Işıkoğlu Partners Avukatlık ve Danışmanlık
IŞIKOĞLU
PARTNERS
Avukatlık & Danışmanlık
25+
Uzmanlık Alanı
%100
Kesintisiz İletişim & Hizmet
%100
Şeffaflık
3
Avukat

Değerlerimiz

Öncü İlkelerimiz & Değerlerimiz
01 Tavizsiz Dürüstlük
02 Çalışkanlık
03 Mükemmelliğe Bağlılık
04 Empati
05 Müvekkil Odaklı Temsil

Avukatlarımız

Hukuki Görüşler & Makaleler

Tüm Makaleleri Gör →

İletişim

Merkez Ofis
Dragos Center Cevizli Mah. Bağdat Cad.
Dragos Center No 15
iletisim@isikoglupartners.com
+90 531 869 3827

Hukuki Danışmanlık için Randevu Alın

Işıkoğlu Partners Hukuk Kütüphanesi ve Adalet Heykeli
Biz Kimiz?

Genç, dinamik ve yenilikçi ekibimizle; geleneksel hukuk alanlarındaki uzmanlığımızı çağımızın dijital ve modern ihtiyaçlarıyla birleştiriyoruz.

Biz, tamamen genç ve dinamik bir ekip olarak kurduğumuz hukuk ofisimizde; enerjimizi, günceli yakalama becerimizi ve yenilikçi bakış açımızı müvekkillerimize en iyi şekilde yansıtmayı hedefliyoruz.

Hukukun temel taşlarını oluşturan Ticaret ve Şirketler Hukuku, Ceza Hukuku, İcra Hukuku, Gayrimenkul Hukuku, Miras Hukuku, Medeni Hukuk ve İş Hukuku gibi klasik alanlarda sağlam bir bilgi birikimi ve disiplinli bir çalışma anlayışına sahibiz. Bu alanlarda müvekkillerimize güven veren, köklü ve çözüm odaklı bir yaklaşım benimsiyoruz.

Ancak bununla yetinmiyor, çağın hızla değişen ihtiyaçlarına da aynı kararlılıkla yanıt veriyoruz. Teknolojinin, girişimciliğin ve dijital dünyanın hayatın merkezine oturduğu günümüzde; E-Ticaret Hukuku, KVKK & Veri Koruma Hukuku, Bilişim Hukuku, Startup ve Yatırım Hukuku, Kripto & Fintech Hukuku, Dijital Medya ve İnfluencer Hukuku, Oyun ve E-Spor Hukuku, Yapay Zekâ ve Teknoloji Hukuku gibi modern hukuk alanlarında da yenilikçi çözümler sunuyoruz.

Gençliğimizden aldığımız dinamizm ve teknolojiye olan hâkimiyetimiz sayesinde, geleneksel hukuk disiplinlerini modern dünyanın ihtiyaçlarıyla birleştiriyor; müvekkillerimizin karşılaşabileceği her türlü soruna yaratıcı, hızlı ve etkili hukuki çözümler üretiyoruz.

Bizim için hukuk yalnızca mevcut sorunları çözmek değil, aynı zamanda müvekkillerimizin gelecek planlarını güvenle şekillendirebilmeleri için önleyici ve yol gösterici bir güçtür. Bu nedenle hedefimiz, müvekkillerimizin yalnızca hukuki süreçlerini yönetmek değil; aynı zamanda yeni çağın sunduğu fırsatları en güvenli ve en verimli şekilde değerlendirmelerine yardımcı olmaktır.

Avukatlarımız

Öncü İlkelerimiz

01 Tavizsiz Dürüstlük
02 Çalışkanlık
03 Mükemmelliğe Bağlılık
04 Empati
05 Müvekkil Odaklı Temsil

Kariyer Fırsatları

Işıkoğlu Hukuk Bürosu, etik değerlere bağlı, disiplinli ve çözüm odaklı bir ekip kültürüne sahiptir.

Ekip üyelerimiz; işbirliği, şeffaf iletişim ve sürekli gelişim prensipleriyle çalışır.

İletişim

Merkez Ofis
Dragos Center Cevizli Mah. Bağdat Cad.
Dragos Center No 15
iletisim@isikoglupartners.com
+90 531 869 3827

Hukuki Danışmanlık için Randevu Alın

Faaliyet Alanlarımız

Işıkoğlu Hukuk, ticari şirketlerden teknoloji girişimlerine, fikri mülkiyetten kripto & fintech hukuku ve yapay zeka odaklı danışmanlığa kadar geniş yelpazede uzman hukuk hizmeti sunar. Müvekkil odaklı yaklaşımımız, üstün dürüstlük ve şeffaflık ilkeleriyle her zaman kesintisiz iletişim sağlar.

01
-

Işıkoğlu Partners

Bu uzmanlık alanındaki sözleşme, uyum ve uyuşmazlık süreçleriniz için ofisimizle iletişime geçebilirsiniz.

WhatsApp'tan Sorun İletişim Formu ile Yazın →

Diğer Uzmanlık Alanları

Bu Alandaki Makalelerimiz

Ekibimiz

Geleneksel hukuk disiplinlerindeki sağlam birikimini çağımızın dijital, finansal ve teknolojik ihtiyaçlarıyla birleştiren; müvekkil odaklı temsil, şeffaf iletişim ve titiz dosya takibi ilkeleriyle çalışan avukat kadromuz.

