Özet
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 726 ve 826–836. maddeleri çerçevesinde düzenlenen bağımsız ve sürekli (müstakil ve daimi) üst hakkı (inşaat hakkı) sözleşmeleri; en az 30 yıl ve en fazla 100 yıllık süre sınırı, tapu kütüğünde ayrı bir sayfaya bağımsız taşınmaz olarak tescil edilerek üzerine ipotek ve kat mülkiyeti kurulabilmesi, Hazine/Vakıf/Belediye arazilerinde 4706 ve 2886 sayılı Kanun kapsamındaki yatırım tahsisleri, süre sonunda yapıların arsa malikine geçmesi ve tazminat rejimi (TMK m. 828–830), ağır ihlalde süresinden önce devir davası (TMK m. 831) ve üst hakkı iradının kanuni ipotekle güvencesi (TMK m. 834) — kapsamlı hukuki inceleme.
Bu makale son olarak 13 Kasım 2026 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez.
I. Giriş — Arsa Mülkiyeti Almadan Yapı Yatırımı Yapmanın Hukuki Aracı: Üst Hakkı
Alışveriş merkezleri (AVM), şehir otelleri, özel hastaneler, lojistik depolar, güneş/rüzgar enerji santralleri (GES/RES) ve organize sanayi veya turizm yatırımlarında en büyük maliyet kalemlerinden biri arsa satın alma sermayesidir. Yatırımcı arsa mülkiyetini satın almak yerine uzun vadeli bir inşaat yetkisi almak isterken, arsa sahibi (özel malik, vakıf veya Maliye Hazinesi) de toprağın mülkiyetini kaybetmeden düzenli gelir veya süre sonunda modern bir bina elde etmeyi hedefler. Kira sözleşmeleri, TBK'daki tahliye riskleri ve banka finansmanı (ipotek) sağlamaya elverişsiz olması nedeniyle büyük ölçekli projeler için yetersiz kalır.
İşte bu ihtiyaca cevap veren kurum, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 726 ve 826–836. maddelerinde düzenlenen üst hakkı (inşaat hakkı) kurumudur. Üst hakkı, arazinin mülkiyeti ile üzerindeki yapının mülkiyetini birbirinden ayıran (TMK m. 718 bütünleyici parça ilkesinin en güçlü istisnası olan) sınırlı bir ayni haktır. Bu alan Gayrimenkul Hukuku, Şirketler ve Ticaret Hukuku, Enerji Hukuku ile kamu arazileri bakımından İdare Hukukunun kesişim noktasındadır.
II. Bağımsız ve Sürekli Üst Hakkının Şartları (TMK m. 826) ve Tapuda Ayrı Sayfaya Tescil
TMK m. 826, üst hakkının hem basit (kişiye veya taşınmaza bağlı) irtifak olarak hem de ticari finansmana uygun bağımsız ve sürekli hak olarak kurulabilmesine imkan tanımaktadır: Bu konuda ayrıntılı bilgi için Ticari Gayrimenkul (Fabrika, Depo, Plaza, Mağaza) Kiralarında Çatılı İşyeri Hükümleri, Kira Uyarlama ve 10 Yıllık Uzama Süresi Sonunda Tahliye başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 826:
"Bir taşınmaz maliki, üçüncü kişi lehine arazisinin altında veya üstünde yapı yapmak veya mevcut bir yapıyı muhafaza etmek yetkisi veren bir irtifak hakkı kurabilir.
Aksi kararlaştırılmış olmadıkça bu hak, devredilebilir ve mirasçılara geçer.
Üst hakkı, bağımsız ve sürekli nitelikte ise üst hakkı sahibinin istemi üzerine tapu kütüğüne taşınmaz olarak kaydedilebilir. En az otuz yıl için kurulan üst hakkı sürekli niteliktedir."
