Özet
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 747. maddesi uyarınca genel yola çıkmak için yeterli geçidi bulunmayan taşınmaz malikinin komşularından tam bir bedel karşılığında talep edebileceği zorunlu geçit hakkı ve TMK m. 744–745 uyarınca başka yerden geçirilmesi olanaksız veya aşırı masraflı olan su, elektrik, doğalgaz, kanalizasyon ve drenaj hatları için kurulabilecek zorunlu mecra irtifakı davaları; fedakarlığın denkleştirilmesi ilkesi, kesintisiz yol ilkesi ve tüm güzergah maliklerinin davaya dahil edilmesi zorunluluğu, önceki mülkiyet durumuna göre en az zararlı parsel seçimi, tam denkleştirme bedelinin peşin depo edilmesi, mecra yerinin değiştirilmesi hakkı ve Yargıtay 14. / 7. Hukuk Dairelerinin yerleşik içtihatları — kapsamlı hukuki inceleme.
Bu makale son olarak 13 Kasım 2026 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez.
I. Giriş — Yola Cephesiz (Kör) Parsellerde Ulaşım ve Altyapı İhtiyacı
Kırsal arazilerde miras yoluyla taksim, hatalı ifrazlar, kadastro sırasında patika yolların parsel içine katılması ya da yeni sanayi, depo ve tarım işletmelerinin kurulması neticesinde genel yola çıkışı bulunmayan veya mevcut patikası modern araç ve iş makinelerinin geçişine elvermeyen pek çok "kör parsel" ortaya çıkmaktadır. Aynı şekilde bir taşınmaza yapı ruhsatı alınabilmesi veya tarımsal/ticari faaliyetin yürütülebilmesi için yalnızca fiziki ulaşım yolu değil; içme ve kullanma suyu borularının, elektrik kablolarının, doğalgaz veya kanalizasyon/drenaj hatlarının da komşu parsellerin altından veya üstünden geçirilmesi zorunlu hale gelmektedir.
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK), taşınmaz mülkiyetinin sadece hak sahibinin mutlak hakimiyeti anlamına gelmediğini, komşuluk hukuku ve ekonomik yararlanma ilkeleri gereğince mülkiyet hakkına kanuni dolaylı kısıtlamalar getirilebileceğini kabul etmiştir. Gayrimenkul Hukuku ve Medeni Hukuk uygulamasında sıkça açılan zorunlu geçit hakkı (TMK m. 747) ve zorunlu mecra irtifakı (TMK m. 744) davaları, komşu parsel malikinin mülkiyetine verilen fedakarlığın tam bir bedelle denkleştirilmesi esasına dayanır. Bu davaların komşu mülkiyet ve enerji hatları boyutu için Enerji ve Çevre Hukuku alanı da önem taşımaktadır.
II. Zorunlu Geçit Hakkı Davasının Şartları (TMK m. 747): Mutlak ve Nispi Geçit İhtiyacı
TMK m. 747 hükmü zorunlu geçit hakkının maddi koşullarını ve kimlere karşı ileri sürüleceğini şöyle düzenlemiştir: Bu konuda ayrıntılı bilgi için Tapu Sicilinin Hatalı Tutulmasından Devletin Kusursuz Sorumluluğu ve TMK m. 1007 Tazminat Davası başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 747:
"Taşınmazından genel yola çıkmak için yeterli geçidi bulunmayan malik, tam bir bedel karşılığında kendisine bir geçit hakkı tanınmasını komşularından isteyebilir.
Bu hak, ilk önce kendisinden bu geçidin istenmesi önceki mülkiyet ve geçit durumuna göre en uygun düşen komşuya karşı ve daha sonra bundan en az zarar görecek olana karşı kullanılır.
Zorunlu geçit iki tarafın menfaatleri gözetilerek belirlenir."
