Özet
Ticari işyeri, fabrika ve depo paket sigorta poliçelerinde bina, makine-teçhizat ve emtea yangın veya sel/su baskını teminatları ile Kâr Kaybı (İş Durması / Business Interruption) teminatının kapsamı, sigortacıların sık başvurduğu hasar reddi gerekçeleri (yangın söndürme sistemi ve elektrik tesisat periyodik kontrol ihlali, 6102 sayılı TTK m. 1435 beyan yükümlülüğüne aykırılık, TTK m. 1429 ağır kusur iddiası), TTK m. 1462 eksik sigorta ve TTK m. 1463 aşkın sigorta hesaplama yöntemleri ile enflasyon ve kur artışında zeyilname önemi, Sigorta Tahkim Komisyonu 2026 sınırları vs. Asliye Ticaret Mahkemesi davaları (TTK m. 5/A zorunlu arabuluculuk) ve TTK m. 1427 muacceliyet ile ticari avans faizi esasları — kapsamlı hukuki inceleme.
Bu makale son olarak 13 Kasım 2026 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez.
I. Giriş — Ticari İşletmelerde Fiziki Hasar ve İş Durması (Kâr Kaybı) Riskleri
Üretim tesisleri, lojistik depolar, ticari plazalar ve atölyeler; yangın, patlama, dahili su basması, sel, fırtına ve makine kırılması gibi yüksek maliyetli felaketlerle her an karşı karşıya kalabilmektedir. Bir fabrika veya depoda çıkan yangın yahut sel baskını, yalnızca binaya, makine parkına ve stoktaki emteaya zarar vermekle kalmaz; üretim bandının aylarca durmasına, müşteri siparişlerinin iptaline ve sabit işletme giderlerinin ödenememesine de yol açarak şirketi iflas eşiğine sürükleyebilir.
İşletmeler bu ağır ticari riskleri yönetebilmek amacıyla her yıl yüksek primler ödeyerek kapsamlı işyeri paket poliçeleri ve kâr kaybı (iş durması) sigortaları yaptırmaktadır. Ne var ki büyük ölçekli hasarlar gerçekleştiğinde sigorta şirketleri; hasar tazminatını ödememek veya ciddi oranda düşürmek için elektrik tesisatı kontrol eksikliği, güvenlik görevlisi ihlali, beyan yükümlülüğüne aykırılık yahut yüksek oranlı eksik sigorta kesintisi gibi teknik ret gerekçelerine sıklıkla başvurmaktadır. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Trafik Kazası Tazminat Hesaplama Rehberi başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
Bu uyuşmazlıkların hukuki çözümü; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun (TTK) sigorta hukukuna ilişkin Altıncı Kitap hükümleri, Yangın Sigortası Genel Şartları, Kâr Kaybı Sigortası klozları ve yerleşik Yargıtay içtihatlarının titizlikle uygulanmasını gerektirir. Sigorta Hukuku ekseninde şekillenen bu davalar, aynı zamanda Ticaret ve Şirketler Hukuku ve Borçlar Hukuku ilkeleriyle doğrudan bağlantılıdır.
II. Ticari İşyeri ve Fabrika Paket Poliçelerinin Yapısı: Emtea, Makine ve Kâr Kaybı Teminatları
Ticari işletmelere sunulan işyeri ve sınai risk paket poliçeleri tek bir riziko yerine birden fazla malvarlığı unsurunu farklı limit ve muafiyet kurallarıyla güvence altına alır. Poliçe düzenlenirken her kalemin ayrı değer üzerinden doğru bedelle beyan edilmesi hayati önem taşır; zira kalemler arası bedel aktarımı kural olarak mümkün değildir. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Trafik Sigortası Tazminat Süreci başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
Bir fabrika veya depo paket poliçesinde yer alan temel teminat kalemleri şunlardır: İlk olarak Bina Teminatı; yapının betonarme/çelik konstrüksiyonunu, sabit tesisatları ve dış cephe kaplamalarını kapsar (arsanın değeri bina sigorta bedeline dahil edilmez). İkinci olarak Makine ve Tesisat Teminatı; üretim hatları, CNC tezgahları, kazan daireleri, forkliftler ve jeneratörler gibi sabit kıymetleri içerir. Üçüncü olarak Emtea (Stok) Teminatı; hammadde, yarı mamul ve nihai ürünleri kapsar ve yıl içinde stokların değişkenlik göstermesi halinde "abone/döner stok (deklareli)" esasına göre düzenlenmesi önerilir.
Bunlara ek olarak büyük ölçekli işletmelerde fiziki malvarlığı zararlarının yanında meydana gelen dolaylı ekonomik kayıplar için Kâr Kaybı (İş Durması) Teminatı ile enkaz kaldırma, geçici işyeri kiralama ve alternatif nakliye masrafları ek klozlarla teminat kapsamına alınmaktadır.
