Özet
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 218 ila 241 arasında düzenlenen edinilmiş mallara katılma rejimi uyarınca eşlerden birinin evlilik birliği içinde kurduğu veya bedeli ödenerek devraldığı şirket paylarının yarı oranında katılma alacağına konu edilmesi; evlilik öncesi kurulan yahut miras/bağışla edinilen kişisel mal niteliğindeki şirketlerde ise evlilik süresince dağıtılmamış kârların, geçmiş yıl kârlarının, olağanüstü yedek akçelerin ve şirkete aktarılan kişisel emeğin doğurduğu "değer artışının" TMK m. 219/4 kapsamında edinilmiş mal sayılarak tasfiyeye dahil edilmesine ilişkin Yargıtay 2. Hukuk Dairesi ve eski 8. Hukuk Dairesi içtihatları; şirketin aktif-pasif rayiç değerinin özvarlık ve İndirgenmiş Nakit Akımları (İNA) yöntemleriyle bilirkişi tespiti, katılma alacağının ayni pay devri değil para alacağı olması ve mal kaçırma amaçlı hisse devirlerinde TMK m. 229 eklenecek değerler ile m. 241 üçüncü kişiye başvuru imkanı — kapsamlı hukuki inceleme.
Bu makale son olarak 13 Kasım 2026 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez.
I. Giriş — Boşanma Süreçlerinde Ticari İşletmeler ve Şirket Paylarının Tasfiyesi
Boşanma davalarının ekonomik sonuçları arasında en karmaşık ve yüksek meblağlı uyuşmazlık alanını, eşlerden birinin ortağı veya kurucusu olduğu anonim ya da limited şirket hisselerinin mal rejimi tasfiyesine dahil edilmesi oluşturmaktadır. Tapuda kayıtlı taşınmazlar veya banka mevduat hesapları gibi doğrudan nakde çevrilebilir varlıklardan farklı olarak, ticaret şirketleri bağımsız bir tüzel kişiliğe, karmaşık bilanço yapılarına, geçmiş yıl kârlarına, yasal ve ihtiyari yedek akçelere, marka/ticari itibar değerine ve farklı tarihlerde gerçekleştirilmiş sermaye artırımlarına sahiptir.
Uygulamada sıkça karşılaşılan senaryoda, şirket sahibi eş boşanma aşamasında hisselerinin evlilik öncesinde kurulduğunu, dolayısıyla kişisel mal olduğunu ileri sürerek diğer eşin hiçbir hak talep edemeyeceğini savunmakta; yahut yıllar boyunca şirketten kendi hesabına resmi temettü dağıtmayıp tüm ticari kazancı "geçmiş yıl kârları" ve "olağanüstü yedekler" hesabında tutarak, veya sermaye artırımı yoluyla şirket bünyesinde biriktirerek diğer eşin katılma alacağını sıfırlamaya çalışmaktadır. Benzer şekilde boşanma davası açılmadan hemen önce hisselerin akrabalara veya üçüncü kişilere nominal değerden devredilmesi de yaygın bir mal kaçırma pratiğidir. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Boşanmada Ziynet Eşyası (Düğün Takıları ve Altınlar) Alacağı Davası: Yargıtay'ın Güncel İspat ve Paylaşım Kriterleri (2026) başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
Bu makalede; Aile Hukuku, Ticaret ve Şirketler Hukuku ve Medeni Hukuk hükümlerinin kesişiminde 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 218-241 kapsamında şirket hisselerinin hukuki niteliği, dağıtılmamış kârların ve şirket değer artışının TMK m. 219/4 uyarınca edinilmiş mal olarak hesaba katılması, mahkemece uygulanan bilirkişi değerleme yöntemleri ve TMK m. 229 eklenecek değerler kurumu sistematik olarak incelenmektedir.
II. TMK m. 219 ve m. 220 Çerçevesinde Şirket Hisselerinde Edinilmiş Mal - Kişisel Mal Ayrımı
1 Ocak 2002 tarihinde yürürlüğe giren 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ile eşler arasında başka bir rejim seçilmemişse yasal mal rejimi olarak edinilmiş mallara katılma rejimi kabul edilmiştir (TMK m. 202). Bu rejimde malvarlığı değerleri her iki eş için ayrı ayrı "edinilmiş mallar" ve "kişisel mallar" olarak iki gruba ayrılır. Kanun'un 222/3 maddesi gereğince bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir (edinilmiş mal karinesi). Bu konuda ayrıntılı bilgi için Nafaka Artış Oranı Hesaplayıcı 2026 — TÜFE Bazlı Hesaplama başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 219 ve m. 220 özü:
"Madde 219 - Edinilmiş mal, her eşin bu mal rejiminin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleridir. Bir eşin edinilmiş malları özellikle şunlardır: 1. Çalışmasının karşılığı olan edinimler, ... 4. Kişisel mallarının gelirleri, 5. Edinilmiş malların yerine geçen değerler.