Öncü İlkelerimiz

01 Tavizsiz Dürüstlük
02 Çalışkanlık
03 Mükemmelliğe Bağlılık
04 Empati
05 Müvekkil Odaklı Temsil

Kariyer Fırsatları

Işıkoğlu Hukuk Bürosu, etik değerlere bağlı, disiplinli ve çözüm odaklı bir ekip kültürüne sahiptir.

Ekip üyelerimiz; işbirliği, şeffaf iletişim ve sürekli gelişim prensipleriyle çalışır.

İletişim

Merkez Ofis
Dragos Center Cevizli Mah. Bağdat Cad.
Dragos Center No 15
iletisim@isikoglupartners.com
+90 531 869 3827

Hukuki Danışmanlık için Randevu Alın

Işıkoğlu Partners Avukat

İletişim

E-Posta: iletisim@isikoglupartners.com
Telefon: +90 531 869 3827
WhatsApp'tan Sorun
AVUKAT
-

Deneyim & Pratik

    Çalışma Alanları

      Konu Başlıkları
      Toplam 1.095 Hukuki Makale & Rehber
      Yükleniyor...

      İnşaatçı (Yapı Alacaklısı) İpoteği Tescili Davası (TMK m. 893–897): Müteahhit ve Alt Yüklenici Alacak Güvencesi

      4721 sayılı TMK m. 893-897 uyarınca inşaatçı (yapı alacaklısı) ipoteği tescili davası; 3 aylık hak düşürücü süre, geçici tescil şerhi ve alt yüklenici güvencesi — kapsamlı hukuki rehber.

      Gayrimenkul Hukuku Yazar: Av. Oğuzhan Çıngı Okuma Süresi: 15 dk (3166 kelime) Son Güncelleme: 2026-11-13

      Özet

      4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 893/1-b.3 ve 894–897. maddeleri uyarınca taşınmaz üzerinde yapı veya imalat işlerinde malzeme vererek veya vermeden emek sarf eden ana yüklenici (müteahhit), alt yüklenici (taşeron) ve zanaatkârların alacaklarını güvence altına alan kanuni ipotek türü olan inşaatçı (yapı alacaklısı) ipoteğinin kuruluş şartları; işin tamamlanmasından itibaren işleyen 3 aylık hak düşürücü süre, hak kaybını önlemek için TMK m. 1011 kapsamında mahkemeden geçici tescil şerhi talep edilmesi, arsa maliki ana yükleniciye ödeme yapmış olsa dahi taşeronun mülk üzerine ipotek koydurabilmesi, farklı tarihli yapı ipoteklerinin aynı sırada garameye girmesi (TMK m. 896) ve önceki rehinli banka alacaklılarına karşı fazla değer üzerinden rüçhan hakkı (TMK m. 897) — kapsamlı hukuki inceleme.

      Bu makale son olarak 13 Kasım 2026 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez.


      I. Giriş — İnşaat Projelerinde Ödenmeyen Hak Edişler ve Kanuni Güvence Mekanizması

      Büyük ölçekli konut, ticari merkez, fabrika veya altyapı inşaatlarında müteahhitlerin, alt yüklenicilerin (taşeronların), elektrik-mekanik tesisat ekiplerinin ve malzeme tedarikçilerinin en sık karşılaştığı finansal kriz, işin büyük kısmı veya tamamı bitirilmesine rağmen hak ediş bedellerinin ödenmemesidir. Özellikle yüklenici firmanın konkordato ilan etmesi, mali darboğaza girmesi veya arsa sahibinin inşaat bedelini ödemekten kaçınması halinde, ortaya çıkarılan ekonomik değerin doğrudan üzerinde yükseldiği arsa ve bina mülkiyeti arsa malikinin (veya banka ipoteğinin) koruması altında kalmaktadır.

      4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK), taşınmaza emek ve malzemesiyle değer katan yüklenici ve alt yüklenicilerin, yarattıkları yapı değeri üzerinden alacaklarını tahsil edebilmelerini sağlamak amacıyla özel ve son derece güçlü bir kanuni ipotek kurumu öngörmüştür. Uygulamada ve doktrinde inşaatçı ipoteği veya yapı alacaklısı ipoteği olarak anılan bu hak, Gayrimenkul Hukuku, Medeni Hukuk ve Borçlar Hukuku alanlarının tam kesişiminde yer alır. Bu konuda inşaat sözleşmelerinin genel çerçevesi için Arsa Payı Karşılığı İnşaat Sözleşmesi başlıklı makalemizi de inceleyebilirsiniz.

      Temel Hukuki Çerçeve: TMK m. 893/1-b.3 uyarınca taşınmaz üzerinde yapılan yapı işlerinde malzeme vererek veya vermeden emek sarf eden yüklenici ve alt yükleniciler, işin tamamlanmasından itibaren en geç 3 ay içinde (TMK m. 895) hak düşürücü süre dolmadan tapu siciline kanuni ipotek (veya mahkemeden geçici tescil şerhi) işlettirerek alacaklarını taşınmaz üzerinde güvence altına alabilirler.

      II. İnşaatçı (Yapı Alacaklısı) İpoteğinin Hukuki Niteliği ve Kimler Yararlanabilir?

      TMK m. 893 hükmü, tescile tabi üç farklı kanuni ipotek hakkını düzenler; bunların üçüncüsü doğrudan inşaat sektörünü ilgilendiren yapı alacaklılarının ipotek hakkıdır: Bu konuda ayrıntılı bilgi için Zorunlu Geçit Hakkı (TMK m. 747) ve Zorunlu Mecra (Su, Elektrik, Doğalgaz) İrtifakı Kurulması Davası başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.

