Özet
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 23/1-c hükmü, her iki tarafı da tacir olan ticari satış sözleşmelerinde alıcıya sıkı ve kısa süreli bir mal muayene ve ihbar külfeti yükler. Malın ayıplı olduğu teslim sırasında açıkça belli ise alıcı 2 gün içinde durumu satıcıya ihbar etmelidir. Ayıp teslim anında açıkça görülemiyorsa alıcı teslimden itibaren 8 gün içinde malı incelemek veya incelettirmek ve bu inceleme sonucunda malın ayıplı olduğu ortaya çıkarsa haklarını korumak üzere durumu satıcıya yine 8 gün içinde bildirmekle yükümlüdür. Bu süreler içinde bildirimde bulunulmaması, diğer durumlarda 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 223/2'nin uygulanmasına yol açarken alıcının açık ve olağan muayene ile saptanabilir ayıplar bakımından malı mevcut haliyle kabul etmiş sayılması sonucunu doğurur. Yalnızca satıcının ağır kusuru (TBK m. 225) veya olağan muayene ile anlaşılamayan gizli ayıplar halinde kısa ihbar süreleri koruyucu kalkan işlevi görmez. Ayrıca yerleşik Yargıtay 11. ve mülga 19. Hukuk Dairesi içtihatlarına göre tek başına iade faturası düzenlenmesi ayıp ihbarı yerine geçmediği gibi TTK m. 18/3 uyarınca ispat kolaylığı için noter, KEP, telgraf veya iadeli taahhütlü mektup yollarının tercih edilmesi ve HMK m. 400 kapsamında mahkemeden delil tespiti istenmesi hayati önem taşır.
Bu makale son olarak 13 Kasım 2026 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez.
I. Giriş — B2B Tedarik Zincirinde Hızlı İhbar Yükümlülüğü ve Ticari İstikrar İlkesi
Ticari hayatta işletmeler arası (B2B) mal alım satım ilişkileri, tüketici işlemlerinden farklı olarak hız, kesinlik ve basiretli davranış beklentisi üzerine inşa edilmiştir. Bir imalatçıya veya toptancıya teslim edilen hammadde, yarı mamul, ambalaj malzemesi ya da ticari emtianın ayıplı çıkması durumunda belirsizliğin aylarca sürmesi, hem tedarik zincirini kilitlemekte hem de satıcının üretim hatalarına zamanında müdahale etmesini veya kendi alt tedarikçilerine rücu etmesini engellemektedir. Bu nedenle Türk kanun koyucusu, tacir sıfatını haiz taraflar arasındaki ticari satış sözleşmelerinde alıcıya sıkı zaman sınırları getirmiştir.
Uygulamada B2B alıcı firmaların en sık düştüğü hata, teslim alınan malları depo yoğunluğu, personel eksikliği veya sezon hazırlığı gerekçesiyle haftalarca açmadan stoklaması ve üretim hattına alındığında ya da nihai müşteriden şikayet geldiğinde ayıbı fark ederek bedel ödemekten kaçınmasıdır. Oysa 6102 sayılı ticaret ve şirketler hukuku sistematiğinde 2 gün ve 8 günlük süreler geçirildiği anda, sonradan açılan menfi tespit, alacak veya ayıp nedeniyle bedelden tenzil davaları çoğunlukla yalnızca süresinde ihbar yapılmadığı gerekçesiyle esasa girilmeden reddedilmektedir.
Diğer yandan tacir alıcılar, muhasebe birimlerinin alışkanlığıyla ayıplı mal için derhal "iade faturası" düzenleyip kargoya veya ambara vermenin hukuken yeterli olduğunu varsaymaktadır. Ne var ki Yargıtay'ın istikrar kazanmış içtihatları, tek başına iade faturası düzenlenmesinin ayıbın niteliğini ve alıcının seçimlik hakkını açıklayan bir ihbar sayılmadığını ortaya koymaktadır. Bu makalede TTK m. 23/1-c hükmünün uygulama şartları, 2 ve 8 günlük sürelerin hesaplanması, gizli ayıp ve ağır kusur istisnaları, delil tespiti prosedürü ve iade faturası sorunu ayrıntılı biçimde incelenmektedir.
II. TTK m. 23/1-c Hükmünün Hukuki Niteliği ve İki Taraflı Ticari Satış Şartı
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun "Ticari satış ve mal değişimi" başlıklı 23. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi, tacirler arasındaki satış işlemlerinde 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun genel ayıp hükümlerine göre özel ve öncelikli bir süre rejimi öngörür. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Ticari Dava Türleri ve Süreçleri başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 23/1-c (Özet Hüküm): Ticari satışlarda ve mal değişimlerinde alıcı, teslim sırasında malın ayıplı olduğu açıkça belliyse iki gün içinde durumu satıcıya ihbar etmelidir. Ayıp teslim anında açıkça belli değilse alıcı, teslimden başlayarak sekiz gün içinde malı incelemek veya incelettirmek ve bu inceleme sonucunda malın ayıplı olduğu ortaya çıkarsa haklarını korumak için durumu sekiz günlük süre içinde satıcıya ihbar etmekle yükümlüdür. Diğer durumlarda 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 223. maddesinin ikinci fıkrası uygulanır.