Madde 220 - Aşağıda sayılanlar, kanun gereğince kişisel maldır: ... 2. Mal rejiminin başlangıcında eşlerden birine ait bulunan veya bir eşin sonradan miras yoluyla ya da herhangi bir şekilde karşılıksız kazanma yoluyla elde ettiği malvarlığı değerleri..."
Bu hükümler doğrultusunda şirket hisselerinin tasfiyesindeki temel sınıflandırma üç ana senaryoya dayanır:
- 01.01.2002 Sonrası Evlilik İçinde Bedeli Ödenerek Kurulan veya Devralınan Şirket Hisseleri: Eş, evlilik birliği içinde (ve mal rejimi devam ederken) çalışma kazancıyla veya kredi/edinilmiş mal gelirleriyle bir anonim veya limited şirket kurmuş ya da başka bir ortaktan hisse satın almışsa, bu hisselerin tamamı edinilmiş maldır. Boşanma halinde şirketin tasfiye anındaki gerçek değerinden borçları düşüldükten sonra kalan artık değerin yarısı (1/2) diğer eşe katılma alacağı olarak ödenir.
- Evlilik Öncesi (veya 01.01.2002 Öncesi) Edinilen Şirket Hisseleri: Eşin evlenmeden önce (yahut 2002 öncesi mal ayrılığı rejimindeyken) sahip olduğu şirket hisselerinin bizzat kendisi (sermaye payı çekirdeği) kişisel maldır; hissenin başlangıç değerinin yarısı doğrudan paylaşıma tabi tutulamaz.
- Miras veya Karşılıksız Bağış Yoluyla Edinilen Aile Şirketi Hisseleri: Evlilik sırasında dahi olsa eşe anne-babasından miras kalan veya gerçekte karşılığı ödenmeksizin bağışlanan şirket hisseleri TMK m. 220/2 uyarınca kişisel maldır. Ancak uygulamada aile içindeki "pay devri" işlemlerinin gerçekten bedelsiz bağış mı, yoksa eşin şirkette çalışmasının karşılığı/bedelli satış mı olduğu ticari defterler ve banka kayıtlarıyla titizlikle denetlenmektedir.
III. Evlilik Öncesi Kurulan Şirketlerde "Dağıtılmamış Kârlar" ve Yedek Akçeler (TMK m. 219/4)
Boşanma davalarında mali hukuk açısından en kritik başlık, evlilik öncesinde kurulmuş (dolayısıyla hissesinin kendisi kişisel mal olan) bir şirketin, evlilik birliği devam ettiği 10 veya 15 yıl boyunca elde ettiği ticari kazancın ortaklara kâr payı olarak dağıtılmayıp şirket bünyesinde tutulması halidir. TMK m. 219/4 hükmü son derece açıktır: Kişisel malların gelirleri edinilmiş maldır (eşler noterde yapacakları mal rejimi sözleşmesiyle kişisel malların gelirlerinin de kişisel mal sayılacağını kararlaştırmamışlarsa - TMK m. 221/2).
Eğer şirket evlilik süresince genel kurul kararıyla kâr payı (temettü) dağıtmış olsaydı, ortak eşin eline geçecek olan bu nakit temettü tartışmasız biçimde edinilmiş mal havuzuna girecekti. Ancak uygulamada pek çok şirket sahibi eş —özellikle boşanma süreci yaklaştığında veya vergi/finansman gerekçeleriyle— şirket genel kurulunda çoğunluk hissesine sahip olmanın verdiği güçle kâr dağıtımı yapmamakta, şirketin kazancını bilançoda "570 - Geçmiş Yıllar Kârları", "540 - Yasal Yedekler", "542 - Olağanüstü Yedekler" hesaplarında biriktirmekte ya da bu kârları doğrudan sermayeye ilave ederek şirketi büyütmektedir.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi ile daha önce mal rejimi davalarına bakan Yargıtay 8. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihadına göre; şirket ortağının hak ettiği halde dağıtılsaydı kişisel malının geliri (yani TMK m. 219/4 gereği edinilmiş mal) haline gelecek olan evlilik birliği dönemine ait dağıtılmamış kâr payları ve ihtiyari/olağanüstü yedek akçeler, şirkette tutulmuş olsa dahi boşanma tasfiyesinde göz ardı edilemez. Eşin şirket üzerindeki pay oranı nispetinde, evlilik süresi içinde elde edilmiş ve dağıtılmayarak şirketin özvarlığını artırmış bulunan net dönem kârları ile yedek akçeler hesaplanarak edinilmiş mal olarak katılma alacağına dahil edilir.
IV. Şirket Değer Artışının Hesaplanması: Kişisel Emeğin Katkısı vs. Doğal Piyasa Artışı
Evlilik öncesi kurulan veya miras kalan bir şirketin değerinin evlilik süresi içinde önemli ölçüde yükselmiş olması durumunda, bu değer artışının tamamı otomatik olarak diğer eşle paylaşılmaz. Yargıtay içtihatları bu noktada son derece ince ve hukuki açıdan belirleyici bir ayrım yapmaktadır: Doğal/konjonktürel değer artışı ile emek/edinilmiş mal katkısı kaynaklı değer artışı ayrımı.
