Ozet (TL;DR)
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 698 kapsamında paylı veya elbirliği mülkiyetine konu mallarda paydaşlığın sonlandırılmasını sağlayan ortaklığın giderilmesi davası izale-i şüyu süreci, aynen taksim ile satış yöntemleri, görevli mahkeme, husumet, muhdesatın aidiyeti ve ihale usulü — detaylı inceleme.
Bu makale son olarak 9 Mart 2026 tarihinde guncellenmistir. Icerik bilgilendirme amaclidir ve hukuki gorus yerine gecmez.
I. Giriş
Hukuk sistemimizde mülkiyet hakkı, kural olarak tek bir kişiye ait olabileceği gibi birden fazla kişinin aynı eşya üzerinde birlikte malik olması şeklinde de karşımıza çıkmaktadır. Birden fazla kişinin aynı eşya üzerinde mülkiyet hakkına sahip olması durumu, birlikte mülkiyet olarak adlandırılmakta olup, bu durum uygulamada genellikle Miras Hukuku kaynaklı intikaller, ortak satın almalar veya hukuki işlemler neticesinde doğmaktadır. Birlikte mülkiyetin doğası gereği, paydaşlar arasında taşınmazın idaresi, kullanımı veya tasarrufu konularında sıklıkla uyuşmazlıklar ortaya çıkabilmektedir. Bu uyuşmazlıkların kalıcı olarak çözüme kavuşturulması ve her bir paydaşın kendi bağımsız mülkiyet alanına kavuşabilmesi amacıyla 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nda ortaklığın giderilmesi davası kurumu düzenlenmiştir.
Ortaklığın giderilmesi, eski adıyla izale-i şüyu davası, paylı mülkiyet veya elbirliği mülkiyeti hükümlerine tabi olan taşınır veya taşınmaz mallardaki ortaklığın, paydaşların tamamının katılımıyla sona erdirilmesini sağlayan bir dava türüdür. Bu davanın temel amacı, birlikte mülkiyet durumunun yarattığı yönetsel ve kullanımsal zorlukları bertaraf etmek ve malın ekonomik değerinden her bir paydaşın kendi payı oranında müstakilen yararlanmasını sağlamaktır. Türk hukukunda mülkiyet hakkı anayasal bir güvenceye sahip olmakla birlikte, kural olarak hiç kimse istemediği bir ortaklık ilişkisini sürdürmeye kanunen zorlanamaz.
Bu makalede, ortaklığın giderilmesi (izale-i şüyu) davasının hukuki niteliği, dava şartları, tarafları, görevli ve yetkili mahkeme ile ortaklığın hangi yöntemlerle (aynen taksim veya satış) giderileceği hususları, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve ilgili yüksek yargı içtihatları ışığında kapsamlı bir şekilde incelenmektedir. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Tapu İptal ve Tescil Davası Rehberi başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
II. Paylı Mülkiyet ve Elbirliği Mülkiyeti Kavramları
Ortaklığın giderilmesi davasının temelini oluşturan birlikte mülkiyet halleri, Türk Medeni Kanunu sistematiğinde paylı mülkiyet ve elbirliği mülkiyeti olmak üzere iki farklı şekilde düzenlenmiştir. Bir mal üzerindeki ortaklığın hangi kurallara göre giderileceği, mevcut mülkiyetin türüne göre adli yargıda birtakım usul farklılıkları yaratabilmektedir. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Kiracı Tahliye Davası: Şartlar ve Süreç başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
Paylı Mülkiyet: TMK m. 688 uyarınca, birden çok kimsenin, maddi olarak bölünmüş olmayan bir şeyin bütününe belli paylarla malik olması durumudur. Paylı mülkiyette her bir paydaşın payı hukuken belirli olup (örneğin 1/3, 1/4 gibi), paydaşlar kendi payları üzerinde kural olarak diğer paydaşların onayı olmaksızın tasarrufta bulunabilir, paylarını devredebilir veya rehnedebilirler. Paylı mülkiyette ortaklığın giderilmesi herhangi bir paydaş tarafından doğrudan talep edilebilir. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Kamulaştırma ve Bedel Artırım Davası başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
Elbirliği Mülkiyeti: TMK m. 701 uyarınca, kanun veya kanunda öngörülen sözleşmeler uyarınca oluşan topluluk dolayısıyla mallara birlikte malik olanların mülkiyeti elbirliği mülkiyetidir. En yaygın örneği miras ortaklığıdır. Elbirliği mülkiyetinde ortakların belirlenmiş payları yoktur; her birinin hakkı ortaklığa giren malların bütününe yaygındır. Bu nedenle elbirliği mülkiyetinde ortaklar, kural olarak malın bütünü üzerinde ancak oybirliği ile tasarrufta bulunabilirler. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Tahliye Davası: Kiracının Tahliyesi Nasıl Yapılır başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
Uygulamada, Gayrimenkul Hukuku pratiğinde sıklıkla karşılaşıldığı üzere, miras yoluyla intikal eden taşınmazlarda öncelikle elbirliği mülkiyeti söz konusudur. Elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi ayrı bir usulle talep edilebileceği gibi, doğrudan ortaklığın giderilmesi davası açılarak da mal üzerindeki hukuki bağ tamamen sonlandırılabilir.