      4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 893/1-b.3 ve m. 894:
      "Aşağıdaki alacaklılar, kanuni ipotek hakkının tescilini isteyebilirler: ... 3. Bir taşınmaz üzerinde yapılan yapı veya diğer işlerde malzeme vererek veya vermeden emek sarf ettikleri için malzeme ve emek karşılığı olarak malik veya yükleniciden alacaklı olan alt yüklenici veya zanaatkârlar.
      (m. 894) Alacaklıların bu kanuni ipotekten önceden feragat etmeleri geçerli değildir. ... Kanuni ipoteğin tescil edilebilmesi için, alacağın malik tarafından kabul edilmiş veya mahkemece karara bağlanmış olması şarttır. Malik yeterli güvence gösterirse tescil istenemez."

      Kanun metninin lafzından ve sistematiğinden doğan temel koşullar şunlardır: Bu konuda ayrıntılı bilgi için Tapu Sicilinin Hatalı Tutulmasından Devletin Kusursuz Sorumluluğu ve TMK m. 1007 Tazminat Davası başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.

      • Kişi Bakımından Kapsam: İlk olarak malikle doğrudan eser sözleşmesi (TBK m. 470) yapmış olan ana yüklenici (müteahhit); ikinci olarak ana yükleniciden işin bir kısmını üstlenen alt yüklenici (taşeron) ve işçiliğiyle yapıya katılan zanaatkârlar (kaba yapı, cephe, mekanik, elektrik, doğrama, asansör montajı, hafriyat ve peyzaj yüklenicileri) bu haktan yararlanır. Buna karşılık yalnızca tuğla, demir veya hazır beton satıp şantiyeye teslim eden, ancak taşınmaz üzerinde montaj/yapım emeği sarf etmeyen salt malzeme satıcıları (tedarikçiler), Yargıtay içtihatları uyarınca yapı alacaklısı ipoteği talep edemezler; emek unsuru (yapı işi) zorunludur. Aynı şekilde fiili yapım işine katılmadan yalnızca çizim veya proje danışmanlığı veren mimar/mühendisler de kural olarak emek+inşaat faaliyeti dışındadır (ancak şantiye şefliği ve fenni mesuliyetin doğrudan yapıya özgü iş gücü olup olmadığı somut sözleşmeye göre tartışılabilmektedir).
      • Taşınmazın Niteliği: İpotek yalnızca özel mülkiyete konu ve tapu kütüğüne kayıtlı taşınmazlar (arsa, bina, bağımsız bölüm, müstakil ve daimi üst hakkı) üzerine kurulabilir. Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki kamu malları veya kamulaştırılmış idare taşınmazları üzerine yapı ipoteği tescil edilemez (bu projelerde 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu ve TBK alacak davaları işler).
      • Önceden Feragat Yasağı (Emredici Kural): İnşaat sözleşmelerine uygulamada sıklıkla konulan "Yüklenici / taşeron TMK m. 893 uyarınca yapı alacaklısı ipoteği talep etmeyeceğini peşinen kabul ve taahhüt eder" şeklindeki kayıtlar, TMK m. 894'ün emredici hükmü gereği kesin hükümsüzdür. Hak sahibi iş bittikten veya alacak doğduktan sonra feragat edebilir ancak sözleşme aşamasında önceden feragat geçersizdir.

      III. Sözleşmenin Nisbiliğine İstisna: Alt Yüklenicinin (Taşeronun) Arsa Malikine Karşı Hakları

      Türk Borçlar Hukuku'nun temel ilkesi olan "sözleşmenin nisbiliği" uyarınca, bir alt yüklenici yalnızca sözleşme imzaladığı ana müteahhitten ücretini isteyebilir; kural olarak arsa sahibine karşı doğrudan şahsi alacak davası açamaz. Ancak TMK m. 893/1-b.3 bu ilkeye çok güçlü bir ayni hak istisnası getirmiştir.

      Buna göre alt yüklenici, asıl sözleşmenin tarafı olan arsa malikiyle hiç sözleşme yapmamış olsa bile, ana müteahhitten alamadığı malzeme ve işçilik alacağı için doğrudan arsa malikinin taşınmazı üzerine kanuni ipotek tescil ettirebilir. Dahası Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve ilgili dairelerin kökleşmiş uygulaması uyarınca; arsa maliki ana müteahhide sözleşme bedelini (hak edişleri) eksiksiz ödemiş olsa dahi, taşeronun alacağı ödenmemişse alt yüklenicinin yapı alacaklısı ipoteği kurma hakkı ortadan kalkmaz! Arsa maliki taşerona karşı "Ben müteahhide borcumu ödedim" savunmasını ileri süremez; bu riski önlemek isteyen arsa maliki, sözleşmede taşeron ödemelerinin doğrudan yapılmasını veya banka teminat mektubu alınmasını şart koşmak zorundadır.

      Ayrıca dikkat edilmelidir ki bu davada alt yüklenici, ipotek tescili talebini tapu malikine yöneltmek zorundadır; alacak miktarının tespiti ve tahsili bakımından ise ana müteahhitle arasındaki hukuki ilişki belirleyici olduğundan uygulamada ana müteahhidin de davaya dahil edilmesi veya alacağın mahkemece/icra takibiyle saptanması yoluna gidilir.