Kanun hükmü yalnızca "hiç geçidi olmayan" (mutlak geçit yoksunluğu) parselleri değil, mevcut geçidi taşınmazın niteliğine göre "yetersiz olan" (nispi geçit yoksunluğu) parselleri de koruma altına almaktadır. Yargıtay uygulamasında aranan başlıca koşullar şunlardır: Bu konuda ayrıntılı bilgi için Taşkın Yapı (TMK m. 725) ve Kendi Malzemesiyle Başkasının Arazisine Haksız İnşaatta Temliken Tescil Davası başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
- Geçit İhtiyacının Objektif ve Zorunlu Olması: Örneğin tarım arazisinin işlenmesi için 3 metre genişliğinde traktör/biçerdöver yoluna ihtiyaç varken parselin yola yalnızca 1 metrelik yaya merdiveninden çıkışı varsa veya dik bir uçurum nedeniyle taşıt girmesi fiilen mümkün değilse geçit yetersizliği kabul edilir. Ancak sadece "kendi yolum biraz dolambaçlı, komşunun içinden kestirme çıkayım" şeklindeki keyfi veya lüks talepler reddedilir.
- Taşınmazın Önceki Kullanım ve Tahsis Amacı: Bağ/tarla niteliğindeki bir parsel için standart tarım aracı geçidi (genellikle 2,5–3 metre), imarlı konut veya sanayi/depo parseli için ise itfaiye ve taşıma araçlarının girebileceği imar yönetmeliğine uygun genişlikte geçit kurulur.
- Hak Sahibinin Kendi Kusuruyla Yoldan Mahrum Kalması: Eğer bir malik kendi tek parselini ifraz ederken (bölerken) yola cepheli kısmı satıp iç kısımda kalan kendi parseli için geçit bırakmamışsa veya mevcut yolunu izinsiz olarak kendi duvarıyla kapatmışsa, Yargıtay öncelikle dürüstlük kuralı (TMK m. 2) ve önceki mülkiyet durumu kapsamında diğer ilgisiz komşuların zarara sokulmamasını gözetir (ifrazda yol bırakılmamışsa ilk muhatap devralınan ana parsel yönüdür).
III. Güzergah Belirleme Sırası, En Az Zarar İlkesi ve Kesintisiz Ulaşım Zorunluluğu
Zorunlu geçit davalarının usul yönünden reddedilmesine yol açan en büyük hata, yalnızca tek bir komşunun dava edilip geçidin o komşu parselinin sınırında kalması, yani genel yola kesintisiz bağlanamamasıdır. Yargıtay 14. ve 7. Hukuk Dairelerinin mutlak ilkesine göre; kurulan geçit hakkı mutlaka tapuda veya kadastroda kayıtlı bir genel yola (kamu yoluna) kesintisiz olarak ulaşmalıdır. Davacının arsası ile genel yol arasında üç komşu parsel varsa ve geçit her üçünden geçecekse, üç parselin tüm maliklerinin davada yer alması (taraf teşkili sağlanması) mecburidir; aksi halde dava dinlenmez.
Güzergah seçiminde mahkemece harita mühendisi ve ziraat/inşaat bilirkişi eşliğinde keşif yapılır ve şu sıraya uyulur:
- Önceki Mülkiyet ve Eski Geçit Durumu (TMK m. 747/2): Davacı ve davalı parselleri geçmişte tek bir kök parselden bölünmüşse veya taşınmazlar arasında eskiden beri kullanılan fiili bir patika/sınır hattı varsa, öncelik bu güzergaha verilir.
- En Az Zarar Görecek Komşunun Seçimi: Alternatif komşular varsa bütün yönlerden inceleme yaptırılır. Parseli ikiye bölüp tarım veya imar bütünlüğünü parçalayacak orta hatlar yerine, mümkün olan en kısa mesafeden ve parsellerin sınır kenarlarından geçen güzergah seçilir. Komşunun konutunun bahçe bütünlüğünü, avlusunu, ticari tesisin güvenlik sahasını veya verimli meyve ağaçlarını ağır biçimde tahrip eden güzergah reddedilir.
IV. Zorunlu Mecra (Su, Elektrik, Doğalgaz, Kanalizasyon) İrtifakları (TMK m. 744–746)
Günümüzde bir arsaya geçit bulmak kadar altyapı (su, elektrik, doğalgaz, fiber internet ve atık su kanalizasyonu) hatlarını bağlamak da hayati önem taşır. Belediye veya dağıtım şirketi ana hattı sokağın diğer tarafındaysa ve arada üçüncü kişinin özel mülkiyeti varsa, komşunun rızası olmadan kazı yapılamaz. İşte bu tıkanıklığı çözen düzenleme TMK m. 744–746 hükümleridir:
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 744 ve m. 745:
"(m. 744) Her taşınmaz maliki, uğrayacağı zararın tamamının önceden ödenmesi koşuluyla, su yolu, kurutma kanalı, gaz ve benzerlerine ait boruların, elektrik hat ve kablolarının, başka yerden geçirilmesi olanaksız veya aşırı ölçüde masraflı olduğu takdirde, kendi arazisinin altından veya üstünden geçirilmesine katlanmakla yükümlüdür.