III. Ortaklığın Giderilmesi Davasının Hukuki Niteliği
Ortaklığın giderilmesi davası, niteliği itibarıyla kendine özgü birtakım özellikler barındıran, yenilik doğuran (inşai) ve çift taraflı (aktia) bir dava türüdür. Bu davanın hukuki niteliğinin doğru tespiti, usul hukuku kurallarının yargılamada uygulanması bakımından büyük önem taşımaktadır.
Öncelikle, izale-i şüyu davası yenilik doğuran (inşai) bir davadır. Mahkemece verilecek kararın kesinleşmesiyle birlikte mevcut hukuki durum (birlikte mülkiyet) sona ermekte ve yeni bir hukuki durum (müstakil mülkiyet veya ihale alıcısının mülkiyeti) doğmaktadır. Karar, geçmişe etkili değil, kesinleşme tarihinden itibaren ileriye etkili sonuçlar doğurur.
İkinci ve en önemli özelliği ise bu davanın çift taraflı (aktia) nitelikte olmasıdır. Ortaklığın giderilmesi davasında kural olarak davacı ve davalı sıfatları klasik eda veya tespit davalarındaki gibi kesin çizgilerle birbirinden ayrılmaz. Davayı açan paydaş davacı konumunda görünse de, davanın sonucunda verilecek karardan tüm paydaşlar aynı oranda etkilenir ve yararlanır. Bu nedenle, davalı konumunda olan bir paydaşın da davacının talepleri doğrultusunda hakları korunur.
Yargıtay 14. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatlarında: "Ortaklığın giderilmesi davaları, paylı mülkiyet veya elbirliği mülkiyetine konu taşınır veya taşınmaz mallarda ortaklar arasındaki hukuki ilişkiyi sona erdiren, birlikte mülkiyetten ferdi mülkiyete geçişi sağlayan, iki taraflı, taraflar için benzer sonuçlar doğuran davalardır." şeklinde davanın hukuki niteliği vurgulanmaktadır.
IV. Davanın Tarafları ve Husumet (Zorunlu Dava Arkadaşlığı)
Ortaklığın giderilmesi davası, ancak malik (paydaş veya ortak) sıfatını taşıyan kişiler tarafından açılabilir ve dava, mahiyetine binaen diğer tüm maliklere yöneltilmek zorundadır. Bu durum usul hukukunda zorunlu dava arkadaşlığı olarak adlandırılır.
Zorunlu dava arkadaşlığı kuralı gereğince, davada taraf teşkili tam olarak sağlanmadan işin esasına girilerek hüküm kurulması mümkün değildir. Mahkemenin, tapu kayıtlarını celbederek maliklerin tamamının davada taraf olarak yer alıp almadığını resen (kendiliğinden) kontrol etmesi gerekir. Eğer tapu kaydındaki paydaşlardan biri vefat etmişse, ölen paydaşın mirasçılık belgesi (veraset ilamı) alınarak tüm yasal mirasçılarının davaya usulüne uygun dahil edilmesi yasal bir zorunluluktur.