Bir üst hakkının tapu kütüğünde ayrı bir sayfaya taşınmaz olarak tescil edilebilmesi (TMK m. 998) ve böylece proje finansmanında banka ipoteğine konu olabilmesi için iki şartı birlikte sağlaması zorunludur: Bu konuda ayrıntılı bilgi için Kat Karşılığı İnşaat Sözleşmesi Rehberi başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
- Bağımsızlık (Müstakil Olma) Şartı: Hak belirli bir şahsın şahsına sıkı sıkıya bağlı olmamalı ve başka bir taşınmaz lehine (arzî irtifak olarak) kurulmamış olmalıdır. Yani devredilebilmeli ve miras yoluyla geçebilmelidir. Sözleşmede devri tamamen yasaklayan veya arsa malikinin keyfi onayına bağlayan kayıtlar (örneğin TMK m. 826/2 ile devir yasağı getirilmesi), hakkın bağımsız niteliğini ortadan kaldırır ve tapuda ayrı sayfaya tesciline engel olur.
- Süreklilik (Daimi Olma) Şartı: Kanun en az süreyi açıkça belirlemiştir; en az 30 yıl için kurulan üst hakkı sürekli nitelik taşır. Örneğin 25 yıllık üst hakkı da geçerlidir ancak "sürekli" sayılmadığından tapuda ayrı bir sayfaya müstakil taşınmaz olarak kaydedilemez; sadece arsa tapusunun şerhler/irtifaklar hanesinde kalır.
Ayrı sayfaya taşınmaz olarak kaydedilen bağımsız ve sürekli üst hakkı üzerinde yatırımcı; finansman bankası lehine 1. derece ipotek kurabilir, projeyi birden fazla bağımsız üniteye ayırarak 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu çerçevesinde kat irtifakı veya kat mülkiyeti tesis edebilir (ancak bu kat mülkiyeti üst hakkının süresiyle sınırlıdır).
III. Resmi Şekil Zorunluluğu (TMK m. 827) ve Hazine / Kamu Arazisi Tahsisleri
TMK m. 827 uyarınca üst hakkının kuruluşuna ilişkin sözleşme ve özellikle hak sahibine tanınan yapı yetkisinin içeriği, kapsamı, süresi ve sona erme hükümleri resmi şekle tabidir. Özel mülkiyetteki bir arsa için üst hakkı vaadi sözleşmesi noterde düzenleme şeklinde yapılabilirken, bizzat üst hakkının tesisi ve tescili tapu müdürlüğünde düzenlenen resmi senetle gerçekleştirilir. Bu süreci yönetirken tapu tescil prosedürü için Tapu Devri Nasıl Yapılır: Adım Adım İşlem Rehberi yazımızdaki resmi şekil ilkeleri de dikkate alınmalıdır.
Uygulamada en büyük ticari üst hakları Maliye Hazinesi, Vakıflar Genel Müdürlüğü, Belediyeler veya OSB'ler mülkiyetindeki araziler üzerinde kurulmaktadır. Hazine taşınmazları bakımından 4706 sayılı Kanun, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu ve Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik uyarınca genellikle 30 ila 49 yıllık bağımsız ve sürekli üst hakları ihale edilmektedir. Kamu arazisi tahsislerinde ihale şartnamesi ve idare ile imzalanan resmi senet, yatırımcı açısından son derece ağır yükümlülükler içerir: İmar planı ve inşaat ruhsatı alma süreleri, yatırımın belirli bir tarihe kadar işletmeye açılması şartı, ciro/hasılat payı ödemeleri ve süre bitiminde tüm tesislerin bedelsiz ve borçsuz olarak Hazine'ye devri zorunluluğu tipik hükümlerdir. İdarenin ihale veya irtifak iptali kararlarına karşı idari yargıda dava açılması gerektiğinden kamu arazisi yatırımları İdare Hukuku uzmanlığı da gerektirir.
IV. Süre Rejimi (En Az 30 Yıl — En Fazla 100 Yıl) ve Süre Uzatımı Yasakları (TMK m. 836)
Kanun koyucu, arsa mülkiyeti ile yapı mülkiyetinin ebediyen kopmasını ve malikin mülkiyet hakkının içinin tamamen boşalmasını önlemek amacıyla üst hakkına azami süre sınırı koymuştur:
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 836:
"Üst hakkı, bağımsız bir hak olarak en çok yüz yıl için kurulabilir.
Üst hakkı, süresinin dörtte üçü dolduktan sonra, kurulması için öngörülen şekle uyularak her zaman en çok yüz yıllık yeni bir süre için uzatılabilir. Bu konuda önceden yapılan taahhüt bağlayıcı değildir."