      IV. TMK m. 895 Kapsamında 3 Aylık Hak Düşürücü Süre ve Başlangıç Anı Tartışmaları

      İnşaatçı ipoteği uygulamasında hak sahiplerinin en çok yanıldığı ve geri dönülmez hak kaybına uğradığı nokta, TMK m. 895'te yer alan üç aylık hak düşürücü süredir:

      4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 895:
      "Zanaatkârların ve yüklenicilerin kanuni ipotek hakları, yüklendikleri işin tamamlanmasından başlayarak üç ay içinde tescil edilebilir.
      Alacaklı, taşınmaz malikinin rızasıyla veya mahkeme kararıyla bu süre içinde tescili veya tapuya geçici tescil şerhini gerçekleştirmek zorundadır."

      Bu üç aylık süre zamanaşımı süresi değil, hakim tarafından re'sen dikkate alınan hak düşürücü süredir; dolayısıyla durmaz ve kesilmez. Süre hesabında pratiğe doğrudan yön veren hayati ayrıntılar vardır:

      1. İşin Tamamlanması Kavramı: Sözleşmedeki işin (örneğin taşeronun üstlendiği dış cephe giydirme veya mekanik tesisat işinin) fiilen bitirilmesi anlamına gelir. Küçük eksikliklerin veya ayıpların giderilmesi işleri kural olarak 3 aylık süreyi uzatmaz; ancak projeye dahil esaslı imalatlar devam ediyorsa iş henüz tamamlanmamış sayılır. İskân (yapı kullanma izin belgesi) alınması tarihi tek başına başlangıç değildir; zira iş fiilen aylar önce bitmiş olabilir.
      2. Sözleşmenin Erken Feshi / İşin Yarım Kalması: Eğer yüklenici veya alt yüklenici işi tamamlayamadan sözleşme arsa maliki ya da ana yüklenici tarafından feshedilir veya şantiye tamamen durursa, üç aylık süre kesin fesih bildiriminin tebliği veya işin kesin olarak durdurulduğu (tasfiye edildiği) tarihten itibaren işlemeye başlar.
      3. Tescilin (Veya Geçici Şerhin) 3 Ay İçinde Tapuda İşlenmesi Şartı: Sadece 3 ay dolmadan mahkemeye dava dilekçesi vermek yeterli değildir! Kanun lafzına göre 3 aylık süre içinde ipoteğin bizzat tescil edilmesi ya da mahkemeden alınacak ihtiyati tedbir / geçici tescil şerhinin tapu müdürlüğünde kütüğe işlenmesi zorunludur! Davayı 88. günde açıp şerhi 95. günde tapuya işlettiren davacının talebi hak düşürücü süre nedeniyle reddedilmektedir!
      Hayati Süre Uyarısı (3 Ay İçinde Tapuya Şerh!): Uygulamada en büyük tuzak, 3 aylık sürenin "sadece dava açma süresi" sanılmasıdır. Oysa TMK m. 895 gereğince 3 aylık hak düşürücü süre içinde ya kesin tescilin ya da TMK m. 1011 uyarınca mahkemeden alınan geçici tescil şerhinin tapu kütüğüne fiilen işlenmesi şarttır. Bu nedenle iş biter bitmez beklenmeden, 3 aylık sürenin dolmasına en az 3–4 hafta kala mahkemeye acil geçici tescil şerhi talepli başvuru veya dava açılmalıdır.

      V. Süreyi Kaçırmamak İçin TMK m. 1011 Uyarınca Geçici Tescil Şerhi ve Teminat Önlemi

      Alacağın miktarı üzerinde malikle ihtilaf bulunması halinde olağan bir alacak ve tescil davası aylarca, hatta bilirkişi incelemeleriyle 1–2 yıl sürebilir. Bu süre içinde 3 aylık hak düşürücü sürenin dolmaması ve taşınmazın kötüniyetli şekilde üçüncü kişilere satılmaması için tek hukuki araç TMK m. 1011 ve Tapu Sicili Tüzüğü hükümleri çerçevesinde "geçici tescil şerhi" talep etmektir.

      TMK m. 1011/1-b.1 uyarınca iddia edilen bir ayni hakkın (kanuni ipoteğin) teminat altına alınması amacıyla mahkemeden ihtiyati tedbir usulüyle (değişik iş veya asıl dava içinde tensiple) geçici tescil şerhi kararı alınabilir. Başvuran yüklenici veya taşeron; eser sözleşmesini, onaylı veya sunulmuş hak ediş tutanaklarını, iş teslim/sevk irsaliyelerini, faturaları, keşif ve metraj cetvellerini ve işin tamamlanma tarihini gösteren belgeleri dosyaya sunarak alacağının yaklaşık ispatını (HMK m. 390/3) ortaya koyduğunda mahkeme derhal tapu müdürlüğüne müzekkere yazarak taşınmaz kaydına geçici tescil şerhi işlenmesine karar verir.

      Malikin tescili durdurma hakkı da TMK m. 894/son hükmünde düzenlenmiştir: "Malik yeterli güvence gösterirse tescil istenemez." Yani arsa sahibi veya müteahhit, talep edilen alacak tutarı ve faizleri karşılayacak tutarda kesin banka teminat mektubu sunar veya mahkeme veznesine nakdi teminat yatırırsa, taşınmaz üzerindeki ipotek/şerh kaldırılır ve ticari satışlar engellenmemiş olur.