III. Kâr Kaybı (İş Durması) Sigortasında Tazminat Süresi, Sabit Giderler ve Net Kâr Hesabı
Yangın veya sel felaketi sonrası fiziksel hasarın giderilmesi çoğu zaman haftalar hatta aylar sürmekte; makinelerin yurt dışından yeniden tedarik edilmesi, inşaat onarımlarının yapılması ve üretime yeniden geçilmesi sürecinde işletmenin cirosu sıfırlanabilmektedir. Kâr Kaybı (Business Interruption) sigortası, sigortalı rizikonun gerçekleşmesi sonucunda işyerindeki faaliyetin kısmen veya tamamen durması sebebiyle işletmenin uğradığı brüt kâr kaybını karşılamayı amaçlar.
Kâr kaybı teminatı bağımsız bir poliçe olarak değil, kural olarak yangın veya makine kırılması gibi temel bir maddi hasar poliçesine bağlı olarak düzenlenir; dolayısıyla kâr kaybı tazminatının ödenebilmesi için temel fiziki hasarın da teminat kapsamında gerçekleşmiş olması gerekir. Bu teminatta sigortacı; işletmenin hasar olmasaydı elde edeceği net faaliyet kârı ile iş durması sırasında dahi ödenmek zorunda kalınan personel maaşları, kira, amortisman ve finansman giderleri gibi sabit işletme giderlerini (toplam brüt kârı) tazmin eder.
Uygulamadaki en büyük uyuşmazlıklar, azami tazminat süresi (genellikle 6 ay, 12 ay veya 24 ay) ile bekleme muafiyeti (zaman muafiyeti) (örneğin ilk 3 gün veya 7 günün teminat dışı bırakılması) üzerinden çıkmaktadır. Eksperler sıklıkla üretimin daha kısa sürede başlayabileceğini ileri sürerek tazminat süresini daraltma eğilimindedir; oysa hasar sonrası resmi ruhsat yenileme süreçleri, tedarik zinciri gecikmeleri ve makine teslim süreleri fiili durma süresinin hesabında dikkate alınmak zorundadır.
IV. Sigorta Şirketlerinin Sık Başvurduğu Hasar Reddi Gerekçeleri: Güvenlik Önlemi ve Tesisat İhlalleri
Büyük meblağlı ticari yangın ve su baskını dosyalarında sigorta şirketlerinin ret kararlarında öne sürdüğü standart gerekçelerin başında "poliçe özel şartlarında yer alan koruma ve güvenlik önlemlerinin ihlali" gelmektedir. Özellikle poliçelere eklenen matbu klozlarda yangın tüplerinin periyodik dolumu, sprinkler sisteminin aktif çalışması, 24 saat güvenlik görevlisi veya kamera sistemi bulundurulması, elektrik panolarının termal kamera kontrolünden geçirilmesi veya su baskınına karşı ürünlerin en az 15–20 cm yükseklikteki paletler üzerinde depolanması şartları yer alabilmektedir.
Ancak Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre sigortacı, poliçede yazılı bir güvenlik veya bakım yükümlülüğünün ihlal edildiğini tespit etse dahi yalnızca bu şekli ihlale dayanarak tazminatı tamamen reddedemez. Bunun için iki temel hukuki koşulun denetlenmesi gerekir:
- İhlalin Hasarla İlliyet Bağının Bulunması: Örneğin yangın binanın çatısındaki yıldırım düşmesinden veya bitişik komşu fabrikadan sıçrayan alevlerden kaynaklanmışsa, sigortalının kendi elektrik panosu periyodik kontrol belgesinin eksik olması hasarın doğumuna yol açmadığından ret gerekçesi yapılamaz.
- Palet Klozu ve Su Baskını: Depodaki emtianın yerden belirli yükseklikte palet üzerinde istiflenmesi şartı konulmuş olsa dahi, su baskını yüksekliği 60–80 cm'ye ulaşmışsa, ürünler 15 cm'lik palet üzerinde olsaydı dahi zarar görecek olan kısımlar yönünden illiyet bağı kesilir ve sigortacının sorumluluğu devam eder; yalnızca palet yüksekliğinde kalıp kurtarılabilecek alt sıra için kusur indirimi tartışılabilir.
Bunun yanında poliçelere eklenen daraltıcı özel klozların sigortalı açısından bağlayıcı olabilmesi için 6102 sayılı TTK m. 1423 uyarınca sigortacının sözleşme kurulmadan önce sigorta ettireni bu istisnai şartlar hakkında yazılı ve açık biçimde aydınlatmış olması şarttır. Poliçe düzenlenirken sigortalıya sunulmayan, imzalatılmayan veya bilgilendirme formunda yer almayan sürpriz koruma klozlarına dayanılarak hasarın reddedilmesi hukuken korunmamaktadır.
V. Sözleşme Öncesi Beyan Yükümlülüğü İhlali İddiası (TTK m. 1435–1439) ve İlliyet Bağı Şartı
Sigorta şirketlerinin hasar sonrasında sıklıkla kullandığı ikinci savunma aracı, işletmenin poliçe kurulurken riski ağırlaştıran unsurları (örneğin binada yanıcı/parlayıcı hammadde depolandığını, çatı yapısının sandviç panel veya ahşap olduğunu yahut işyerinde kaynak/boya işlemi yapıldığını) gizlediği iddiasıdır.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 1435/1:
"Sigorta ettiren sözleşmenin kurulması sırasında bildiği veya bilmesi gereken tüm önemli hususları sigortacıya bildirmekle yükümlüdür. Sigortacıya bildirilmeyen, eksik veya yanlış bildirilen hususlar, sözleşmenin yapılmamasını veya değişik şartlarda yapılmasını gerektirecek nitelikte ise, önemli kabul edilir. Sigortacı tarafından yazılı veya sözlü olarak sorulan hususlar, aksi ispat edilinceye kadar önemli sayılır."
