Özet
Avrupa Birliği'nin 2023/956 sayılı Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM / Carbon Border Adjustment Mechanism - CBAM) Tüzüğü kapsamında yalnızca raporlamayı içeren geçiş dönemi 31 Aralık 2025 tarihinde sona ermiş ve 1 Ocak 2026 itibarıyla mali yükümlülük içeren kesin dönem (Definitive Period) yürürlüğe girmiştir. Demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre, elektrik ve hidrojen sektörlerindeki Türk sanayicileri ve ihracatçıları doğrudan AB mevzuatının muhatabı gibi görünmeseler de, AB'deki Yetkili CBAM Beyan Sahibi ithalatçıların 2026 ihracatları için satın almak zorunda olduğu CBAM sertifikaları nedeniyle ağır ticari ve sözleşmesel yükümlülük altındadır. Doğrulanmış gömülü emisyon verisi sunulmaması halinde devreye giren yüksek varsayılan değerler (default values) ihracat marjlarını yok etmekte; Incoterms (DDP/CIF/FOB), Scope 2 elektrik sözleşmeleri (PPA/I-REC) ve ticari sırların korunması yeni nesil uluslararası ticaret uyuşmazlıklarının merkezine yerleşmektedir.
Bu makale son olarak 13 Kasım 2026 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez.
I. Giriş — AB Yeşil Mutabakatı, 2026 Kesin Dönemi ve Türk İhracatının Konumu
Avrupa Birliği, 2050 yılında iklim nötr kıta olma hedefi (Avrupa Yeşil Mutabakatı) doğrultusunda kendi sanayicisine Emisyon Ticaret Sistemi (EU ETS) aracılığıyla yüksek karbon maliyeti yüklerken, üretimin çevre standartları daha düşük üçüncü ülkelere kaymasını ("karbon kaçağı" / carbon leakage) engellemek üzere Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizmasını (SKDM / CBAM) yürürlüğe koymuştur. Türkiye'nin toplam mal ihracatının yaklaşık yarısının AB ülkelerine gerçekleşmesi ve özellikle demir-çelik, alüminyum, otomotiv yan sanayi bağlantı elemanları ile çimento ihracatındaki ağırlığı, CBAM'ı Türkiye'de doğrudan her sanayi şirketinin yönetim kurulu gündemine taşımıştır.
1 Ekim 2023 tarihinde başlayan ve yalnızca mali yükümlülük olmaksızın üçer aylık raporlama gerektiren geçiş dönemi 31 Aralık 2025 tarihinde kapanmıştır. 1 Ocak 2026 itibarıyla ise mali yükümlülüklerin işlediği kesin dönem başlamıştır. Artık AB gümrük kapılarından içeri giren kapsam dahilindeki Türk sanayi ürünleri için gömülü karbon emisyonunun her tonu adına EU ETS haftalık kapanış fiyatına endeksli CBAM sertifikası satın alınması zorunludur. Enerji ve Çevre Hukuku ile Uluslararası Ticaret Hukuku ekseninde şekillenen bu yeni rejimin Türkiye'deki karbon piyasası boyutu için Karbon Emisyon Ticareti ve Türkiye Perspektifi yazımızı da inceleyebilirsiniz.
II. AB 2023/956 Sayılı SKDM Tüzüğü: Kapsanan Sektörler ve 2026–2034 Takvimi
10 Mayıs 2023 tarihli ve (AB) 2023/956 sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konsey Tüzüğü, kapsamındaki malların AB gümrük bölgesine ithalinde gömülü emisyonların beyan edilmesini ve sertifika teslimini emreder: Bu konuda ayrıntılı bilgi için Güneş Enerjisi Santrali Lisans Süreci: 2026 Güncel Hukuki Rehber başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
(AB) 2023/956 sayılı SKDM (CBAM) Tüzüğü m. 2 ve m. 22:
"(m. 2) Bu Tüzük, Ek I'de listelenen ve üçüncü bir ülkeden menşeli olan malların Birlik gümrük bölgesine ithal edilmesi halinde uygulanır...
(m. 22) Yetkili CBAM beyan sahibi, bir önceki takvim yılında ithal ettiği mallarda gömülü olan ve doğrulanan toplam emisyonlara karşılık gelen sayıda CBAM sertifikasını her yıl teslim etmekle yükümlüdür."
