Özet
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 101 ila 117 ve 5737 sayılı Vakıflar Kanunu çerçevesinde yeni vakıf kuruluş usulü, noterde düzenleme şeklinde vakıf senedi hazırlama, Asliye Hukuk Mahkemesi tescil davası ve Vakıflar Genel Müdürlüğü (VGM) görüş alma süreci; Vakıflar Meclisinin 22.12.2025 tarihli kararıyla 2026 yılı için belirlenen 5.000.000 TL asgari kuruluş malvarlığı alt sınırı; TMK m. 372 ile bağlantılı olarak Türk hukukunda aile vakfı kurulmasının sıkı yasal sınırları (salt aile geçimi ve kuşaktan kuşağa mal özgüleme yasağının istisnaları olan eğitim, donanım ve yardım amaçları); 4962 sayılı Kanun m. 20 uyarınca Cumhurbaşkanı Kararı ile vakıflara vergi muafiyeti tanınmasının mali şartları (2026 yılı 16.273.000 TL gelir getirici malvarlığı ve 1 yıl faaliyet şartı) ile VGM VBYS yıllık beyanname ve teftiş yükümlülükleri — 2026 güncel hukuki inceleme.
Bu makale son olarak 13 Kasım 2026 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez.
I. Giriş — Kurumsal Hayırseverlik, Aile Serveti Planlaması ve Türk Vakıf Hukuku
Vakıf kurumu, belirli bir malvarlığının belirli ve sürekli bir amaca özgülenmesi yoluyla bağımsız tüzel kişilik kazanmasını sağlayan ve yüzyıllara dayanan köklü hukuk geleneğine sahip olan özgün bir medeni hukuk yapısıdır. Günümüzde hem yüksek net varlıklı aileler ve sanayi grupları kurumsal sosyal sorumluluk projelerini, eğitim burslarını ve kültür-sanat girişimlerini sürekliliğe kavuşturmak hem de bazı aileler ortak mülkiyetteki varlıkların veya aile bireylerinin eğitim-destek ihtiyaçlarının düzenli finansmanını sağlamak amacıyla yeni vakıf kuruluşuna yönelmektedir.
Ancak uygulamada Anglosakson hukukundaki "trust" (tröst) veya Lihtenştayn/İsviçre modellerindeki sınırsız aile vakfı yapıları ile Türk Medeni Kanunu'ndaki vakıf rejimi sıklıkla karıştırılmaktadır. Türk hukukunda vakıf kuruluşu sıkı şekil şartlarına, yüksek başlangıç sermayesi eşiklerine ve Vakıflar Genel Müdürlüğü (VGM) ile Asliye Hukuk Mahkemelerinin çifte denetimine tabidir. Üstelik vakfın kurulmuş olması ona kendiliğinden vergi muafiyeti kazandırmaz; kamuya yararlı vakıflara vergi muafiyeti tanınması ayrıca 4962 sayılı Kanun kapsamında Cumhurbaşkanı Kararına bağlıdır. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Nafaka Hesaplama ve Nafaka Davası 2026 başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
Bu çalışmada; Medeni Hukuk, Vergi Hukuku ve Miras Hukuku kuralları ışığında 4721 sayılı TMK m. 101-117 ve 5737 sayılı Vakıflar Kanunu uyarınca yeni vakıf kuruluş süreci, 2026 yılı güncel asgari malvarlığı şartları, TMK m. 372 kapsamında aile vakfı kurulmasının yasal sınırları, 4962 sayılı Kanun m. 20 çerçevesinde vergi muafiyeti statüsü elde etme prosedürü ve VGM yıllık beyanname/denetim kuralları incelenmektedir.
II. TMK m. 101-117 ve 5737 Sayılı Kanun Kapsamında Yeni Vakfın Kurucu Unsurları
Derneklerden farklı olarak vakıflar kişi topluluğu değil, bir mal topluluğudur; dolayısıyla vakıflarda üyelik kavramı bulunmaz (TMK m. 101/3). Bir vakfın hukuken geçerli biçimde kurulabilmesi için üç kurucu unsurun bir arada var olması zorunludur: Bu konuda ayrıntılı bilgi için Boşanma Davası Nasıl Açılır: 2026 Rehberi başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 101/1 ve m. 101/4:
"Vakıflar, gerçek veya tüzel kişilerin yeterli mal ve hakları belirli ve sürekli bir amaca özgülemeleriyle oluşan tüzel kişiliğe sahip mal topluluklarıdır.
Cumhuriyetin Anayasa ile belirlenen niteliklerine ve Anayasanın temel ilkelerine, hukuka, ahlaka, milli birliğe ve milli menfaatlere aykırı veya belli bir ırk ya da cemaat mensuplarını desteklemek amacıyla vakıf kurulamaz."
Bu tanım uyarınca ilk kurucu unsur vakfetme iradesidir (vakıf kurma beyanı); bu irade sağlararası bir hukuki işlem olarak noterde düzenleme şeklinde vakıf senedi ile yahut ölüme bağlı tasarruf (vasiyetname veya miras sözleşmesi) yoluyla açıklanabilir. Tüzel kişiler (örneğin anonim veya limited şirketler) de esas sözleşmelerinde/amaç maddelerinde engel bulunmamak ve yetkili organ kararı alınmak kaydıyla vakıf kurucusu olabilir. Yabancı gerçek ve tüzel kişiler ise Türkiye'de karşılıklılık (mütekabiliyet) ilkesi çerçevesinde yeni vakıf kurabilmektedir.