Mecra geçirilmesinin kamulaştırma kurallarına bağlı olması halinde, bu Kanunun komşuluk hakkına ilişkin hükümleri uygulanmaz.
(m. 745) Yükümlü taşınmaz maliki, kendi menfaati gerektirdiği takdirde, masrafı kendisine ait olmak üzere mecraın yerinin değiştirilmesini isteyebilir."
Zorunlu mecra irtifakının zorunlu geçitten ayrıldığı teknik nüanslar vardır:
- "Aşırı Ölçüde Masraflı Olma" Kriteri: Zorunlu geçitte mutlak veya nispi yol yokluğu aranırken, zorunlu mecrada hattı kamuya ait yoldan veya kendi arazisinden dolaştırmak teknik olarak mümkün olsa bile bu alternatif ekonomik bakımdan aşırı ölçüde masraflı (fahiş maliyetli) ise komşudan zorunlu mecra istenebilir!
- Yeraltı ve Yerüstü Ayırımı: Su, doğalgaz ve kanalizasyon hatları komşu parselin zemin üstü kullanımını engellemeyecek şekilde yeraltından boruyla geçirilmeye uygunsa, tapuya tescil edilecek irtifak hakkının kapsamı yeraltı derinliği ve bakım onarım geçiş yetkisini kapsayacak şekilde tanımlanır. Ayrıca TMK m. 746 gereği yükümlü komşu kendi arazisinde yapı yapacak olursa, masrafı karşılanmak suretiyle hattın kendi parsel sınırına veya başka uygun yere kaydırılmasını isteyebilir.
- TMK m. 761 Zorunlu Su Hakkı: Ev, arazi veya işletme için gerekli içme ve kullanma suyu aşırı zahmet ve masraf olmaksızın sağlanamıyorsa, komşu kendi ihtiyacından fazla olan sudan tam bedel karşılığında faydalandırılmaya mecbur tutulabilir.
| Karşılaştırma Kriteri | Zorunlu Geçit Hakkı (TMK m. 747) | Zorunlu Mecra İrtifakı (TMK m. 744–746) |
|---|---|---|
| Konusu | Genel yola ulaşım sağlayan yaya veya araç geçidi | Su, kanalizasyon, drenaj, elektrik kablosu ve doğalgaz borusu |
| Zorunluluk Ölçütü | Genel yola yeterli geçidin hiç bulunmaması veya yetersizliği | Başka yerden geçirilmesinin olanaksız veya aşırı ölçüde masraflı olması |
| Bedel ve Ödeme Zamanı | Tam denkleştirme bedeli (arazi + değer kaybı) peşin depo edilir | Uğranacak zararın ve değer düşüklüğünün tamamı önceden ödenir/depo edilir |
| Tapu Sicili İşlemi | Tapunun irtifaklar sütununa lehtar/yükümlü parsel lehine ayni irtifak tescili | Tapu kütüğüne mecra irtifakı olarak tescil (yeraltı/yerüstü krokisiyle) |
| Kamulaştırma İlişkisi | Özel mülkler arasında; kamu yolunda belediye yetkilidir | Kamu idarelerinin boru/enerji hatları 2942 SK m. 4 kamulaştırmasına tabidir |
V. Tam Denkleştirme Bedelinin Hesaplanması, Değer Kaybı ve Peşin Depo Kuralı
Anayasa m. 35 mülkiyet hakkının korunması ilkesinin bir gereği olarak zorunlu geçit veya zorunlu mecra irtifakı, yükümlü komşu açısından hiçbir maddi kayıp bırakmayacak "tam denkleştirme bedeli" karşılığında kurulabilir. Bilirkişi kurulu denkleştirme bedelini hesaplarken yalnızca geçit şeridinin (örneğin 3 m × 40 m = 120 m² alanın) metrekare arsa değerini hesaplamakla yetinmez; şu dört kalemi birlikte değerlendirir:
- İrtifak Altında Kalan Alanın Değer Kaybı: Geçit alanı tamamen komşunun mülkiyetinden çıkmaz (mülkiyet yine komşuda kalır) ancak komşu o şerit üzerine bina yapamaz veya ekip biçemez; bu nedenle uygulama koşullarına göre alan değerinin yüksek bir oranı (çoğu halde %80–100'e varan kısıtlılık karşılığı) hesaplanır.
