunlu ve... -
Alkollü Araç Kullanma Cezaları 2026
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu madde 48 ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu madde 179 kapsamında alkollü araç... -
Tazminat Davası Dilekçesi Örneği 2026
2026 yılı güncel tazminat davası dilekçe örneği, maddi ve manevi tazminat farkları, haksız fiil unsurları, TBK m.49-76... -
İstinaf ve Temyiz Başvurusu Rehberi
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) kapsamında istinaf başvuru... -
Kamulaştırma Davası ve Tazminat Hakları
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu ve Anayasa m.46 kapsamında kamulaştırma bedel tespiti, tescil ve tazminat davası...
Uygulamada Kritik Sorular ve Yanıtları
Anayasa Mahkemesi'nin 2918 sayılı KTK m. 90 üzerindeki iptal kararları (E.2019/40 ve E.2021/82) sonrasında Genel Şartlar ekindeki matematiksel katsayı formülleri ve 165.000 kilometre sınırı yürürlükten kalkmıştır. 2026 yılında araç değer kaybı, Yargıtay 4. Hukuk Dairesi'nin yerleşik "gerçek zarar" ilkesine göre; aracın kaza tarihindeki hasarsız ikinci el piyasa rayiç değeri ile kazadan sonra onarılmış haldeki ikinci el piyasa rayiç değeri arasındaki fark üzerinden hesaplanmaktadır.
Evet, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 97. maddesi uyarınca zarar görenin dava açmadan veya Sigorta Tahkim Komisyonu'na başvurmadan önce kusurlu aracın zorunlu trafik sigortası (ZMSS) şirketine yazılı olarak başvurması zorunlu dava şartıdır. Sigorta şirketi başvuru tarihinden itibaren 15 gün içinde cevap vermezse veya gerçek zararın altında eksik bir ödeme yaparsa Sigorta Tahkim Komisyonu'na başvuru hakkı doğar.
Hayır, sigorta şirketinin kendi iç hesaplamasıyla banka hesabınıza yatırdığı kısmi ödemeyi çekmeniz veya kullanmanız bakiye alacağınızdan feragat ettiğiniz anlamına gelmez. Herhangi bir "tam ibra ve feragatname" imzalamadığınız sürece, yapılan ödemeyi kısmi ödeme kabul ederek gerçek zararınız ile ödenen tutar arasındaki fark için derhal Sigorta Tahkim Komisyonu'na başvurabilirsiniz.
5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 30/16. maddesi uyarınca sigorta hakemleri, kendilerine dosya tevdi edildiği tarihten itibaren en geç 4 ay içinde karar vermek zorundadır. Ön inceleme (15 gün) ve bilirkişi raporu tebliğ süreçleriyle birlikte Sigorta Tahkim Komisyonu başvuruları ortalama 4 ile 6 ay içinde kesinleşerek sonuçlanmaktadır.
SEDDK'nın 22 Ocak 2026 tarihinden itibaren yürürlüğe giren kararına göre; 35.000 TL'nin altındaki uyuşmazlıklarda verilen hakem kararları kesindir. 35.000 TL ve üzerindeki kararlara karşı tebliğden itibaren 10 gün içinde İtiraz Hakem Heyeti'ne itiraz edilebilir; 122.000 TL ve üzerindeki dosyaların 3 kişilik hakem heyetince görülmesi zorunludur ve Yargıtay temyiz sınırı 383.000 TL'dir.
Hayır, aracın onarım süresince kullanılamamasından kaynaklanan araç mahrumiyet (ikame araç) bedeli ve ticari kazanç kaybı dolaylı zarar sayıldığından Zorunlu Trafik Sigortası (ZMSS) teminatı dışındadır ve Sigorta Tahkim Komisyonu'ndan istenemez. Bu alacak kalemi TBK m. 49 ve KTK m. 85 uyarınca doğrudan kusurlu aracın sürücüsünden ve ruhsat sahibinden (işleteninden) icra takibi veya Asliye Hukuk / Ticaret Mahkemesinde dava yoluyla talep edilir.
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi'nin istikrarlı içtihatlarına göre; zarar gören araç malikinin araç mahrumiyet tazminatı talep edebilmesi için onarım süresince fiilen araç kiraladığını ve fatura ödediğini ispatlaması şart değildir. Bilirkişi tarafından aracın hasar durumuna göre "makul onarım süresi" ve emsal günlük kiralama bedeli hesaplanarak faturasız da tazminata hükmedilir.
Evet, kazada %100 (tam) kusurlu olmadığınız sürece karşı tarafın kusur oranı nispetinde değer kaybı tazminatı alabilirsiniz. Örneğin aracınızda 100.000 TL gerçek değer kaybı oluşmuşsa ve karşı taraf %75 kusurluysa, karşı aracın trafik sigortasından 75.000 TL tahsil etme hakkınız bulunmaktadır.
2918 sayılı KTK m. 109/1 ve TBK m. 72 uyarınca araç değer kaybı tazminatı talepleri, zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenildiği (kaza) tarihten itibaren 2 yıl ve her halükarda 10 yıl içinde zamanaşımına uğrar. Ancak kazada yaralanma veya ölüm meydana gelmişse, KTK m. 109/2 uyarınca uzamış ceza zamanaşımı (8 veya 15 yıl) değer kaybı talepleri için de geçerli olur.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her somut olay kendine özgü koşullar içerdiğinden, bireysel hukuki değerlendirme için mutlaka bir avukata başvurulması tavsiye edilir.