- Doğal / Enflasyonist / Piyasa Değer Artışı: Şirketin mülkiyetindeki bir fabrika arsasının yıllar içinde imar değişikliği veya enflasyon sebebiyle kendi kendine değerlenmesi, kişisel malın doğal değer artışıdır (sürüm değeri artışı) ve kural olarak kişisel mal niteliğini korur.
- Emek, Yönetim ve Dağıtılmamış Kâr Kaynaklı Değer Artışı: Eşin evlilik boyunca şirketin yöneticisi, müdürü veya aktif ortağı olarak fiilen çalışması (TMK m. 219/1 çalışmasının karşılığı olan edinim), yeni müşteri portföyü kurması, makineler alması ve şirketin kârını dağıtmayıp içeride yatırıma dönüştürmesi suretiyle şirketin özvarlığında yarattığı büyüme artık kişisel malın salt doğal artışı değil; eşin emeğinin ve kişisel mal gelirinin yarattığı edinilmiş mal değeridir.
Bununla birlikte, eşin şirket faaliyetlerinden düzenli ve piyasa rayicine uygun yüksek yönetici ücreti (huzur hakkı / maaş) çekerek bu parayı aile geçimine ve ortak edinilmiş mallara harcamış olması ile sembolik asgari ücret gösterip tüm kazancı şirkette biriktirmiş olması bilirkişi incelemesinde mutlaka denetlenir. İkinci durumda şirkette bırakılan değer artışından kaynaklı haklı bir katılma alacağı doğar.
V. Evlilik İçinde Yapılan Sermaye Artırımlarının ve Kârdan Sermayeye İlavelerin Etkisi
Şirket hisselerinin mal rejimi tasfiyesindeki oranlamasını en çok etkileyen işlemlerden biri, evlilik birliği içinde yapılan sermaye artırımlarıdır. Evlilikten önce 100.000 TL sermayeli bir şirketin %100 sahibi olan eş, evlilik içinde şirketin sermayesini 10.000.000 TL'ye çıkardığında, yeni oluşan sermaye artışının finansman kaynağı tasfiyenin kaderini belirler:
- Nakdi Sermaye Artırımı (Edinilmiş Mal İle): Sermaye artışı evlilik içinde kazanılan gelirlerle (nakit olarak) karşılanmışsa, yeni ihraç edilen veya artırılan sermaye payı karşılığı edinilmiş mal niteliği kazanır ve başlangıçtaki kişisel mal sermayesi ile sonradan eklenen edinilmiş mal sermayesi arasında TMK m. 230 denkleştirme/oranlama hesabı yapılır.
- İç Kaynaklardan (Geçmiş Yıl Kârlarından) Sermaye Artırımı: Sermaye artırımı, evlilik süresi boyunca şirkette biriken dağıtılmamış kârların veya yedek akçelerin sermayeye eklenmesi (bedelsiz sermaye artırımı) yoluyla yapılmışsa, TMK m. 219/4 gereği bu kârlar kişisel malın geliri (yani edinilmiş mal) sayıldığından, sermayeye eklenen bu kısım oranında şirket payı üzerinde katılma alacağı hesaplanır.
- Kişisel Maldan Aktarılan Sermaye: Eğer eş evlilik öncesinden kalan kişisel bir taşınmazını satıp o parayla şirket sermayesini artırmışsa, bu yeni sermaye ikame değeri ilkesiyle (TMK m. 220/4) kişisel mal olmaya devam eder.
| Şirket Payı / Kaynak Türü | Hukuki Statüsü (TMK m. 219-220) | Boşanmada Katılma Alacağı Hesabı |
|---|---|---|
| Evlilik İçinde Kurulan / Alınan Şirket Hissesi | Edinilmiş Mal (m. 219/1) | Tasfiye anındaki net özvarlık/rayiç değerinin 1/2'si katılma alacağıdır. |
| Evlilik Öncesi Kurulan / Miras Kalan Hissenin Aslı | Kişisel Mal (m. 220/2) | Hissenin başlangıç/çekirdek değeri paylaşıma girmez; şahsa aittir. |
| Evlilik Sürecinde Dağıtılan Temettü (Kâr Payı) | Kişisel Malın Geliri = Edinilmiş Mal (m. 219/4) | Tasfiye anında mevcutsa veya israf/devir varsa yarısı katılma alacağıdır. |
| Evlilik Dönemine Ait Dağıtılmamış Kârlar / Yedekler | Edinilmiş Mal Niteliğinde Kazanç (m. 219/4) | Eşin hisse oranındaki evlilik dönemi kâr/yedek toplamının 1/2'si talep edilir. |
| Muvazaalı / Mal Kaçırma Amaçlı Devredilen Hisseler | Eklenecek Değer (TMK m. 229) | Devir olmamış gibi devir tarihindeki değer tasfiyeye eklenir (gerekirse 3. kişiye başvuru m. 241). |
VI. Bilirkişi İncelemesinde Özvarlık (Özsermaye), Rayiç Değer ve İNA Değerleme Yöntemleri
Boşanma kaynaklı mal rejimi tasfiyesi davasında şirketin yalnızca ticaret sicilindeki nominal sermaye tutarına veya vergi bilançosundaki tarihi maliyet kayıtlarına göre hesaplama yapılması kesinlikle hukuka aykırıdır. TMK m. 232 ve m. 235 uyarınca edinilmiş malların tasfiyesinde sürüm (piyasa/rayiç) değerleri esas alınır ve değerleme, mal rejiminin sona erdiği tarihteki (boşanma dava tarihindeki) mevcut durumun tasfiye tarihine (karar tarihine en yakın tarihe) göre piyasa değeri üzerinden yapılır.