TTK m. 1439 uyarınca sigortacı beyan yükümlülüğünün ihlal edildiğini öğrendikten sonra sözleşmeden cayabilir veya prim farkı isteyebilir; riziko gerçekleşmişse ihmal derecesine göre tazminattan indirim yapılabilir. Ancak burada kritik koruma hükmü TTK m. 1439/2'dir: Eğer sigorta ettirenin kastı yoksa ve bildirilmeyen veya yanlış bildirilen husus ile gerçekleşen riziko (örneğin yangın veya su baskını) arasında bir bağlantı (illiyet) bulunmuyorsa sigortacı tazminatı ödemekle yükümlüdür! Ayrıca sigorta acentesi veya eksperi poliçe düzenlenmeden önce işyerinde riziko teftişi (risk survey) yapmışsa, görülebilir yapısal özellikleri sonradan "beyan edilmedi" diye ileri sürmek dürüstlük kuralıyla bağdaşmaz.
TTK m. 1440 uyarınca sigortacının beyan yükümlülüğü ihlalini öğrendiği tarihten itibaren cayma veya prim farkı isteme hakkını kullanması 15 günlük hak düşürücü süreye bağlanmıştır. Sigorta şirketi gerçeğe aykırı beyanı öğrenmesine rağmen 15 gün içinde cayma iradesini açıklamaz veya sözleşmeyi devam ettirip prim tahsilatını sürdürürse sonradan hasar anında beyan yükümlülüğü ihlaline dayanarak ödeme yapmaktan kaçınamaz.
VI. TTK m. 1429 Çerçevesinde Ağır Kusur İddiası ve Sigortacının İspat Yükü (TTK m. 1409/2)
İtfaiye raporunda yangının çalışanların dikkatsizliğinden (örneğin izinsiz kaynak kıvılcımı, priz aşırı yüklenmesi veya unutulan ısıtıcı) çıktığının yazması üzerine sigorta şirketleri sıklıkla "sigortalının ağır kusuru" savunmasıyla hasarı reddetmeye çalışmaktadır. Oysa 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 1429 hükmü, sigortalıyı ihmali davranışlara karşı açıkça korumaktadır.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 1409/2 ve m. 1429/1:
"m. 1409/2: Sözleşmede öngörülen rizikolardan herhangi birinin veya bazılarının sigorta teminatı dışında kaldığını ispat yükü sigortacıya aittir.
m. 1429/1: Sigortacı, aksine sözleşme yoksa, sigorta ettirenin, sigortalının, lehtarın ve bunların hukuken fiillerinden sorumlu bulundukları kişilerin ihmallerinden kaynaklanan zararları tazmin ile yükümlüdür. Sigorta ettiren, sigortalı ve tazminat ödenmesini sağlamak amacıyla bunların hukuken fiillerinden sorumlu oldukları kişiler, rizikonun gerçekleşmesine kasten sebep oldukları takdirde, sigortacı tazminat borcundan kurtulur ve aldığı primleri geri vermez."
Görüldüğü üzere, TTK m. 1429 uyarınca sigortacının tazminat ödeme borcundan tamamen kurtulabilmesi için yalnızca kasten rizikoya sebep olunması gerekir (örneğin sigortalının tazminat almak için fabrikayı bilerek yakması). Buna karşılık çalışanların veya yöneticilerin ihmalinden (hatta aksine geçerli bir sözleşme hükmü bulunmadıkça ağır ihmalinden) kaynaklanan yangın ve su baskını zararlarını sigortacı tazmin etmekle yükümlüdür. İtfaiye raporundaki "elektrik kontağı" veya "dikkatsizlik" tespiti sigorta tazminatını ortadan kaldırmaz.
Ayrıca uygulamada Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen yangın soruşturmalarında sigortalı veya şirket çalışanları hakkında kasıtlı kundaklama şüphesi bulunmadığına dair Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar (KYOK) verilmesi ve itfaiye raporunda yangının elektrik kontağından veya bilinmeyen teknik arızadan kaynaklandığının saptanması, TTK m. 1429 kapsamında sigortacının ödeme yükümlülüğünü teyit eden güçlü deliller olarak yargılamada esas alınmaktadır.
