Özet
Sanayi tesislerinin artan elektrik maliyetlerini düşürmek ve ihracatta karbon yükünü azaltmak amacıyla yöneldiği lisanssız Güneş Enerjisi Santrali (GES) yatırımları, idare hukuku ile ticaret hukukunun en teknik kesişim alanlarından birini oluşturmaktadır. 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu m. 14 ve Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği (5.1.c çatı/cephe ve 5.1.h mahsuplaşmalı arazi GES) kapsamında yürütülen Bağlantı Anlaşmasına Çağrı Mektubu süreçlerinde trafo kapasite tahsislerinin reddi, 90/180 günlük proje onay sürelerinin aşılması veya mücbir sebep taleplerinin kabul edilmemesi halinde ruhsat/tahsis hakkı yanabilmektedir. Özel hukuk cephesinde ise yatırımcı ile yüklenici arasındaki anahtar teslim EPC (Engineering, Procurement, Construction) kurulum sözleşmelerinde gecikme cezası, Performans Oranı (PR - Performance Ratio) taahhüdünün tutturulamaması, çatı taşıyıcı sistemlerinde statik ve su yalıtımı ayıpları ile kesin teminat mektubunun nakde çevrilmesi ağır ticari uyuşmazlıklara yol açmaktadır.
Bu makale son olarak 13 Kasım 2026 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez.
I. Giriş — Sanayide Öz Tüketim Amaçlı GES Yatırımları ve Çift Katmanlı Hukuki Risk
Organize Sanayi Bölgeleri (OSB) içinde veya dışındaki üretim tesisleri için çatı ve arazi tipi Güneş Enerjisi Santrali (GES) kurulumları, yalnızca enerji maliyetini sabitleyen bir finansal yatırım olmaktan çıkmış; Avrupa Birliği sınırda karbon yükümlülükleri karşısında rekabet gücünü korumanın zorunlu aracı haline gelmiştir. Ancak yatırım kararının alınmasından santralin TEDAŞ geçici kabulünün tamamlanarak mahsuplaşmaya geçmesine kadar geçen süreçte yatırımcı sanayici, hem kamu hukuku (EPDK, EDAŞ, OSB, TEİAŞ, TEDAŞ, Tarım ve Çevre idareleri) hem de özel hukuk (EPC yüklenicileri, panel/evirici tedarikçileri, banka finansmanı ve leasing şirketleri) cephesinde ciddi hukuki risklerle karşılaşmaktadır.
Lisanssız elektrik üretiminde hak kayıplarının çoğu, Bağlantı Anlaşmasına Çağrı Mektubu alındıktan sonraki sürelerin kaçırılmasından ve standartlaştırılmamış, müteahhit lehine tek taraflı hazırlanmış EPC sözleşmelerinden kaynaklanmaktadır. Enerji ve Çevre Hukuku ile Borçlar Hukuku ilkelerinin teknik mühendislik parametreleriyle birlikte yönetilmemesi halinde; santral kurulmuş olsa dahi şebekeye bağlanamamakta veya kurulan santral beklenen enerji üretim verimine ulaşamamaktadır. Sürecin genel lisanslı/lisanssız ayrımı ve proje finansmanı bakımından Güneş Enerjisi Santrali Lisans Süreci ve Yenilenebilir Enerji Teşvik Mekanizmaları rehberlerimiz de tamamlayıcı niteliktedir.
II. 6446 Sayılı Kanun m. 14 ve Yönetmelik 5.1.c Çatı GES ile 5.1.h Arazi GES Rejimi
Lisanssız güneş enerjisi kurulumlarının yasal dayanağı 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun 14. maddesi ve bu maddeye dayanılarak EPDK tarafından çıkarılan 12 Mayıs 2019 tarihli Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği'dir. Sanayiciler uygulamada ağırlıklı olarak Yönetmeliğin 5. maddesinin birinci fıkrasının (c) ve (h) bentlerine başvurmaktadır: Bu konuda ayrıntılı bilgi için 3213 Sayılı Maden Kanunu Kapsamında Maden Ruhsatı İptali, MAPEG İşlemleri ve Rödovans Sözleşmeleri başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu m. 14/1-b ve m. 14/4:
"(1-b) Kurulca belirlenecek kurulu güç üst sınırına kadar yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim tesisleri... lisans alma ve şirket kurma yükümlülüğünden muaftır.
(4) İhtiyaç fazlası enerjinin sisteme verilmesi halinde ilgili tedarik şirketi tarafından satın alınması ve mahsuplaşmaya ilişkin usul ve esaslar Kurum tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenir."