- Arta Kalan Parseldeki Değer Azalışı (Bölünme / Mahremiyet Kaybı): Geçidin veya yerüstü hattının komşu parselin geri kalan kısmının imar inşaat alanını daraltması, bahçeyi ikiye bölmesi veya değerini düşürmesi halinde bu objektif değer kaybı da bedele eklenir.
- Yıkılacak veya Sökülecek Muhdesat ve Ağaç Zararları: Geçit hattına denk gelen tel örgü, istinat duvarı, kuyu veya verimli ağaçların bedeli eklenir.
- Kesin Sürede Depo Zorunluluğu: Mahkeme hüküm kurmadan önce tespit edilen tam denkleştirme bedelini davacının mahkeme veznesine (banka hesabına) yatırması için kesin süre verir. Bedel süresinde depo edilmedikçe tescil kararı verilemez ve dava reddedilir! Öte yandan bedel yargılama uzadığı için enflasyon karşısında erimişse, karar tarihine yakın güncel değerin tamamlanması Yargıtay tarafından istenmektedir.
VI. Durum Değişince Geçit veya Mecra Güzergahının Değiştirilmesi ve Sona Erme (TMK m. 745)
Zorunlu geçit veya zorunlu mecra irtifakı kurulup tapuya işlendikten sonra yıllar içinde bölgede yeni bir imar yolu açılabilir, komşu kendi arsasına yeni bir bina/fabrika inşa etmek isteyebilir veya elektrik/su hattı farklı bir kottan geçirilmek zorunda kalabilir. Bu durumlarda iki temel hukuki imkan vardır:
- Yükümlü Taşınmaz Malikinin Yer Değiştirme Talebi (TMK m. 745 ve m. 791): Yükümlü komşu kendi parselini değerlendirmek için zorunlu hale gelmişse, tüm kazı/yapım masraflarını kendisi karşılamak ve hak sahibine aynı kolaylığı sağlamak şartıyla geçidin veya mecra borusunun kendi parselinin başka bir sınırına kaydırılmasını isteyebilir.
- Zorunluluğun Ortadan Kalkması Halinde İrtifakın Terkini (TMK m. 785): Yararlanan parselin yanından sonradan belediye tarafından yeni bir imar yolu veya kamu su/doğalgaz şebekesi geçirilirse artık zorunlu geçit ya da zorunlu mecra ihtiyacı kalmamış olur. Yükümlü komşu, TMK m. 785 kapsamında mahkemeye başvurarak geçit/mecra irtifakının kısmen veya tamamen terkinini isteyebilir (ancak başlangıçta alınan denkleştirme bedelinin iade edilip edilmeyeceği, terkinin niteliğine ve hakkaniyete göre değerlendirilir).
VII. İmar Yoluna Bağlantı, Tarım Arazisi Bütünlüğü ve Kamu Altyapı Kamulaştırmasından Farkı
Burada çok kritik bir görev ve kanun ayrımına işaret edilmelidir: Eğer su, doğalgaz veya elektrik hattını geçiren kurum BOTAŞ, TEİAŞ, DSİ, İSKİ/ASKİ veya elektrik dağıtım şirketi gibi kamu hizmeti gören bir idare ya da imtiyazlı şirket ise, başvurulacak yol TMK m. 744 komşuluk davası değil, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu m. 4 uyarınca yapılacak irtifak hakkı kamulaştırmasıdır (kamulaştırma olmadan girmişse kamulaştırmasız el atma davası açılır; ayrıntılar için Kamulaştırmasız El Atma Davaları rehberimize bakabilirsiniz). TMK m. 744 ise doğrudan iki özel taşınmaz maliki arasında —örneğin kendi evine veya sanayi tesisine ana şebekeden bağlantı çekmek isteyen malikin aradaki özel parselden hat geçirme ihtiyacında— uygulanır.