İkinci unsur belirli, sürekli ve hukuka uygun amaçtır. Amacın gerçekleştikçe tükenen geçici bir proje değil sürekli bir toplumsal veya hukuki ihtiyaca cevap verecek nitelikte olması aranır. Üçüncü ve uygulamada tescil davalarının en çok takıldığı unsur ise bu amacı sürekli olarak gerçekleştirmeye elverişli yeterli malvarlığının özgülenmesidir. Vakfın kuruluşunda özgülenen nakit para, taşınmaz veya şirket payı gibi değerlerin mülkiyeti tescil anında kurucunun malvarlığından çıkarak tamamen vakfın bağımsız tüzel kişiliğine geçer ve bir daha kurucuya geri dönemez.
III. 2026 Yılı Asgari Kuruluş Malvarlığı (5.000.000 TL) ve Amaca Yeterlilik Denetimi
5737 sayılı Vakıflar Kanunu'nun 5. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, yeni kurulacak vakıflarda amaçlara göre özgülenecek asgari malvarlığı tutarı her yıl Vakıflar Meclisi tarafından belirlenmektedir. Vakıflar Meclisinin 09.12.2024 tarihli ve 675/665 sayılı kararıyla 2025 yılı için 2.000.000 TL olarak uygulanan asgari malvarlığı sınırı, 22.12.2025 tarihli ve 819/790 sayılı Vakıflar Meclisi kararı ile 2026 yılı için 5.000.000 TL (Beş milyon Türk Lirası) olarak yükseltilmiştir.
Ancak vakıf kurucularının düştüğü en yaygın yanılgı, 5.000.000 TL'lik tutarın yatırılmasının mahkeme tarafından otomatik olarak tescil verilmesi için yeterli olacağını zannetmektir. Oysa 5737 sayılı Kanun ve Vakıflar Yönetmeliği uyarınca belirlenen bu rakam yalnızca yasal bir alt sınır (taban) niteliğindedir! Asliye Hukuk Mahkemesi ve dosyaya görüş bildiren Vakıflar Genel Müdürlüğü, TMK m. 101 uyarınca özgülenen malvarlığının vakıf senedinde yazılı amaçları gerçekleştirmeye fiilen yeterli olup olmadığını ayrıca denetler. Örneğin vakıf senedinde "üniversite veya hastane kurmak" gibi devasa maliyetli amaçlar yazılıp sadece 5.000.000 TL sermaye özgülenmişse, VGM'nin olumsuz görüşü doğrultusunda mahkeme malvarlığının amaca yetersizliği nedeniyle tescil talebini reddetmektedir. Bu nedenle kuruluş aşamasında senede yazılan amaçlar ile özgülenen sermaye veya taşınmaz/gelir getirici varlıklar arasında gerçekçi bir finansal denge kurulması şarttır.
Özgülenen malvarlığı nakit paranın yanı sıra tapuda kayıtlı taşınmazlar, iştirak hisseleri veya kira/temettü getirisi olan haklardan da oluşabilir. Nakit dışındaki taşınmaz ve hisse özgülemelerinde, Asliye Hukuk Mahkemesi aşamasında taşınmazın veya hissenin gerçek rayiç değeri mahkemece atanacak bilirkişi marifetiyle tespit edilir; nakit özgülemede ise tutar bir kamu veya özel bankada kurucu vakıf adına açılan özel blokeli hesaba yatırılır ve dekontu mahkemeye sunulur.
IV. TMK m. 372 Çerçevesinde Aile Vakfı Kurulmasının Sınırları ve Aile Fideikommisi Yasağı
Aile işletmelerinin kuşaklar arası aktarımında ve aile fertlerinin geleceğinin güvenceye alınmasında sıkça sorulan kurumlardan biri "aile vakfı"dır. Türk Medeni Kanunu aile vakıflarını genel vakıf hükümlerinden ayrı olarak "Aile Hukuku" kitabının 372. maddesinde özel ve sınırlayıcı biçimde düzenlemiştir:
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 372:
"Aile bireylerinin eğitim ve öğrenimleri, donanım ve desteklenmeleri ve bunlara benzer amaçların gerektirdiği harcamaların yapılması için kişiler hukuku ve miras hukuku hükümleri uyarınca aile vakfı kurulabilir.
Bir malın veya hakkın başkalarına geçmemek üzere aynı soydan gelenlere kuşaktan kuşağa kalacak şekilde özgülenmesi yasaktır. Böyle bir özgüleme, vakıf kurma yoluyla da yapılamaz."
Kanun koyucu bu maddeyle iki keskin sınır çizmiştir: Birinci sınır, amaç sınırlamasıdır. Türkiye'de bir aile vakfı yalnızca kanunda sayılan istisna amaçlar doğrultusunda (aile bireylerinin eğitim ve öğrenim masraflarının karşılanması, evlenme/meslek kurma donanımı sağlanması, hastalık, yaşlılık veya muhtaçlık hallerinde desteklenmesi) kurulabilir. Aile fertlerine herhangi bir ihtiyaç, eğitim veya donanım şartı olmaksızın sadece rahat yaşamaları için düzenli gelir dağıtmak veya sırf soyadı taşıyanlara maaş bağlamak amacıyla vakıf kurulamaz. İkinci sınır ise aile fideikommisi (malın başkalarına devredilmemek üzere kuşaktan kuşağa aynı soyda tutulması) yasağıdır; örneğin bir holding şirketinin hisselerinin veya yalı/köşk taşınmazının hiçbir zaman satılmamak şartıyla sonsuza dek aile fertlerinin kullanımına vakfedilmesi TMK m. 372/2 uyarınca kesin hükümsüzdür.