Bu özel hükmün uygulanabilmesi için her şeyden önce sözleşmenin iki taraflı ticari satış niteliğinde olması gerekir. Başka bir anlatımla hem satıcının hem de alıcının TTK m. 12 ila 16 çerçevesinde tacir (örneğin anonim şirket, limited şirket, ticari işletme işleten gerçek kişi veya tacir sayılan kişi) olması ve satım konusunun her iki tarafın da ticari işletmesiyle ilgili bulunması şarttır. Taraflardan yalnızca birinin tacir olduğu hallerde TTK m. 19 uyarınca iş bir taraf için ticari sayılsa dahi TTK m. 23 başlığı ve metni gereği "tacirler arası ticari satış" dar yorumlandığından, alıcısı tacir olmayan veya tüketici sıfatını taşıyan işlemlerde 2 ve 8 günlük süreler işletilemez. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Şirketlerde Ticari Sır İhlali, Müşteri/Tedarikçi Verisi Kopyalama ve Rakip Girişim Kurma Davaları başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
Doktrinde ve Yargıtay kararlarında tartışmasız biçimde kabul edildiği üzere 2 ve 8 günlük süreler zamanaşımı süresi değil, birer külfet (yükümlülük) ve hak düşürücü nitelikte süredir. Sürenin kaçırılması halinde mahkemece davalı satıcının ileri sürmesi üzerine (hatta bazı kararlarda dosya kapsamından anlaşılan maddi vakıa gereği re'sen gözetilerek) malın zımnen kabul edildiği kabul edilir. Bu noktada TTK m. 18/2'deki "her tacirin ticaretine ait bütün faaliyetlerinde basiretli bir iş adamı gibi hareket etmesi gerektiği" ilkesi de alıcının teslim aldığı ticari emtiayı derhal teknik kontrolden geçirme ödevinin normatif temelini oluşturur.
Sözleşme Türünün Doğru Tespiti: Satım mı, Eser Sözleşmesi mi?
Uygulamada B2B imalat uyuşmazlıklarının bir kısmı seri üretim hazır mal alımı değil, alıcının teknik şartnamesine ve özel projesine göre sipariş edilen eser sözleşmesi (TBK m. 470 vd.) kapsamındadır. Yargıtay 6. Hukuk Dairesi ve 11. Hukuk Dairesi ayrımına göre hukuki ilişki eser sözleşmesi olarak nitelendirilirse TTK m. 23/1-c'deki 2 ve 8 günlük süreler değil, TBK m. 474 ve m. 477 uyarınca işin niteliğine göre olağan akış içinde yapılacak gözden geçirme ve "uygun sürede / gecikmeksizin" bildirim kuralı uygulanır. Ancak standart endüstriyel mal ve emtia tedariklerinde doğrudan TTK m. 23/1-c devreye girer.
III. Açık Ayıpta 2 Günlük İhbar Süresi: Teslim Anında Görünür Bozukluklar
TTK m. 23/1-c'nin ilk cümlesi, ayıp derecesini "teslim sırasında açıkça belli olma" ölçütüne bağlamıştır. Açık ayıp, alıcının veya teslim almaya yetkili depo görevlisinin özel bir uzmanlık incelemesine veya laboratuvar testine ihtiyaç duymaksızın, teslim anında olağan bir dikkat ve bakışla derhal görebileceği nitelikteki bozukluk, eksiklik veya vasıf aykırılıklarıdır.
B2B ticari yaşamda açık ayıba örnek olarak ambalajı yırtılmış veya ezilmiş koliler, kırık paletli seramikler, yanlış renkte veya yanlış ebatta gönderilmiş tekstil topları, paslanmış demir profiller, son kullanma tarihi geçmiş görünen gıda kolileri ya da bariz biçimde kırık, çatlak makine gövdeleri gösterilebilir. Teslim irsaliyesi imzalanırken bu tür görünür bozuklukların irsaliye üzerine "hasarlı/yırtık/eksik teslim alınmıştır" şerhi olarak yazılması hayati bir ilk adımdır; ancak tek başına şerh düşmek yeterli değildir, 2 gün içinde satıcıya kanuna uygun ihbar da yapılmalıdır.
Sürenin başlangıcı malın alıcıya veya alıcının belirlediği taşıyıcı/temsilciye fiilen teslim edildiği gündür. TTK ve TBK süre hesaplama ilkeleri gereği teslim günü hesaba katılmaz; takip eden 1. ve 2. günün mesai veya takvim sonuna kadar ihbar satıcıya yöneltilmelidir. Son günün resmi tatile denk gelmesi halinde TBK m. 93 uyarınca süre tatili izleyen ilk iş gününe uzar. Parça parça (kısmi) teslimatlarda ise her partinin kendi fiili teslim tarihi itibarıyla 2 günlük sürenin ayrı ayrı işleyeceği göz önünde bulundurulmalıdır.