Benzer biçimde, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu kapsamındaki mutlak tarım arazilerinde geçit yolu verilirken, tarımsal arazi bütünlüğünü parçalamayacak en dar ve sınırdan geçen güzergahın seçilmesi ziraat bilirkişilerince denetlenir.
VIII. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve 14. / 7. Hukuk Dairelerinin Yerleşik İçtihat İlkeleri
Yargıtay 14. ve 7. Hukuk Daireleri, Yerleşik İçtihat İlkesi (Kesintisiz Ulaşım ve Taraf Teşkili):
"Zorunlu geçit davasında kurulan geçidin yararlanan taşınmazdan başlayarak genel yola kadar kesintisiz biçimde ulaşması zorunludur. Geçit güzergahı üzerinde birden fazla parsel bulunuyorsa, bütün bu ara parsellerin tapu malikleri davaya dahil edilmeden ve her bir parsel yönünden en az zarar görecek güzergah belirlenmeden hüküm kurulamaz."
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, Yerleşik İçtihat İlkesi (Tam Denkleştirme Bedeli ve Depo):
"TMK m. 747 ve m. 744 kapsamında kurulacak geçit veya mecra irtifakının bedeli, yalnızca irtifak alanının metrekare değerinden ibaret değildir; yükümlü taşınmazın geri kalan kısmında meydana gelecek değer kaybı, ağaç ve muhdesat zararları da hesaplanarak taşınmaz malikinin gerçek zararı tam olarak karşılanmalıdır. Tespit edilen bedel mahkeme veznesine depo edilmeden tescil kararı verilemez."
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (Yargılama Giderleri ve Alternatif Araştırma):
"Davacı taşınmazı için geçit kurulduğunda bu durum davacıya yarar, davalı komşuya ise katlanma yükümlülüğü getirdiğinden, davalı davaya haksız direnç göstermedikçe yargılama giderleri davacı üzerinde bırakılmalıdır. Ayrıca taşınmazın başka bir parsel veya kadastro yoluyla mevcut bağlantısı varsa veya daha az zarar verici bir yön mevcutsa alternatif tüm komşu parseller yönünden keşif yapılmalıdır."
IX. Pratik Uygulama: TMK m. 747 ve m. 744 Zorunlu Geçit ve Mecra İrtifakı Dava Dilekçesi
DAVA DİLEKÇESİ TASLAĞI — BİLGİLENDİRME VE İNCELEME AMAÇLIDIR
NÖBETÇİ ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ'NE
(4721 sayılı TMK m. 747 ve m. 744 Uyarınca Zorunlu Geçit Hakkı ve Zorunlu Mecra İrtifakı Tesisi Taleplidir)
| DAVACI | : [Yola Cephesiz Taşınmaz Maliki Adı Soyadı, TCKN, Adresi] |
| VEKİLİ | : Av. [Adı Soyadı, Baro Sicil No, Adresi] |
| DAVALILAR | : 1. [Komşu Ada/Parsel Maliki Adı Soyadı] 2. [Genel Yola Kadarki Güzergahtaki Diğer Parsel Malikleri] |
| DAVA DEĞERİ | : [Keşifte Belirlenecek Tam Denkleştirme Bedeli Üzerinden Harca Esas Değer] TL |
| DAVA KONUSU | : Davacıya ait [İl, İlçe, Ada, Parsel] taşınmaz lehine ve davalılara ait [Ada/Parsel] taşınmazlar aleyhine, genel yola ulaşımı sağlayacak 3 metre genişliğinde ZORUNLU GEÇİT HAKKI (TMK m. 747) ile içme suyu, elektrik ve doğalgaz hatlarının geçirilmesi için yeraltından ZORUNLU MECRA İRTİFAKI (TMK m. 744) kurulması ve belirlenecek denkleştirme bedeli karşılığında tapu kütüğüne tescili talebidir. |
AÇIKLAMALAR :
1. Davacı müvekkil, [İl, İlçe, Mahalle, Ada, Parsel] numaralı arsa/tarım vasıflı taşınmazın malikidir (Ek-1: Tapu Kaydı ve Çap Krokisi). Taşınmazın dört tarafı özel mülkiyet parselleriyle çevrili olup kadastral veya imarlı genel yola doğrudan cephesi ve araç girişi yoktur.