VII. TTK m. 1462 Eksik Sigorta, TTK m. 1463 Aşkın Sigorta, Muafiyetler ve Enflasyon Zeyilnamesi
Ticari yangın ve su baskını dosyalarında hasar tamamen reddedilmese dahi, sigortacının tazminatı yarı yarıya veya daha fazla düşürmesine yol açan en tehlikeli uygulama eksik sigorta (underinsurance) kesintisidir. Yüksek enflasyon ve döviz kuru artışları nedeniyle makinelerin veya emteanın piyasa rayiç bedeli hızla yükselirken poliçe üzerindeki sigorta bedelinin yıl içinde güncellenmemesi halinde TTK m. 1462 devreye girer.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 1462/1:
"Sigorta bedeli, sigorta değerinden az olduğu takdirde, sigorta edilmiş menfaatin bir kısmının zarara uğraması hâlinde sigortacı, aksine sözleşme yoksa, sigorta bedelinin sigorta değerine olan oranına göre tazminat öder."
Bu kuralı somut bir örnekle açıklamak gerekirse; depodaki emteanın hasar tarihindeki gerçek değeri (sigorta değeri) 40.000.000 TL olduğu halde poliçede sigorta bedeli 20.000.000 TL olarak bırakılmışsa %50 oranında eksik sigorta oluşur. Yangında 10.000.000 TL'lik kısmi hasar meydana gelse dahi sigortacı 10.000.000 TL yerine, sigorta bedelinin sigorta değerine oranı (20/40 = 0,5) nispetinde yalnızca 5.000.000 TL ödeyecektir (üstelik bunun içinden de poliçe muafiyeti ayrıca düşülür!). Buna karşılık poliçe bedeli gerçek değerin üzerindeyse TTK m. 1463 uyarınca aşkın sigorta oluşur; aşan kısım geçersizdir ve sigortalı ancak hasar tarihindeki gerçek değer kadar tazminat alabilir, fazla primin iadesini isteyebilir.
| Sigorta Uyuşmazlık Konusu | Yasal Dayanak | Hukuki Kural ve Sonuç |
|---|---|---|
| Eksik Sigorta Kesintisi (Proporsiyon) | TTK m. 1462 | Sigorta bedeli < Sigorta değeri ise kısmi hasarda (Bedel / Değer) oranında tazminat ödenir; ilk ateş (first loss) klozu varsa uygulanmaz. |
| Aşkın Sigorta | TTK m. 1463 | Sigorta bedeli gerçek değeri aşarsa aşan kısım geçersizdir; gerçek zarar ödenir, fazla prim iade edilir. |
| Beyan Yükümlülüğü İhlali | TTK m. 1435, 1439 | Kasıt yoksa ve gizlenen husus ile hasar arasında illiyet bağı kurulmuyorsa tazminat tam ödenir. |
| Tazminat Muacceliyeti | TTK m. 1427 | Belgelerin teslimi ve araştırmaların bitiminden, her halde ihbardan itibaren en geç 45 gün sonra muaccel olur; 3 ayda avans ödenir. |
| Teminat Dışı Kalma İspatı | TTK m. 1409/2 | Hasarın veya güvenlik ihlalinin teminat dışında kaldığını ispat yükü tamamen sigorta şirketine aittir. |
Ticari işletmeler açısından eksik sigorta kesintisinden korunmanın diğer bir sözleşmesel yolu da poliçeye "İlk Ateş (First Loss)" veya "Mutabakatlı Değer" klozu eklenmesidir. İlk ateş klozu bulunan teminatlarda hasar bedeli poliçe limitine kadar hiçbir eksik sigorta oranlaması yapılmaksızın ödenir; mutabakatlı değer klozunda ise TTK m. 1464 gereğince taraflar sigorta değerini baştan kesin olarak kararlaştırdıkları için sigortacı sonradan değerin arttığını ileri sürerek kesinti yapamaz.
VIII. Ekspertize İtiraz, Sigorta Tahkim Komisyonu (2026 Sınırları) vs. Asliye Ticaret Mahkemesi (TTK m. 5/A)
Hasar sonrasında sigorta şirketinin atadığı bağımsız sigorta eksperi inceleme yaparak bir hasar ve değer tespit raporu düzenler. Ancak 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu m. 22 uyarınca eksper raporları mahkeme nezdinde kesin delil olmayıp, zarar gören sigortalı kendi serbest ekspertiz raporunu alabilir veya mahkeme/tahkim nezdinde tarafsız bilirkişi heyeti incelemesi talep edebilir.
Tazminat reddi veya eksik ödeme uyuşmazlıklarında sigortalının önünde iki temel başvuru yolu bulunmaktadır:
- Sigorta Tahkim Komisyonu Yolu (5684 SK m. 30): Sigorta şirketi Tahkim sistemine üye ise (Türkiye'deki tüm ruhsatlı elementer sigorta şirketleri üyedir), öncelikle sigortacıya yazılı başvuru yapılıp 15 iş günü (bazı özel hallerde 15 gün) içinde cevap alınamaması veya reddedilmesi halinde Komisyona başvurulur. Tahkim süreci ortalama 4–6 ay içinde sonuçlanır ve zorunlu arabuluculuğa tabi değildir. 22 Ocak 2026 itibarıyla güncellenen parasal sınırlara göre: 35.000 TL altındaki kararlar kesin olup, 35.000 TL ve üzerindeki uyuşmazlıklarda İtiraz Hakem Heyetine gidilebilir; 122.000 TL ve üzeri uyuşmazlıklar üç hakemli heyetle görülür; 383.000 TL üzerindeki itiraz hakem heyeti kararlarına karşı Yargıtay temyiz yolu açıktır.