TMK m. 836 uygulamada yatırımcıları bekleyen kritik bir hukuki tuzak içerir: 49 yıllık bir üst hakkı sözleşmesi imzalarken sözleşmeye "Süre bitiminde yatırımcı talep ederse üst hakkı otomatik olarak veya arsa sahibinin taahhüdüyle 49 yıl daha uzatılacaktır" şeklinde eklenen maddeler kanunen bağlayıcı değildir! Üst hakkının uzatılması, ancak ilk belirlenen sürenin dörtte üçü (örneğin 40 yıllık hakkın 30 yılı) fiilen geçtikten sonra tarafların yeni bir resmi senet düzenleyip tapuda tescil etmesiyle mümkündür.
| Karşılaştırma Kriteri | Bağımsız ve Sürekli Üst Hakkı (TMK m. 826) | Uzun Süreli Hasılat / Ticari Kira (TBK) |
|---|---|---|
| Hukuki Nitelik | Taşınmaz gibi ayrı sayfaya tescil edilen ayni hak | Taraflar arasında nispi etki doğuran şahsi hak |
| Süre Sınırı | Ayrı sayfa için en az 30 yıl, kanuni üst sınır en fazla 100 yıl | Belirli süre sözleşmeleri; 10 yıl sonrası fesih/tahliye veya uyarlama riski |
| Proje Finansmanı ve İpotek | Üst hakkı tapusu üzerine doğrudan banka ipoteği kurulabilir | Kira hakkı üzerine ipotek kurulamaz; teminat zayıftır |
| Yapının Mülkiyeti | Süre boyunca yapı mülkiyeti tamamen üst hakkı sahibine aittir | Yapı araziye dikildiği an arazi malikinin bütünleyici parçası olur |
| Malikin Değişmesi | Ayni hak olduğu için arsa satılsa da yeni malike karşı tam korunur | TBK m. 351 gereği yeni malikin gereksinim nedeniyle tahliye davası riski vardır |
V. Süre Sonunda Yapının Mülkiyetinin Geçişi ve Uygun Bedel (Tazminat) Rejimi (TMK m. 828–830)
Üst hakkı sona erdiğinde arsa üzerinde inşa edilmiş bulunan otel, fabrika, AVM veya santral binalarının mülkiyet akıbeti TMK m. 828 ve 829'da net biçimde düzenlenmiştir. Süre dolduğunda veya hak herhangi bir sebeple sona erdiğinde, mevcut yapılar arazinin bütünleyici parçası haline gelerek kanunen ve kendiliğinden arsa malikinin mülkiyetine geçer (TMK m. 828/1). Üst hakkı tapu kütüğündeki ayrı sayfasından kapatılır; bu hak üzerine kurulmuş bulunan ipotekler ve diğer sınırlı ayni haklar da kural olarak sona erer.
Ancak bu geçişin bedelli mi yoksa bedelsiz mi olacağı sözleşme taslağının en hayati maddesidir:
- Kanuni Kural (Uygun Bedel Ödeme Borcu — TMK m. 829): Eğer taraflar sözleşmede yapının arsa malikine bedelsiz devredileceğini açıkça kararlaştırmamışlarsa, arsa maliki kendisine kalan yapılar için eski üst hakkı sahibine uygun bir bedel (tazminat) ödemekle yükümlüdür! Üstelik ödenmeyen bu tazminat alacağı, sona eren üst hakkının yerine geçen ve hak sahibine rehinli alacaklılara karşı dahi güvence sağlayan bir teminat niteliği kazanabilir (TMK m. 829/2).
- Sözleşmeyle Bedel Belirlenmesi (TMK m. 830): Taraflar resmi senette yapının bedelsiz kalacağını kararlaştırabilecekleri gibi, yapının yıpranma payı düşülmüş maliyet bedelinin ödeneceğini ya da eski hale getirilerek (yıkılarak) arsanın boş teslim edileceğini de kararlaştırabilirler. Hazine arazilerinde kanun ve şartname gereği yapılar süre sonunda Hazine'ye bedelsiz ve borçsuz olarak intikal eder.