Aile Mahkemesi tarafından görevlendirilecek (tercihen yeminli mali müşavir, finans/değerleme uzmanı ve hukukçudan oluşan) üçlü bilirkişi kurulunun incelemesi gereken temel unsurlar şunlardır:
- Aktiflerin Gerçek Rayiç Değerlemesi (Düzeltilmiş Özvarlık Yöntemi): Şirket aktifinde kayıtlı gayrimenkullerin (fabrika, depo, ofis, arsa), araç filosunun, makinelerin, stokların ve ticari alacakların bilançodaki tarihi maliyetleri değil, keşif ve piyasa araştırması ile belirlenen güncel rayiç değerleri tespit edilir; ardından şirketin gerçek ticari borçları, kredi yükümlülükleri ve kıdem tazminatı karşılıkları düşülerek Düzeltilmiş Net Özvarlık (Özsermaye) Değeri bulunur.
- İndirgenmiş Nakit Akımları (İNA / DCF) ve Kazanç Yöntemi: Özellikle marka değeri yüksek, fikri mülkiyeti veya düzenli yüksek ciro üreten teknoloji, hizmet, sağlık ve ticaret şirketlerinde yalnızca fiziksel varlıklara bakılması yetersiz kalır; şirketin nakit üretme kapasitesi ve gelecekteki kârlılığı dikkate alınarak İNA yöntemiyle kurumsal piyasa değeri hesaplanır ve hisse oranına göre değerlendirme yapılır.
- Kayıt Dışı İşlemler ve Ortaklar Cari Hesabının (331 / 131 Hesap) Denetimi: Uygulamada ortak eşin şirketten şahsi harcamaları veya başka yatırımlar için çektiği yüksek meblağlı paralar bilançoda "131 - Ortaklardan Alacaklar" hesabında görünürken, bazen de şirkete nakit girişi yapılmış gibi "331 - Ortaklara Borçlar" hesabı şişirilmektedir. Bilirkişi kurulu banka ekstreleriyle bu cari hesap hareketlerinin gerçekliğini sorgular.
VII. Para Alacağı Kuralı: Hisselerin Devredilememesi ve Şirket Malvarlığına Tedbir Sınırları
Türk Medeni Kanunu'nda düzenlenen edinilmiş mallara katılma rejiminin temel niteliği, ayni hak (mülkiyet) değil şahsi bir para alacağı doğurmasıdır (TMK m. 236/1 ve m. 239). Dolayısıyla boşanan eş, diğer eşin sahip olduğu limited veya anonim şirket hisselerinin %50'sinin kendi adına tescil edilmesini yahut şirket yönetim kuruluna/ortaklar pay defterine zorla ortak yazılmayı mahkemeden talep edemez. Mahkeme yalnızca hesaplanan katılma alacağının Türk Lirası cinsinden ödenmesine karar verir.
Benzer şekilde, şirket tüzel kişiliği eşlerden bağımsız ayrı bir hukuk süjesi olduğu için, kural olarak şirketin mülkiyetindeki fabrika taşınmazlarının veya ticari banka hesaplarının üzerine doğrudan mal rejimi kaynaklı ihtiyati tedbir konulması Yargıtay tarafından kabul edilmemektedir. Ancak diğer eş, borçlu eşin bizzat kendi şahsına ait olan şirket hisseleri üzerine (üçüncü kişilere devrini önlemek amacıyla ticaret siciline ve pay defterine işlenmek üzere) HMK m. 389 ve TMK m. 199 uyarınca devir önleyici ihtiyati tedbir konulmasını talep edebilir! Bu tedbir, şirketin ticari faaliyetini durdurmaz; yalnızca ortak eşin hisselerini başkasına satıp içini boşaltmasını engeller.
VIII. Boşanma Öncesi Muvazaalı Hisse Devirlerinde TMK m. 229 Eklenecek Değerler ve m. 241
Pratikte en çok karşılaşılan hak ihlali, evlilik birliği sarsıldığı veya boşanma davası açıldığı aşamada şirket sahibi eşin hisselerini kağıt üzerinde kardeşine, babasına, annesine veya yakın bir arkadaşına çok düşük/sembolik bedellerle (yahut gerçekte hiç para tahsil etmeden) devretmesidir. Kanun koyucu bu tür hileli ve kötü niyetli tasarruflara karşı eşin katılma alacağını korumak amacıyla TMK m. 229 ve m. 241 hükümlerini getirmiştir.