- Asliye Ticaret Mahkemesi Yolu ve TTK m. 5/A Arabuluculuk: Çok yüksek meblağlı, karmaşık mali defter ve makine mühendisliği keşfi gerektiren fabrika yangını ve kâr kaybı davalarında doğrudan Asliye Ticaret Mahkemesinde dava açılması tercih edilebilir. Bu yolda dava açmadan önce TTK m. 5/A gereğince ticari dava şartı arabuluculuk başvurusunun tamamlanması zorunludur.
Hangi başvuru yolu seçilirse seçilsin, sigorta şirketinin kısmi ödeme teklif ettiği dosyalarda imzalanacak mutabakatname veya ibraname metinlerine mutlak surette "fazlaya ilişkin tüm tazminat, eksik sigorta farkı, kâr kaybı ve faiz haklarımız saklı kalmak kaydıyla" şeklinde açık ihtirazi kayıt düşülmelidir. TTK m. 1420 ve TBK hükümleri çerçevesinde gerçek zarar ile ödenen tutar arasında fahiş fark bulunan ibranamelerin hukuki bağlayıcılığı itiraz yoluyla kaldırılabilmektedir.
IX. Tazminatın Muacceliyeti (TTK m. 1427), Avans Faizi ve Yargıtay İçtihat İlkeleri
Sigorta şirketlerinin hasar dosyasını aylarca sürüncemede bırakarak "incelememiz sürüyor" gerekçesiyle ödeme yapmaması, TTK m. 1427 karşısında hukuka aykırıdır. TTK m. 1427/2 uyarınca mal sigortalarında tazminat, rizikonun gerçekleşmesini müteakip belgelerin verilmesinden ve araştırmaların bitiminden itibaren ve her halde ihbardan kırk beş gün sonra muaccel olur. Üstelik araştırmalar bildirimden başlayarak üç ay içinde tamamlanmamışsa sigortacının tazminata mahsuben avans ödemesi yapması yasal zorunluluktur.
Taraflar ticari işletme olduğundan ve sigorta sözleşmesi TTK m. 3 anlamında ticari iş teşkil ettiğinden, temerrüt tarihinden itibaren 3095 sayılı Kanun m. 2/2 uyarınca yasal faiz değil TCMB ticari avans faizi talep edilir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi ve 4. Hukuk Dairesinin bu alandaki yerleşik içtihat ilkeleri şöyledir:
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (Güvenlik Önlemi İhlali ve İlliyet Bağı):
"Yangın veya su baskını poliçelerinde öngörülen koruma ve tesisat kontrol yükümlülüklerine uyulmaması tek başına sigortacıyı tazminat borcundan kurtarmaz. Sigortacı, söz konusu önlemin alınmamasının hasarın doğmasına veya artmasına doğrudan neden olduğunu (illiyet bağını) somut teknik bilirkişi raporuyla ispat etmedikçe tazminatı ödemekle yükümlüdür."
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (TTK m. 1462 Eksik Sigorta Hesabı):
"Eksik sigorta savunmasında bulunulan hallerde, makine, bina veya emteanın poliçe tarihindeki değil hasarın gerçekleştiği tarihteki gerçek piyasa rayiç değeri (sigorta değeri) ile poliçedeki sigorta bedeli uzman bilirkişi marifetiyle tespit edilmeli; tam ziya halinde oranlama yapılmaksızın poliçe limiti dahilindeki gerçek zarar ödenmeli, kısmi hasarda ise eksik sigorta oranı uygulanmalıdır."
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (Ticari Sigortada Avans Faizi ve Muacceliyet):
"Ticari işletmeye ait fabrika veya işyeri sigorta poliçesinden doğan tazminat alacağı ticari iş niteliğinde olduğundan, talep halinde TTK m. 1427 uyarınca hasar ihbarını izleyen 45 günlük inceleme süresinin bitiminden itibaren ticari işlerde uygulanan avans faizine hükmedilmesi gerekir."
Kâr kaybı teminatına ilişkin uyuşmazlıklarda ise Yargıtay, işletmenin hasar öncesi son üç yıllık mali tablolarını, KDV beyannamelerini, sezonluk üretim dalgalanmalarını ve onaylı müşteri siparişlerini esas alan uzman mali müşavir bilirkişi raporu düzenlenmesini şart koşmaktadır. Eksperin yalnızca tek aylık düşük ciro verisine göre tazminatı daraltması bozma sebebi yapılmaktadır.