Tüzüğün Ek-I listesinde yer alan altı temel sektör ve CN (GTİP) bazlı ileri mamul uzantıları şunlardır: (1) Demir ve Çelik (ham demir, çelik profillerin yanında cıvata, vida, somun, boru ve belirli yapısal çelik aksamlar dahil), (2) Alüminyum (külçe, levha, profil, folyo, yapı aksamları), (3) Çimento (klinker, Portland çimentosu), (4) Gübre (nitrik asit, amonyak, azotlu gübreler), (5) Elektrik ve (6) Hidrojen. 2026 yılı itibarıyla başlayan kesin dönemde AB'deki sanayicilere sağlanan ücretsiz ETS tahsisatları kademeli olarak kaldırılmaya başlamıştır; buna paralel olarak ithal edilen Türk ürünlerinin üzerindeki ücretsiz tahsisat düşümü 2026'da %97,5 (yani %2,5'lik kısım için CBAM ödemesi) ile başlayıp 2030'da %48,5'e inerek 2034 yılında %0 ücretsiz tahsisat (yani gömülü emisyonun tamamı için ödeme) seviyesine ulaşacaktır. 2026 takvim yılında ithal edilen malların ilk yıllık CBAM beyanı ve sertifika teslimi ise 2027 yılında (Tüzük revizyonları ve takvim kuralları uyarınca belirlenen yıllık beyan döneminde) gerçekleştirilecektir. Bu konuda ayrıntılı bilgi için ÇED Raporu Süreci: Çevresel Etki Değerlendirmesi başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
| Dönem / Aşama | Zaman Aralığı | Yükümlülüğün Niteliği | Türk İhracatçısına Etkisi |
|---|---|---|---|
| Geçiş Dönemi | 1 Ekim 2023 – 31 Aralık 2025 | Üç aylık gömülü emisyon raporlaması (mali ödeme yok). | Hatalı/eksik veri gönderiminde AB alıcısının ton başına 10–50 EUR ceza riski. |
| Kesin Dönem Başlangıcı | 1 Ocak 2026 – 2033 | Yetkili CBAM Beyan Sahibi statüsü, bağımsız doğrulama ve kademeli sertifika alımı. | Doğrulanmamış veride cezalı varsayılan değer farkı ve fiyat indirimi baskısı. |
| Tam Uygulama | 2034 ve sonrası | AB ücretsiz ETS tahsisatlarının sıfırlanması (%100 CBAM sertifikası). | Karbon yoğun üreticilerin AB pazarından fiyat olarak dışlanma riski. |
III. Türk İhracatçısının Hukuki Statüsü: AB İthalatçısı Üzerinden Doğan Sözleşmesel Zorunluluk
Türk hukuku ve uluslararası kamu hukuku açısından AB 2023/956 sayılı Tüzüğü, Türkiye'de kurulu bir şirkete doğrudan AB idari para cezası kesme yetkisi vermez. Tüzük uyarınca kamu hukuku muhatabı, Avrupa Birliği sınırları içinde gümrük beyannamesini veren Yetkili CBAM Beyan Sahibi (Authorised CBAM Declarant) statüsündeki AB ithalatçısıdır (veya dolaylı gümrük temsilcisidir).
Ancak bu durum Türk sanayicisini korumasız bir konumdan kurtarmaz; aksine ticari baskıyı sözleşme hukukuna taşır. 2026 yılından itibaren Yetkili Beyan Sahibi statüsü olmayan ithalatçılar kapsam dahilindeki Türk mallarını AB gümrüğünden çekemez. İthalatçılar ise bu yasal yükümlülüğü karşılayabilmek için Türk tedarikçilerle yaptıkları çerçeve tedarik sözleşmelerine tek taraflı ve ağır CBAM Uyum Ek Protokolleri (CBAM Addendum) eklemektedir. Bu protokollerle Türk ihracatçısına; üretim verilerini AB metodolojisine göre hesaplama, akredite doğrulayıcı raporu sunma ve eksik/yanlış veri nedeniyle ithalatçının ödeyeceği ilave CBAM sertifika bedeli ile idari cezaları tam olarak tazmin etme borcu yüklenmektedir.