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 229:
"Aşağıda sayılanlar, edinilmiş mallara değer olarak eklenir:
1. Eşlerden birinin mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan, olağan hediyeler dışında yaptığı karşılıksız kazandırmalar,
2. Bir eşin mal rejiminin devamı süresince diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yaptığı devirler.
Bu tür kazandırma veya devirlere ilişkin uyuşmazlıklarda mahkeme kararı, davanın kendisine ihbar edilmiş olması koşuluyla, kazandırma veya devirden yararlanan üçüncü kişilere karşı da ileri sürülebilir."
Bu maddenin iki bendi arasındaki süre farkı son derece önemlidir: Karşılıksız kazandırmalar için mal rejiminin sona ermesinden (boşanma dava tarihinden) geriye doğru 1 yıllık süre aranırken; m. 229/2 kapsamındaki "diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yapılan devirler" için hiçbir süre sınırı yoktur! Evlilik içinde 3 yıl önce dahi olsa boşanma hazırlığıyla veya mal kaçırma kastıyla yapılan hisse devirleri, eşin payının devir tarihindeki gerçek değerinin hesaplamaya farazi olarak eklenmesi sonucunu doğurur. Üstelik tasfiyede borçlu eşin malvarlığı hesaplanan katılma alacağını karşılamaya yetmezse, alacaklı eş TMK m. 241 uyarınca eksik kalan miktarla sınırlı olmak üzere hisseleri karşılıksız veya muvazaalı devralan üçüncü kişiden (örneğin eşin kardeşinden) doğrudan tahsilat davası açma hakkına sahiptir (teslim/öğrenmeden itibaren 1 yıl ve her halde mal rejiminin sona ermesinden itibaren 5 yıl hak düşürücü süre içinde).
IX. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi ve 8. Hukuk Dairesinin Yerleşik İçtihat İlkeleri
Mal rejiminin tasfiyesi davaları 2021 yılındaki iş bölümü değişikliğine kadar Yargıtay 8. Hukuk Dairesi tarafından incelenmekte iken, bu tarihten itibaren özel ihtisas dairesi olarak Yargıtay 2. Hukuk Dairesi tarafından incelenmektedir. Her iki Dairenin şirket hisseleri konusunda oluşturduğu ve bugün de istikrarla uygulanan temel içtihat ilkeleri şunlardır:
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (ve Öncesi 8. HD), Yerleşik İçtihat İlkesi (Dağıtılmamış Kârlar ve Yedek Akçeler):
"Eşlerden birine ait şirket hisseleri evlilik öncesi edinilmiş veya miras yoluyla gelmiş olması nedeniyle kişisel mal niteliğinde bulunsa dahi, TMK m. 219/4 uyarınca kişisel malların gelirleri edinilmiş maldır. Şirketin evlilik birliği süresi içinde elde ettiği halde ortaklara dağıtmayarak şirket bünyesinde bıraktığı geçmiş yıl kârları, yedek akçeler ve bunlarla yapılan sermaye artırımları ile şirketin aktifinde meydana gelen emek/sermaye kaynaklı değer artışı uzman bilirkişi kurulunca tespit edilerek katılma alacağı hesabına dahil edilmelidir."
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (Sadece Nominal Sermaye İle Yetinilememesi):
"Şirket hisselerinin değerinin belirlenmesinde yalnızca ticaret sicilindeki kayıtlı sermaye tutarı veya vergi bilançosu esas alınamaz. Şirketin aktifinde yer alan taşınmazlar, makineler, stoklar, alacaklar ve borçlar tasfiye (karar) tarihine en yakın tarihteki sürüm/piyasa değerleriyle incelenmeli; eşin şirket üzerindeki hisse oranına göre özvarlık (özsermaye) değeri saptanarak hüküm kurulmalıdır."
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (TMK m. 229 Muvazaalı Hisse Devri İspatı):
"Şirket hisselerinin boşanma davasından kısa süre önce eşin akrabalarına veya yakınlarına devredilmiş olması güçlü bir emare olmakla birlikte, devrin diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yapıldığının (TMK m. 229/2) somut olayın özellikleriyle (devir bedelinin banka üzerinden gerçekte ödenip ödenmediği, hissenin gerçek rayiç değeri ile devir bedeli arasındaki açık oransızlık, eşin fiilen şirketi yönetmeye devam edip etmediği) ortaya konulması ve davanın devralan üçüncü kişilere ihbar edilmesi gerekir."