Yönetmeliğin 5.1.c bendi, fabrika çatısı veya cephesinde, tüketim tesisiyle aynı ölçüm noktasında kurulan ve sözleşme gücünü aşmayan tesisleri düzenler. 5.1.h bendi ise fabrika çatısı yetersiz olan sanayicilerin, aynı veya farklı dağıtım bölgesindeki başka bir parselde (örneğin kırsal bir arazide) tüketim tesislerinin bağlantı anlaşmasındaki sözleşme gücünün belirli katına kadar mahsuplaşmalı arazi GES kurabilmesine imkan tanımaktadır. Her iki modelde de üretilen enerjinin mahsuplaşma sonrası sisteme satılabilecek kısmı için tüketim sınırları ve ihtiyaç fazlası enerjinin YEKDEM'e bedelsiz aktarımı kuralları sıkı denetime tabidir; özellikle bağlantı anlaşması sözleşme gücü ile tüketim artışı dengesi bozulduğunda mahsuplaşma gelirleri durabilmektedir. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Karbon Emisyon Ticareti: Türkiye Perspektifi başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
| Hukuki ve Teknik Kriter | 5.1.c Çatı / Cephe GES Modeli | 5.1.h Arazi (Farklı Parsel) GES Modeli |
|---|---|---|
| Kurulum Yeri ve Ölçüm Noktası | Tüketim tesisi ile aynı parselde, fabrika çatısı veya cephesinde. | Aynı veya farklı dağıtım bölgesinde müstakil bir arazide (ayrı parsel). |
| İmar ve Tarım İzni Gereksinimi | Mevcut ruhsatlı bina çatısında ilave imar planı gerekmez; statik uygunluk raporu aranır. | 5403 sayılı Kanun kapsamında "Marjinal Tarım Arazisi" kararı ve 1/5000 - 1/1000 imar planı şarttır. |
| Kapasite ve Trafo Kısıtı | Bağlı olunan TM/trafo merkezinde ilgili dağıtım şirketi (EDAŞ/OSB) kapasitesi aranır. | TEİAŞ iletim hattı ve bölgesel trafo kapasite tahsisi yarışmasına/sırasına tabidir. |
| ÇED Süreci | Çatı GES projeleri kapasitesine ve güncel ÇED Yönetmeliği eşiklerine göre genellikle muaftır. | Kurulu güce göre ÇED Gerekli Değildir (Ek-2) veya ÇED Olumlu (Ek-1) kararı zorunludur. |
| Başlıca Uyuşmazlık Alanı | Çatı statik taşıma yükü, su yalıtımı hasarı ve elektrik yangını riski. | Çağrı mektubu süre aşımı, tarım/mera vasfı itirazları ve arazi zemin/kazık çakma sorunları. |
III. Bağlantı Anlaşmasına Çağrı Mektubu, Kapasite Reddi ve İptal Davaları
Lisanssız GES yatırımlarının ilk ve en kırılgan aşaması Bağlantı Anlaşmasına Çağrı Mektubu sürecidir. Başvurular ilgili dağıtım şirketi (EDAŞ) veya OSB yönetimince aylık olarak değerlendirilir ve TEİAŞ trafo merkezindeki bağlanabilir kapasiteye göre teknik incelemeye alınır. Bu aşamada ortaya çıkan idari uyuşmazlıklar üç grupta toplanır:
- Kapasite Yetersizliği Gerekçesiyle Başvuru Reddi: Trafo merkezinde kapasite bulunmadığı ileri sürülerek başvuruların reddedilmesi halinde, aynı ay içinde sonraki başvurulara kapasite tahsis edilip edilmediği, TEİAŞ emre amade kapasite tablolarının güncel olup olmadığı ve evrak incelemesinde idarenin öncelik sırasını (Yönetmelik m. 12-13) ihlal edip etmediği denetlenir. Haksız ret işlemine karşı tebliğden itibaren 60 gün içinde yetkili İdare Mahkemesinde iptal davası açılabilir; ayrıca tüketici/yatırımcı sıfatıyla EPDK'ya idari şikayet başvurusu da mümkündür.