      VI. TMK m. 896–897: Yapı İpoteklerinin Aynı Sırada Yer Alması ve Önceki İpoteklere Karşı Öncelik

      Bir şantiyede elektrik taşeronu ipoteğini Ocak ayında, kaba inşaat yüklenicisi ise Mart ayında tescil ettirmiş olabilir. Genel rehin hukukunda "önce tescil edilen önce gelir" (sabit dereceler sistemi ve öncelik ilkesi — TMK m. 870) kuralı geçerliyken, TMK m. 896 yapı alacaklıları arasında eşitliği sağlamak adına farklı bir kural koymuştur:

      4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 896 ve m. 897:
      "(m. 896) Yapı alacaklılarının tescil edilmiş olan ipotek hakları, tescil tarihleri farklı olsa bile, aralarında aynı sırada yer alır.
      (m. 897/1) Yapı alacaklılarının alacakları satış bedelinden tamamen karşılanamazsa, geri kalan kısım için; daha önce tescil edilmiş diğer rehin haklarının alacaklılarına, onların bilerek yapı alacaklıları zararına rehin tesis ettirmiş olmaları halinde veya arsanın değeri üzerindeki fazla değer (yapının kattığı değer artışı) nispetinde öncelik hakkı tanınabilir..."

      İki önemli sonuç doğmaktadır:

      • Garameten Paylaşım (TMK m. 896): Tüm yapı alacaklısı ipotek sahipleri aynı derecede/sırada sayılır; icra satışında satış bedeli tüm yapı alacaklılarına yetmezse, alacakları oranında garame (orantılı paylaşım) yapılır.
      • Önceki Banka İpoteğine Karşı Fazla Değer Önceliği (TMK m. 897): İnşaat başlamadan önce arsa üzerinde bir finansman bankasının 1. derecede ipoteği bulunabilir. Taşınmaz icradan satıldığında eğer önceki banka ipoteği bütün satış parasını yutuyorsa ve yapı alacaklıları hiç para alamıyorsa, TMK m. 897 uyarınca yapı alacaklıları, arsa üzerinde rehin hakkı kuran önceki alacaklının bu yükümlülüğü öngörebilecek durumda olmasına ve yapı nedeniyle taşınmazın satış bedelinde oluşan "arsa değerini aşan fazlalığın" (yapının yarattığı değer artışının) kendi alacaklarına tahsis edilmesini dava yoluyla isteyebilirler. Bu, bankaların inşaat projelerinde taşeron alacaklarını göz ardı etmesini engelleyen son derece teknik bir rüçhan mekanizmasıdır.
      Karşılaştırma Kriteri Adi İcra Takibi / Genel Alacak Davası Yapı Alacaklısı İpoteği (TMK m. 893–897)
      Arsa Malikine Başvuru (Taşeron) Kural olarak yok (sadece sözleşme tarafı müteahhide gidilir) Var; arsa maliki müteahhide ödeme yapsa bile taşınmaza ipotek kurulabilir
      Süre Sınırı TBK m. 147/6 uyarınca 5 yıllık zamanaşımı İşin bitiminden itibaren 3 aylık hak düşürücü süre (tapuya tescil/şerh)
      Üçüncü Kişiye Satış Riski Haciz yoksa taşınmaz satılınca takip boşa düşer Geçici tescil şerhi / ipotek sonrası alıcıya karşı da ileri sürülebilir (ayni hak)
      Önceki İpoteklerle İlişki Haciz tüm önceki rehinlerin gerisindedir Kendi arasında aynı sıra (m. 896) + önceki rehinlere karşı fazla değer rüçhanı (m. 897)

      VII. Arsa Payı Karşılığı İnşaatlarda Kat İrtifakı, Satılan Bağımsız Bölümler ve Dağıtım Sorunu

      Türkiye'de konut projelerinin neredeyse tamamı arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi (kat karşılığı) veya kat irtifakı kurulu arsalar üzerinde yapılmaktadır. Eğer arsa üzerinde önceden kat irtifakı tesis edilmiş ve inşaat bitmeden veya bittikten sonra bağımsız bölümlerin bir kısmı üçüncü kişi alıcılara satılıp tapuda devredilmişse, yapı alacaklısı ipoteğinin hangi bağımsız bölümlere tescil edileceği kritik bir sorundur.

      Yargıtay'ın yerleşik uygulamasına göre; taşınmaz üzerinde kat irtifakı kurulmuşsa tek bir ana taşınmaza bütün olarak ipotek konulamaz. Yapılan inşaat imalatı tüm binanın (ortak alanların ve tüm dairelerin) değerini artırmışsa, yapı alacaklısının alacağı arsa payları oranında tüm bağımsız bölümlere bölünerek (toplu ipotek / dağıtım) tescil edilebilir. Ancak alt yüklenicinin işi yalnızca belirli bir bağımsız bölüme veya bloklara özgülenmişse (örneğin yalnızca A bloktaki belirli dairelerin iç dekorasyonu), ipotek yalnızca o bağımsız bölümlerle sınırlandırılır. Dava aşamasında taşınmazın üçüncü kişilere satılma hızı çok yüksek olduğundan, henüz inşaat/teslim bitiminde hızlı davranılıp tüm mevcut maliklere (arsa sahibi, müteahhit ve yeni kat maliklerine) karşı geçici tescil şerhi işletilmesi büyük önem taşır.