Buna karşın aile şirketinin ortaklarının bir araya gelerek yalnızca kendi aile üyeleri için eğitim-yardım odaklı (TMK m. 372 uyumlu) bir aile vakfı kurmaları hukuken mümkündür. Ancak dikkat edilmelidir ki; böyle bir vakıf TMK m. 108/2 uyarınca vakıf kurucusunun alacaklılarının iptal davasına ve saklı pay sahibi mirasçıların tenkis davasına maruz kalabilir. Ayrıca salt dar bir aile çevresine hizmet eden bir aile vakfı, kamuya açıklık ilkesini sağlamadığı için vergi muafiyeti statüsü elde edemez.
V. Resmi Vakıf Senedinin Zorunlu Unsurları (TMK m. 106) ve Senet Değişikliği Usulü
Yeni vakfın anayasası niteliğindeki vakıf resmi senedi, noter huzurunda düzenleme şeklinde yapılır (TMK m. 102) ve Vakıflar Yönetmeliği ekindeki asgari şablon unsurlarını eksiksiz içermek zorundadır. TMK m. 106 uyarınca vakıf senedinde aşağıdaki zorunlu kayıtların bulunmaması tescilin reddine sebep olur:
- Vakfın Adı ve Yerleşim Yeri: Vakfın adına ilişkin olarak "Türk", "Türkiye", "Cumhuriyet", "Milli" gibi ibarelerin kullanımı Bakanlar Kurulu/Cumhurbaşkanlığı iznine tabi olduğundan genel isimlerde VGM isim denetimine dikkat edilmelidir.
- Vakfın Amacı ve Faaliyetleri: Amacın somut, sürekli ve kanuni sınırlara uygun biçimde yazılması gerekir; uygulamada eğitim, kültür, sağlık ve sosyal yardım faaliyetlerini yürütebilmek için vakfa iktisadi işletme kurma, taşınmaz alıp satma, bağış kabul etme yetkilerinin senette açıkça tanınması zorunludur.
- Özgülenen Mal ve Haklar: Başlangıç sermayesinin tutarı, banka hesap/taşınmaz tapu bilgileri tam olarak yazılır.
- Yönetim Organları ve Yetkileri: Vakfın zorunlu tek organı yönetim organıdır (TMK m. 109 - genellikle Mütevelli Heyeti + Yönetim Kurulu şeklinde ikili yapı tercih edilir). İlk yönetim organı üyelerinin adları, görev süreleri, toplantı ve karar nisapları ile denetim kurulu yapılanması senette belirtilir.
- Sona Erme Halinde Malvarlığının Tahsisi: Vakfın gelecekte feshi veya dağılması halinde kalan malvarlığının kuruculara dönmeyeceği, benzer amaçlı başka bir vakfa veya kamu kurumuna devredileceği hükmü mutlaka senede yazılır.
Kuruluştan sonra vakıf senedinin amacını veya yönetim hükümlerini değiştirmek son derece zordur; TMK m. 112 ve m. 113 uyarınca senet değişikliği için yalnızca yönetim organının kararı yetmez, Asliye Hukuk Mahkemesinin (VGM'nin görüşünü alarak) değişiklik kararı vermesi şarttır. Bu nedenle kuruluş aşamasında senet metninin son derece öngörülü kaleme alınması gerekir.
VI. Asliye Hukuk Mahkemesi Tescil Davası, VGM Görüşü ve Tüzel Kişiliğin Kazanılması
Noterde vakıf resmi senedinin düzenlenmesini takiben (ve ölüme bağlı tasarrufla kurulan vakıflarda vasiyetnamenin açılmasını takiben), vakfın yerleşim yerindeki yetkili Asliye Hukuk Mahkemesine tescil davası açılır (TMK m. 102/2). Bu dava çekişmesiz yargı (HMK m. 382) niteliğinde olup davalı taraf olarak Vakıflar Genel Müdürlüğü (veya ilgili Vakıflar Bölge Müdürlüğü) gösterilir.