- Çağrı Mektubu Sonrası Sürelerin Kaçırılması ve İptal: Çağrı mektubunun tebliğini izleyen ilk 90 gün veya toplam 180 gün içinde proje onay ve ÇED/marjinal tarım başvurularının eksiksiz sunulması, akabinde alçak/orta gerilim seviyesine göre belirlenen sürelerde bağlantı anlaşmasının imzalanıp tesisin geçici kabulünün yapılması zorunludur. TEDAŞ proje onay kuyruğundaki idari gecikmeler, ÇED/tarım müdürlüklerinden kaynaklanan bekleme süreleri veya enerji nakil hattı (ENH) kamulaştırma engelleri mücbir sebep yahut yatırımcıdan kaynaklanmayan haklı sebep olarak belgelenmiş olmasına rağmen EDAŞ süre uzatımı vermeyip çağrı mektubunu iptal ederse, yatırımcı derhal yürütmenin durdurulması istemli iptal davası açmalıdır.
- Bağlantı Hattı Maliyeti ve Müşterek Kullanım İhtilafları: Çağrı mektubunda öngörülen bağlantı noktasının ekonomik olmayan uzak bir fider veya trafo merkezine verilmesi ya da birden fazla yatırımcının ortak enerji nakil hattı yapım maliyet paylaşımı anlaşmazlıkları da EPDK incelemesine ve idari yargı denetimine konu olmaktadır.
IV. Arazi GES Yatırımlarında 5403 Sayılı Kanun, İmar Planı ve ÇED Süreçleri
Özellikle 5.1.h kapsamındaki arazi GES projelerinde yatırımın önündeki en büyük bürokratik engel, tarımsal arazi kullanım izni ve imar mevzuatıdır. 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu uyarınca mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri ve sulu tarım arazileri üzerine güneş enerjisi santrali kurulmasına izin verilmemektedir. Yatırımcının İl Tarım ve Orman Müdürlüğü Toprak Koruma Kurulu'ndan arazinin "marjinal tarım arazisi (tarım dışı kullanıma uygun)" olduğuna dair kesin karar alması zorunludur. Taşınmazın büyük ova koruma alanı içinde kalması halinde Tarım ve Orman Bakanlığı'nın izni ayrıca aranır.
Bunun paralelinde 2872 sayılı Çevre Kanunu ve ÇED Yönetmeliği uyarınca yürütülecek süreçte (bkz. ÇED Raporu Süreci ve Çevresel Etki Değerlendirmesi) kuş göç yolları, zeytinlik alanlara 3 kilometre mesafe sınırı (3573 sayılı Kanun m. 20 tartışmaları) ve mera vasfı tahsis değişikliği (4342 sayılı Mera Kanunu) davaları sıklıkla projenin takvimini etkilemektedir. Arazi sahibi üçüncü kişiyle kurulan kiralama veya üst hakkı ilişkilerinde ise 30 yıllık bağımsız ve sürekli üst hakkı tesisi (TMK m. 826) ile enerji nakil hattı geçişi için zorunlu mecra irtifakı kurulması, finansman sağlayan bankaların vazgeçilmez ön koşuludur; detaylı değerlendirme için üst hakkı sözleşmeleri rehberimizi inceleyebilirsiniz.
V. Anahtar Teslim EPC Kurulum Sözleşmelerinde Hukuki Nitelik ve Risk Dağılımı
Çağrı mektubu ve izin süreçlerinin ardından yatırımcı sanayici, santralin mühendislik tasarımını, ekipman tedarikini (paneller, eviriciler, konstrüksiyon, trafo/köşk) ve saha kurulumunu tek bir yükleniciye devretmek üzere Anahtar Teslim Götürü Bedelli EPC (Engineering, Procurement, Construction) Sözleşmesi imzalar. Hukuki niteliği itibarıyla EPC sözleşmeleri, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) 470 ve devamı maddelerinde düzenlenen eser sözleşmesi (ve çoğu kez uluslararası uygulamadaki FIDIC Silver Book / Gümüş Kitap ilkelerinden esinlenen karma yapılar) kapsamındadır.
Uygulamada yüklenicilerin sunduğu matbu 3-5 sayfalık teklif formlarının imzalanması, yüz binlerce dolarlık yatırımları korumasız bırakmaktadır. Profesyonel bir GES EPC sözleşmesinde risk dağılımı şu dört sütun üzerine kurulmalıdır:
- Kapsam ve "Anahtar Teslim" Sınırları: TEDAŞ proje onayı, yapısal güçlendirme işleri, orta gerilim hücre/köşk entegrasyonu, skada (SCADA) ve kompanzasyon uyumu, nakliye, sigorta (All-Risk / CAR), montaj ve geçici kabul testlerinin eksiksiz olarak götürü bedele dahil olduğu açıkça yazılmalıdır. Aksi halde yüklenici sonradan "kablo kanalı / trafo koruması kapsam dışı" diyerek fahiş ek iş (variation) faturası çıkarır.