VI. Yükümlülük İhlalinde Süresinden Önce Devir (Iskat) Davası (TMK m. 831–833)
Yatırımcının sözleşmeden doğan yapı yapma yükümlülüğünü ağır biçimde ihlal etmesi, üst hakkı sınırlarını aşarak komşu parsele veya ruhsata aykırı yapı yapması ya da üst hakkı bedelini (iradı) ödememesi halinde arsa maliki ne yapabilir? Kural olarak tapuya tescil edilmiş bir ayni hak keyfi olarak feshedilemez. Kanun koyucu arsa malikine süresinden önce devir (hakkın geri alınması / ıskat) davası açma yetkisi vermiştir:
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 831 ve m. 832:
"(m. 831) Üst hakkı sahibi, bu haktan doğan yetkilerinin sınırını ağır biçimde aşar veya sözleşmeden doğan yükümlülüklerine önemli ölçüde aykırı davranırsa; malik, üst hakkının ona bağlı bütün hak ve yükümlülükleri ile birlikte kendisine devrini isteyebilir.
(m. 832) Malik, devri talep ettiği takdirde, kendisine geçecek yapılar için uygun bir bedel ödemek zorundadır. Ancak malik, kusurlu davranışları sebebiyle uğradığı zararları bu bedelden düşebilir."
Görüldüğü üzere, arsa maliki en küçük bir gecikmede veya ilk taksit aksamasında doğrudan tapuyu geri alamaz; ihlalin "ağır ve önemli ölçüde" olması (TMK m. 831), örneğin projenin amacına tamamen aykırı tesis kurulması veya ihtarlara rağmen yıllarca inşaatın başlanmaması/iradın ödenmemesi gerekir. Ayrıca mahkeme devir kararı verirken dahi arsa malikinin yapılar için uygun bir bedel (tazminat) ödemesini (veya depo etmesini) şart koşar; ancak sözleşmede bedelsiz geçiş öngörülmüşse hak sahibinin kusurlu davranışından doğan zararlar düşülür ve Hazine tahsislerinde özel ihale fesih şartları da ayrıca uygulanır.
VII. Üst Hakkı İradı (Bedeli), Kanuni İpotek Hakkı (TMK m. 834) ve Enflasyon Uyarlaması
Arsa malikine üst hakkı karşılığında yıllık veya aylık dönemler halinde bir bedel (üst hakkı iradı) ödenmesi kararlaştırılmışsa, arsa maliki bu alacağını güvence altına almak için TMK m. 834 uyarınca kanuni ipotek tescilini isteyebilir. Bu kanuni ipotek, halen mevcut veya üst hakkını devralacak her malike karşı en çok üç yıllık edim (irad) için kurulabilir ve hak sahibinin üst hakkı sayfasına tescil edilir. Kanuni ipoteğin tescili edimin muaccel olmasından itibaren her dönem için veya TMK m. 835 çerçevesindeki sürelerde istenebilir.
Yüksek Enflasyon ve Uyarlama (TBK m. 138): 30–49 yıllık sözleşmelerde başlangıçta sabit veya düşük endeksli belirlenen yıllık üst hakkı bedellerinin ekonomik koşullardaki aşırı dalgalanma nedeniyle adaletsiz hale gelmesi durumunda, tarafların TBK m. 138 (aşırı ifa güçlüğü) uyarınca uyarlama davası açıp açamayacağı Yargıtay uygulamasında önemli bir başlıktır. Resmi senette döviz/TÜFE/ÜFE artış mekanizması açıkça yazılmamışsa, edimler arasındaki dengenin çekilmez ölçüde bozulması halinde mahkemeden hakkaniyete uygun uyarlama talep edilmesi mümkündür; ancak resmi ihale şartnamesine tabi kamu arazisi irtifaklarında sözleşme kuralları daha sıkı uygulanmaktadır.