      VIII. Yargıtay HGK, 15. / 6. Hukuk Daireleri ve 14. / 7. Hukuk Dairelerinin Yerleşik İçtihat İlkeleri

      Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve 14. / 7. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (3 Aylık Süre ve Geçici Şerh):
      "TMK m. 895'te öngörülen üç aylık süre hak düşürücü nitelikte olup işin fiilen tamamlandığı tarihten başlar. Bu süre içinde yalnızca tescil davası açılmış olması yetmez; mutlaka kesin tescilin yapılmış veya mahkemeden alınacak TMK m. 1011 uyarınca geçici tescil şerhinin tapu kütüğüne işlenmiş olması zorunludur. Malik yeterli güvence gösterirse (TMK m. 894/son) ipotek tescil edilemez."
      Yargıtay 15. / 6. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (Alt Yüklenici ve Ödeme Savunması):
      "Alt yüklenicinin TMK m. 893/3 uyarınca yapı alacaklısı ipoteği kurabilmesi için arsa malikiyle arasında doğrudan bir sözleşme bulunması şart değildir. Arsa malikinin ana yükleniciye sözleşme bedelini ödemiş olması dahi, emeği ve malzemesiyle taşınmaza değer katan alt yüklenicinin kanuni ipotek tescili talebini ortadan kaldırmaz."
      Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, Yerleşik İçtihat İlkesi (TMK m. 897 Fazla Değer Önceliği):
      "Yapı alacaklısı ipoteğinin paraya çevrilmesinde satış bedelinin tüm alacakları karşılamaması halinde, yapı alacaklıları ancak arsanın çıplak değeri üzerinde yapının meydana getirdiği fazla değer oranında ve kanuni şartlar gerçekleşmişse önceki rehin alacaklılarına karşı rüçhan (öncelik) iddiasında bulunabilirler."

      IX. Pratik Uygulama: Yapı Alacaklısı İpoteği Tescili ve Geçici Tescil Şerhi Dava Dilekçesi Örneği

      DAVA DİLEKÇESİ TASLAĞI — BİLGİLENDİRME VE İNCELEME AMAÇLIDIR

      NÖBETÇİ ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ'NE
      (TMK m. 893–895 ve m. 1011 Uyarınca 3 Aylık Hak Düşürücü Süre Kapsamında Acil Geçici Tescil Şerhi Taleplidir)


      DAVACI: [Yüklenici / Alt Yüklenici Şirket Unvanı, MERSİS No, Adresi]
      VEKİLİ: Av. [Adı Soyadı, Baro Sicil No, Adresi]
      DAVALILAR: 1. [Arsa / Taşınmaz Maliki Adı Soyadı / Unvanı]
      2. [Varsa Ana Yüklenici Şirket Unvanı — Alacağın Tespiti Yönünden]
      DAVA DEĞERİ: [Ödenmeyen Hak Ediş Tutarı] TL
      DAVA KONUSU: 4721 sayılı TMK m. 893/1-b.3, 894 ve 895 uyarınca davacının [İl, İlçe, Ada, Parsel] numaralı taşınmaz üzerinde gerçekleştirdiği [Mekanik/Kaba İnşaat/Cephe] yapım işlerinden doğan [Tutar] TL alacağı için YAPI ALACAKLISI (İNŞAATÇI) İPOTEĞİNİN TESCİLİ ve 3 aylık hak düşürücü sürenin korunması için tensiple birlikte tapuya TMK m. 1011 GEÇİCİ TESCİL ŞERHİ işlenmesi talebidir.

      AÇIKLAMALAR :

      1. Davacı şirket ile davalı ana yüklenici (veya arsa maliki) arasında ../../2025 tarihli [İnşaat / Alt Yüklenicilik Sözleşmesi] akdedilmiş olup (Ek-1), sözleşme konusu tüm imalatlar eksiksiz şekilde ../../2026 tarihinde tamamlanarak teslim edilmiştir (Ek-2: İş Teslim Tutanağı, İrsaliyeler ve Hak Ediş Belgeleri).

      2. Yapılan kesin hesap ve kesilen faturalar uyarınca davacı şirketin ödenmemiş [Tutar] TL hak ediş alacağı bulunmaktadır (Ek-3: Faturalar ve Cari Hesap Mutabakatı). Davalı taraflara keşide edilen ../../2026 tarihli noter ihtarnamesine rağmen ödeme yapılmamış ve ipotek tesciline muvafakat verilmemiştir (Ek-4).

      3. TMK m. 895 gereğince kanuni ipoteğin işin tamamlanmasından itibaren 3 ay içinde tescil edilmesi veya tapuya geçici tescil şerhi konulması hak düşürücü süreye tabi olduğundan, dava sonucunun beklenilmesi halinde 3 aylık süre dolacak ve davacının kanuni güvence hakkı tamamen ortadan kalkacaktır. İşbu nedenle tensip zaptıyla birlikte davalı adına kayıtlı taşınmaz üzerine acilen TMK m. 1011 uyarınca geçici tescil şerhi işlenmesi zorunludur.