X. Pratik Uygulama: Haksız Hasar Reddine Karşı Sigorta Tazminat Dava Dilekçesi Taslağı
Fabrika/depo yangını veya su baskını sonrası haksız hasar reddi yahut fahiş eksik sigorta kesintisine karşı Asliye Ticaret Mahkemesinde açılacak tazminat davası dilekçe taslağı aşağıda yer almaktadır:
DAVA DİLEKÇESİ TASLAĞI — BİLGİLENDİRME VE İNCELEME AMAÇLIDIR
NÖBETÇİ ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ'NE
(HMK m. 107 Uyarınca Belirsiz Alacak / Kısmi Dava Taleplidir)
| DAVACI (SİGORTALI) | : [Şirket Unvanı, MERSİS No, Adresi] |
| VEKİLİ | : Av. [Adı Soyadı, Baro Sicil No, Adresi] |
| DAVALI (SİGORTACI) | : [Sigorta Şirketi Unvanı, MERSİS No, Adresi] |
| DAVA KONUSU | : Davalı nezdinde tanzim edilen [Poliçe No] numaralı Ticari İşyeri Paket ve Kâr Kaybı Sigorta Poliçesi kapsamında ../../2026 tarihinde meydana gelen yangın/su baskını hasarının haksız reddi (veya eksik ödenmesi) nedeniyle, fazlaya ilişkin haklar saklı kalmak kaydıyla şimdilik [Tutar] TL maddi hasar ve [Tutar] TL kâr kaybı tazminatının TTK m. 1427 uyarınca muacceliyet tarihinden itibaren işleyecek ticari avans faizi ile tahsili talebidir. |
AÇIKLAMALAR :
1. Müvekkil şirkete ait [İl/İlçe] Organize Sanayi Bölgesindeki fabrika ve hammadde deposu, davalı sigorta şirketi tarafından ../../2025 – ../../2026 dönemini kapsayan [Poliçe No] numaralı ticari paket poliçe ile bina, makine-teçhizat, emtea ve 12 aylık kâr kaybı teminatı altına alınmıştır (Ek-1: Sigorta Poliçesi ve Prim Ödeme Dekontları).
2. ../../2026 tarihinde tesiste meydana gelen yangın (veya ani su baskını) neticesinde makine parkının bir kısmı kullanılamaz hale gelmiş, stok emtea yanmış/ıslanmış ve tesis 4 ay boyunca üretim yapamamıştır. İtfaiye ve kolluk tutanakları düzenlenerek aynı gün davalıya hasar ihbarı yapılmıştır (Ek-2: İtfaiye Raporu ve Hasar İhbar Kaydı).
3. Davalı sigorta şirketi, hasardan iki ay sonra gönderdiği ret yazısı ile; yangın söndürme sisteminin son periyodik kontrol tarihinin geçtiğini ve beyan yükümlülüğüne uyulmadığını öne sürerek tazminat talebini haksız şekilde reddetmiştir. Oysa TTK m. 1409/2 uyarınca teminat dışı halin ispat yükü sigortacıdadır. İtfaiye raporunda da sabit olduğu üzere hasar tesis dışı elektrik hattı kısa devresinden doğmuş olup iddia edilen kontrol eksikliği ile hasar arasında hiçbir illiyet bağı bulunmamaktadır; TTK m. 1429 gereği kasıt dışı ihmaller de teminat kapsamındadır.
4. TTK m. 5/A uyarınca zorunlu arabuluculuk süreci anlaşmama ile sonuçlanmıştır (Ek-3: Arabuluculuk Son Tutanağı). Davalının TTK m. 1427'deki 45 günlük süre sonunda temerrüde düşmesi sebebiyle avans faizi ile birlikte tazminat talebi zaruri olmuştur.
SONUÇ VE İSTEM :
Yukarıda arz edilen nedenlerle; dava dilekçemizin kabulü ile belirlenecek gerçek maddi hasar (emtea, makine, bina) ve iş durması (kâr kaybı) zararlarının tespiti neticesinde şimdilik [Tutar] TL sigorta tazminatının muacceliyet (ihbar + 45 gün) tarihinden itibaren işleyecek ticari avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini arz ve talep ederiz.
Davacı Vekili
Av. [Adı Soyadı]
İmza
XI. İşletmeler İçin Poliçe Düzenleme ve Hasar Anı Delil Koruma Kontrol Listesi
Ticari işletmelerin sigorta teminatından tam olarak yararlanabilmesi ve olası bir hasarda sigortacının ret savunmalarını çürütebilmesi için izlemesi gereken temel adımlar şunlardır:
- Poliçe Özel Şartlarının ve Klozların İncelenmesi: Poliçe kesilirken palet yüksekliği, elektrik tesisatı termal kontrolü, bekçi veya sprinkler şartları gibi özel klozların fiili duruma uygun olup olmadığı denetlenmeli; uyumsuz klozlar zeyilname ile kaldırılmalıdır.
- Enflasyon ve Stok Bedeli Güncellemesi: Makine, demirbaş ve stok bedelleri kur ve enflasyon artışına paralel şekilde döviz endeksli tutulmalı veya dönem içinde bedel artırım zeyilnamesi yapılmalıdır.
- Hasar Anında Enkazın Bozulmadan Belgelenmesi: İtfaiye raporu, olay yeri polis/jandarma tutanağı ve sigorta eksperi incelemesi tamamlanmadan zarar gören makineler veya emtea atılmamalı; yüksek çözünürlüklü video ve fotoğraflarla kayıt altına alınmalıdır.
- Muhasebe ve Envanter Kayıtlarının Hazırlanması: Kâr kaybı ve emtea zararının ispatı için e-Fatura, e-İrsaliye, stok envanter defteri, bilanço, sabit kıymet amortisman listesi ve iptal olan müşteri sipariş yazışmaları eksiksiz dosyalanmalıdır.