VIII. Yargıtay ve Danıştay'ın Üst Hakkına İlişkin Yerleşik İçtihat İlkeleri
Yargıtay 14. / 7. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (TMK m. 831 Ağır İhlal Şartı):
"Bağımsız ve sürekli üst hakkının süresinden önce malike devrinin (ıskat) istenebilmesi için, üst hakkı sahibinin yetki sınırını ağır biçimde aşması veya sözleşme yükümlülüklerine önemli ölçüde aykırı davranması zorunludur. İhlalin basit veya giderilebilir nitelikte olduğu hallerde üst hakkının erken sona erdirilmesi talep edilemez; öncelikle uyarlama veya aynen ifa araçları gözetilir."
Yargıtay 1. ve 14. / 7. Hukuk Daireleri, Yerleşik İçtihat İlkesi (Süre Sonu Bedel ve Tescil):
"Üst hakkı sözleşmesi ve bu hakkın kapsamı TMK m. 827 gereği resmi şekilde düzenlenmelidir. Sözleşmede süre bitiminde yapıların arsa malikine bedelsiz kalacağı açıkça kararlaştırılmamışsa, arsa maliki kendisine intikal eden yapı için TMK m. 829 uyarınca hak sahibine uygun bir tazminat ödemek zorundadır."
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu ve 13./6. Daire İlkeleri (Hazine Arazisi Üst Hakkı):
"Hazine taşınmazları üzerinde ihale ve resmi senetle tesis edilen bağımsız ve sürekli üst haklarında yatırımcının kusuru olmaksızın idareden veya imar planı iptallerinden kaynaklanan inşaat gecikmelerinde, yatırımcının üst hakkının tek taraflı ve ağır ceza uygulanarak iptal edilmesi hakkaniyet ve idari istikrar ilkeleriyle bağdaşmaz; mücbir sebep ve idare kaynaklı engeller süre hesabında dikkate alınmalıdır."
IX. Pratik Uygulama: TMK m. 831 Uyarınca Süresinden Önce Devir / Üst Hakkı İhlali Davası Dilekçesi
DAVA DİLEKÇESİ TASLAĞI — BİLGİLENDİRME VE İNCELEME AMAÇLIDIR
NÖBETÇİ ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ'NE
(4721 sayılı TMK m. 831–833 Uyarınca Üst Hakkının Süresinden Önce Devri ve İhtiyati Tedbir Taleplidir)
| DAVACI (ARSA MALİKİ) | : [Adı Soyadı / Şirket Unvanı, TCKN/MERSİS, Adresi] |
| VEKİLİ | : Av. [Adı Soyadı, Baro Sicil No, Adresi] |
| DAVALI (ÜST HAKKI SAHİBİ) | : [Şirket Unvanı, MERSİS No, Adresi] |
| DAVA KONUSU | : Davalı lehine [İl, İlçe, Ada, Parsel] taşınmaz üzerinde kurulu bulunan 49 yıl süreli bağımsız ve sürekli üst hakkının, davalının sözleşmedeki yapı ve irad yükümlülüklerini ağır biçimde ihlal etmesi sebebiyle TMK m. 831 uyarınca süresinden önce davacıya DEVRİNE ve terkinine; yargılama süresince üçüncü kişilere devrin/ipotek tesisinin önlenmesi için ihtiyati tedbir konulmasına karar verilmesi talebidir. |
AÇIKLAMALAR :
1. Davacıya ait [İl, İlçe, Ada, Parsel] numaralı taşınmaz üzerinde ../../2021 tarihli resmi senetle davalı şirket lehine 49 yıl süreli bağımsız ve sürekli üst hakkı tesis edilerek tapuda ayrı bir sayfaya tescil edilmiştir (Ek-1: Resmi Senet ve Tapu Kaydı).
2. Resmi senedin 4. maddesi uyarınca davalı, tescil tarihinden itibaren en geç 2 yıl içinde ruhsatlı ticari tesis inşaatını tamamlamayı ve yıllık [Tutar] TL üst hakkı iradını ödemeyi taahhüt etmiştir. Ancak aradan geçen süre zarfında davalı ruhsatlı yapıya başlamamış, arsayı sözleşmeye tamamen aykırı biçimde hafriyat döküm/açık depolama alanına çevirmiş ve son iki yıllık üst hakkı bedellerini noter ihtarnamelerine rağmen ödememiştir (Ek-2: Tespit Tutanağı ve İhtarnameler).