Yargılama süreci şu adımlarla ilerler: Asliye Hukuk Mahkemesi noterden düzenlenen senedi ve özgülenen malvarlığı belgelerini (nakit banka blokaj yazısı veya taşınmaz ekspertiz/tapu kayıtları) incelemek üzere Vakıflar Genel Müdürlüğüne gönderir. VGM, senedin TMK m. 101-106 hükümlerine uygun olup olmadığını, malvarlığının amaca yeterliliğini ve yasak amaç taşıyıp taşımadığını değerlendirerek mahkemeye kapsamlı bir görüş raporu sunar. Mahkeme senedin bir maddesinde eksiklik görürse kuruculara noterde "tadil senedi" (ek senet) düzenlemeleri için süre verir. Eksiklikler giderilip VGM'den olumlu görüş alındığında veya mahkemece hukuka uygunluk tespiti yapıldığında vakfın tesciline karar verilir. Kararın kesinleşmesiyle mahkeme nezdindeki sicile tescil yapılır, vakıf tüzel kişilik kazanır, ardından VGM merkezi siciline işlenir ve Resmî Gazete'de ilan edilir. Sonrasında tescil bildirimiyle birlikte vakfın bankadaki bloke edilmiş sermayesi serbest bırakılır ve vergi dairesi/SGK açılışları tamamlanır.
| Vakıf Türü / Statüsü | Yasal Dayanak & Yetkili Merci | 2026 Yılı Mali Eşik / Süre | Temel Hukuki ve Vergisel Sonuç |
|---|---|---|---|
| Genel Yeni Vakıf Kuruluşu | TMK m. 101-117; 5737 SK m. 5 (Asliye Hukuk Mah. + VGM) | 5.000.000 TL asgari kuruluş malvarlığı (2026) | Kamuya ve belirli amaçlara hizmet eden bağımsız tüzel kişilik kazanılır. |
| Aile Vakfı (İstisnai Amaçlı) | TMK m. 372 (Asliye Hukuk Mah. + VGM) | Asgari 5.000.000 TL + aile ihtiyaçlarına yeterlilik | Eğitim/donanım/destek amaçlı kurulabilir; vergi muafiyeti alamaz. |
| Vergi Muafiyeti Statüsü (1 Yıl Süre) | 4962 SK m. 20 (Hazine ve Maliye Bak. + Cumhurbaşkanı Kararı) | En az 1 yıl fiili faaliyet; 16.273.000 TL gelir getirici malvarlığı (2026) | Bağışçılara %5-%100 arası gelir/kurumlar vergisi matrahından düşüm hakkı + vakfa muafiyetler. |
| Vergi Muafiyeti Statüsü (6 Ay İstisnası) | 4962 SK m. 20 ve Seri No:1 Tebliğ | 2026 yılı hadlerinin iki katını aşan gelir getirici malvarlığı ve gelir | Kuruluştan 6 ay sonra muafiyet başvurusu yapılabilir. |
VII. 4962 Sayılı Kanun m. 20 Uyarınca Cumhurbaşkanı Kararı İle Vergi Muafiyeti Statüsü (2026)
Yeni kurulan vakıfların en büyük hedeflerinden biri, halk arasında "kamu yararına vakıf" statüsü olarak bilinen vergi muafiyetini elde etmektir. 4962 sayılı Kanun'un 20. maddesi uyarınca gelirlerinin en az üçte ikisini nevi itibarıyla genel, katma ve özel bütçeli idarelerin bütçeleri içinde yer alan bir hizmetin veya hizmetlerin yerine getirilmesini amaç edinmek üzere kurulan vakıflara, Hazine ve Maliye Bakanlığının önerisi üzerine Cumhurbaşkanı Kararı ile vergi muafiyeti tanınabilmektedir.
Vakıflara Vergi Muafiyeti Tanınması Hakkında Genel Tebliğ (Seri No: 1) uyarınca 2026 yılında başvuru yapacak bir vakfın şu kümülatif şartların tamamını başvuru tarihinde eksiksiz karşılaması zorunludur:
- Faaliyet Alanı ve Kamuya Açıklık Şartı: Vakfın resmi senedindeki amaçlarının sağlık, sosyal yardım, eğitim, bilimsel araştırma ve geliştirme, kültür ve çevre koruma ile ağaçlandırma konularından birini veya birkaçını içermesi ve bu hizmetlerin dar bir aile/hemşehri çevresine değil tüm topluma açık olarak devletin kamu hizmeti yükünü azaltacak ölçekte yürütülmesi gerekir.
- Faaliyet Süresi Şartı (1 Yıl veya 6 Ay): Vakfın başvuru tarihinden önce kurulduğu tarihten itibaren en az 1 yıl süreyle fiilen faaliyette bulunmuş olması ve bu süredeki bütçesiyle devlet yükünü hafiflettiğini kanıtlaması gerekir. Ancak gelir getirici malvarlığı ve yıllık gelir tutarı o yıl için geçerli yasal hadlerin iki katını aşan vakıflarda 1 yıllık süre şartı 6 aya inmektedir.
- 2026 Yılı Asgari Gelir Getirici Malvarlığı ve Gelir Sınırı: Her yıl yeniden değerleme oranında artırılan hadler çerçevesinde, 2026 yılı itibarıyla vergi muafiyeti başvurusunda bulunacak vakıflar için aranan asgari gelir getirici malvarlığı tutarı 16.273.000,00 TL'dir (ayrıca bu malvarlığından elde edilen yıllık öz kaynak gelirlerinin —devlet yardımı ve bağışlar hariç— Tebliğ'de belirlenen yıllık gelir sınırını aşması gerekir).
- Bilanço Esası ve Brüt Gelirin 2/3'ünü Harcama Şartı: Vakıf bilanço esasına göre defter tutmalı ve yıl içinde elde ettiği brüt gelirlerin (yönetim giderleri düşülmeden önceki toplam gelirlerin) en az üçte ikisini (%66,67'sini) amaçlarına harcamayı resmi senedinde taahhüt edip fiilen de yerine getirmelidir.