IV. Akredite Doğrulama, Operatör Portalı Kaydı ve "Varsayılan Değer" Maliyet Tuzağı
2026 kesin dönemiyle birlikte Türk üreticilerin "kendi iç beyanları" (self-declaration) geçerliliğini yitirmiştir. Tüzük m. 8 ve Ek VI uyarınca, tesiste üretilen malların spesifik gömülü emisyonlarının AB üyesi devletlerin akreditasyon kurumlarınca (veya AB tarafından tanınan karşılıklı anlaşmalı akreditasyon kapsamında) yetkilendirilmiş bağımsız bir doğrulayıcı (Accredited Verifier) tarafından doğrulanması zorunludur.
Türk sanayicisinin tesisindeki gerçek emisyon değerini hesaplatıp doğrulatamaması halinde AB ithalatçısı, AB Komisyonu tarafından yayımlanan ülke/sektör bazlı Varsayılan Değerleri (Default Values) kullanmak zorundadır. Sorun şuradadır: Tüzük Ek IV uyarınca varsayılan değerler, en kötü performans gösteren tesislerin ortalaması üzerine ilave ceza marjı eklenerek belirlenir. Dolayısıyla düşük emisyonlu modern bir Türk fabrikası dahi doğrulama raporu sunamazsa en kirli üreticiyle aynı yüksek karbon vergisine tabi tutulur! Ayrıca AB Komisyonu'nun oluşturduğu CBAM Operatör Portalı (Operators Portal for Third Countries) üzerinden Türk sanayicisi verilerini doğrudan AB kayıt sistemine yükleyebilir; böylece ticari sır sayılan üretim reçetesini tüm detaylarıyla AB'li müşterisine açmak yerine sadece doğrulanan nihai spesifik emisyon katsayısını müşterisiyle paylaşma imkanını kullanabilir.
V. Dolaylı Emisyonlar (Scope 2), Çatı GES ve YEK-G / I-REC / PPA Geçerlilik Şartları
Türk sanayicilerinin uygulamada en sık düştüğü hukuki hatalardan biri, elektrik faturasını düşürmek için satın aldıkları bağımsız yenilenebilir enerji sertifikalarının (I-REC veya YEK-G) AB CBAM hesaplamasında doğrudan "sıfır emisyonlu elektrik" olarak kabul edileceğini sanmalarıdır. Oysa AB 2023/956 Tüzüğü Ek IV bent 5–6 uyarınca elektrik kaynaklı dolaylı emisyonlarda (Scope 2 - özellikle çimento ve gübre gibi dolaylı emisyonların dahil olduğu kalemlerde; demir-çelik ve alüminyumda ise kapsam genişleme kurallarına göre) gerçek elektrik emisyon faktörünün kullanılabilmesi çok katı hukuki şartlara bağlanmıştır:
- Fiziki Doğrudan Bağlantı (Direct Technical Link): Fabrika çatısına veya aynı sahadaki tüketim noktasına kurulu bir 5.1.c Çatı GES santralinden tüketilen elektrik, şebekeye doğrudan/yerinde bağlı olduğu ve ölçümle belgelendiği için gerçek sıfır emisyon faktörüyle CBAM hesabına yansıtılabilir.
- Elektrik Satın Alma Anlaşması (PPA) Şartı: Fabrika dışındaki bir yenilenebilir santralden alınan elektrik için ise Tüzük, yalnızca spot piyasadan sonradan I-REC/YEK-G sertifikası satın alınmasını yeterli görmemekte; üretici ile tüketici arasında belirli hacim, süre ve saatlik/aylık eşleşmeyi kanıtlayan bağlayıcı bir PPA (Power Purchase Agreement) sözleşmesinin varlığını aramaktadır. Yanlış sertifika yapısına dayanılarak AB alıcısına "sıfır emisyon" taahhüdü verilmesi ağır sözleşme ihlali tazminatı doğurur!