- 45 Günlük Muacceliyet Takibi ve Yazılı Başvuru: Ekspertiz için istenen belgeler sigortacıya yazılı tutanakla veya KEP/taahhütlü yolla teslim edilerek TTK m. 1427 kapsamında 45 günlük inceleme ve 3 aylık avans süresi resmi olarak başlatılmalıdır.
Fabrika veya depo hasarlarında ilk saatlerden itibaren yürütülecek koordinasyon, hukuki sürecin kazanılmasında belirleyici rol oynar. Şirket içi bir kriz masası kurularak itfaiye, kolluk ve eksper tutanaklarının birer örneğinin eşzamanlı olarak alınması ve teknik arıza verilerinin kaybolmaması sağlanmalıdır.
Ekspertiz süreci boyunca sigorta şirketine gönderilen tüm muhasebe defterleri, stok listeleri ve hasar fotoğrafları tarihli bir dizi pusulasına bağlanarak KEP veya iadeli taahhütlü yolla iletilmelidir. Bu belgelerin teslim edildiğinin ispatı, TTK m. 1427'deki 45 günlük muacceliyet süresinin ve avans faizi başlangıcının kesinleşmesi için zorunludur.
XII. Sonuç
Fabrika, depo ve işyeri sigortalarında meydana gelen yangın, su baskını ve iş durması zararlarında sigortacının ileri sürdüğü ret ve kesinti gerekçeleri mutlak olmayıp Türk Ticaret Kanunu'nun sigortalıyı koruyan emredici dengelerine tabidir. Bu çalışmada ortaya konulan temel ilkeler aşağıda özetlenmektedir:
- İspat Yükü Sigortacıya Aittir (TTK m. 1409/2): Rizikonun teminat dışında kaldığını ve kastın varlığını ispat yükü sigortacıdadır; teknik veya güvenlik klozu ihlalleri ancak hasarla doğrudan illiyet bağı kurulduğu ölçüde dikkate alınır.
- İhmal ve Çalışan Kusuru Teminat Kapsamındadır (TTK m. 1429): Sigortalı kasten zarar vermedikçe çalışanların veya yöneticilerin dikkatsizliğinden kaynaklanan yangın ve su baskını hasarları poliçe teminatı içindedir.
- Eksik Sigorta Riski Güncel Değerle Önlenir (TTK m. 1462): Poliçe bedelinin güncel enflasyon ve kur artışlarına uyarlanmaması halinde kısmi hasarlarda orantılı tazminat kesintisi uygulanır; kâr kaybı poliçeleri ise iş durma süresindeki net kâr ve sabit giderleri güvenceye alır.
- Tahkim veya Ticaret Mahkemesinde Avans Faizi İstenebilir: TTK m. 1427 uyarınca ihbardan en geç 45 gün sonra muaccel hale gelen tazminat için 2026 güncel sınırları dahilinde Sigorta Tahkim Komisyonunda veya arabuluculuk sonrası Asliye Ticaret Mahkemesinde ticari avans faizli dava açılabilir.
Sonuç itibarıyla, yüksek değerli ticari tesis sigortalarında poliçe düzenleme anındaki değerleme ve enflasyon koruma zeyilnameleri kadar hasar sonrası illiyet bağı ve ispat kurallarının işletilmesi de hayati önem taşır. Haksız hasar reddi veya fahiş eksik sigorta kesintisiyle karşılaşan işletmelerin, teknik ekspertiz verilerini ve yasal başvuru sürelerini gözeterek Sigorta Tahkim Komisyonu veya Asliye Ticaret Mahkemesi nezdinde haklarını aramaları gerekir.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Somut hukuki sorunlarda uzman bir avukata danışılması tavsiye edilir. Makalede yer alan bilgiler, yayın tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuata dayanmakta olup, mevzuat değişiklikleri nedeniyle güncelliğini yitirebilir.
Kaynaklar ve Referanslar
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (m. 5/A Arabuluculuk, m. 1409, m. 1427, m. 1429, m. 1435, m. 1462, m. 1463)
- 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu (m. 22 Sigorta Eksperliği, m. 30 Sigorta Tahkim Komisyonu)
- 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun (m. 2/2 Ticari İşlerde Avans Faizi)
- Sigorta Tahkim Komisyonu Parasal Sınırlar Duyurusu (22 Ocak 2026 Güncel Limitler)
- Yargıtay Emsal Karar Arama Sistemi (11. Hukuk Dairesi ve 4. Hukuk Dairesi İçtihatları)
Bu makale 2026-11-13 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
İlgili Makaleler
-
Maddi Hasarlı Trafik Kazası İşlemleri
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu kapsamında maddi hasarlı trafik kazası işlemleri, kaza tespit tutanağı düzenleme... -
Trafik Kazası Sonrası Yapılması Gerekenler
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu kapsamında trafik kazası sonrası ne yapılmalı... -
Deprem Sigortası (DASK): Haklar ve Tazminat
6305 sayılı Afet Sigortaları Kanunu kapsamında Zorunlu Deprem Sigortası (DASK) teminat hakları, sigorta bedeli tespiti,... -
İkinci El Araç Satışında Gizli Ayıp (Kilometre Düşürme, Ağır Hasar) ve Ekspertiz Sorumluluğu
6098 sayılı TBK m.219-231 ve 6502 sayılı TKHK kapsamında ikinci el araç satışında kilometre düşürme, şasi-airbag işlemi... -
Dolandırıcılık Suçu: Unsurları ve Cezası
5237 sayılı TCK m. 157 ve 158 kapsamında dolandırıcılık suçu, maddi ve manevi unsurları, hileli davranış kriterleri ile...