- Ekipman Menşei ve Tier-1 Şartı: Kullanılacak fotovoltaik modüllerin üretici listesi, seri numaralarının fabrika çıkışından itibaren belgelenmesi, B-kalite veya yenilenmiş panel kullanımına karşı sözleşmesel fesih ve ağır cezai şart öngörülmesi gerekir.
- Ödeme Planı ve Hakediş Mekanizması: Avans ödemesi mutlaka şartsız ve ilk talepte nakde çevrilebilir kesin banka avans teminat mektubu karşılığında yapılmalıdır. Ekipman bedelleri malzeme sahaya indirilip seri numarası/gümrük beyannamesi ibraz edilmeden ödenmemeli; son %10–%15'lik hakediş dilimi mutlaka TEDAŞ Geçici Kabulü (PAC) ve Performans Testlerinin (PR) başarıyla tamamlanmasına bağlanmalıdır.
- Alt Yüklenici ve İSG Sorumluluğu: Çatı montajı yüksekte çalışma sınıfında çok tehlikeli iş olduğundan, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile 5510 sayılı Kanun uyarınca iş kazası halinde fabrika sahibinin asıl işveren / yapı maliki sıfatıyla kusursuz veya müteselsil tazminat yükü altında kalmaması için yüklenicinin tam İSG sorumluluğu ve geniş kapsamlı işveren mali mesuliyet sigortası zorunlu tutulmalıdır.
VI. Gecikme Tazminatı, Performans Oranı (PR) Taahhüdü ve Verimlilik Güvencesi
GES EPC sözleşmelerinde en yoğun ticari davalar iki noktada çıkmaktadır: santralin taahhüt edilen tarihte devreye alınamaması ve devreye alınan santralin beklenen elektrik üretim verimini sağlayamaması.
1. Gecikme Tazminatı (Delay Liquidated Damages - DLD): Santralin TEDAŞ geçici kabul tarihinin yüklenicinin kusuruyla geciktiği her gün veya hafta için yatırımcının yaşayacağı elektrik faturası kaybını karşılamak üzere götürü gecikme cezası (TBK m. 179/2 uyarınca ifaya ekli ceza koşulu) kararlaştırılır. Yüklenicinin gecikme cezasını "sadece işçilik bedelinin %5'iyle sınırlama" girişimleri reddedilmeli; ceza oranı toplam EPC sözleşme bedeli üzerinden haftalık %0,5-%1 (toplam tavan genellikle %10-%15) olarak tanımlanmalıdır. Önemli bir nokta olarak TBK m. 179/2 gereği yatırımcı, geçici kabul sırasında ihtirazi kayıt koymadan eseri teslim alırsa önceki döneme ilişkin gecikme cezası talep hakkını kaybedebilir; bu nedenle geçici kabul tutanaklarına gecikmeden doğan ceza ve tazminat haklarının saklı tutulduğuna dair açık şerh düşülmelidir!
2. Performans Oranı (PR - Performance Ratio) Taahhüdü ve Verimlilik Güvencesi: Bir güneş santralinin yalnızca çalışıyor olması yetmez; belirli bir güneş ışınımı ve hücre sıcaklığı altında (IEC 61724-1 standardına göre ölçülerek) sözleşmede taahhüt edilen asgari Performans Oranını (PR - örneğin %80-%84 bandı) sağlaması gerekir. EPC sözleşmesinde yüklenici tarafından verilen bu performans taahhüdü ve verimlilik güvencesi (uygulamada performans teminatı olarak kurgulanır), santralin kablolama kayıpları, gölgeleme hataları, evirici verimsizliği veya kalitesiz panel montajı nedeniyle enerji üretiminde oluşacak kaybı telafi etmeye yöneliktir. Geçici kabul (PAC) ve Kesin Kabul (FAC) süreçlerinde yapılan PR testlerinde değer taahhüt edilen eşikten düşük çıkarsa:
- Belirli bir düzeltme süresi içinde yüklenicinin kendi masrafıyla ilave panel/ekipman değişimi yaparak performans eksikliği ayıbını gidermesi,
- Giderilemiyorsa düşen her %0,1'lik verimlilik puanı için santralin 20-25 yıllık ekonomik ömrü boyunca yatırımcının uğrayacağı enerji üretim kaybının bugünkü değerini karşılayan Performans Tazminatı (PLD) ödemesi veya bu bedelin kesin teminat mektubundan mahsup edilmesi,
- Performans düşüşünün sözleşmede belirlenen kırmızı çizginin (örneğin taahhüt edilen PR'nin %3-%5 altı) altına inmesi halinde ise eserin kabul edilmeyerek bedel iadesi ve sözleşmeden dönme (TBK m. 475/1) hakkının doğması sözleşmede netleştirilmelidir.