VI. Uluslararası İhracat Sözleşmelerinde Incoterms, Karbon Rücu ve Ticari Sır Klozları
2026 yılı itibarıyla Türk ihracatçılarının CISG (Milletlerarası Mal Satımına İlişkin Sözleşmeler Hakkında BM Antlaşması), Incoterms 2020 ve Türk Borçlar Kanunu çerçevesinde tüm ihracat sözleşmelerini revize etmesi şarttır:
- Incoterms Seçimi ve Gümrük Vergisi Riski: DDP (Delivered Duty Paid - Gümrük Vergileri Ödenmiş Olarak Teslim) teslim şeklinde satıcı (Türk ihracatçı), ithalat gümrüğündeki tüm vergi ve kamusal mali yükümlülüklerden sorumlu olur. Ancak Tüzük uyarınca AB dışındaki bir Türk şirketi tek başına Yetkili CBAM Beyan Sahibi olamaz! Bu nedenle DDP satışlarda CBAM sertifika maliyetinin doğrudan Türk satıcıya yüklenmesinin önüne geçmek ve gümrük çekim krizini aşmak için AB alıcısıyla FOB, CIF veya DAP teslim şekillerine dönülüp CBAM sertifika maliyetinin kime ait olacağı fiyattan ayrı ve şeffaf biçimde düzenlenmelidir.
- Ticari Sırların (Know-How) Korunması: AB alıcısı "emisyon hesabı" bahanesiyle Türk üreticisinin hammadde tedarikçilerini, enerji maliyetini, ergitme sıcaklığı reçetelerini ve kapasite kullanım sırlarını talep edebilmektedir. Sözleşmelerde ham tesis verilerinin gizli tutulacağı, yalnızca doğrulayıcı tarafından onaylanmış nihai SEE (Specific Embedded Emissions) değerinin veya AB Operatör Portalı erişim referansının verileceği hükme bağlanmalıdır (bkz. Haksız Rekabet ve Ticari Sırlar).
VII. Türkiye Ulusal Emisyon Ticaret Sistemi (TR-ETS) ve Ödenen Karbon Fiyatının Mahsubu
AB 2023/956 sayılı Tüzüğün 9. maddesi çifte karbon fiyatlandırmasını önleyen hayati bir mekanizma öngörmüştür: Eğer ihracatçı ülkede (Türkiye'de) ürünün üretimi sırasında fiilen bir karbon fiyatı (örneğin ulusal Emisyon Ticaret Sistemi - TR-ETS kapsamında ödenen tahsisat bedeli veya karbon vergisi) ödenmiş ve bu ödeme bağımsız doğrulamayla belgelenmişse, AB ithalatçısının teslim edeceği CBAM sertifikası sayısından bu ödenen tutar mahsup edilir (düşülür).
Buna karşılık üretici ülkede alınan teşvik veya nakit iade şeklindeki geri ödemeler mahsup hakkını ortadan kaldırır. Türkiye'nin ulusal Emisyon Ticaret Sistemi ve İklim Mevzuatı altyapısının devreye alınma sürecinde Türk sanayicilerinin Türkiye'de ödedikleri karbon maliyetini AB alıcısına belgeleyip satış fiyatından veya rücu kesintisinden düşürebilmeleri, ihracat sözleşmelerine "Karbon Fiyatı Mahsup Klozu" konulmasını zorunlu kılmaktadır.
VIII. Uluslararası Ticaret ve Tahkim Pratiğinde CBAM Uyuşmazlık İlkeleri
Sınırda karbon düzenlemesinden kaynaklanan sözleşmesel fiyat uyarlama ve rücu davalarında uluslararası tahkim ve Türk ticaret yargısının temel aldığı hukuki ilkeler şunlardır:
CISG m. 35 ve Uluslararası Ticaret Hukuku İlkesi (Düzenleyici Belge Eksikliği ve Sözleşmeye Aykırılık):
"İthalatçı ülkenin gümrük mevzuatı gereği zorunlu kılınan emisyon veya menşe belgelerinin satıcı tarafından sözleşmede kararlaştırıldığı halde sunulmaması veya gerçeğe aykırı sunulması, malın hukuki ayıbı (sözleşmeye aykırılık) teşkil eder; ancak sözleşmede açık bir taahhüt bulunmayan eski tarihli anlaşmalarda sonradan yürürlüğe giren AB kamu yükümlülüğü otomatik olarak satıcının maliyetine yüklenemez."