Taşınmaz üzerinde intifa hakkı, sükna hakkı gibi sınırlı ayni haklar bulunması durumunda, kural olarak bu hak sahiplerinin ortaklığın giderilmesi davasında aktif veya pasif taraf sıfatı bulunmamaktadır. Ancak satış suretiyle ortaklığın giderilmesine karar verilmesi halinde, bu haklar kural olarak devam edeceğinden, ihale süreci ve kıymet takdiri hak sahiplerini yakından ilgilendirir. İpotek veya haciz alacaklılarının da davada taraf sıfatı bulunmamakla birlikte, satış bedelinden haklarını alabilmeleri için icra/satış aşamasında bilgilendirilmeleri esastır.
V. Görevli ve Kesin Yetkili Mahkeme
Ortaklığın giderilmesi davalarında hangi mahkemenin görevli ve yetkili olduğu, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) hükümleri ile açıkça düzenlenmiş olup bu hususlar kamu düzenindendir.
Görevli Mahkeme: HMK m. 4/1-b hükmü uyarınca, taşınır ve taşınmaz mal veya hakkın paylaştırmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin davalarda, malın veya hakkın değerine bakılmaksızın Sulh Hukuk Mahkemesi görevlidir. Dolayısıyla dava konusu taşınmazın değeri çok yüksek meblağlara ulaşsa dahi Asliye Hukuk Mahkemesi'nde dava açılamaz, asliye mahkemeleri bu davalarda görevsizdir.
Yetkili Mahkeme: Ortaklığın giderilmesi davası taşınmazın aynına (mülkiyetine) ilişkin ayni bir dava olduğundan, yetkili mahkeme taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir. HMK m. 12/1 hükmü gereğince, taşınmaz üzerindeki ayni hakka ilişkin davalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir. Eğer dava birden fazla taşınmazı konu alıyor ve bu taşınmazlar farklı yargı çevrelerinde (örneğin biri İstanbul sınırlarında diğeri Ankara sınırlarında) bulunuyorsa, HMK m. 12/3 uyarınca taşınmazlardan herhangi birinin bulunduğu yer mahkemesinde tüm taşınmazlar yönünden dava açılması usulen mümkündür.
VI. Ortaklığın Giderilmesi Yöntemleri ve Kanuni Öncelik
Türk hukukunda ortaklığın giderilmesi temelde iki farklı yöntemle gerçekleştirilebilir. Bunlar; aynen taksim (bölüşme) ve satış (bedelin paylaşılması) yöntemleridir. Kanun koyucu, bu iki yöntem arasında belirli bir hiyerarşi ve öncelik ilişkisi tesis etmiştir.
Türk Medeni Kanunu m. 699: "Paylaşma, malın aynen bölüşülmesi veya pazarlık ya da artırmayla satılarak bedelinin bölüşülmesi biçiminde gerçekleştirilir. Paylaşma biçiminde uyuşma sağlanamazsa, paydaşlardan birinin istemi üzerine hâkim, malın aynen bölünerek paylaştırılmasına, bölünen parçaların değerlerinin birbirine denk düşmemesi hâlinde eksik değerdeki parçaya para eklenerek denkleştirme sağlanmasına karar verir. Bölme istemi durum ve koşullara uygun görülmezse ve özellikle paylı malın önemli bir değer kaybına uğramadan bölünmesine olanak yoksa, açık artırmayla satışa hükmolunur..."
Bu hükümden açıkça anlaşıldığı üzere, ortaklığın giderilmesinde asıl kural ve öncelikli yöntem malın aynen taksim edilerek paylaştırılmasıdır. Satış suretiyle ortaklığın giderilmesi ise ancak aynen taksimin fiilen veya hukuken mümkün olmaması halinde başvurulabilecek istisnai ve ikincil bir yöntemdir. Ancak uygulamada Medeni Hukuk prensipleri, taşınmazın fiziksel yapısı ve idari mevzuat gereklilikleri nedeniyle aynen taksim şartlarının sağlanması oldukça güç olduğundan, açılan davaların büyük çoğunluğu satış suretiyle sonuçlanmaktadır.