VII. Çatı Taşıyıcı Sistem Ayıpları, Ekipman Kusurları ve Teminat Mektubu İhtilafları
Fabrika çatı GES projelerinde karşılaşılan en yıkıcı sorunlardan biri, santral kurulumundan aylarca sonra ortaya çıkan yapısal ve yalıtım kaynaklı gizli ayıplardır. Sandviç panel veya membran çatılara yapılan konstrüksiyon vidalamalarının yanlış sızdırmazlık elemanlarıyla yapılması neticesinde ilk şiddetli yağışta üretim bandının ve hammaddelerin üzerine su akması, rüzgar yükü hesaplarının hatalı yapılması nedeniyle panellerin uçması ya da doğru akım (DC) konnektör işçilik hatasından kaynaklanan çatı yangınları milyonlarca liralık fabrika hasarına yol açabilmektedir.
TBK m. 474 ve m. 477 uyarınca iş sahibi teslimden sonra olağan gözden geçirme imkanı bulduğu anda açık ayıpları derhal bildirmelidir; ancak su sızması, statik yorulma veya yeraltı kablo izolasyon hatası gibi gizli ayıplar ortaya çıktığında derhal (gecikmeksizin noter ihtarnamesi ve Sulh Hukuk/Asliye Ticaret Mahkemesi üzerinden delil tespiti yaptırılarak) bildirimde bulunulması şarttır. Yüklenici sözleşmede sorumluluğunu kısa sürelerle sınırlamış olsa bile ağır kusur (örneğin standart dışı malzeme veya teknik yönetmeliğe aykırı montaj) halinde TBK m. 115 uyarınca sorumsuzluk kayıtları kesin hükümsüzdür ve TBK m. 478 uyarınca taşınmaz yapıyla bütünleşen eserlerde 5 yıllık (ağır kusurda 20 yıllık) zamanaşımı süresi işler.
Diğer yandan yüklenicinin işi yarım bırakması veya performans/ayıp yükümlülüklerini yerine getirmemesi halinde yatırımcı, elindeki kesin banka teminat mektubunu paraya çevirmek ister. Yükleniciler ise sıklıkla Asliye Ticaret Mahkemesinden HMK m. 389 uyarınca teminat mektubunun nakde çevrilmesinin durdurulması için ihtiyati tedbir talep etmektedir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin yerleşik uygulaması uyarınca kayıtsız şartsız, ilk talepte ödemeli teminat mektubunun paraya çevrilmesinin ihtiyati tedbirle durdurulabilmesi için yüklenicinin, yatırımcının talebinin açıkça hakkın kötüye kullanılması (fraud) teşkil ettiğini yaklaşık ispat düzeyinin ötesinde kuvvetli yazılı delillerle ortaya koyması gerekir.
VIII. Danıştay ve Yargıtay'ın Enerji İzinleri ile Eser Sözleşmelerine İlişkin İlkeleri
GES yatırımlarındaki idari ve ticari uyuşmazlıklarda yüksek yargı organlarının yerleşik içtihat ilkeleri yol göstericidir:
Danıştay 13. Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (Çağrı Mektubu Süreleri ve İdareden Kaynaklanan Gecikmeler):
"Lisanssız elektrik üretim tesisleri için verilen Bağlantı Anlaşmasına Çağrı Mektubu sonrası proje onayı ve bağlantı anlaşması sürelerinin, yatırımcının kendi iradesi dışında TEDAŞ veya diğer kamu kurumlarının onay süreçlerindeki gecikmeler nedeniyle aşılması halinde, yatırımcının süresinde yaptığı uzatma talebinin somut inceleme yapılmaksızın reddedilerek çağrı mektubunun iptal edilmesi hukuka ve ölçülülük ilkesine aykırıdır."