2. Taşınmazın işlenebilmesi ve ruhsatlı yapılaşma şartlarının yerine getirilmesi için genel yola kesintisiz ulaşım ile kamu şebekesinden elektrik, su ve doğalgaz bağlantısına ihtiyaç vardır. Altyapı hatlarının başka güzergahtan geçirilmesi coğrafi engebe nedeniyle olanaksız ve aşırı masraflıdır. Davalılara gönderilen ../../2026 tarihli noter ihtarnamesiyle bedeli karşılığında parsel sınırından geçit ve yeraltı mecra hakkı talep edilmişse de rıza gösterilmemiştir (Ek-2: İhtarname).
3. Güzergah incelemesinde davalı parsellerin batı sınır hattının (eski tarla yolu izinin) genel yola çıkan en kısa, komşu taşınmazların tarım ve yapı bütünlüğüne en az zarar verecek hat olduğu görülmektedir. Davacı müvekkil, keşifte uzman bilirkişi kurulunca saptanacak tam denkleştirme bedelini mahkeme veznesine peşin olarak yatırmaya hazırdır.
SONUÇ VE İSTEM :
Yukarıda arz edilen nedenlerle; mahallinde harita, ziraat ve inşaat bilirkişileri eşliğinde keşif icra edilerek alternatif tüm komşu parseller yönünden en uygun ve en az zararlı güzergahın belirlenmesine, tespit edilecek tam denkleştirme bedelinin mahkeme veznesine depo edilmesi karşılığında davacı taşınmazı lehine ve ilgili davalı taşınmaz(lar) aleyhine TMK m. 747 UYARINCA ZORUNLU GEÇİT HAKKI ve TMK m. 744 UYARINCA ZORUNLU MECRA (SU, ELEKTRİK, DOĞALGAZ) İRTİFAKI TESİSİ İLE TAPUYA TESCİLİNE karar verilmesini arz ve talep ederiz.
Davacı Vekili
Av. [Adı Soyadı]
İmza
X. Zorunlu Geçit veya Altyapı İrtifakı Davası Açacak Malikler İçin Kontrol Listesi
- Kadastral Paftadan Alternatif Tüm Komşuları Çıkarın: Yola çıkabilecek olası her yönü ve tüm ara parsellerin güncel tapu maliklerini (varsa ölü maliklerin veraset ilamını) tespit edin.
- Dava Öncesi Noterden Makul Teklif Gönderin: Komşuya bedeli mukabilinde sınırdan geçit ve mecra teklifi sunarak iyi niyetli uzlaşma girişimini belgeleyin.
- Mümkünse Belediyeden ve Dağıtım Kurumlarından Yazı Alın: İlgili su, elektrik veya doğalgaz şirketinden ana şebekeye bağlantı için teknik güzergah görüşü veya imar durum belgesi temin edin.
- Önceki Kök Tapu ve İfraz Kayıtlarını İsteyin: Taşınmazlar geçmişte aynı kütükten bölünmüşse, TMK m. 747/2 öncelik sırasını kanıtlamak için eski tapu kayıtlarını ekleyin.
- Tam Denkleştirme Bedeli Depo Bütçesini Hazırlayın: Bilirkişinin belirleyeceği rayiç arsa ve değer kaybı bedelini kesin süre içinde yatırabilmek için finansman planlaması yapın.
XI. Sonuç
Zorunlu geçit hakkı (TMK m. 747) ve zorunlu mecra irtifakı (TMK m. 744) davaları, yola veya altyapı şebekelerine erişimi olmayan taşınmazların ekonomik olarak atıl kalmasını önleyen yaşamsal komşuluk hukuku araçlarıdır:
- Geçit ve mecra güzergahı daima en kısa, kesintisiz ve komşulara en az zarar verecek (parsel sınırından geçen) hat olarak belirlenir.
- Altyapı hatlarında başka yerden geçirmenin aşırı masraflı olması dahi zorunlu mecra irtifakı için yeterlidir.