X. Pratik Uygulama: Şirket Payları ve Dağıtılmamış Kârlara İlişkin Katılma Alacağı Dava Dilekçesi
Boşanma sürecinde veya boşanmanın ardından eşe ait şirket hisseleri, dağıtılmamış kârlar ve muvazaalı devredilen paylar için Aile Mahkemesinde açılacak mal rejimi tasfiyesi (katılma alacağı) dava dilekçesi kurgusu aşağıda yer almaktadır:
DAVA DİLEKÇESİ TASLAĞI — BİLGİLENDİRME VE İNCELEME AMAÇLIDIR
NÖBETÇİ AİLE MAHKEMESİ HÂKİMLİĞİ'NE
(HMK m. 107 Belirsiz Alacak Davası ve İhtiyati Tedbir Taleplidir)
| DAVACI | : [Adı Soyadı, TCKN, Adresi] |
| VEKİLİ | : Av. [Adı Soyadı, Baro Sicil No, Adresi] |
| DAVALI | : [Şirket Sahibi Eşin Adı Soyadı, TCKN, Adresi] |
| DAVA KONUSU | : Taraflar arasında yürürlükte bulunan edinilmiş mallara katılma rejiminin tasfiyesi kapsamında; davalının evlilik içinde edindiği [Şirket-1] hisseleri, evlilik öncesi kurulan [Şirket-2] bünyesindeki dağıtılmamış kârlar/yedek akçeler ile değer artışı ve TMK m. 229 uyarınca muvazaalı devredilen hisseler nedeniyle HMK m. 107 uyarınca şimdilik [Tutar] TL katılma alacağının karar tarihinden itibaren yasal faiziyle tahsili ve davalı hisseleri üzerine ihtiyati tedbir konulması talebidir. |
AÇIKLAMALAR :
1. Evlilik ve Mal Rejimi Bilgileri: Taraflar ../../2014 tarihinde evlenmiş olup aralarında edinilmiş mallara katılma rejimi geçerlidir. [Mahkeme] nezdinde ../../2026 E. sayılı dosyasıyla açılan boşanma davası derdesttir (veya kesinleşmiştir).
2. Evlilik İçi Kurulan Şirket ve Evlilik Öncesi Şirkette Dağıtılmamış Kârlar: Davalı eş evlilik birliği içinde %80 ortaklık payıyla [Şirket-1 Ltd. Şti.]'ni kurmuş olup bu paylar TMK m. 219 uyarınca tamamen edinilmiş maldır. Ayrıca davalı, evlilikten önce kurduğu [Şirket-2 A.Ş.]'nin de %60 pay sahibi ve tek yöneticisidir. Evlilik süresi olan 12 yıl boyunca davalı [Şirket-2 A.Ş.]'den kendi adına resmi kâr dağıtımı yapmamış; şirketin tüm ticari kazancını bilançoda geçmiş yıl kârları ve olağanüstü yedekler hesaplarında biriktirmiş ve kârdan sermayeye ilave yoluyla şirketi büyütmüştür. TMK m. 219/4 ve yerleşik Yargıtay 2. Hukuk Dairesi içtihatları gereğince kişisel malın geliri olan bu dağıtılmamış kârlar ile davalının emeğinin yarattığı değer artışı edinilmiş mal olarak hesaplanmalıdır.
3. Muvazaalı Hisse Devri (TMK m. 229) ve İhbar Talebi: Davalı, boşanma davası açılmadan 3 ay önce [Şirket-1]'deki %40 oranındaki hissesini kardeşi [Adı Soyadı]'na ticaret sicilinde nominal sermaye değeri üzerinden devretmiştir. Banka dekontu bulunmayan ve açıkça davacının katılma alacağını azaltmak kastıyla yapılan bu devrin TMK m. 229/2 uyarınca eklenecek değer olarak tasfiyeye dahil edilmesini ve kararın üçüncü kişiye de ileri sürülebilmesi için davanın [Devralan Üçüncü Kişi]'ye ihbarını talep etmekteyiz.
4. İhtiyati Tedbir Talebi: Davalının halen uhdesinde kalan şirket hisselerini üçüncü kişilere devretmesini önlemek amacıyla HMK m. 389 ve TMK m. 199 uyarınca davalı adına kayıtlı tüm şirket hisseleri üzerine devri önleyici ihtiyati tedbir konulması zaruridir.
SONUÇ VE İSTEM :
Yukarıda arz edilen nedenlerle; öncelikle davalı eş adına kayıtlı şirket hisseleri üzerine üçüncü kişilere devir ve temlikini önleyici İHTİYATİ TEDBİR KONULMASINA, davanın TMK m. 229 kapsamında devralan üçüncü kişiye ihbarına, şirket ticari defterleri üzerinde bilirkişi incelemesi yaptırılarak belirsiz alacak davası kapsamında tespit edilecek tam tutar üzerinden katılma alacağımızın karar tarihinden itibaren yasal faiziyle davalıdan tahsiline karar verilmesini vekaleten arz ve talep ederiz.
Davacı Vekili
Av. [Adı Soyadı]
İmza
XI. Boşanmada Şirket Hissesi Mal Paylaşımı Davalarında Delil ve Strateji Kontrol Listesi
Şirket hisselerinin dahil olduğu mal rejimi tasfiyesi davalarında hem hak sahibi eşin alacak kaybını önlemek hem de haksız taleplere karşı şirket yapısını korumak için gözetilmesi gereken kontrol listesi aşağıdadır:
- Ticaret Sicili ve Pay Defteri Geçmişinin Çıkarılması: Şirketin kuruluş tarihi, sermaye artırımlarının kaynakları (nakdi/iç kaynak) ve son 5 yıldaki tüm pay devirleri MERSİS ve Ticaret Sicili Gazetesi kayıtlarıyla belgelendirilir.