Yargıtay 15. / 6. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (Anahtar Teslim Eser Sözleşmesinde Ayıp ve İhtirazi Kayıt):
"Anahtar teslim eser sözleşmelerinde yüklenici, yalnızca malzemeyi temin etmekle değil, tesisin fen ve sanat kurallarına uygun olarak taahhüt edilen verimlilikte çalışır vaziyette teslimiyle yükümlüdür. İş sahibi eseri geçici kabulde açıkça ihtirazi kayıt koymadan teslim almışsa kararlaştırılan gecikme cezasını ve açık ayıpları talep hakkını kaybeder; ancak teslim anında makul muayeneyle anlaşılamayan gizli ayıplar ile sonradan ortaya çıkan performans yetersizlikleri bakımından yüklenicinin TBK m. 474 vd. uyarınca sorumluluğu devam eder."
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (Banka Teminat Mektubu ve İhtiyati Tedbir):
"İlk talepte ödemeli kesin teminat mektubunda muhatabın ödeme talebinin ihtiyati tedbir yoluyla durdurulabilmesi, sözleşmenin esasına ilişkin tartışmalı bir alacak uyuşmazlığının varlığına değil, tazmin talebinin açıkça haksız ve TMK m. 2 anlamında hakkın kötüye kullanılması niteliğinde olduğunun tartışmasız belgelerle ispatlanmasına bağlıdır."
IX. Pratik Uygulama: EPC Gecikme ve Performans Oranı (PR) Tazminatı Dava Dilekçesi Taslağı
Kurulumu geciken ve yapılan testlerde sözleşmede taahhüt edilen Performans Oranının (PR) altında enerji ürettiği belirlenen bir fabrika GES yatırımında, yatırımcı sanayi şirketinin Asliye Ticaret Mahkemesinde açacağı tazminat davası dilekçe taslağı aşağıdadır:
DAVA DİLEKÇESİ TASLAĞI — BİLGİLENDİRME VE İNCELEME AMAÇLIDIR
NÖBETÇİ ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ BAŞKANLIĞI'NA
(Delil Tespiti Raporu Dayanaklı Eser Sözleşmesinden Kaynaklanan Gecikme Cezası, Performans Oranı Tazminatı ve Gizli Ayıp Bedelinin Tahsili Taleplidir)
| DAVACI | : [Yatırımcı Sanayi Şirketi Unvanı A.Ş., MERSİS No, Adres] |
| VEKİLİ | : Av. [Adı Soyadı, Baro Sicil No, Adres] |
| DAVALI | : [EPC Yüklenicisi Enerji Mühendislik Şirketi Unvanı A.Ş., MERSİS No, Adres] |
| DAVA DEĞERİ | : [Fazlaya ilişkin haklar saklı kalmak kaydıyla şimdilik ... TL / USD karşılığı TL] |
| KONU | : Taraflar arasındaki ../../2026 tarihli Anahtar Teslim Çatı GES EPC Sözleşmesi kapsamında eserin süresinde teslim edilmemesinden doğan gecikme cezası, ihtirazi kayıtla kabul edilen santralin taahhüt edilen Performans Oranını (PR) tutturamaması nedeniyle oluşan üretim kaybı / performans tazminatı ve çatı su yalıtımı ayıbı giderim bedelinin ticari faiziyle tahsili talebidir. |
AÇIKLAMALAR :
1. EPC Sözleşmesi ve İhtirazi Kayıtlı Teslim: Davacı müvekkil ile davalı yüklenici arasında [X] kWp kurulu gücünde anahtar teslim Çatı GES kurulumu amacıyla ../../2026 tarihli EPC Sözleşmesi akdedilmiştir (Ek-1). Sözleşme uyarınca TEDAŞ geçici kabulünün en geç ../../2026 tarihinde tamamlanması kararlaştırıldığı halde, davalı yüklenicinin mühendislik ve ekipman tedarik kusurları nedeniyle tesis [GÜN] gün gecikmeyle ve müvekkilimizin gecikme cezası ile performans testine ilişkin ihtirazi kayıtları tutanağa işlenerek devreye alınabilmiştir (Ek-2: İhtirazi Kayıtlı Kabul Tutanağı).
2. Performans Oranı (PR) Taahhüdünün İhlali ve Delil Tespiti: Sözleşmenin 12. maddesi uyarınca davalı, santralin IEC 61724-1 standardında yapılan ölçümde en az %82 Performans Oranına (PR) sahip olacağına dair verimlilik güvencesi vermiştir. Ancak devreye alma sonrası yaşanan üretim düşüklüğü üzerine [Mahkeme] .../... D. İş sayılı dosyası üzerinden yaptırılan bilirkişi delil tespitinde, hatalı dizi (string) tasarımı, gölgeleme optimizasyonu eksikliği ve düşük verimli kablo kesitleri sebebiyle tesisin PR değerinin %74,2'de kaldığı saptanmıştır (Ek-3: Delil Tespiti Raporu).