IV. Olağan Muayene ile Anlaşılabilecek Ayıplarda 8 Günlük İnceleme ve Bildirim Kuralı
Malın teslim anında dış ambalajı sağlam görünmekle birlikte ambalajın açılması, numune testi yapılması, tartım, ölçüm veya makinenin çalıştırılması suretiyle ortaya çıkarılabilecek bozukluklar mevcutsa TTK m. 23/1-c'nin ikinci cümlesi uygulanır. Buna göre alıcı, teslimden itibaren 8 gün içinde malı incelemek veya uzmanına incelettirmek ve bu inceleme sonucunda ayıp tespit edilirse durumu yine aynı 8 günlük süre içinde satıcıya ihbar etmek zorundadır.
Buradaki en kritik hukuki incelik, 8 günlük sürenin hem "muayene" hem de "ihbar" için toplam üst sınır olmasıdır. Yani alıcı 8. günde incelemeyi tamamlayıp ayıbı bulduktan sonra ayrıca 8 gün veya 2 gün daha bekleyemez; muayeneyi 8 gün dolmadan tamamlayıp bildirimi de en geç 8. günün sonuna kadar satıcıya yöneltmelidir. Örneğin 100 tonluk plastik granülün yoğunluk veya nem oranının laboratuvar testinde standart dışı çıkması, tekstil kumaşının metraj ve gramaj ölçümünde fire vermesi ya da elektronik kartların devre testinde arızalı çıkması halleri 8 günlük olağan muayene süresine tabidir.
Öte yandan uygulamada alıcı şirketlerin satıcılarla yaptığı çerçeve tedarik sözleşmelerinde TTK m. 23/1-c'deki 2 ve 8 günlük sürelerin sözleşme serbestisi kapsamında uzatılıp uzatılamayacağı önemli bir sorudur. TTK m. 23/1-c emredici bir kamu düzeni hükmü değildir; dolayısıyla tacirler arasındaki sözleşmede muayene ve ihbar süresinin örneğin "teslimden itibaren 15 gün" veya "30 gün" olarak belirlenmesi hukuken geçerlidir. Ancak böyle açık bir sözleşme klozu bulunmadıkça kanuni 2 ve 8 günlük süreler katı biçimde tatbik edilir.
Depo sorumlularının sevk irsaliyesine "koli içeriği sayılmadan / kontrol edilmeden teslim alınmıştır" şeklinde matbu kaşe basması veya şerh düşmesi, yalnızca teslim anında miktar ya da açık hasar yönünden çekince niteliği taşır. Bu şerh, kanundaki 2 günlük açık ayıp veya 8 günlük muayene ve ihbar süresini dondurmaz ya da ortadan kaldırmaz. Malın açılıp incelenmemesi basiretli tacir yükümlülüğüne aykırı olup alıcıyı süre kaçırma riskinden kurtarmaz.
V. Gizli Ayıp ve Satıcının Ağır Kusuru (TBK m. 225) İstisnaları
TTK m. 23/1-c son cümlesi, açık veya olağan muayene ile saptanabilir ayıplar dışındaki durumlar için 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 223. maddesinin ikinci fıkrasına açık atıf yapar. Borçlar hukuku sistematiğinde gizli ayıp, teslim anında olağan ve basiretli bir gözden geçirme ile fark edilmesi mümkün olmayan, ancak malın kullanımına başlandıktan veya belirli bir teknik/üretim sürecine girdikten sonra kendiliğinden ortaya çıkan bozukluklardır.
Örneğin endüstriyel bir boyanın duvara veya metale uygulandıktan 3 ay sonra kabarması, gıda katkı maddesinin raf ömrünün yarısında bozulması, bir CNC tezgahının motor bloğundaki mikro çatlağın 500 çalışma saati sonrasında kırılmaya yol açması gizli ayıp niteliğindedir. Gizli ayıplarda 2 veya 8 günlük süre malın tesliminden itibaren işlemez. Bunun yerine TBK m. 223/2 uyarınca alıcı, ayıbı öğrendiği (ortaya çıktığı) anda durumu hemen (derhal / gecikmeksizin) satıcıya bildirmek zorundadır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi uygulamasına göre gizli ayıpta "hemen" kavramı, somut olayın özelliklerine göre ayıp kesin olarak saptandıktan sonraki birkaç günlük makul hazırlık ve ihbar süresini ifade eder; aylarca beklenerek yapılan bildirim hakkın kaybına neden olur.
İkinci ve son derece güçlü istisna ise TBK m. 225'te düzenlenen satıcının ağır kusuru (hile veya ağır ihmal) halidir. TBK m. 225 uyarınca satıcı, satılan maldaki ayıbı bilerek gizlemişse veya alıcıyı aldatıcı davranışlarla ayıbın üzerini örtmüşse yahut mesleki sorumluluğun en temel gereklerini ağır biçimde ihlal etmişse, alıcının süresinde gözden geçirme ve bildirim yükümlülüğünü yerine getirmemiş olmasını ileri sürerek sorumluluktan kurtulamaz. Bu durumda alıcı sadece 2 ve 8 günlük ihbar sürelerine tabi olmamakla kalmaz, TBK m. 231/2 uyarınca satıcının ağır kusurunda 2 yıllık zamanaşımı kalkanından da satıcı yararlanamaz; genel 10 yıllık zamanaşımı gündeme gelir.