Vergi muafiyeti alındığında vakıf; Kurumlar Vergisi Kanunu, Veraset ve İntikal Vergisi, KDV (bazı teslimler), Damga Vergisi ve Harçlar Kanunu yönünden önemli istisnalara kavuşur; ayrıca vakfa bağış yapan gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri, yıllık kazançlarının belirli oranlarını (genellikle %5'ini, bazı eğitim/sağlık tesislerinde %100'ünü) vergi matrahından düşebilirler (Gelir Vergisi Kanunu m. 89/1-4 ve Kurumlar Vergisi Kanunu m. 10/1-c).
VIII. VGM Denetimleri, VBYS Yıllık Beyanname Süreleri ve 5737 SK m. 11 Yaptırımları
Vakıf kurulduktan sonra idari gözetim sona ermez; aksine Vakıflar Genel Müdürlüğü (VGM) ve Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı tarafından düzenli aralıklarla mali ve idari denetim altında tutulur. 5737 sayılı Vakıflar Kanunu m. 32-33 ve Vakıflar Yönetmeliği m. 34 gereğince yeni vakıfların her yıl eksiksiz yerine getirmesi gereken başlıca denetim ödevleri şunlardır:
- VBYS Yıllık Beyanname (30 Haziran Son Gün): Vakıf yöneticileri, bir önceki takvim yılına ait mali tablolarını, malvarlığı dökümlerini ve faaliyet bilgilerini içeren yıllık beyannameyi (Ek-2) her yılın ilk altı ayı içinde (en geç 30 Haziran tarihine kadar) elektronik ortamda Vakıf Bilgi Yönetim Sistemi (VBYS) üzerinden VGM'ye göndermek zorundadır.
- Vergi Muafiyeti Sahibi Vakıflarda YMM Tasdik Raporu (İlk 3 Ay): Vergi muafiyeti statüsüne sahip vakıflar, standart VBYS beyannamesine ek olarak yılın ilk üç ayı içinde (Mart sonuna kadar) bilanço, gelir-gider tablosu ve Yeminli Mali Müşavir (YMM) tam tasdik raporunu Hazine ve Maliye Bakanlığına iletmekle yükümlüdür.
- İç Denetim Raporu (2 Ay İçinde Bildirim): Vakıflar yılda en az bir kez iç denetim yapmak ve iç denetim raporunun sonuç kısmını (Ek-7) rapor tarihini izleyen iki ay içinde ilgili Vakıflar Bölge Müdürlüğüne bildirmek zorundadır.
- 5737 SK m. 11 İdari Para Cezaları ve Görevden Alma: Beyannameyi süresi içinde vermeyen, VBYS bildirimlerini aksatan, gerçeğe aykırı beyanda bulunan veya yöneticiler toplantısını senet hükümlerine aykırı yürüten vakıf yöneticilerine 5737 sayılı Kanun m. 11 uyarınca her yıl Kabahatler Kanunu kapsamında yeniden değerlenen idari para cezası uygulanır (itiraz süresi tebliğden itibaren 15 gün Sulh Ceza Hakimliğidir). Ayrıca vakfın amacından saptırılması veya ağır mali usulsüzlük tespiti halinde VGM'nin başvurusu üzerine mahkeme kararıyla vakıf yöneticileri görevden alınabilir.
IX. Yargıtay Hukuk Daireleri ve Danıştay'ın Vakıf Tescili ve Vergi Muafiyeti İçtihatları
Vakıfların kuruluş tescili, aile vakıflarının sınırları ve vergi muafiyeti iptallerinde Yargıtay (özellikle 18. Hukuk Dairesi ve kapanması sonrası görevli 8. Hukuk Dairesi / 7. Hukuk Dairesi ile Hukuk Genel Kurulu) ve Danıştay Dairelerinin yerleşik içtihat ilkeleri şu şekildedir:
Yargıtay, Yerleşik İçtihat İlkesi (Malvarlığının Amaca Yeterliliği Denetimi):
"Vakıflar Meclisi tarafından her yıl belirlenen asgari malvarlığı tutarı yalnızca yasal alt sınırdır. Asliye Hukuk Mahkemesi, TMK m. 101 ve m. 102 kapsamında tescil talebini incelerken vakıf senedinde yazılı amaçların kapsamını, öngörülen burs, tesis veya yardım faaliyetlerinin maliyetini ve özgülenen malvarlığının yıllık getirisini bilirkişi incelemesiyle araştırmalı; özgülenen malvarlığı belirtilen amaçları sürekli gerçekleştirmeye yetmiyorsa tescil talebini reddetmelidir."
Yargıtay, Yerleşik İçtihat İlkesi (TMK m. 372 Aile Vakfı Sınırı):
"Bir malvarlığının veya şirket hisselerinin aile dışına çıkmamasını sağlamak ya da yalnızca kurucu soyundan gelenlerin mutlak geçimini temin etmek amacıyla vakıf kurulması TMK m. 372/2'deki fideikommis yasağına aykırı olup geçersizdir. Aile vakfı ancak aile bireylerinin eğitim, öğrenim, donanım ve belirli sosyal yardım ihtiyaçlarıyla sınırlı amaçlarla kurulabilir."
Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu / 4. Daire, Yerleşik İçtihat İlkesi (4962 SK m. 20 Vergi Muafiyeti):
"Vakıflara vergi muafiyeti tanınabilmesi için vakfın sadece senedinde kamu yararı amaçlarının yazılı olması yeterli olmayıp, fiilen de en az 1 yıldır kamuya açık faaliyet gösterdiğinin, brüt gelirinin en az üçte ikisini amaçlara harcadığının ve Devletin kamu hizmeti yükünü azalttığının mali tablolarla ispatlanması şarttır. Dar bir zümreye veya aile fertlerine tahsisli harcamalar kamu yararı şartını bozar."
X. Pratik Uygulama: Yeni Vakıf Kuruluşu Tescil Dava Dilekçesi ve Resmi Vakıf Senedi Taslağı
Noterde vakıf resmi senedinin düzenlenmesinden sonra vakfın tüzel kişilik kazanması amacıyla yerleşim yeri Asliye Hukuk Mahkemesine sunulacak vakıf tescil dava dilekçesi ve kritik senet klozu taslağı aşağıda yer almaktadır:
TESCİL DAVA DİLEKÇESİ VE VAKIF SENEDİ TASLAĞI — BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR
NÖBETÇİ ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ HÂKİMLİĞİ'NE
(4721 sayılı TMK m. 102 ve HMK m. 382 Çekişmesiz Yargı Uyarınca Vakfın Tescili Taleplidir)
| DAVACI (VAKFEDEN) | : [Kurucu Gerçek/Tüzel Kişinin Adı Soyadı/Unvanı, TCKN/MERSİS, Adresi] |
| VEKİLİ | : Av. [Adı Soyadı, Baro Sicil No, Adresi] |
| İLGİLİ / HASIM | : Vakıflar Genel Müdürlüğü (İlgili Vakıflar Bölge Müdürlüğü) |
| DAVA KONUSU | : [Noterlik] tarafından ../../2026 tarih ve [Yevmiye No] ile düzenleme şeklinde tanzim edilen Vakıf Resmi Senedi ile kurulan "[Vakfın Adı] Vakfı"nın 4721 sayılı TMK m. 102 uyarınca mahkeme siciline TESCİLİ talebidir. |
AÇIKLAMALAR :
1. Vakıf Resmi Senedinin Düzenlenmesi: Davacı vakfeden, eğitim, kültür ve sosyal yardım alanlarında topluma kalıcı hizmet sunmak amacıyla [Noterlik] nezdinde ../../2026 tarihli düzenleme şeklinde Vakıf Resmi Senedini tanzim etmiştir (Ek-1: Onaylı Vakıf Resmi Senedi). Senet TMK m. 106'da aranan vakfın adı, yerleşim yeri ([İl/İlçe]), belirli ve sürekli amacı, yönetim ve denetim organları ile sona erme halinde malvarlığı tahsisi şartlarını eksiksiz içermektedir.
2. 2026 Yılı Asgari Malvarlığının Özgülenmesi: Vakıflar Meclisinin 22.12.2025 tarihli ve 819/790 sayılı kararı uyarınca 2026 yılı için belirlenen 5.000.000 TL alt sınırının üzerinde olmak üzere, vakfın amacını sürekli biçimde gerçekleştirmeye yeterli toplam [Tutar, örn. 6.000.000] TL nakit bedel [Banka Adı] nezdinde kurucu vakıf adına açılan özel hesaba bloke edilmiş (Ek-2: Banka Blokaj Yazısı) [ve/veya ekli taşınmazların tapu kayıtları sunulmuştur].
3. VGM Görüşü ve Tescil Talebi: TMK m. 101/4 kapsamında yasaklanmış herhangi bir amaç içermeyen ve tüm yasal şartları taşıyan vakfın tescili hakkında Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün görüşünün alınarak Mahkeme siciline tesciline karar verilmesini talep etmekteyiz.
SENEDİN ÖRNEK AMAÇ VE GELİR KLOZU (TMK m. 106 & 4962 m. 20 Uyumlu):
"Madde X — Vakfın Amacı: Toplumun eğitim, kültür ve sağlık düzeyinin geliştirilmesine katkıda bulunmak amacıyla maddi imkanı yetersiz başarılı öğrencilere karşılıksız burs sağlamak ve kamuya açık eğitim-araştırma faaliyetleri yürütmektir. Vakıf yıl içinde elde ettiği brüt gelirlerin en az üçte ikisini (%66,67) işbu amaçların gerçekleştirilmesine tahsis eder; vakıf senedi tadili ancak Mütevelli Heyeti üye tam sayısının 2/3 çoğunluğu ve Asliye Hukuk Mahkemesi kararı ile yapılabilir."
SONUÇ VE İSTEM :
Yukarıda arz edilen nedenlerle; Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün görüşü alındıktan sonra "[Vakfın Adı] Vakfı"nın 4721 sayılı TMK m. 102 ve m. 104 uyarınca MAHKEME SİCİLİNE TESCİLİNE ve VGM merkezi siciline kayıt ile Resmî Gazete'de ilanı için gereğinin yapılmasına karar verilmesini arz ve talep ederiz.