Uygulamada Kritik Sorular ve Yanıtları
Hayır, tek başına yeterli değildir. 6102 sayılı TTK m. 1409/2 uyarınca rizikonun teminat dışı kaldığını ispat yükü sigortacıdadır. Yargıtay içtihatlarına göre sigorta şirketinin bakım veya güvenlik önlemi ihlali sebebiyle hasarı reddedebilmesi için söz konusu eksiklik ile yangının çıkması veya büyümesi arasında doğrudan illiyet bağı (nedensellik ilişkisi) bulunmalıdır.
TTK m. 1462 uyarınca poliçede yazılı sigorta bedeli, hasar anındaki gerçek piyasa sigorta değerinden düşükse eksik sigorta söz konusu olur. Kısmi hasarlarda sigortacı, hasar tutarının tamamını değil; sigorta bedelinin gerçek değere oranı nispetinde tazminat öder. Örneğin gerçek değeri 20 milyon TL olan emtea 10 milyon TL bedelle sigortalanmışsa, 4 milyon TL'lik kısmi hasarda %50 oranlamasıyla 2 milyon TL (muafiyet öncesi) ödenir.
Kâr kaybı (Business Interruption) teminatı, poliçedeki yangın veya makine kırılması gibi fiziki bir hasar nedeniyle üretimin veya ticari faaliyetin durduğu azami tazminat süresi boyunca işletmenin mahrum kaldığı net faaliyet kârını ile devam eden personel ücretleri, kira, sigorta ve amortisman gibi sabit giderleri karşılar. Bekleme süresi (zaman muafiyeti) kapsamındaki ilk günler poliçe şartlarına göre tazminat dışında tutulur.
Hayır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 1429/1 uyarınca sigortacı, aksine sözleşme yoksa sigortalının ve fiillerinden sorumlu bulunduğu kişilerin (çalışanlarının) ihmallerinden kaynaklanan zararları tazmin etmekle yükümlüdür. Sigorta şirketi ancak sigortalının veya sorumlularının tazminat almak amacıyla rizikoyu kasten gerçekleştirdiğini ispatladığı takdirde ödeme borcundan kurtulabilir.
Evet. Sigorta şirketince atanan eksperin düzenlediği rapor mahkeme veya tahkim açısından bağlayıcı kesin delil değildir. Sigortalı kendi atayacağı bağımsız sigorta eksperinden karşı rapor alabileceği gibi, açılacak Sigorta Tahkim veya Asliye Ticaret Mahkemesi davasında mali müşavir, makine mühendisi ve sigorta hukukçusundan oluşan tarafsız bilirkişi heyeti incelemesi talep edebilir.
Sigorta Tahkim Komisyonu ortalama 4–6 ay içinde karar vermesi ve zorunlu arabuluculuk gerektirmemesi nedeniyle hız avantajı sunar; 22 Ocak 2026 itibarıyla 122.000 TL ve üzeri uyuşmazlıklar üç hakemli heyetle görülür ve 383.000 TL üzeri kararlar temyiz edilebilir. Çok yüksek tutarlı, yerinde teknik keşif ve kapsamlı ticari defter incelemesi gerektiren fabrika yangınlarında ise arabuluculuk (TTK m. 5/A) sonrası Asliye Ticaret Mahkemesi yolu tercih edilebilmektedir.
TTK m. 1427/2 uyarınca sigorta tazminatı gerekli belgelerin verilmesinden ve incelemelerin tamamlanmasından sonra, her halde hasar ihbarından itibaren en geç 45 gün içinde muaccel olur; inceleme 3 ayı aşarsa avans ödenmelidir. Ticari işyeri poliçelerinden doğan uyuşmazlıklarda ticari iş niteliği gereği 3095 sayılı Kanun m. 2/2 uyarınca yüksek oranlı TCMB ticari avans faizi talep edilebilir.
Hayır. Su baskını yüksekliği palet yüksekliğini (örneğin 15–20 cm) aşmışsa, mallar palet üzerinde istiflenmiş olsaydı dahi su altında kalacak olan üst kısımlar bakımından sigortacının sorumluluğu aynen devam eder. Yargıtay uygulamasına göre yalnızca palet seviyesinde kalıp zarar görmeyecek alt kısım yönünden kusur veya kloz kesintisi değerlendirilebilir.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her somut olay kendine özgü koşullar içerdiğinden, bireysel hukuki değerlendirme için mutlaka bir avukata başvurulması tavsiye edilir.