3. Çatı İzolasyon Ayıbı ve Ticari Zarar: Yine aynı delil tespiti raporunda davalının çatı konstrüksiyon montajı sırasında trapez sac sabitlemelerini sızdırmazlık standartlarına aykırı yapması sebebiyle fabrika üretim holüne su sızdığı ve onarım gerektirdiği tespit edilmiştir. TBK m. 475 ve sözleşme hükümleri uyarınca müvekkilin gecikme cezası, performans düşüklüğünden doğan 20 yıllık net bugünkü enerji kaybı tazminatı ve çatı onarım giderlerini talep etme hakkı doğmuştur.
SONUÇ VE İSTEM :
Yukarıda arz edilen nedenlerle; ticari arabuluculuk son tutanağının da sunulduğu işbu davamızın KABULÜ ile fazlaya ilişkin haklarımız saklı kalmak üzere şimdilik [Tutar] gecikme cezası, performans tazminatı ve ayıp giderim bedelinin temerrüt/dava tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle davalıdan tahsiline, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini talep ederiz.
Davacı Vekili
Av. [Adı Soyadı]
İmza
X. GES Yatırımcısı Sanayiciler İçin Hukuki ve Teknik Kontrol Listesi
Bir çatı veya arazi GES projesinde yatırımın hukuki ve finansal güvenliğini sağlamak için sözleşme öncesi ve kabul aşamalarında uyulması gereken temel adımlar aşağıdadır:
- Çağrı Mektubu Takviminin Dijital Takibi: 90/180 günlük proje onay ve bağlantı anlaşması son tarihleri en az 30 gün önceden alarma bağlanmalı, kurum içi gecikmelerde süre bitmeden yazılı süre uzatımı başvurusu yapılmalıdır.
- Çatı Statik ve Yangın Onaylarının Sözleşme Öncesi Tamamlanması: Mevcut fabrika çatısının ilave panel/kar/rüzgar yükünü taşıyıp taşımadığı bağımsız mühendislik firmasına raporlatılmalı, tesisin yapı sigortacısına bildirim (zeyilname) yapılmalıdır.
- EPC Sözleşmesinde PR ve Gecikme Cezası Dengesi: IEC 61724-1 standardına uygun PR ölçüm formülü, DLD/PLD oranları, Tier-1 panel seri numarası zorunluluğu ve kesin/avans teminat mektubu şartları sözleşmeye konulmalıdır.
- İhtirazi Kayıtlı Geçici Kabul (PAC): Santral geçici kabulde elektrik üretmeye başlasa dahi gecikme süresi, eksik işler (punch list) ve PR test farkları bakımından kabul tutanağına mutlaka ihtirazi kayıt yazılmalıdır.
- Mahkeme Kanallı Delil Tespiti: Üretim düşüklüğü veya çatı akıntısı fark edildiği anda yükleniciye noter ihtarı çekilerek eşzamanlı Asliye Ticaret Mahkemesinden bilirkişi incelemeli delil tespiti talep edilmelidir.
XI. Sonuç
Fabrika çatı ve arazi GES yatırımları, doğru hukuki kurguyla yönetildiğinde sanayi işletmesine uzun yıllar öngörülebilir enerji maliyeti ve yeşil ihracat rekabet avantajı sunar. İncelenen mevzuat ve yargı kararları doğrultusunda temel sonuçlar şöyledir:
- İdari Süreçte Hak Düşürücü Süreler Hayati Önem Taşır: Çağrı mektubu sonrası proje onayı ve izin süreleri kaçırılmamalı; haksız kapasite reddi veya iptallere karşı 60 gün içinde İdare Mahkemesinde yürütmenin durdurulması istemli dava açılmalıdır.
- EPC Sözleşmesi Sonuç Odaklı Yazılmalıdır: Yüklenicinin performans oranı (PR) taahhüdü, gecikme tazminatı, çatı yalıtım sorumluluğu ve kesin teminat mektubu mekanizması net hükümlere bağlanmadan avans ödemesi yapılmamalıdır.
- Kabul Aşamasında İhtirazi Kayıt Hak Kaybını Önler: Geçici kabulde ihtirazi kayıt düşülmemesi birikmiş gecikme cezası haklarını düşürebileceğinden, tüm teknik eksikler tutanak altına alınmalıdır.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Somut hukuki sorunlarda uzman bir avukata danışılması tavsiye edilir. Makalede yer alan bilgiler, yayın tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuata dayanmakta olup, mevzuat değişiklikleri nedeniyle güncelliğini yitirebilir.