      SONUÇ VE İSTEM :

      Yukarıda arz edilen nedenlerle; öncelikle 3 aylık hak düşürücü sürenin dolmasını önlemek üzere tensiple birlikte TMK m. 1011 uyarınca [İl, İlçe, Ada, Parsel] taşınmaz kaydına (alacak tutarı kadar) GEÇİCİ TESCİL ŞERHİ İŞLENMESİNE; yargılama sonucunda ise davacının [Tutar] TL alacağı için davalı malike ait taşınmaz üzerinde TMK m. 893/1-b.3 UYARINCA YAPI ALACAKLISI İPOTEĞİ TESİS VE TESCİLİNE, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalılara yükletilmesine karar verilmesini arz ve talep ederiz.


      Davacı Vekili
      Av. [Adı Soyadı]
      İmza


      X. Müteahhit ve Alt Yükleniciler İçin 3 Aylık Süre ve İspat Kontrol Listesi

      1. Fiili İş Bitiş veya Fesih Tarihini Belgeleyin: Şantiye günlüğü, geçici kabul tutanağı, iş teslim yazısı, fotoğraf veya noter ihtarı ile 3 aylık hak düşürücü sürenin başlangıcını somutlaştırın.
      2. Sözleşme ve Malzeme + Emek İlişkisini Dosyalayın: Alt yüklenici iseniz yalnızca malzeme satışı değil şantiyede montaj/işçilik yapıldığını gösteren sözleşme, SGK şantiye bildirgeleri ve hakedişleri hazırlayın.
      3. En Geç 60. Günde İhtiyati Tedbir / Geçici Tescil Başvurusunu Yapın: Tapuya müzekkere yazımı ve şerhin tescili için idari işlem süresi gerektiğinden son günleri asla beklemeyin.
      4. Bağımsız Bölüm Listesini ve Malikleri Güncel Tapudan Çıkarın: Kat irtifakı varsa hangi dairelerin malik/müteahhit veya 3. kişi üzerinde kaldığını güncel TAKBİS kayıtlarından denetleyin.
      5. Önceki Banka İpoteklerini İnceleyin: Taşınmaz üzerinde yüksek tutarlı banka ipoteği varsa TMK m. 897 kapsamındaki "fazla değer önceliği" tespitini dava aşamasında bilirkişiden talep edin.

      XI. Sonuç

      İnşaatçı (yapı alacaklısı) ipoteği, yüklenici ve alt yüklenicilerin şantiyede yarattıkları somut yapı değerinden doğrudan ayni güvence elde etmelerini sağlayan çok güçlü bir eşya hukuku aracıdır. Başarıya ulaşılabilmesi için:

      1. Sözleşmenin nisbiliği kuralına istisna olarak alt yükleniciler dahi doğrudan arsa malikinin taşınmazı üzerine ipotek kurabilir.
      2. Sözleşmeye konulan "önceden ipotekten feragat" kayıtları TMK m. 894 gereği geçersizdir.
      3. TMK m. 895'teki 3 aylık süre hak düşürücüdür; bu süre içinde sadece dava açmak yetmez, TMK m. 1011 geçici tescil şerhinin tapu kütüğüne fiilen işlenmesi şarttır.

      Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Somut hukuki sorunlarda uzman bir avukata danışılması tavsiye edilir. Makalede yer alan bilgiler, yayın tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuata dayanmakta olup, mevzuat değişiklikleri nedeniyle güncelliğini yitirebilir.



      İlgili Makaleler

      SIKÇA SORULAN SORULAR

      Uygulamada Kritik Sorular ve Yanıtları

      Evet, kurabilir. TMK m. 893/1-b.3 hükmü sözleşmenin nisbiliğine istisna getirerek alt yükleniciye doğrudan arsa malikinin taşınmazı üzerinde kanuni ipotek isteme hakkı tanımıştır. Yargıtay içtihatlarına göre arsa sahibinin ana müteahhite ödeme yapmış olması taşeronun bu hakkını ortadan kaldırmaz.

      Hayır, geçersizdir. TMK m. 894 hükmü açıkça alacaklıların bu kanuni ipotekten önceden feragat etmelerinin geçerli olmadığını emredici şekilde düzenlemiştir. Sözleşmedeki peşin feragat klozları hükümsüzdür.

      Hayır, yeterli değildir. TMK m. 895 gereğince yüklenilen işin tamamlanmasından itibaren 3 ay içinde ipoteğin kesin tescil edilmesi veya mahkemeden TMK m. 1011 kapsamında alınacak geçici tescil şerhinin tapu kütüğüne fiilen işlenmesi zorunludur. Şerh 3 aylık süre dolduktan sonra tapuya ulaşırsa hak düşer.

      Kural olarak kuramaz. TMK m. 893/1-b.3 uyarınca yalnızca malzeme temin eden değil, taşınmaz üzerinde yapılan yapı işinde 'malzeme vererek veya vermeden emek sarf eden' yüklenici, alt yüklenici ve zanaatkârlar bu ipotekten yararlanabilir. Montaj veya uygulama işçiliği olmaksızın salt mal satışı yapan tedarikçiler kapsam dışındadır.

      TMK m. 897 uyarınca yapı alacaklılarının alacakları satış bedelinden tamamen karşılanamıyorsa ve önceki rehin alacaklısının durumunun şartları oluşmuşsa, yapının arsaya kattığı 'fazla değer' nispetinde önceki rehin alacaklısına karşı öncelik (rüçhan) hakkı ileri sürülebilir.