VII. Aynen Taksim Şartları ve Uygulama Prosedürü
Bir taşınmazın aynen taksim edilebilmesi için belirli yasal, idari, fiili ve teknik şartların bir arada bulunması zorunludur. Mahkeme, taraflardan birinin dahi aynen taksim talebi bulunması halinde bu şartların oluşup oluşmadığını uzman bilirkişiler (inşaat mühendisi, harita mühendisi, ziraat mühendisi vb.) heyeti vasıtasıyla araştırmakla yükümlüdür.
Aynen taksimin gerçekleştirilebilmesi için gözetilen başlıca şartlar şunlardır:
- Yüzölçümü ve Nitelik Yeterliliği: Taşınmazın yüzölçümü, niteliği, pay ve paydaş sayısı göz önüne alındığında, her bir paydaşa veya birleşen paydaş gruplarına müstakil (bağımsız) bir parça düşebilecek fiziksel imkan olmalıdır.
- Önemli Değer Kaybı Olmaması: Taşınmazın fiziki olarak bölünmesi sonucunda malın bütününe kıyasla oluşacak parçalarında ciddi bir ekonomik değer kaybı yaşanmamalıdır.
- İmar Mevzuatına Uygunluk: Taşınmaz belediye ve mücavir alan sınırları içerisinde ise imar planlarına ve İmar Kanunu m. 15 ve 16 hükümlerine uygun olarak ifraz (bölünme) işleminin yapılabilmesi gerekir. Bu durumun tespiti için mahkemece ilgili Belediye veya İl Özel İdaresine müzekkere yazılarak İdare Hukuku kuralları çerçevesinde idari yönden onay alınıp alınamayacağı sorulur. İmar mevzuatının izin vermediği bir bölünme mahkeme kararıyla yapılamaz.
- Tarım Arazilerinde Asgari Büyüklük: Taşınmaz niteliği itibarıyla tarım arazisi vasfındaysa, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu hükümleri devreye girer. Bu kanun uyarınca mutlak tarım arazileri, dikili tarım arazileri ve örtü altı tarım arazileri için ayrı ayrı belirlenmiş asgari tarımsal büyüklüklerin altına inilecek şekilde bölünme (ifraz) işlemi yapılamaz. Mahkemece İl Tarım ve Orman Müdürlüğünden uygunluk görüşü alınması kanuni zorunluluktur.
Eğer aynen taksim projesi sonucunda oluşan parçalar arasında değer farkı bulunuyorsa, hakim TMK m. 699/2 uyarınca eksik değerdeki parçaya para (ivaz) eklenmesine karar vererek paydaşlar arasında denkleştirmeyi sağlamalıdır. Denkleştirme bedelinin fahiş olmaması ve makul bir seviyede bulunması şarttır; aksi takdirde yine aynen taksim yoluna gidilemez.
VIII. Satış Suretiyle Giderilme Usulü ve İhale Süreci
Aynen taksimin yasal olarak veya fiilen mümkün olmaması ya da tarafların tamamının satış hususunda mutabık kalması halinde, mahkemece taşınmazın satış suretiyle ortaklığının giderilmesine hükmedilir. Satış kararı kesinleştikten sonra işlem, Hukuk Mahkemeleri Yazı İşleri Yönetmeliği ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK) hükümleri çerçevesinde ilgili Sulh Hukuk Mahkemesi Satış Memurluğu veya tevzi edilen İcra Müdürlüğü aracılığıyla gerçekleştirilir.
Satış süreci temelde bir cebri icra ihalesi niteliği taşımaktadır. Mahkemece atanan satış memuru, taşınmazın güncel serbest piyasa rayiç değerine göre kıymet takdirini yaptırır. Tarafların bu kıymet takdiri raporuna itiraz ederek yeniden değer tespiti talep etme hakkı bulunmaktadır. Kıymet takdirinin kesinleşmesinin ardından satış ilanı hazırlanır, paydaşlara ve ilgili yerlere tebliğ edilir ve ilan süreci tamamlandıktan sonra UYAP e-Satış portalı üzerinden elektronik ortamda açık artırma usulü ile ihale başlatılır.