VI. TBK m. 223 Genel Hükümleri ve 6502 Sayılı TKHK ile Karşılaştırma Tablosu
Türk hukukunda ayıp ihbar süreleri, tarafların hukuki sıfatına ve sözleşmenin niteliğine göre üç ayrı mevzuat rejimine ayrılır. Uygulamada en büyük hatalardan biri, tüketici hukukundaki 6 aylık ispat kolaylığı veya 2 yıllık sorumluluk süresiyle B2B ticari satımlardaki 2 ve 8 günlük ihbar sürelerinin birbirine karıştırılmasıdır. Aşağıdaki tablo üç rejimin temel farklarını karşılaştırmalı olarak göstermektedir.
| Hukuki Kriter | Tacirler Arası B2B Ticari Satım (TTK m. 23/1-c) | Adi Satım / Tek Taraflı İş (TBK m. 223) | Tüketici İşlemi (6502 s. TKHK m. 8–12) |
|---|---|---|---|
| Uygulama Alanı | Her iki tarafı da tacir olan ve ticari işletmesiyle ilgili mal alım satımı | Tacir olmayan kişiler arası veya yalnızca bir tarafı tacir (tüketici dışı) satımlar | Tüketicinin ticari/mesleki olmayan amaçla mal veya hizmet edinmesi |
| Açık Ayıp İhbar Süresi | Teslimden itibaren 2 gün (hak düşürücü külfet) | İşlerin olağan akışına göre imkan bulunur bulunmaz gözden geçirme ve uygun sürede bildirim | Teslimden itibaren belirli kısa bir günlük ihbar yükümlülüğü bulunmaz; zamanaşımı içinde ileri sürülür |
| Muayene İle Belli Olan Ayıp | Teslimden itibaren 8 gün içinde inceleme ve aynı 8 gün içinde bildirim | İmkan bulununca muayene ve gecikmeksizin bildirim | İlk 6 ay içinde ortaya çıkan ayıbın teslimde var olduğu karinesi (TKHK m. 10) |
| Gizli Ayıp Bildirimi | TBK m. 223/2 atfıyla ortaya çıktığı anda hemen bildirim | Öğrenildiği anda hemen (derhal) bildirim | 2 yıllık zamanaşımı süresi içinde talep hakkı (konutta 5 yıl) |
| Süre Kaçırılmasının Sonucu | Mal mevcut haliyle kabul edilmiş sayılır (seçimlik haklar düşer) | Mal kabul edilmiş sayılır (satıcının ağır kusuru hariç) | İhbar külfeti bulunmadığından doğrudan süre kaybı yaşanmaz |
| İspat Yükü ve Zorluk | Alıcı süresinde ve ispatlı bildirim yaptığını kanıtlamak zorundadır | Alıcı uygun sürede bildirdiğini kanıtlar | İlk 6 ayda ayıbın olmadığı ispat yükü satıcıdadır |
VII. İhbarın Şekli ve İspat Gücü: TTK m. 18/3 Çerçevesinde Noter, KEP ve E-Posta
Tacirler arasında yapılan ayıp ihbarının hukuken hangi şekle tabi olduğu sorusu, TTK m. 23 ile TTK m. 18/3'ün birlikte yorumlanmasını gerektirir. TTK m. 18/3 hükmü, tacirler arasında diğer tarafı temerrüde düşürmeye, sözleşmeyi feshe veya sözleşmeden dönmeye ilişkin ihbar ve ihtarların noter aracılığıyla, taahhütlü mektupla, telgrafla veya güvenli elektronik imza kullanılarak kayıtlı elektronik posta (KEP) sistemi ile yapılacağını öngörür.
Yargıtay'ın yerleşik uygulamasına göre TTK m. 18/3'te sayılan bu şekiller bir "geçerlilik şartı" değil, ispat şartı niteliğindedir. Dolayısıyla alıcı tarafından olağan kurumsal e-posta, WhatsApp yazışması veya tutanak ile yapılan ayıp bildirimi de satıcı tarafından inkar edilmedikçe yahut HMK m. 199 ve m. 202 çerçevesinde delil başlangıcı/ticari teamül ile desteklendikçe geçerli kabul edilebilmektedir. Ancak uygulamada kötü niyetli satıcıların "e-postam spam kutusuna düştü", "WhatsApp mesajını gönderen kişi yetkili temsilcimiz değil" veya "teknik bir soruyu genel görüşme sandık" şeklindeki itirazlarıyla sıklıkla karşılaşılmaktadır.
Bu nedenle özellikle yüksek tutarlı B2B teslimatlarda ve sözleşmeden dönme sonucunu doğurabilecek ağır ayıplarda, 2 veya 8 günlük süre dolmadan mutlaka KEP sistemi üzerinden e-imzalı ihtarname gönderilmesi yahut noter kanalıyla ihbarname keşide edilmesi gerekir. Noter işleminde dikkat edilmesi gereken en önemli teknik detay, ihtarnamenin sadece postaya verilmesi değil, süre açısından tebliğ veya keşide anının nasıl sayıldığıdır. Yargıtay kararlarında alıcının kendi iradesini yansıtan ayıp ihbarının 2 veya 8 günlük süre içinde notere tevdi edilmesi veya KEP'ten iletilmesi hak düşürücü sürenin kesilmesi açısından belirleyici olmakla birlikte, uyuşmazlık doğmaması adına ihbarın süre son gününden önce KEP üzerinden satıcının UETS/KEP adresine ulaştırılması en sağlam yoldur.