- Her iki davada da yükümlü komşuların mülk ve değer kaybı zararlarını bütünüyle karşılayan tam denkleştirme bedeli mahkeme veznesine peşinen yatırılmadan tapuya tescil kararı verilmez.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Somut hukuki sorunlarda uzman bir avukata danışılması tavsiye edilir. Makalede yer alan bilgiler, yayın tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuata dayanmakta olup, mevzuat değişiklikleri nedeniyle güncelliğini yitirebilir.
Kaynaklar ve Referanslar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK m. 744, 745, 746, 747, 761, 785)
- 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (m. 12 Kesin Yetki)
- Yargıtay HGK, 7. HD ve Mülga 14. HD Geçit ve Mecra İrtifakı İçtihatları
Bu makale 2026-11-13 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
İlgili Makaleler
-
İnşaatçı (Yapı Alacaklısı) İpoteği Tescili Davası (TMK m. 893–897): Müteahhit ve Alt Yüklenici Alacak Güvencesi
4721 sayılı TMK m. 893-897 uyarınca inşaatçı (yapı alacaklısı) ipoteği tescili davası; 3 aylık hak düşürücü süre,... -
Kat Mülkiyeti ve Kat İrtifakı Rehberi
634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu kapsamında kat mülkiyeti kat irtifakı farkı, kurulum şartları, arsa payı hesaplama... -
Kat Mülkiyeti ve Kat İrtifakı Rehberi
634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu kapsamında kat mülkiyeti ve kat irtifakı kavramları, kurulum şartları, kat mülkiyeti... -
Tapu İptal ve Tescil Davası Rehberi
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.1025 uyarınca açılan tapu iptal ve tescil davası şartları, muris muvazaası,... -
Kiracı Tahliye Davası: Şartlar ve Süreç
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu kapsamında kiracı tahliye davası şartları, ihtiyaç nedeniyle tahliye, 10 yıllık uzama...
Uygulamada Kritik Sorular ve Yanıtları
Evet. TMK m. 747 yalnızca hiç geçidi olmayanları değil, 'yeterli geçidi bulunmayan' malikleri de korur. Taşınmaz tarım arazisi veya yapılaşmaya açık bir arsa ise ve mevcut patika traktör, kamyon veya itfaiye aracının geçişine elverişli değilse nispi geçit yoksunluğu sebebiyle zorunlu geçit talep edilebilir.
Eğer sınır komşunuz doğrudan genel yola cepheli ise yeterlidir. Ancak genel yola ulaşmak için birden fazla komşu parselden geçilmesi gerekiyorsa, kesintisiz ulaşım ilkesi gereğince güzergah üzerindeki tüm komşu parsel maliklerinin aynı davada davalı olarak gösterilmesi zorunludur.
TMK m. 744 uyarınca bu hatların başka yerden geçirilmesi teknik olarak olanaksızsa veya ekonomik açıdan aşırı ölçüde masraflıysa, uğranılacak zararın tamamının önceden ödenmesi karşılığında komşu parselin altından zorunlu mecra irtifakı kurulması için Asliye Hukuk Mahkemesinde dava açabilirsiniz.
Bilirkişiler geçit şeridinin kapladığı alanın değerini, geride kalan komşu taşınmazda oluşan değer kaybını ve varsa ağaç/duvar zararlarını hesaplayarak tam denkleştirme bedelini saptar. Bu bedelin hüküm kurulmadan önce mahkemece verilen kesin süre içinde vezneye peşin depo edilmesi şarttır.
Yükümlü komşu kendi menfaati gerektirdiği takdirde, tüm yer değiştirme masraflarını kendisi karşılamak ve hak sahibinin yararlanmasını güçleştirmemek şartıyla geçidin veya mecraın kendi taşınmazındaki başka bir uygun yere kaydırılmasını isteyebilir (TMK m. 745, 791).
Evet. Yararlanan taşınmaz sonradan yeni yapılan bir kamu/imar yoluna doğrudan cephe kazanırsa zorunlu geçit ihtiyacı sona erer; yükümlü komşu TMK m. 785 kapsamında mahkemeye başvurarak geçit irtifakının tapudan terkinini talep edebilir.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Her somut olay kendine özgü koşullar içerdiğinden, bireysel hukuki değerlendirme için mutlaka bir avukata başvurulması tavsiye edilir.