6098 sayılı TBK m. 138 ve Yargıtay 11. Hukuk Dairesi İlkesi (Aşırı İfa Güçlüğü / Uyarlama):
"Uzun vadeli tedarik sözleşmesinin akdedildiği tarihte öngörülemeyen ve taraflardan kaynaklanmayan yeni kamu hukuku mali yükümlülüklerinin (örneğin beklenmedik gümrük/karbon maliyeti artışlarının) sözleşmedeki edimler arası dengeyi aşırı derecede bozması halinde, dürüstlük kuralı çerçevesinde bedelin veya teslim şartlarının mahkemece uyarlanması istenebilir."
IX. Pratik Uygulama: Haksız CBAM Maliyet Kesintisi ve Varsayılan Değer Rücu İhtarına Karşı Hukuki Cevap ve Menfi Tespit Taslağı
AB'li ithalatçının, Türk ihracatçısının sunduğu doğrulanmış emisyon verisini kabul etmeyerek veya sözleşmede hüküm bulunmadığı halde kendi CBAM sertifika maliyetini tek taraflı olarak fatura bedelinden kesmesi üzerine Asliye Ticaret Mahkemesinde (veya sözleşmedeki tahkim merciinde) sunulacak menfi tespit / bakiye mal bedeli alacağı dilekçesi kurgusu aşağıdadır:
DAVA DİLEKÇESİ TASLAĞI — BİLGİLENDİRME VE İNCELEME AMAÇLIDIR
NÖBETÇİ ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ BAŞKANLIĞI'NA
(Uluslararası Satım Sözleşmesinden Doğan Bakiye Mal Bedeli Alacağı ve Haksız CBAM Kesintisinin Geçersizliğinin Tespiti Taleplidir)
| DAVACI | : [Türk İhracatçı Sanayi Şirketi Unvanı A.Ş., MERSİS No, Adres] |
| VEKİLİ | : Av. [Adı Soyadı, Baro Sicil No, Adres] |
| DAVALI | : [AB Mukimi İthalatçı Şirket Unvanı GmbH / B.V., Adres] |
| DAVA DEĞERİ | : [Kesilen ... EUR karşılığı ... TL] |
| DAVA KONUSU | : Taraflar arasındaki CIF [AB Limanı] teslim şekilli demir-çelik mamulü satış sözleşmesi uyarınca davacıca teslim edilen malların bedelinden davalı alıcının tek taraflı olarak kestiği AB 2023/956 sayılı CBAM Tüzüğü kaynaklı sertifika maliyet farkı kesintisinin hukuka aykırı olduğunun tespiti ile ödenmeyen [Tutar] EUR bakiye mal bedelinin ticari faiziyle tahsili talebidir. |
AÇIKLAMALAR :
1. Teslim Şekli ve Sözleşme Hükümleri: Müvekkil ihracatçı, taraflar arasındaki ../../2026 tarihli sözleşme gereği [Miktar] ton çelik profili Incoterms 2020 CIF şartıyla ve eksiksiz gümrük belgeleriyle davalıya teslim etmiştir (Ek-1: Sözleşme ve Konşimento). Sözleşmede AB sınırda karbon vergisinin veya CBAM sertifika maliyetinin satıcı tarafından üstlenileceğine dair hiçbir hüküm bulunmadığı gibi, ithalat gümrüğünden doğan mali yükümlülükler Incoterms CIF kuralı uyarınca alıcıya aittir.
2. Doğrulanmış Emisyon Verisinin Sunulmuş Olması: Buna karşın müvekkil iyi niyetli ticari işbirliği çerçevesinde akredite doğrulayıcı tarafından onaylanmış spesifik gömülü emisyon (SEE) raporunu ve CBAM Operatör Portalı referans numarasını davalıya süresinde iletmiştir (Ek-2: Doğrulanmış CBAM Emisyon Raporu). Davalı alıcı, yetkili beyan sahibi işlemlerindeki kendi gecikmesi nedeniyle varsayılan değer üzerinden işlem yaptığını ileri sürerek müvekkilin alacağından [Tutar] EUR kesinti yapmış ve tarafımıza tek taraflı borç dekontu göndermiştir.
3. Kesintiye Süresinde İtiraz ve Hukuka Aykırılık: Davalının gönderdiği borç dekontuna TTK m. 21 uyarınca 8 günlük yasal süre içinde noter/e-posta yoluyla itiraz edilmiştir (Ek-3: İtiraz İhtarı). AB 2023/956 sayılı Tüzük uyarınca CBAM sertifikası satın alma borcu doğrudan AB ithalatçısına aittir ve müvekkilin veri yükümlülüğü eksiksiz yerine getirilmiştir.