VIII. Yargıtay 11. HD ve 19. HD İçtihatlarında İade Faturası ve TTK m. 21/2 Ayrımı
Ticari hayatta en yaygın hukuki yanılgıların başında, ayıplı malın karşı tarafa "iade faturası" kesilerek geri gönderilmesinin TTK m. 23/1-c anlamında geçerli bir ayıp ihbarı sayılıp sayılmayacağı meselesi gelir. Uygulamada pek çok şirket, süresinde noter ihtarnamesi veya açık ayıp bildirimi yapmaksızın malı teslim aldıktan birkaç gün veya birkaç hafta sonra muhasebe kayıtlarını kapatmak için iade faturası düzenlemektedir.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi ile mülga 19. Hukuk Dairesi'nin yerleşik ve istikrarlı içtihatlarına göre tek başına iade faturası düzenlenmesi ve satıcıya gönderilmesi geçerli bir ayıp ihbarı yerine geçmez. Yargıtay'a göre iade faturası vergi ve muhasebe tekniği bakımından malın geri gönderildiğini gösteren mali bir belgedir; ancak maldaki ayıbın tam olarak neden ibaret olduğunu, ayıbın teknik mahiyetini ve alıcının TBK m. 227'deki hangi seçimlik hakkı (dönme, bedelden tenzil, değişim, onarım) kullandığını açıkça ortaya koymaz. Üstelik satıcı iade faturasına TTK m. 21/2 uyarınca 8 gün içinde itiraz etmişse iade faturasının içeriği de kesinleşmiş olmaz.
Bununla birlikte iade faturasının tamamen hükümsüz olduğu da düşünülmemelidir. Eğer alıcı 2 veya 8 günlük kanuni süre içinde ayrıca yazılı/ispatlı bir ayıp ihbarında bulunmuş ve ardından sözleşmeden dönme veya ayıpsız misliyle değişim talebinin gereği olarak iade faturası düzenlemişse, bu iade faturası süresinde yapılmış ayıp ihbarını tamamlayan mali belge işlevi görür. Öte yandan iade faturasına satıcı hiçbir itirazda bulunmaz, faturayı kendi Ba-Bs veya ticari defterlerine işleyip iade alınan malı kayıtsız şartsız stoğuna geri koyarsa, bu durum taraflar arasında örtülü bir iade anlaşması (ikale) veya ayıbın satıcı tarafından zımnen kabulü olarak değerlendirilebilir. Ancak ispat riskini satıcının defter kayıtlarına bırakmamak için iade faturasından önce mutlaka bağımsız bir ayıp ihbarı yapılmalıdır.
IX. HMK m. 400 Kapsamında Sulh Hukuk ve Asliye Ticaret Mahkemesinde Delil Tespiti
B2B ticari uyuşmazlıklarda alıcının süresinde ayıp ihbarı yapması davanın kabulü için gerekli ilk aşamadır; ancak ikinci aşamada mahkeme önünde malın gerçekten ayıplı olduğunun ve ayıbın alıcının depolama/kullanım hatasından değil üretimden kaynaklandığının teknik olarak ispatlanması gerekir. Özellikle bozulabilir gıda, kimyasal hammadde, canlı materyal veya montaj bekleyen sanayi ürünlerinde dava açılana kadar geçecek aylarda ürünün niteliği değişebileceğinden 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m. 400 uyarınca ivedi delil tespiti başvurusu yapılmalıdır.
Delil tespiti dilekçesinde henüz asıl dava açılmamışsa görevli mahkeme, HMK m. 401/1 uyarınca esas hakkındaki davaya bakacak olan Asliye Ticaret Mahkemesi veya keşif yapılacak/malın bulunduğu yer Sulh Hukuk Mahkemesi'dir. Uygulamada aciliyet arz eden durumlarda malın bulunduğu yer Sulh Hukuk Mahkemesi'nden hızlı keşif ve bilirkişi incelemesi talep edilmektedir. Mahkemece atanacak sektör uzmanlıklı bilirkişi (örneğin tekstil mühendisi, gıda mühendisi, makine mühendisi veya kimyager) marifetiyle malın seri/lot numaraları, ambalaj durumu, irsaliye eşleşmesi ve teknik ayıp oranları tutanak altına alınır.
Unutulmamalıdır ki HMK m. 400 kapsamında alınan delil tespiti raporu, yalnızca ayıbın varlığını belgelemekle kalmaz; tespit dilekçesi ve raporunun karşı tarafa tebliğiyle aynı zamanda resmi bir ayıp bildirimi de yapılmış olur. Ancak 2 ve 8 günlük hak düşürücü süreler çok kısa olduğundan, mahkeme bilirkişi atayana kadar sürenin geçmemesi için önce KEP veya noter yoluyla ayıp ihbarı gönderilmeli, eş zamanlı olarak delil tespiti davası açılmalıdır. Ayrıca ayıplı mal delil tespiti yapılmadan işlenmemeli, başka ürünlerle karıştırılmamalı ve satıcıya iade edilmeden önce mühürlü/kayıtlı numuneler ayrılmalıdır.