- Hisselere İhtiyati Tedbir ve TMK m. 229 İhbarı: Devam eden boşanma varsa aynı anda veya ayrı açılan mal paylaşımı dosyasında eşin kendi hisselerine devir önleyici tedbir talep edilir; önceki devirler varsa devralan üçüncü kişilere dava mutlaka ihbar edilir.
- Bilanço, Mizan ve e-Defter Celbi Talebi: Mahkemeden şirketin son yıllara ait kurumlar vergisi beyannameleri, ayrıntılı mizanları (özellikle 540, 542, 570, 580, 131 ve 331 hesapları) ile taşınmaz/araç envanter listelerinin celbi istenir.
- Doğru Değerleme Yöntemi İtirazı: Bilirkişi raporunun salt vergi bilançosu üzerinden değil, şirketin aktif taşınmaz ve marka/nakit akışı (özvarlık + İNA) değerleri gözetilerek karar tarihine yakın sürüm değeriyle hazırlanması denetlenir.
- Zamanaşımı ve Kesinleşme Takibi: Boşanma davası kesinleşmeden katılma alacağı kararı verilemeyeceği için boşanmanın kesinleşmesi takip edilir; katılma alacağı davası açılmamışsa boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren TMK m. 178 uyarınca 10 yıllık (HGK yerleşik içtihadıyla TBK m. 146 kapsamında 10 yıl; bazı eski kararlarda 1 yıllık yorum riskine karşı mümkünse boşanmayla birlikte veya kesinleşmeden hemen sonra) süre içinde dava açılır.
XII. Sonuç
Boşanma davalarında şirket hisselerinin, şirket değer artışının ve dağıtılmamış kârların mal paylaşımına dahil edilmesi, aile hukuku ile şirketler muhasebesinin bir arada değerlendirilmesini gerektiren teknik bir süreçtir. Yapılan incelemede öne çıkan temel hukuki ilkeler şunlardır:
- Evlilik İçi Hisseler Tamamen Paylaşıma Tabidir: Mal rejimi devam ederken bedeli karşılığında kurulan veya alınan şirket hisselerinin net özvarlık/rayiç değerinin yarısı katılma alacağına konu olur.
- Evlilik Öncesi Şirkette Dağıtılmamış Kârlar Dahildir (TMK m. 219/4): Hissenin kendisi kişisel mal olsa dahi, evlilik süresince şirkette dağıtılmayıp biriktirilen geçmiş yıl kârları, yedek akçeler ve eşin emeğiyle oluşan reel değer artışı edinilmiş mal olarak tasfiye hesabına katılır.
- Para Alacağı Kuralı Geçerlidir: Alacaklı eş şirket hisselerinin yarısının kendi adına tescilini isteyemez; ancak hisselerin gerçek değerle hesaplanan yarısını para alacağı olarak tahsil edebilir ve dava sürecinde eşin hisselerine devir önleyici tedbir koydurabilir.
- Muvazaalı Hisse Devirleri Süresiz Eklenir (TMK m. 229/2): Katılma alacağını azaltmak kastıyla yapılan hisse devirleri herhangi bir 1 yıllık hak düşürücü süreye tabi olmaksızın devir tarihindeki gerçek değerleriyle tasfiyeye eklenir ve gerekirse davanın ihbar edildiği üçüncü kişiden tahsil edilebilir.
Şirket değerlemesinde bilanço kalemlerinin ve cari hesap hareketlerinin doğru analiz edilmesi, tarafların hak kaybını önleyen en belirleyici unsurdur.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Somut hukuki sorunlarda uzman bir avukata danışılması tavsiye edilir. Makalede yer alan bilgiler, yayın tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuata dayanmakta olup, mevzuat değişiklikleri nedeniyle güncelliğini yitirebilir.
Kaynaklar ve Referanslar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (m. 199, 202, 218-241 Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi, m. 229, 241)
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (Anonim ve Limited Şirket Payları, Bilanço ve Yedek Akçeler)
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (m. 107 Belirsiz Alacak Davası, m. 389 İhtiyati Tedbir)
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi ve 8. Hukuk Dairesi Mal Rejimi Tasfiyesi İçtihatları
Bu makale 2026-11-13 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
İlgili Makaleler
-
Nafaka Artırım Dilekçesi Örneği 2026
2026 güncel nafaka artırım dilekçesi örneği, iştirak ve yoksulluk nafakası artırım davası, TMK m.176 ve m.331, ÜFE/TÜFE... -
Velayet Davası Dilekçesi Örneği 2026
2026 yılı güncel velayet davası dilekçe örneği, çocuğun üstün yararı ilkesi, velayet değişikliği şartları ve aile... -
Child Custody in Turkey: International Divorce Cases
A comprehensive legal guide on child custody in Turkey during international divorce cases. Explores jurisdiction under... -
Yabancı Mahkeme Boşanma, Velayet ve Alacak Kararlarının Türkiye'de Tanıma ve Tenfizi Davası (5718 Sayılı MÖHUK m. 50–59)
5718 sayılı MÖHUK m. 50-59 uyarınca yabancı mahkeme boşanma, velayet, nafaka ve alacak kararlarının Türkiye'de tanıma... -
Şirket Hisselerinin Miras Kalması: Limited ve Anonim Şirket Paylarının İntikali, Bağlam Hükümleri (TTK m. 493 / m. 596) ve Yönetim Krizi
6102 sayılı TTK m. 596 limited şirket ve m. 493/4 anonim şirket paylarının miras yoluyla intikali, şirketin 3 ay içinde...