3. TMK m. 831 uyarınca üst hakkı sahibinin yetki sınırını ağır biçimde aşması ve sözleşme yükümlülüklerine önemli ölçüde aykırı davranması halinde arsa maliki hakkın kendisine devrini talep etme yetkisini haizdir. Taşınmaz üzerinde henüz tamamlanmış bir yapı bulunmadığından TMK m. 832 anlamında yapı bedeli doğmamış, aksine davacının arsa kaybı ve zararları oluşmuştur.
SONUÇ VE İSTEM :
Yukarıda arz edilen nedenlerle; öncelikle üst hakkı sayfasına üçüncü kişilere devir ve ipotek tesisini önleyici İHTİYATİ TEDBİR konulmasına; yargılama sonucunda davalının ağır ihlali sabit görülerek TMK m. 831 uyarınca bağımsız ve sürekli üst hakkının süresinden önce davacı arsa malikine devrine ve buna bağlı olarak tapu kütüğündeki sayfanın terkinine, uğranılan gecikme zararlarının davalıdan tahsiline karar verilmesini arz ve talep ederiz.
Davacı Vekili
Av. [Adı Soyadı]
İmza
X. Ticari Üst Hakkı Sözleşmesi İmzalayacak Yatırımcılar ve Arsa Sahipleri İçin Kontrol Listesi
- Süre ve Bağımsızlık Kriterlerini Kontrol Edin: Proje finansmanı için banka ipoteği kullanılacaksa süreyi en az 30 yıl belirleyin ve resmi senede "devredilebilir ve mirasçılara geçebilir" ibaresini açıkça yazdırıp ayrı sayfaya tescil yaptırın.
- Süre Sonu Tazminat Maddesini Açıkça Düzenleyin: 30–99 yıl bitiminde yapının bedelsiz mi kalacağını yoksa yıpranma düşülerek rayiç/maliyet bedelinin mi ödeneceğini (TMK m. 829-830) tereddüde yer bırakmayacak netlikte resmi senede geçirin.
- Önceden Süre Uzatma Taahhüdüne Güvenmeyin: TMK m. 836 gereği sürenin 3/4'ü dolmadan verilen uzatma taahhütleri bağlayıcı değildir; ilk anlaşma süresini yatırımın geri dönüş amortismanına göre baştan uzun kurgulayın.
- İmar ve Ruhsat Riski Klozunu Ekleyin: İdare veya imar planı kaynaklı gecikmelerde yatırım yapım sürelerinin otomatik uzayacağına dair net mücbir sebep/idari gecikme hükümleri koyun.
- Arsa Maliki İseniz TMK m. 834 İpotek Hakkını Kullanın: Yıllık üst hakkı iradının ödenmemesi ihtimaline karşı üst hakkı sayfasına 3 yıllık edimi kapsayan kanuni ipotek hakkınızı tescil ettirin.
XI. Sonuç
Bağımsız ve sürekli üst hakkı (inşaat hakkı), arsa mülkiyetini devretmeden veya yüksek arsa sermayesi bağlamadan büyük ölçekli gayrimenkul ve enerji projelerinin geliştirilmesini mümkün kılan temel ayni hak kurumudur. Uygulamada dikkat edilmesi gereken ana esaslar şunlardır:
- Bağımsız ve sürekli nitelik (devredilebilirlik + en az 30 yıl) sağlanarak tapuda ayrı sayfaya tescil yapıldığında üst hakkı tamamen müstakil bir taşınmaz gibi ipoteklenebilir ve kat mülkiyetine konu olabilir.
- Sözleşmenin resmi senetle yapılması zorunludur (TMK m. 827) ve azami süre 100 yılı geçemez (TMK m. 836).
- Süre sonunda aksi kararlaştırılmamışsa arsa maliki yapı için uygun bedel öder; ağır ihlal halinde ise TMK m. 831 uyarınca süresinden önce devir davası açılabilir.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Somut hukuki sorunlarda uzman bir avukata danışılması tavsiye edilir. Makalede yer alan bilgiler, yayın tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuata dayanmakta olup, mevzuat değişiklikleri nedeniyle güncelliğini yitirebilir.