X. B2B Ayıp İhbarında Seçimlik Haklar ve Örnek İhtarname / Delil Tespiti Taslağı
Süresinde ayıp ihbarında bulunan tacir alıcı, TBK m. 227 uyarınca dört seçimlik haktan birini talep edebilir: (1) Satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme, (2) satılanı alıkoyup ayıp oranında satış bedelinden tenzil (iskonto) isteme, (3) aşırı bir masraf gerektirmediği takdirde bütün masrafları satıcıya ait olmak üzere satılanın ücretsiz onarılmasını isteme ve (4) imkan varsa satılanın ayıpsız bir benzeri ile değiştirilmesini talep etme. Alıcının ayrıca şartları varsa TBK m. 229 kapsamında uğradığı doğrudan ve dolaylı zararların tazminini isteme hakkı da saklıdır.
NOTER / KEP YOLUYLA B2B TİCARİ SATIM AYIP İHBARNAMESİ TASLAĞI
KEŞİDECİ (ALICI): [Alıcı Şirket Unvanı] — [VKN / MERSİS No] — [Adres]
MUHATAP (SATICI): [Satıcı Şirket Unvanı] — [VKN / MERSİS No] — [Adres / KEP Adresi]
KONU: 6102 sayılı TTK m. 23/1-c ve 6098 sayılı TBK m. 223–227 hükümleri uyarınca süresinde ayıp ihbarı ve seçimlik hakkın bildirimidir.
AÇIKLAMALAR:
1. Taraflar arasında imzalanan [Tarih] tarihli [Sözleşme / Sipariş Formu No] sayılı ticari satış sözleşmesi kapsamında muhatap şirketiniz tarafından [Fatura Tarihi ve No] tarih ve sayılı fatura ile [Sevk İrsaliyesi Tarihi ve No] sayılı irsaliye mukabilinde [Malın Cinsi, Miktarı, Lot/Parti Numarası] [Teslim Tarihi] tarihinde müvekkil/şirketimiz deposuna teslim edilmiştir.
2. Teslimatı müteakip TTK m. 23/1-c uyarınca 2 günlük / 8 günlük yasal süre içerisinde tarafımızca yapılan fiziksel ve teknik muayene sonucunda, teslim edilen mallarda sözleşmede kararlaştırılan teknik şartnameye ve olağan niteliklere aykırı olarak [Örnek: ... adet/kg üründe %... oranında nem/çatlak/ölçü sapması/renk bozukluğu bulunduğu] tespit edilmiştir.
3. İşbu ihbarname ile yukarıda belirtilen ayıplar yasal süresi içerisinde tarafınıza açıkça bildirilmekte olup, ayıplı mallar şirketimiz deposunda iadeye ve incelemeye hazır halde muhafaza edilmektedir. Bu aşamada TBK m. 227 uyarınca [sözleşmeden dönme ve ödenen bedelin iadesi / ayıpsız misli ile derhal değiştirme / ayıp oranında bedelden tenzil] seçimlik hakkımızı kullandığımızı ihtaren bildiririz.
4. İşbu ihtarnamenin tebliğinden itibaren [ör. 3 / 5] iş günü içerisinde [ayıpsız yeni ürün sevkiyatının başlatılmasını / malların geri alınarak ödenen ... TL bedelin ... IBAN hesabına iade edilmesini], aksi halde HMK m. 400 uyarınca mahkeme kanalıyla delil tespiti yaptırılarak alacak, tazminat ve iade davaları için yasal yollara başvurulacağını ve yargılama giderleri ile vekalet ücretinin tarafınıza yükletileceğini ihtar ederiz.
[Tarih]
Keşideci Alıcı Şirket Yetkilisi / Vekili
XI. Şirketler ve Satın Alma Birimleri İçin Uygulama Kontrol Listesi
B2B ticari alım yapan işletmelerin ayıp uyuşmazlıklarında hak kaybına uğramaması için depo kabulünden hukuk birimine kadar standart bir operasyon protokolü kurması büyük önem taşır. Aşağıdaki kontrol listesi pratikte en kritik adımları özetlemektedir:
- Teslim Anı Fiziksel Kontrolü (0. Gün): Depo personeli ambalaj ezilmesi, ıslanma, yırtılma ve eksik koli durumlarını fotoğraf/video ile kaydederek sevk irsaliyesine açık ve somut hasar şerhi düşmeli, kargo/nakliye görevlisine tutanak imzalatmalıdır.
- Açık Ayıp İçin 2 Gün Alarmı: Ambalaj dışı hasar veya yanlış ürün/adet sevkiyatı varsa aynı gün veya en geç teslimden sonraki 2. gün içinde satıcıya yazılı ayıp bildirimi gönderilmelidir.