Uygulamada Kritik Sorular ve Yanıtları
Evlenmeden önce kurulan veya miras/bağış yoluyla edinilen şirket hisselerinin bizzat kendisi 4721 sayılı TMK m. 220 uyarınca kişisel maldır ve doğrudan paylaşıma dahil edilmez. Ancak TMK m. 219/4 gereğince kişisel malların gelirleri edinilmiş mal olduğundan, bu şirketten evlilik süresince elde edilen temettüler, dağıtılmayıp şirkette biriktirilen kârlar ve eşin emeğiyle oluşan değer artışı katılma alacağına dahil edilir.
Evet, hak iddia edebilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi ve önceki 8. Hukuk Dairesi içtihatlarına göre, evlilik birliği içinde şirkette kâr payı dağıtılmayarak geçmiş yıl kârları veya yedek akçeler hesaplarında bırakılan tutarlar da eşin hissesi oranında TMK m. 219/4 kapsamında edinilmiş mal sayılır. Bilirkişi incelemesiyle evlilik dönemine ait net kârların hisse karşılığı tespit edilerek katılma alacağına eklenir.
Hayır, isteyemez. Türk Medeni Kanunu m. 236 ve m. 239 uyarınca edinilmiş mallara katılma rejimi ayni bir mülkiyet ortaklığı değil, şahsi bir para alacağı doğurur. Dolayısıyla alacaklı eş şirket hisselerinin kendi adına tescilini veya şirkete ortak yapılmayı talep edemez; ancak hisselerin gerçek değerinin yarısını Türk Lirası cinsinden katılma alacağı olarak tahsil eder.
Şirket hisselerinin değeri ticaret sicilindeki nominal sermaye tutarına veya vergi bilançosu defter değerine göre değil, TMK m. 235 uyarınca tasfiye tarihindeki gerçek sürüm (piyasa) değerine göre hesaplanır. Bilirkişi kurulu, şirketin taşınmazlarını, makinelerini, stoklarını, ticari itibarını ve İndirgenmiş Nakit Akımları (İNA) ile özvarlık değerini dikkate alarak gerçek değeri saptar.
TMK m. 229/2 uyarınca, bir eşin mal rejiminin devamı süresince diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yaptığı muvazaalı veya düşük bedelli hisse devirleri herhangi bir 1 yıllık süre sınırı aranmaksızın devir tarihindeki gerçek değerleriyle edinilmiş mallara değer olarak eklenir. Ayrıca davanın devralan üçüncü kişiye ihbar edilmesi koşuluyla, borçlu eşin malvarlığı yetmezse TMK m. 241 uyarınca doğrudan üçüncü kişiden de tahsil talep edilebilir.
Şirket ayrı bir tüzel kişilik olduğundan kural olarak şirketin ticari banka hesaplarına veya fabrika mallarına doğrudan mal rejimi tedbiri konulamaz. Ancak davalı eşin bizzat kendi şahsına ait bulunan şirket hisselerinin üçüncü kişilere satışını ve devrini engellemek üzere Aile Mahkemesinden HMK m. 389 ve TMK m. 199 uyarınca hisse devri önleyici ihtiyati tedbir kararı alınabilir.
Evlilik öncesinde kurulmuş bir şirkette, evlilik devam ederken şirketin geçmiş yıl kârlarının veya yedek akçelerinin sermayeye eklenmesi yoluyla bedelsiz sermaye artırımı yapılmışsa, bu kaynak kişisel malın geliri (TMK m. 219/4) olarak edinilmiş mal statüsündedir. Bu nedenle kârdan sermayeye ilave edilen kısma isabet eden değer artışı katılma alacağı hesabına dahil edilir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve 2. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatlarına göre, edinilmiş mallara katılma rejiminden doğan katılma alacağı davaları boşanma kararının kesinleştiği tarihten itibaren TBK m. 146 kapsamındaki 10 yıllık genel zamanaşımı süresine tabidir. Dava boşanma davasıyla birlikte veya boşanma sürerken de açılabilir; bu halde Aile Mahkemesi boşanmanın kesinleşmesini bekletici mesele yapar.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her somut olay kendine özgü koşullar içerdiğinden, bireysel hukuki değerlendirme için mutlaka bir avukata başvurulması tavsiye edilir.