Davacı Vekili
Av. [Adı Soyadı]
İmza
XI. Yeni Vakıf ve Aile Vakfı Kurucuları İçin Adım Adım Başvuru Kontrol Listesi
Yeni bir vakıf veya TMK m. 372 kapsamında özel amaçlı aile vakfı kurmak isteyen kişi ve şirketlerin izlemesi gereken teknik ve hukuki süreç adımları şunlardır:
- Amaç ve Vergi Muafiyeti Hedefinin Netleştirilmesi: Vakıf yalnızca aile bireylerinin eğitim/desteği için mi (TMK m. 372), yoksa ileride 4962 sayılı Kanun m. 20 kapsamında vergi muafiyeti alacak biçimde genel kamu yararına mı kurulacak baştan kararlaştırılır (vergi muafiyeti hedefleniyorsa senet 1 numaralı Tebliğ şartlarına tam uyumlu yazılır).
- 2026 Malvarlığı Bütçelemesi (En Az 5.000.000 TL): Vakfın senedinde yazılı amaçların ölçeğine uygun olarak en az 5.000.000 TL nakit veya ekspertizli taşınmaz/varlık bütçesi hazırlanır ve nakit tutar bankada bloke hesaba yatırılır.
- Noterde Düzenleme Şeklinde Vakıf Senedi: Tüzel kişi kurucu varsa genel kurul/yönetim kurulu kararı alınır; VGM isim ve senet kriterlerine uygun hazırlanan senet noterde düzenlenir.
- Asliye Hukuk Mahkemesi Tescil Davası ve VGM İncelemesi: Vakfın yerleşim yerindeki Asliye Hukuk Mahkemesinde tescil davası açılır; VGM görüş raporunda istenebilecek senet tadil talepleri noter ek senediyle tamamlanarak kesinleşen tescil kararı alınır.
- VBYS Aktivasyonu ve Yıllık Uyum Takvimi: Tüzel kişilik kazanıldıktan sonra vergi dairesi açılışı, banka blokaj çözümü ve VBYS yetkilendirmesi yapılır; takip eden her yılın en geç 30 Haziran tarihine kadar yıllık beyanname düzenli verilir.
XII. Sonuç
Yeni vakıf ve aile vakfı kuruluşu, hem malvarlığı özgülemesinin geri dönülmezliği hem de 2026 yılı itibarıyla yükselen mali eşikler ve sıkı kamu gözetimi sebebiyle başlangıçta hatasız kurgulanması gereken bir medeni hukuk sürecidir. Bu incelemede ortaya konulan başlıca esaslar şunlardır:
- 2026 Yılı Kuruluş Alt Sınırı 5.000.000 TL'dir: Vakıflar Meclisinin 22.12.2025 tarihli kararıyla belirlenen bu alt sınırın yanında, özgülenen varlığın vakıf senedindeki amaçları sürekli gerçekleştirmeye yetip yetmediği mahkemece ayrıca denetlenmektedir.
- Aile Vakfı TMK m. 372 İle Sınırlıdır: Aile vakıfları yalnızca aile bireylerinin eğitim, öğrenim, donanım ve benzeri destek amaçları için kurulabilir; kuşaktan kuşağa malvarlığı veya şirket hissesi hapsetme yasağına aykırı vakıflar geçersizdir.
- Vergi Muafiyeti Otomatik Değildir (4962 SK m. 20): Vergi muafiyeti elde edilebilmesi için kamuya açık faaliyet yürütülmesi, en az 1 yıl fiilen faaliyet gösterilmesi, 2026 yılı itibarıyla 16.273.000 TL gelir getirici malvarlığına sahip olunması, brüt gelirin en az 2/3'ünün amaçlara harcanması ve Cumhurbaşkanı Kararı alınması şarttır.
- VGM Denetimi ve VBYS Beyannameleri Süreklidir: Her yıl en geç 30 Haziran tarihine kadar VBYS üzerinden beyanname sunulması ve iç denetim raporlarının süresinde bildirilmesi, 5737 sayılı Kanun m. 11 cezalarından korunmak için zorunludur.
Kuruluş senedindeki en küçük bir ifade eksikliği dahi sonradan ancak mahkeme kararıyla giderilebildiğinden, senet hazırlığından vergi muafiyeti başvurusu aşamasına kadar mevzuata tam uyumlu hareket edilmesi büyük önem taşır.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Somut hukuki sorunlarda uzman bir avukata danışılması tavsiye edilir. Makalede yer alan bilgiler, yayın tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuata dayanmakta olup, mevzuat değişiklikleri nedeniyle güncelliğini yitirebilir.
Kaynaklar ve Referanslar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (m. 101-117 Vakıflar, m. 372 Aile Vakfı)
- 5737 sayılı Vakıflar Kanunu (m. 5, 11, 32, 33) ve Vakıflar Yönetmeliği
- Vakıflar Genel Müdürlüğü (Vakıflar Meclisi 22.12.2025 tarihli 819/790 sayılı Kararı ve VBYS Rehberleri)
- 4962 sayılı Kanun m. 20 ve Gelir İdaresi Başkanlığı Vakıflara Vergi Muafiyeti Genel Tebliği (Seri No: 1)
Bu makale 2026-11-13 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
İlgili Makaleler
-
Nafaka Artırım Davası: 2026 Güncel Rehber
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.176 ve m.331 kapsamında nafaka artırım davası 2026 hesaplama yöntemleri, dava açma... -
Anlaşmalı Boşanma: Şartlar, Süreç ve Protokol
TMK m.166/3 kapsamında anlaşmalı boşanma şartları, boşanma protokolü hazırlama esasları (velayet, nafaka, mal... -
Velayet Davası: Haklar, Süreç ve Kriterler
TMK m.335-351 kapsamında velayet davası nasıl açılır? Velayet kavramı, boşanmada velayetin düzenlenmesi, çocuğun üstün... -
Nafaka Türleri ve Hesaplama Yöntemleri
TMK kapsamında nafaka türleri (tedbir, iştirak, yoksulluk, yardım nafakası), nafaka miktarının belirlenmesinde... -
Mal Paylaşımı: Boşanmada Edinilmiş Mallara Katılma
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu uyarınca mal paylaşımı boşanma sürecinde yasal mal rejimi, kişisel ve edinilmiş mal...