a) Satışın Paydaşlar Arasında Yapılması İstemi
Kural olarak satış, halka açık şekilde yani dışarıdan üçüncü kişilerin de serbestçe teminat yatırarak katılabileceği bir açık artırma yöntemiyle yapılır. Ancak TMK m. 699/3 uyarınca, tüm paydaşların oybirliği ile rıza göstermesi halinde mahkemeden satışın yalnızca paydaşlar arasında kapalı bir artırma ile yapılması istenebilir. Paydaşlardan sadece birinin dahi bu usule itiraz etmesi durumunda genel hükümlere göre halka açık satış yapılması mecburidir.
İhale sürecinde taşınmazın kesinleşen muhammen bedelinin yüzde ellisi ve o güne kadar yapılan masrafların toplamı üzerinden artırma başlar ve en yüksek teklifi veren alıcıya ihale edilir. İhalenin feshi davası açılmadığı takdirde süreç kesinleşir, satış bedelinden öncelikle satış masrafları ve ilgili rüsum ve vergiler düşülür; kalan miktar mahkemenin kararında belirlediği pay oranlarına göre paydaşlara dağıtılır.
IX. Ortaklığın Giderilmesi Davasında Muhdesatın Aidiyeti Sorunu
Uygulamada ortaklığın giderilmesi davalarında sıklıkla karşılaşılan ve yargılamayı uzatan en önemli uyuşmazlıklardan biri muhdesat sorunudur. Üzerinde ortak mülkiyet bulunan bir arazinin üzerine paydaşlardan sadece biri tarafından kendi imkanlarıyla bir bina inşa edilmiş, ağaçlar dikilmiş veya köklü iyileştirmeler yapılmış olabilir. Hukuktaki "üst toprağa tabidir" kuralı gereğince arazinin üzerindeki yapılar ve ağaçlar (muhdesat) aksi sabit oluncaya dek arazi maliklerine ait kabul edilir.
Ancak bu durum muhdesatı bizzat meydana getiren paydaş açısından hakkaniyete aykırı sonuçlar doğurabileceğinden, muhdesatı oluşturan paydaş, ortaklığın giderilmesi davasında bu yapı veya ağaçların yalnızca kendisine ait olduğunun tespitini talep edebilir. İzale-i şüyu davasına bakan Sulh Hukuk Mahkemesi mülkiyetin aidiyetine ilişkin bu tarz karmaşık uyuşmazlıkları çözmekle görevli olmadığından, muhdesat iddiası diğer paydaşlarca kabul edilmeyen taraf için, Asliye Hukuk Mahkemesinde muhdesatın aidiyetinin tespiti davası açması yönünde kesin süre verir ve bu dava ortaklığın giderilmesi dosyası için bir bekletici mesele yapılır.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararlarında da istikrarla benimsendiği üzere: Ortaklığın giderilmesi davalarında muhdesatın kime ait olduğu hususunda paydaşlar arasında uyuşmazlık çıkması halinde, bu iddiada bulunan paydaşa ayrı bir tespit davası açması için mehil verilmeli, dava açıldığı takdirde sonucunda verilecek kesinleşmiş karar usul ekonomisi ve hakkaniyet gereği beklenmelidir.
Eğer muhdesatın ilgili paydaşa ait olduğu tespit davası neticesinde mahkeme kararıyla kesinleşirse, satış memurluğu aşamasında taşınmazın zemin değeri ile muhdesat değeri oransal olarak ayrı ayrı hesaplanır. Satış bedelinin dağıtılmasında bu oranlar dikkate alınarak, sadece zemine tekabül eden bedel tüm paydaşlara, muhdesata isabet eden bedel ise yalnızca o muhdesatı meydana getiren hak sahibine ödenmek suretiyle adaletli bir paylaştırma yapılır.
X. Davanın Açılamayacağı Durumlar ve Paylaşma Yasağı
Her paydaşın hukuken ortaklığın giderilmesini talep etme hakkı bulunmakla birlikte, bu hak mutlak ve sınırsız değildir. TMK hükümleri uyarınca belirli hukuki veya fiili durumlarda ortaklığın giderilmesi istenemez veya bu hakkın kullanımı belirli bir süreyle sınırlandırılmış olabilir.