- 8 Günlük Teknik Muayene Protokolü: Kapalı koliler veya test gerektiren hammaddeler teslimden itibaren ilk 3–4 gün içinde açılarak numune kontrolü, tartım, ebat ölçümü ve laboratuvar testi yapılmalı; en geç 7. veya 8. günde ihbar tamamlanmalıdır.
- TTK m. 18/3 Uyumlu İhbar Kanalı: Telefon veya sözlü bildirimle yetinilmemeli; KEP adresi, noter ihtarnamesi veya iadeli taahhütlü mektup ile ayıbın teknik tanımı, parti numarası ve TBK m. 227 seçimlik hakkı yazılı bildirilmelidir.
- Ürünü Karıştırmama ve Mühürleme: Ayıplı olduğu iddia edilen parti kesinlikle üretim bandına sokulmamalı, sağlam stokla karıştırılmamalı ve bilirkişi incelemesi için etiketli/mühürlü şekilde ayrılmalıdır.
- Tek Başına İade Faturası Riskinden Kaçınma: Önce süresinde ve gerekçeli ayıp ihbarı gönderilmeli, muhasebe birimi iade faturasını hukuki ihbar metnine dayanak alarak kesmelidir.
- Hızlı Delil Tespiti ve İhtiyati Tedbir Değerlendirmesi: Satıcı ayıbı kabul etmez veya malı geri almazsa, malın vasfı değişmeden HMK m. 400 uyarınca delil tespiti istenmeli ve henüz vadesi gelmemiş çek/senet veya açık hesap borcu varsa ödemelerin durumu hukuk müşavirliği ile değerlendirilmelidir.
XII. Sonuç ve Pratik Hukuki Değerlendirme
Tacirler arası (B2B) ticari satış sözleşmelerinde TTK m. 23/1-c hükmü, ticari hayatın hızını ve öngörülebilirliğini korumak amacıyla alıcı şirkete çok kısa, hak düşürücü nitelikte süreler yüklemektedir. Bu çerçevede temel esaslar şu şekilde özetlenebilir:
- Teslim sırasında dıştan açıkça görülebilen ayıplarda 2 gün, olağan muayene veya teknik testle saptanabilecek ayıplarda ise malı inceleme dahil toplam 8 gün içinde ayıp ihbarı yapılmalıdır.
- Bu süreler içinde bildirim yapılmazsa mal mevcut haliyle kabul edilmiş sayılır; yalnızca olağan incelemeyle tespit edilemeyen gizli ayıplar (ortaya çıktığında derhal bildirim şartıyla) ve satıcının ağır kusuru (TBK m. 225) istisna teşkil eder.
- Tek başına iade faturası düzenlemek, Yargıtay 11. HD ve mülga 19. HD içtihatlarına göre geçerli ayıp ihbarı yerine geçmez.
- İhbarın ispatı için KEP veya noter yolu tercih edilmeli ve uyuşmazlık ihtimalinde HMK m. 400 kapsamında gecikmeksizin delil tespiti yaptırılmalıdır.
Şirketlerin yüksek meblağlı ticari mal alımlarında teslim sürelerini ve muayene prosedürlerini sözleşme aşamasında açıkça düzenlemeleri, şüpheli veya ayıplı teslimatlarda ise 2 ve 8 günlük süreler dolmadan uzman hukuki destek eşliğinde ihtarname ve delil tespiti sürecini başlatmaları telafisi imkansız mali kayıpların önüne geçecektir.
Bu makalede yer alan açıklamalar 6102 sayılı TTK, 6098 sayılı TBK, 6100 sayılı HMK ve güncel Yargıtay içtihatları çerçevesinde genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup somut bir uyuşmazlık bakımından bağlayıcı hukuki görüş yerine geçmez. Hak düşürücü sürelerin kaçırılmaması için somut olay bazında hukuki değerlendirme alınması tavsiye edilir.
Kaynaklar ve Referanslar
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK m. 18/2-3, m. 19, m. 21/2, m. 23/1-c Ticari Satışta Ayıp İhbarı)
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK m. 219-231 Ayıptan Sorumluluk, m. 223, m. 225, m. 227)
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK m. 400-405 Delil Tespiti)
- 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (Karşılaştırmalı Değerlendirme)
- Yargıtay Emsal Karar Arama Sistemi (11. Hukuk Dairesi ve Mülga 19. Hukuk Dairesi Ticari Satım İçtihatları)
Bu makale 2026-11-13 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
İlgili Makaleler
-
Deniz Ticareti ve Konteyner Taşımacılığında Demuraj (Demurrage), Detensiyon, Ardiye Ücretleri ve Yük Üzerinde Hapis Hakkı (TTK m. 1201)
6102 sayılı TTK m. 1152-1174 sürastarya ve m. 1201 yük üzerinde hapis hakkı kapsamında konteyner demurajı, detensiyon... -
Aile Şirketlerinde "Aile Anayasası", Hisselerin Kuşaklar Arası Devri ve Ortaklık Sözleşmelerinde (SHA) Kilitlenme (Deadlock) Çözüm Klozları
Aile şirketlerinde Aile Anayasası, aile konseyi, hisselerin kuşaklar arası devri (TMK miras ve TTK m. 492-498 bağlam),... -
Şirketlerde Kâr Payı (Temettü) Dağıtımı, Yedek Akçe, Huzur Hakkı İle Kâr Aktarımı ve Azınlık Ortakların Hakları (TTK m. 507–519)
6102 sayılı TTK m. 507-519 kapsamında şirketlerde kâr payı (temettü) dağıtımı, birinci ve ikinci tertip kanuni yedek... -
Tüzel Kişilik Perdesinin Aralanması, Organik Bağ ve Grup Şirketlerinde Borçlardan Müteselsil Sorumluluk (TTK m. 202 Hakim Şirket Sorumluluğu)
TMK m. 2 dürüstlük kuralı kapsamında tüzel kişilik perdesinin aralanması (düz, ters, çapraz), Yargıtay 9. HD ve 11. HD... -
Anonim ve Limited Şirketlerde Ortakların Bilgi Alma, Defter İnceleme ve Mahkemeden "Özel Denetçi" Atanmasını Talep Hakkı (TTK m. 437–438, m. 614)
6102 sayılı TTK m. 437-444 ve m. 614 kapsamında anonim şirket pay sahiplerinin ve limited şirket ortaklarının bilgi...