      TMK m. 894/son uyarınca arsa maliki, iddia edilen alacağı ve faizlerini karşılayacak düzeyde yeterli güvence (örneğin kesin banka teminat mektubu veya mahkeme veznesine nakit teminat) gösterirse taşınmaz üzerine yapı alacaklısı ipoteği tescil edilemez ve konulmuş şerh kaldırılır.

      Kat irtifaklı yapılarda kural olarak yapılan ortak imalatların tüm taşınmazın değerini artırdığı oranda bağımsız bölümlerin arsa payları nispetinde dağıtılarak tescil yapılması istenir; ancak alt yüklenicinin işi sadece belirli bağımsız bölümlere özgülenmişse yalnızca o bölümlere ipotek kurulabilir.

      Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Her somut olay kendine özgü koşullar içerdiğinden, bireysel hukuki değerlendirme için mutlaka bir avukata başvurulması tavsiye edilir.

      Av. Oğuzhan Çıngı
      Gayrimenkul ve kira hukuku, iş hukuku, miras, borçlar, icra-iflas, tüketici ve ceza hukuku uyuşmazlıklarında dava takibi ve önleyici danışmanlık yürütmektedir.
      1136 sayılı Avukatlık Kanunu ve TBB meslek kuralları çerçevesinde genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmış ve Işıkoğlu Partners Hukuk Bürosu tarafından incelenmiştir.
      İletişim
      Merkez Ofis
      Dragos Center Cevizli Mah. Bağdat Cad.
      Dragos Center No 15
      iletisim@isikoglupartners.com
      +90 531 869 3827

      Hukuki Danışmanlık için Randevu Alın

      Hukuki Hesaplama Araçları

      4857 sayılı İş Kanunu, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, 492 sayılı Harçlar Kanunu ve güncel AAÜT/Arabuluculuk tarifeleri çerçevesinde hazırlanan interaktif hukuki hesaplama araçları.

      Ana Sayfa › Hesaplama Araçları › Hesaplama
      Hukuki Hesaplama Aracı

      Hukuk Hukuki Kontrol: Işıkoğlu Partners Güncel Mevzuat: 2026 Yürürlük Parametreleri

      Diğer Hukuki Hesaplama Araçları

      International Legal Practice in Istanbul, Türkiye

      Işıkoğlu Partners advises foreign corporations, venture-backed technology companies, digital platforms and cross-border investors across corporate formation, M&A, CMB crypto/FinTech licensing, KVKK data protection, commercial debt recovery and international arbitration.

      Direct Counsel via WhatsApp (+90 531 869 3827) Email: iletisim@isikoglupartners.com
      Multilingual Legal Counsel & Sworn Interpreter Coordination (Notary · Title Deed · Trade Registry · Courts)
      Our Istanbul team provides direct English-speaking legal representation alongside accredited sworn interpreter coordination in Russian (Русский), Arabic (العربية), German (Deutsch), Persian, French and 12 additional languages for powers of attorney, real estate closings, company formation, banking/MASAK compliance and court proceedings.

      Core International Practice Areas

      Turkish Law Guides in English (46 Publications)

      Comprehensive statutory and case-law guides prepared by our Istanbul legal team for international investors, corporations and foreign nationals.

      English Legal Desk › Practice Area
      International Legal Practice

      Istanbul, Türkiye Turkish Practice Page: Faaliyet Alanları →
      Hukuki Geçerlilik & Uyum Testleri

      Tahliye taahhütnamesi geçerliliği, KVKK ve VERBİS kayıt yükümlülüğü, e-ticaret ETBİS/İYS uyumu, işçi haklı fesih şartları, şirket ortaklık sözleşmesi ve yabancı yatırımcı uygunluk kriterlerini ilgili kanun maddelerine göre adım adım kontrol edin.

      Uyum Testi

      Hukuk Hukuki İnceleme: Işıkoğlu Partners

      Diğer Hukuki Uyum & Geçerlilik Testleri

      Hukuk & Ticaret Terimleri Sözlüğü (A–Z)

      Türk hukuku, ticari sözleşmeler, icra-iflas, gayrimenkul, miras, iş hukuku, girişim sermayesi ve teknoloji hukukunda en sık karşılaşılan kavramların kanun dayanaklı tanımları ve uygulama rehberleri.

      Ana Sayfa › Hukuk Sözlüğü › Hukuk Terimi
      Hukuk Terimi
      Hukuk Kanuni Dayanak: - İnceleyen: Işıkoğlu Partners
      KISA HUKUKİ TANIM ÖZETİ

      Aynı Alandaki Diğer Hukuk Terimleri

      Yüksek Mahkeme & Kurul Emsal Karar İncelemeleri

      Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulları, Hukuk ve Ceza Daireleri, Danıştay, Anayasa Mahkemesi, Kişisel Verileri Koruma Kurulu ve Rekabet Kurulunun iş dünyasını ve bireyleri doğrudan ilgilendiren yerleşik içtihat ilkeleri.

      Emsal Karar İncelemesi
      Hukuk Merci: Yüksek Mahkeme Künye: İçtihat Analiz: Işıkoğlu Partners
      YERLEŞİK HUKUKİ İLKE ÖZETİ

      ISTANBUL · TÜRKİYE
      International Legal Practice

      WhatsApp (+90 531 869 3827) iletisim@isikoglupartners.com

      Legal Guide

      WhatsApp'tan Sorun