1. İdame-i Şüyu (Ortaklığı Sürdürme) Sözleşmesi: Paydaşlar, kendi aralarında yapacakları bir hukuki işlemle malı paylaşmama yükümlülüğü altına girebilirler. Ancak kanun koyucu bu özgürlüğe de bir sınır getirmiş olup, TMK m. 698/2 uyarınca paylaşmayı isteme hakkı, en fazla 10 yıllık bir süre için sözleşmeyle askıya alınabilir. Taşınmazlar bakımından bu idame-i şüyu sözleşmesinin resmi şekilde yapılması ve iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilmesi için tapu kütüğüne şerh verilmesi gereklidir.
2. Sürekli Bir Amaca Özgülenme: Ortak mülkiyete konu mal, paydaşlar arasındaki hukuki veya fiili ilişki gereği sürekli bir amaca özgülenmişse (örneğin iki komşu bina arasındaki ortak avlu, ortak istinat duvarı, apartmanların ortak tesisat alanları gibi) bu durumda kural olarak ortaklığın giderilmesi talep edilemez. Zira malın tahsis amacı, mülkiyetin bağımsızlaşmasına mani teşkil etmektedir.
3. Uygun Olmayan Zaman Kuralı: TMK m. 698/3 hükmü uyarınca, "Paylaşma uygun olmayan zamanda istenemez." Ekonomik krizler, piyasalardaki olağandışı ani dalgalanmalar veya malın satılması halinde paydaşların fahiş derecede zarara uğrayacağının objektif olarak anlaşıldığı çok istisnai dönemler, dürüstlük kuralı (TMK m. 2) çerçevesinde uygun olmayan zaman olarak değerlendirilebilir. Ancak Yargıtay uygulamalarında bu istisna son derece dar yorumlanmakta olup, salt genel nitelikli piyasa durgunluğu uygun olmayan zaman kapsamında sayılmamaktadır.
XI. Yargılama Giderleri, Harçlar ve Vekalet Ücreti
Ortaklığın giderilmesi davalarının çift taraflı (aktia) niteliği, yargılama giderleri, harçlar ve avukatlık ücretinin tahsili hususunda usul hukukunda özel bir durum yaratmaktadır. Bu davalarda masraflar sadece davayı açan davacının üzerinde bırakılmaz; külfet ile nimet dengesi gözetilir.
Harçlar: Dava açılırken davacıdan maktu (sabit) başvuru harcı ve peşin harç alınır. Ancak dava sonucunda mahkemece satışa karar verilmesi durumunda, ihale aşamasında elde edilecek satış bedeli üzerinden binde 11,38 oranında nispi karar ve ilam harcı tahsil edilir. Bu harç tutarı, satış bedeli içerisinden mahsup edilir ve paydaşların hisselerine oranlanarak yansıtılmış olur. Aynen taksim kararı verilmesi halinde ise taşınmazın değeri üzerinden binde 4,55 oranında nispi harç alınması gerekmektedir.
Vekalet Ücreti ve Masraflar: Ortaklığın giderilmesi davalarında, kural olarak taraflar lehine maktu vekalet ücretine hükmedilir. Davada avukatla temsil edilen her bir taraf için Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi (AAÜT) uyarınca belirlenen maktu vekalet ücreti tahakkuk ettirilir. Keza keşif, bilirkişi, tebligat gibi yargılama giderleri de hesaplanır. Mahkeme, hükmedilen vekalet ücreti ve yargılama giderlerinin, davayı kazanan veya kaybeden ayrımı yapmaksızın, tapu kaydındaki tüm paydaşlardan payları oranında tahsil edilmesine karar verir. Bu yönüyle, finansal yük tamamen paylaştırmadan yararlananların üzerine adil bir şekilde dağıtılır.