Uygulamada Kritik Sorular ve Yanıtları
TTK m. 23/1-c uyarınca hem açık ayıptaki 2 günlük süre hem de olağan muayene ile anlaşılabilecek ayıplardaki 8 günlük süre, malın alıcıya veya alıcının gösterdiği teslim yerine/taşıyıcıya fiilen teslim edildiği günü takip eden günden itibaren başlar. Fatura tarihi değil, malın fiili teslim (irsaliye/tesellüm) tarihi esas alınır. Son gün resmi tatile rastlarsa takip eden ilk iş günü mesai bitimine kadar süre uzar.
Hayır. TTK m. 23/1-c uyarınca 8 günlük süre hem malı inceleme (veya incelettirme) hem de ortaya çıkan ayıbı satıcıya ihbar etme süresini birlikte kapsar. Alıcının incelemeyi ilk günlerde tamamlayıp en geç 8. günün sonuna kadar satıcıya ulaşacak şekilde ayıp ihbarını göndermesi zorunludur.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi ve mülga 19. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatlarına göre tek başına iade faturası düzenlenmesi ve karşı tarafa gönderilmesi, kanunun aradığı ayıp ihbarı yerine geçmez. İade faturası mali ve muhasebesel bir belge olup ayıbın teknik içeriğini ve alıcının seçimlik hakkını açıklamaz. İade faturasından önce veya onunla eş zamanlı olarak 2 veya 8 günlük süreler içinde mutlaka yazılı ve gerekçeli ayıp ihbarı yapılmalıdır.
Hayır. Teslim sırasında olağan ve basiretli bir muayene ile anlaşılması mümkün olmayan, ancak kullanım veya üretim sürecinde ortaya çıkan gizli ayıplarda TTK m. 23/1-c atfıyla TBK m. 223/2 uygulanır. Alıcı, gizli ayıbı öğrendiği anda durumu gecikmeksizin (hemen) satıcıya bildirmekle yükümlüdür.
Kural olarak süresinde ihbar yapılmazsa mal kabul edilmiş sayılır ve alıcı ayıp haklarını kaybeder. Ancak TBK m. 225 uyarınca satıcı ayıbı hile ile gizlemişse veya ayıbın doğmasında yahut bildirilmemesinde ağır kusuru varsa, alıcının muayene ve ihbar sürelerini geçirdiğini ileri sürerek sorumluluktan kurtulamaz.
TTK m. 18/3'te sayılan noter, taahhütlü mektup, telgraf veya güvenli e-imzalı KEP yolları geçerlilik değil ispat şartıdır. E-posta veya kurumsal mesajlaşma kayıtları karşı tarafça ikrar edilir ya da ticari teamül/delil başlangıcı ile desteklenirse ihbar olarak kabul edilebilir. Ancak ispat riskini ortadan kaldırmak için ihbarın KEP veya noter kanalıyla yapılması en güvenli yoldur.
Evet. TTK m. 23/1-c hükmü emredici nitelikte olmadığından tacirler arası tedarik veya satış sözleşmelerinde taraflar muayene ve ihbar sürelerini 15 gün, 30 gün gibi daha uzun sürelere bağlayabilir yahut özel teknik kabul prosedürleri öngörebilir. Sözleşmede özel hüküm yoksa kanuni 2 ve 8 günlük süreler uygulanır.
Ayıplı malın HMK m. 400 uyarınca mahkemece bilirkişi incelemesi ve delil tespiti yapılmadan işlenmesi, başka ürünlere karıştırılması veya imha edilmesi halinde alıcı maldaki ayıbın varlığını ve üretim kaynaklı olduğunu mahkeme önünde ispatlayamaz. İspat yükü alıcıda olduğundan, süresinde ihbar yapılmış olsa dahi ürünün teknik durumu tespit ettirilmeden tasarrufta bulunulmaması gerekir.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her somut olay kendine özgü koşullar içerdiğinden, bireysel hukuki değerlendirme için mutlaka bir avukata başvurulması tavsiye edilir.