Uygulamada Kritik Sorular ve Yanıtları
Vakıflar Meclisinin 22.12.2025 tarihli ve 819/790 sayılı kararı uyarınca, 2026 yılında kurulacak yeni vakıflarda amaçlara özgülenecek asgari malvarlığı tutarı 5.000.000 TL (Beş milyon Türk Lirası) olarak belirlenmiştir. Ancak TMK m. 101 gereğince mahkeme, özgülenen malvarlığının vakıf senedinde yazılı amaçları fiilen gerçekleştirmeye yeterli olup olmadığını ayrıca incelediğinden büyük çaplı amaçlar için daha yüksek sermaye gerekebilir.
Hayır, sınırsız amaçla kurulamaz. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 372 uyarınca aile vakfı yalnızca aile bireylerinin eğitim ve öğrenimleri, donanım ve desteklenmeleri ve bunlara benzer sınırlı amaçların gerektirdiği harcamalar için kurulabilir. Bir malvarlığının veya şirket hisselerinin başkalarına devredilmeksizin kuşaktan kuşağa aynı soydan gelenlere kalması amacıyla vakıf kurulması TMK m. 372/2 uyarınca kesin olarak yasaktır.
Hayır, kuruluş anında vergi muafiyeti elde edilemez. 4962 sayılı Kanun m. 20 ve Seri No: 1 Genel Tebliğ uyarınca vergi muafiyeti başvurusu yapılabilmesi için vakfın kurulduğu tarihten itibaren en az 1 yıl süreyle fiilen kamu yararına faaliyette bulunmuş olması şarttır. Ancak gelir getirici malvarlığı ve yıllık geliri o yılki yasal hadlerin iki katını aşan vakıflar için bu asgari faaliyet süresi 6 aya düşmektedir.
4962 sayılı Kanun m. 20 kapsamındaki 2026 yılı güncel hadlerine göre, en az 1 yıldır faaliyette bulunan bir vakfın vergi muafiyeti başvurusunda bulunabilmesi için en az 16.273.000,00 TL tutarında gelir getirici malvarlığına sahip olması aranmaktadır. Ayrıca vakfın bilanço esasına göre defter tutması ve yıllık brüt gelirlerinin en az üçte ikisini (%66,67) senedindeki kamu yararı amaçlarına harcaması zorunludur.
Hayır, alamaz. 4962 sayılı Kanun m. 20 uyarınca vergi muafiyeti tanınacak vakıfların faaliyetlerinin kamuya açık olması ve devletin sağlık, eğitim, kültür, sosyal yardım, çevre koruma gibi alanlardaki kamu hizmeti yükünü azaltıcı nitelik taşıması zorunludur. Hizmetleri yalnızca kurucu ailenin mensuplarıyla sınırlı tutulan TMK m. 372 aile vakıfları kamuya açıklık şartını sağlamadığından vergi muafiyeti alamaz.
Noterde düzenleme şeklinde vakıf resmi senedi imzalanmasıyla vakıf henüz tüzel kişilik kazanmaz. 4721 sayılı TMK m. 102 uyarınca vakfın yerleşim yerindeki Asliye Hukuk Mahkemesine tescil davası açılır; Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün görüşü alındıktan sonra mahkemenin vereceği tescil kararının kesinleşip mahkeme siciline tescil edilmesiyle vakıf tüzel kişilik kazanır.
5737 sayılı Vakıflar Kanunu m. 32 ve Vakıflar Yönetmeliği m. 34 gereğince vakıf yöneticileri, bir önceki yıla ait vakıf beyannamesini (Ek-2) her takvim yılının ilk altı ayı içinde (en geç 30 Haziran tarihine kadar) Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün elektronik VBYS portalı üzerinden göndermekle yükümlüdür. Süresinde verilmemesi halinde 5737 sayılı Kanun m. 11 uyarınca idari para cezası uygulanır.
Hayır, geri alınamaz. TMK m. 105 uyarınca tescil ile birlikte vakfa özgülenen nakit, taşınmaz veya hakların mülkiyeti kesin olarak vakfın bağımsız tüzel kişiliğine geçer. Vakfın ileride sona ermesi veya mahkeme kararıyla dağılması halinde dahi kalan malvarlığı vakfedene iade edilmez, vakıf senedinde yazılı aynı amaca yönelik başka bir vakfa veya kamu kurumuna özgülenir.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her somut olay kendine özgü koşullar içerdiğinden, bireysel hukuki değerlendirme için mutlaka bir avukata başvurulması tavsiye edilir.