XII. Sonuç
Türk hukuk sisteminde birlikte mülkiyet uyuşmazlıklarının nihai ve kesin çözüm yolu olan ortaklığın giderilmesi (izale-i şüyu) davası, ortaklığın doğurduğu yönetsel ve hukuki tıkanıklıkları aşmak için kurgulanmış detaylı bir tasfiye mekanizmasıdır. Sürecin temel hatları şu şekilde özetlenebilir:
- Ortaklığın giderilmesi davası, paylı veya elbirliği mülkiyeti altındaki malların hukuki statüsünün ferdi mülkiyete dönüştürülmesi amacıyla her bir paydaş tarafından açılabilir.
- Görevli mahkeme malın ekonomik değerine bakılmaksızın daima Sulh Hukuk Mahkemesi olup, taşınmazlara ilişkin taleplerde kesin yetkili mahkeme taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir.
- Dava süreci zorunlu dava arkadaşlığı kurallarına tabi olduğundan, tapuda kayıtlı tüm yaşayan maliklerin veya ölmüşlerse tüm hukuki mirasçılarının taraf teşkilinin sağlanması davanın en kritik usuli geçerlilik şartıdır.
- Kanun koyucu öncelikli tasfiye yöntemi olarak malın aynen taksimini benimsemişse de, fiziki kısıtlar ve idari (imar, tarım mevzuatı) engeller sebebiyle davalar çoğunlukla satış suretiyle tasfiye kararıyla sonuçlanmaktadır.
- Satış usulü, aksi tüm paydaşlarca mahkeme huzurunda oybirliğiyle kararlaştırılmadıkça, İcra ve İflas Kanunu usullerine uygun olarak elektronik portal üzerinden halka açık artırma yoluyla gerçekleştirilir.
Sürecin taraf teşkili, yurt dışı tebligatları, bekletici mesele niteliğindeki muhdesat iddiaları, kıymet takdirine itiraz süreçleri ve ihale feshi gibi riskler barındıran teknik ve uzun soluklu bir yapıya sahip olması, hukuki prosedürlerin son derece titizlikle takip edilmesini zorunlu kılmaktadır. Olası hak kayıplarının önüne geçilmesi, bekletici meselelerin doğru usullerle idaresi ve satış aşamasında maddi menfaatlerin tam anlamıyla güvence altına alınabilmesi için sürecin başından sonuna dek alanında yetkin bir hukukçu ile yönetilmesi önemli bir gerekliliktir.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Somut hukuki sorunlarınızda Işıkoğlu Hukuk Bürosu olarak yanınızdayız. Makalede yer alan bilgiler, yayın tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuata dayanmakta olup, mevzuat değişiklikleri nedeniyle güncelliğini yitirebilir.
İlgili Makaleler
-
Tapu İptal ve Tescil Davası Rehberi
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.1025 uyarınca açılan tapu iptal ve tescil davası şartları, muris muvazaası,... -
Kiracı Tahliye Davası: Şartlar ve Süreç
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu kapsamında kiracı tahliye davası şartları, ihtiyaç nedeniyle tahliye, 10 yıllık uzama... -
Kira Tespit Davası: Şartları ve Hesaplama
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.344 ve m.345 kapsamında kira tespit davası süreci, şartları ve hesaplama yöntemleri.... -
Kira Tespit Davası ve Kira Belirleme 2026
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.344 ve m.345 kapsamında kira tespit davası ve kira belirleme şartları, 5 yıllık... -
Ecrimisil Davası: Haksız İşgal Tazminatı
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 995 kapsamında ecrimisil davası şartları, kötüniyetli zilyetlik, haksız işgal...
Kaynaklar ve Referanslar
- T.C. Anayasasi
- 6098 sayili Turk Borclar Kanunu
- 4721 sayili Turk Medeni Kanunu
- 2942 sayili Kamulastirma Kanunu
- 3194 sayili Imar Kanunu
- 6100 sayili Hukuk Muhakemeleri Kanunu
- 6098 sayili Turk Borclar Kanunu (Kira Hukumleri)
- 4721 sayili Turk Medeni Kanunu (Miras Hukuku)
Bu makale 2026-03-09 tarihinde guncellenmistir. Icerik bilgilendirme amaclidir ve hukuki danismanlik yerine gecmez.