SONUÇ VE İSTEM :
Yukarıda arz edilen nedenlerle; davalının tek taraflı olarak uyguladığı CBAM maliyet kesintisinin haksız olduğunun tespitine, ödenmeyen [Tutar] EUR bakiye mal bedelinin temerrüt tarihinden itibaren 3095 sayılı Kanun m. 4/a uyarınca yabancı para devlet bankaları bir yıl vadeli mevduata uygulanan en yüksek faiziyle (veya sözleşme faiziyle) davalıdan tahsiliyle davacıya ödenmesine karar verilmesini talep ederiz.
Davacı Vekili
Av. [Adı Soyadı]
İmza
X. İhracatçı Sanayiciler İçin CBAM Hukuki ve Operasyonel Uyum Kontrol Listesi
2026 kesin döneminde AB pazarındaki rekabet gücünü ve sözleşme güvenliğini korumak için sanayi şirketlerinin atması gereken acil adımlar şunlardır:
- GTİP (CN Kodu) ve Ek-I Tarama Denetimi: İhraç edilen tüm nihai ve yarı mamullerin AB 2023/956 Ek-I CN kodları listesinde yer alıp almadığı gümrük müşavirleriyle doğrulanmalıdır.
- CBAM Operatör Portalı ve Akredite Doğrulama: Üretim tesisleri AB Operatör Portalına kaydedilmeli ve AB akreditasyon standartlarını karşılayan doğrulayıcılarla yıllık doğrulama takvimi sözleşmeye bağlanmalıdır.
- İhracat Sözleşmeleri ve Incoterms Revizyonu: DDP teslim şeklinden kaçınılmalı; CBAM sertifika bedelinin alıcı sorumluluğunda olduğu, satıcının yükümlülüğünün yalnızca doğrulanmış emisyon verisi sunmakla sınırlı bulunduğu açıkça yazılmalıdır.
- Çatı GES ve PPA Belgelerinin CBAM Uyumluluğu: Yeşil elektrik kaynaklı emisyon indirimi iddia edilecekse fiziki yerinde üretim (5.1.c çatı GES) veya Tüzüğe uygun PPA enerji sözleşmeleri belgelenmelidir.
- Ticari Sırların Gizlilik (NDA) ile Korunması: Müşterilere ham üretim reçetesi yerine yalnızca doğrulanmış spesifik emisyon katsayısı (SEE) verilerek fiyat kırma pazarlıklarının önüne geçilmelidir.
XI. Sonuç
AB Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM / CBAM), 1 Ocak 2026 itibarıyla çevresel bir raporlama yükümlülüğünden çıkıp doğrudan uluslararası ticaret sözleşmelerini, fiyatlandırmayı ve gümrük hukukunu dönüştüren mali bir rejime dönüşmüştür:
- Veri Doğrulaması İhracatın Ön Şartıdır: Akredite doğrulayıcı raporu sunamayan ihracatçılar cezalı varsayılan değer maliyetine ve pazar kaybına açık hale gelir.
- Sözleşmeler CBAM'a Göre Yeniden Yazılmalıdır: Incoterms tercihi, CBAM sertifika maliyetinin üstlenilmemesi, PPA belgelerinin geçerliliği ve ticari sırların korunması yeni dönem ihracat hukukunun temel güvencesidir.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Somut hukuki sorunlarda uzman bir avukata danışılması tavsiye edilir. Makalede yer alan bilgiler, yayın tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuata dayanmakta olup, mevzuat değişiklikleri nedeniyle güncelliğini yitirebilir.