Kaynaklar ve Referanslar
- 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu (m. 14 Lisanssız Üretim)
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (m. 179, 470-486 Eser Sözleşmesi Hükümleri)
- 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu
- EPDK Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği (12.05.2019 RG)
Bu makale 2026-11-13 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
İlgili Makaleler
-
Güneş Enerjisi Santrali Lisans Süreci: 2026 Güncel Hukuki Rehber
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ve ilgili mevzuat uyarınca güneş enerjisi santrali lisans süreci, ön lisans... -
ÇED Raporu Süreci: Çevresel Etki Değerlendirmesi
2872 sayılı Çevre Kanunu m.10 ve Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği kapsamında ÇED raporu süreci, ÇED Olumlu ve... -
Yenilenebilir Enerji Teşvik Mekanizmaları
5346 sayılı Kanun ve 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu kapsamında yenilenebilir enerji teşvik mekanizmaları, YEKDEM... -
Enerji Piyasası Lisans Başvurusu: EPDK Rehberi
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu kapsamında enerji piyasası lisans başvurusu şartları, EPDK ön lisans süreçleri,... -
Atık Yönetimi: Yasal Yükümlülükler ve Cezalar
2872 sayılı Çevre Kanunu ve Atık Yönetimi Yönetmeliği kapsamında işletmelerin atık yönetimi yasal yükümlülükler,...
Uygulamada Kritik Sorular ve Yanıtları
Evet. Dağıtım şirketinin kapasite yetersizliği veya evrak eksikliği iddiasıyla verdiği ret işlemine karşı tebliğ tarihinden itibaren 60 gün içinde yetkili İdare Mahkemesinde iptal ve yürütmenin durdurulması davası açılabilir. Mahkeme, TEİAŞ trafo kapasite tabloları ve başvuru öncelik sırasını bilirkişi marifetiyle denetler.
Yatırımcı süreyi takip ederek TEDAŞ veya ilgili bakanlık birimlerinden kaynaklanan ve kendi kusuruna dayanmayan gecikmeleri belgeleyip süre dolmadan dağıtım şirketine yazılı süre uzatım başvurusu yaparsa çağrı mektubunun iptali hukuka aykırı olur. Ancak süre dolduktan sonra yapılan başvurular idarece reddedilebildiğinden sürenin bitiminden önce başvuru yapılması şarttır.
Yüklenicinin sözleşmede verdiği Performans Oranı (PR) taahhüdü ve verimlilik güvencesi altında santral beklenen verimi veremezse yatırımcı öncelikle masrafı yükleniciye ait olmak üzere teknik düzeltme (ek panel/evirici iyileştirmesi), mümkün değilse kayıp oranı üzerinden Performans Tazminatı (PLD) veya kesin teminat mektubundan mahsup talep edebilir. Düşüş belirlenen ağır sınırı aşıyorsa sözleşmeden dönme hakkı doğar.
Evet. Çatı sabitleme ve konstrüksiyon montajından kaynaklanan su sızdırmazlık bozulmaları, teslim sırasında görünmeyen gizli ayıp niteliğindedir. TBK m. 474 ve m. 477 uyarınca akıntının fark edildiği anda gecikmeksizin noter ihtarı çekilerek mahkemeden delil tespiti istenmesi halinde yüklenici hem onarım bedelinden hem de fabrika içi makine/ürün hasarlarından sorumlu olur.
TBK m. 179/2 ve yerleşik Yargıtay içtihatlarına göre iş sahibi eseri geçici kabulde hiçbir ihtirazi kayıt (çekince) koymadan teslim alırsa önceki gecikme dönemine ait ceza koşulu isteme hakkını kaybeder. Bu nedenle geçici kabul tutanağına gecikme cezası ve performans testi haklarının saklı tutulduğu açıkça yazılmalıdır.
5403 sayılı Kanun uyarınca mutlak tarım, özel ürün, dikili ve sulu tarım arazilerine GES kurulması yasaktır. Arazi GES ancak İl Tarım ve Orman Müdürlüğü Toprak Koruma Kurulu tarafından "marjinal tarım arazisi (tarım dışı kullanıma uygun)" kararı verilmesi ve imar planlarının onaylanması şartıyla kurulabilir.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Somut hukuki sorunlarda uzman bir avukata danışılması tavsiye edilir.