Uygulamada Kritik Sorular ve Yanıtları
Ortaklığın giderilmesi davasının süresi, taraf sayısına, tebligat süreçlerine ve taşınmazın niteliğine göre değişiklik göstermektedir. Tarafların tamamına usulüne uygun tebligat yapılması ve taraf teşkilinin sağlanması davanın en uzun aşamalarından biridir. Ortalama olarak ilk derece mahkemesi aşaması 1 ila 2 yıl arasında sürebilmekte olup, istinaf kanun yolu süreci ve karar kesinleştikten sonraki ihale aşamaları bu süreye dahil değildir.
Satış kararı kesinleştikten sonra satış memurluğu tarafından görevlendirilen uzman bilirkişiler taşınmazın mahallinde keşif yaparak güncel serbest piyasa rayiç değerini belirler. Hazırlanan kıymet takdir raporu taraflara tebliğ edilir ve tarafların bu bedele karşı yasal süresi içinde itiraz ederek yeniden değer tespiti isteme hakkı bulunur. İhale, kesinleşen bu muhammen bedelin yüzde ellisi ve o güne kadarki masrafların toplamı üzerinden başlatılır.
Paydaşlardan birinin yurt dışında yaşaması veya ikametgahının yurtdışında olması dava açılmasına engel teşkil etmemektedir. Ancak yurt dışındaki paydaşa yapılacak tebligatlar, uluslararası istinabe kuralları ve Tebligat Kanunu'nun yurt dışı tebligatlarına ilişkin özel hükümleri çerçevesinde ilgili ülkenin adli makamları aracılığıyla gerçekleştirilir; bu durum tebligat aşamasının uzamasına yol açar.
Evet, Türk Medeni Kanunu madde 698 uyarınca kural olarak her paydaşın tek başına ortaklığın giderilmesini talep etme hakkı bulunmaktadır. Davayı açan paydaşın tapudaki hisse oranının büyüklüğü veya küçüklüğü hukuken bir önem taşımaz; çok cüzi bir paya sahip olan malik dahi bu davayı açarak ortaklığın sonlandırılmasını mahkemeden isteyebilir.
Taşınmazın üzerinde ipotek, haciz veya ihtiyati tedbir gibi mülkiyeti sınırlandıran kayıtların bulunması ortaklığın giderilmesi davası açılmasına hukuki bir engel oluşturmaz. Dava görülür ve mahkemece satışa karar verilirse, ihale bedeli üzerinden öncelikle rüçhan (öncelik) hakkı bulunan ipotek veya haciz alacaklılarının alacakları ödenir, kalan bakiye miktar ise paydaşlara dağıtılır.
Davacı taraf, açmış olduğu davasından kural olarak her zaman feragat etme hakkına sahiptir. Ancak ortaklığın giderilmesi davaları niteliği itibarıyla çift taraflı (aktia) davalar olduğundan, davacının feragat etmesi durumunda, davalı konumundaki diğer paydaşlardan herhangi biri davanın devam etmesini talep ederse mahkeme davayı sonlandırmaz ve yargılamaya devam eder.
Aynen taksim (bölüşme) Türk Medeni Kanunu'nun öncelikli kabul ettiği yöntem olmasına rağmen her taşınmaz için uygulanması fiilen veya hukuken mümkün değildir. Aynen taksimin yapılabilmesi için malın bölünmesi durumunda önemli bir değer kaybına uğramaması, imar mevzuatına göre ifraz şartlarının uygun olması ve tarım arazilerinde asgari büyüklük sınırlarının ihlal edilmemesi yasal bir zorunluluktur.
Kural olarak ortaklığın giderilmesi davaları sonucunda yapılacak satış ihaleleri halka açık olarak gerçekleştirilir. İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre gerekli teminat bedelini yatıran dışarıdan üçüncü kişiler (paydaş olmayanlar) ihaleye serbestçe katılabilir. Sadece tüm paydaşların oybirliği ile mahkeme huzurunda rıza göstermesi halinde satışın yalnızca paydaşlar arasında kapalı olarak yapılması mümkündür.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her somut olay kendine özgü koşullar içerdiğinden, bireysel hukuki değerlendirme için Işıkoğlu Hukuk Bürosu ile iletişime geçmenizi tavsiye ederiz.