Kaynaklar ve Referanslar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK m. 726, 826–836, 998)
- 4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi Hakkında Kanun
- 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu
- Yargıtay (14./7. HD, 1. HD) ve Danıştay İrtifak/Üst Hakkı İçtihatları
Bu makale 2026-11-13 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
İlgili Makaleler
-
Arsa Payı Karşılığı İnşaat Sözleşmesi
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 470 ve devamında düzenlenen arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesinin hukuki... -
Arsa Tapusu ve İnşaat Hukuku Sorunları
3194 sayılı İmar Kanunu, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu kapsamında arsa tapusu,... -
Zorunlu Geçit Hakkı (TMK m. 747) ve Zorunlu Mecra (Su, Elektrik, Doğalgaz) İrtifakı Kurulması Davası
4721 sayılı TMK m. 747 zorunlu geçit hakkı ve m. 744-745 zorunlu mecra (su, elektrik, doğalgaz) irtifakı kurulması... -
Kadastro Tespitine İtiraz Davaları (3402 SK m. 12), 2B Orman Arazileri ve Kazandırıcı Zamanaşımı (TMK m. 713)
3402 sayılı Kadastro Kanunu m. 12 uyarınca 10 yıllık hak düşürücü süre, 6831 sayılı Kanun 2B orman arazileri ve TMK m.... -
Tapu Sicilinin Hatalı Tutulmasından Devletin Kusursuz Sorumluluğu ve TMK m. 1007 Tazminat Davası
4721 sayılı TMK m. 1007 uyarınca tapu sicilinin hatalı tutulmasından Devletin kusursuz sorumluluğu; orman/kıyı...
Uygulamada Kritik Sorular ve Yanıtları
TMK m. 826 uyarınca hakkın bağımsız (devredilebilir ve mirasçılara geçebilir) ve sürekli (en az 30 yıl süreyle kurulmuş) olması gerekir. Bu iki şart varsa hak sahibinin talebiyle tapu kütüğünde ayrı bir sayfaya kaydedilir.
TMK m. 836 gereğince üst hakkı en çok 100 yıl için kurulabilir. Süre ancak mevcut üst hakkı süresinin dörtte üçü dolduktan sonra resmi şekle uyularak en çok 100 yıllık yeni bir dönem için uzatılabilir; başlangıçta verilen otomatik uzatma taahhütleri kanunen bağlayıcı değildir.
Evet. En az 30 yıl için kurulan ve bağımsız nitelikte olup tapu kütüğünde ayrı sayfaya taşınmaz olarak kaydedilen üst hakkı üzerine doğrudan banka ipoteği kurulabilir; hatta süresiyle sınırlı olmak kaydıyla kat irtifakı veya kat mülkiyeti dahi tesis edilebilir.
TMK m. 828 uyarınca süre dolduğunda mevcut yapılar kendiliğinden arazi malikinin mülkiyetine geçer. Sözleşmede bedelsiz devir açıkça kararlaştırılmamışsa, arazi maliki kendisine kalan yapılar için TMK m. 829 gereği hak sahibine uygun bir bedel (tazminat) ödemekle yükümlüdür.
Tek taraflı olarak doğrudan tapudan sildiremez. Arsa maliki, ancak hak sahibinin yetkilerini ağır biçimde aşması veya sözleşme borçlarına önemli ölçüde aykırı davranması halinde mahkemede TMK m. 831 uyarınca 'üst hakkının süresinden önce devri (ıskat)' davası açabilir.
TMK m. 834 uyarınca arazi maliki, üst hakkı karşılığı alacağı edimleri (iradı) güvence altına almak amacıyla o anki veya sonraki her üst hakkı sahibine karşı, en çok üç yıllık edim tutarı için üst hakkı tapu sayfasına kanuni ipotek tescil ettirebilir.
4706 sayılı Kanun ve Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik kapsamındaki Hazine üst haklarında ihale ve idari şartname hükümleri geçerlidir; genellikle hasılat payı ödenmesi ve 49 yıl sonunda tesisin Hazine'ye bedelsiz ve borçsuz devri zorunludur.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Her somut olay kendine özgü koşullar içerdiğinden, bireysel hukuki değerlendirme için mutlaka bir avukata başvurulması tavsiye edilir.