Kaynaklar ve Referanslar
- Regulation (EU) 2023/956 establishing a Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM)
- Commission Implementing Regulation (EU) 2023/1773 (CBAM Raporlama Kuralları)
- 2872 sayılı Çevre Kanunu ve Sera Gazı Emisyonlarının Takibi Mevzuatı
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ve Milletlerarası Mal Satım Sözleşmeleri (CISG)
Bu makale 2026-11-13 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
İlgili Makaleler
-
Karbon Emisyon Ticareti: Türkiye Perspektifi
Türkiye'de İklim Kanunu taslağı ve Avrupa Yeşil Mutabakatı (SKDM) kapsamında karbon emisyon ticareti türkiye... -
Enerji Piyasası Lisans Başvurusu: EPDK Rehberi
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu kapsamında enerji piyasası lisans başvurusu şartları, EPDK ön lisans süreçleri,... -
Atık Yönetimi: Yasal Yükümlülükler ve Cezalar
2872 sayılı Çevre Kanunu ve Atık Yönetimi Yönetmeliği kapsamında işletmelerin atık yönetimi yasal yükümlülükler,... -
Fabrika Çatı ve Arazi GES (Lisanssız Güneş Enerjisi) EPC Kurulum Sözleşmeleri ve Çağrı Mektubu Uyuşmazlıkları
6446 sayılı Kanun m. 14 lisanssız GES çağrı mektubu başvurusu, TEDAŞ geçici kabul, EPC kurulum sözleşmelerinde gecikme... -
3213 Sayılı Maden Kanunu Kapsamında Maden Ruhsatı İptali, MAPEG İşlemleri ve Rödovans Sözleşmeleri
3213 sayılı Maden Kanunu m. 7, m. 13, m. 24 ve Ek m. 7 uyarınca MAPEG maden ruhsatı iptal sebepleri, devlet hakkı...
Uygulamada Kritik Sorular ve Yanıtları
Raporlama odaklı geçiş dönemi 31 Aralık 2025'te sona ermiş olup 1 Ocak 2026 itibarıyla mali yükümlülük içeren kesin dönem başlamıştır. 2026 yılı ihracatlarına ait ücretsiz tahsisattan arındırılmış gömülü emisyonlar için ilk yıllık CBAM beyanı ve sertifika teslimi 2027'de yapılacak ve 2034'e kadar kapsam oranı kademeli olarak artırılacaktır.
AB 2023/956 sayılı Tüzük uyarınca yasal muhatap ve sertifika alım yükümlüsü AB sınırları içindeki Yetkili CBAM Beyan Sahibi ithalatçıdır. Ancak ithalatçı, Türk üreticinin doğrulanmış emisyon verisi sunamaması halinde yüksek varsayılan değerler nedeniyle doğacak sertifika maliyetini ihracat sözleşmelerindeki rücu veya fiyat indirimi şartlarıyla Türk satıcıya yansıtmaktadır.
Tek başına spot piyasadan I-REC veya YEK-G sertifikası almak Tüzük Ek IV kuralları uyarınca Scope 2 dolaylı emisyon hesabında yeterli sayılmamaktadır. Gerçek sıfır/düşük emisyon faktörü uygulayabilmek için fabrika sahasında yerinde kurulu (çatı GES gibi) fiziki doğrudan bağlantı veya Tüzük kriterlerini sağlayan bağlayıcı Elektrik Satın Alma Anlaşması (PPA) bulunmalıdır.
Evet. AB 2023/956 Tüzüğü m. 9 uyarınca menşe ülkede (Türkiye'de) üretim aşamasında fiilen ödenmiş ve bağımsız doğrulamayla belgelenmiş olan karbon fiyatı (ulusal ETS veya karbon vergisi), geri ödeme veya teşvik şeklinde iade edilmemiş olmak şartıyla AB'de teslim edilecek CBAM sertifika bedelinden mahsup edilir.
Tüzüğün Ek-I listesi uyarınca ilk aşamada Demir-Çelik (cıvata, vida, boru gibi işlenmiş ürünler dahil), Alüminyum, Çimento, Gübre, Elektrik ve Hidrojen sektörleri kapsamdadır. İhracatçılar ürünlerinin GTİP / CN kodlarını kontrol ederek kapsam durumunu belirlemelidir.
Türk üreticiler AB Komisyonu tarafından kurulan CBAM Operatör Portalı (Third-Country Operators Portal) üzerinden tesislerini kaydedebilir ve akredite doğrulayıcıca onaylanan nihai spesifik gömülü emisyon (SEE) verilerini ticari sır sayılan iç reçetelerini açıklamadan ithalatçıyla paylaşabilirler.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Somut hukuki sorunlarda uzman bir avukata danışılması tavsiye edilir.







