Özet
Aile şirketlerinde kurucu ortağın veya tek müdürün vefatı halinde limited şirket esas sermaye paylarının 6102 sayılı TTK m. 596 uyarınca genel kurul onayı gerekmeksizin miras yoluyla kanunen geçişi ve şirketin 3 aylık hak düşürücü süre içinde gerçek değeri üzerinden devralmayı önererek onayı reddetme hakkı; anonim şirketlerde nama yazılı payların miras yoluyla intikalinde TTK m. 493/4 "kaçış klozu" (escape clause) kapsamında gerçek değerden satın alma teklifi şartı; mirasçıların TMK m. 701-702 elbirliği mülkiyeti altında TTK m. 432 ve m. 599/2 (m. 577 kapsamındaki şirket sözleşmesi kayıtlarıyla birlikte) müşterek/ortak temsilci atayamaması nedeniyle şirketin kilitlenmesi, tek müdürün ölümünde organ yokluğu sebebiyle TMK m. 427 uyarınca yönetim kayyımı veya TMK m. 640 tereke temsilcisi atanması ve TTK m. 636 kapsamında şirketin feshi — kapsamlı hukuki inceleme.
Bu makale son olarak 13 Kasım 2026 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez.
I. Giriş — Şirket Ortağının Vefatı, Kurumsal Süreklilik Krizi ve Miras Hukukuyla Kesişim
Türkiye'deki ticaret şirketlerinin çok büyük bir kısmı aile şirketi veya iki-üç ortaklı kapalı şirket yapısındadır. Bu şirketlerde kurucu ortağın ya da tek müdürün beklenmedik vefatı, yalnızca aile içinde bir tereke paylaşımı süreci başlatmakla kalmaz; aynı zamanda şirketin ticari hayatını felç edebilecek çok katmanlı bir kurumsal yönetim krizi doğurur. Banka hesaplarının bloke olması, çeklerin ve çalışan maaşlarının ödenememesi, genel kurul toplantılarının yapılamaması ve sağ kalan ortaklarla mirasçılar arasında çıkan kontrol mücadeleleri, şirketlerin kısa sürede değer kaybetmesine veya tasfiyeye sürüklenmesine yol açmaktadır.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK), ortakların iradesiyle kurulan şahıs ağırlıklı şirket yapılarında istenmeyen yabancı mirasçıların şirkete doğrudan girmesini önlemek ile mirasçıların ekonomik pay haklarını korumak arasında hassas bir denge kurmuştur. Bu dengenin merkezinde limited şirketler bakımından TTK m. 596, anonim şirketlerin bağlı nama yazılı payları bakımından ise TTK m. 493/4 yer almaktadır. Bunun yanında, terekenin paylaşılmasına kadar devam eden elbirliği mülkiyeti rejiminde (TMK m. 701-702) mirasçıların şirketteki ortaklık haklarını tek başına kullanamaması ve tek müdürün ölümüyle şirketin organsız kalması halleri de Miras Hukuku, Ticaret ve Şirketler Hukuku ile Medeni Hukuk kurallarının birlikte uygulanmasını zorunlu kılar.
Bu çalışmada; vefat eden ortağın limited ve anonim şirket hisselerinin hukuki akıbeti, şirketin 3 ay içinde gerçek bedelle devralmayı önererek mirasçıyı onaylamayı reddetme yetkisi, elbirliği mülkiyetindeki müşterek temsilci mekanizması, organ yokluğu nedeniyle TMK m. 427 uyarınca kayyım atanması ve şirketin haklı sebeple ya da organsızlık nedeniyle feshi tüm ayrıntılarıyla incelenmektedir. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Dijital Miras: Dijital Hesaplar ve Haklar başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
II. Şirket Hisselerinin Miras Yoluyla Külli Halefiyet İlkesiyle Geçişi ve Pay Defteri Tescili
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 599. maddesi uyarınca miras, mirasbırakanın ölümüyle bir bütün olarak (külli halefiyet ilkesiyle) kanun gereği mirasçılarına geçer. Mirasbırakanın sağlığında sahibi bulunduğu anonim şirket pay senetleri ile limited şirket esas sermaye payları da terekenin aktifine dahildir ve ölüm anında herhangi bir devir sözleşmesine, noter onaylı pay devir senedine veya genel kurul kararına ihtiyaç olmaksızın mirasçılara intikal eder. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Miras Paylaşımı: Yasal ve İradi Mirasçılar başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
Ancak mülkiyetin ölüm anında mirasçılara geçmesi ile mirasçıların şirket genel kuruluna katılıp oy kullanabilmesi, temettü tahsil edebilmesi ve ticaret sicilinde ortak olarak görünmesi birbirinden farklı aşamalardır. Mirasçıların ortaklık haklarını şirkete karşı ileri sürebilmeleri için öncelikle Sulh Hukuk Mahkemesinden veya noterden alınan mirasçılık belgesini (veraset ilamını) ve veraset ve intikal vergisi ilişiğinin kesildiğine dair belgeyi şirkete sunmaları gerekir. Şirket yönetimi ise TTK'nın ilgili hükümleri çerçevesinde intikal eden payları ortaklar pay defterine işlemek ve limited şirketlerde ticaret siciline tescil ettirmekle yükümlüdür (şirket kaçış hakkını kullanmadığı sürece).
Burada şirket esas sözleşmesinde yer alabilecek özel hükümlerin geçerliliği önem taşır. Uygulamada sıkça görülen "ortaklardan birinin vefatı halinde payı diğer ortaklara bedelsiz veya nominal değerden geçer" şeklindeki esas sözleşme hükümleri, emredici nitelikteki TTK m. 596 ve m. 493/4 ile miras hukukunun saklı pay ilkelerine aykırı olduğundan kesin hükümsüzdür. Şirket esas sözleşmesiyle mirasçıların şirkete ortak olmasını engellemek isteyen ortaklar, ancak TTK'nın izin verdiği şekilde gerçek değer üzerinden devralma (kaçış klozu) şartına uyarak bu sonucu elde edebilirler.
III. Limited Şirketlerde TTK m. 596 Kapsamında Miras Yoluyla Geçiş ve 3 Aylık Red Hakkı
6102 sayılı TTK'nın limited şirketleri düzenleyen 595. maddesi uyarınca olağan sağlığında yapılan pay devirleri genel kurulun onayına tabi iken, 596. madde miras yoluyla geçiş için tamamen farklı ve emredici bir sistem kurmuştur:
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 596:
"(1) Esas sermaye payının, miras, eşler arasındaki mal rejimine ilişkin hükümler veya icra yoluyla geçmesi hallerinde, tüm haklar ve borçlar, genel kurulun onayına gerek olmaksızın, esas sermaye payını iktisap eden kişiye geçer.
(2) Şirket, iktisabın öğrenilmesinden itibaren üç ay içinde esas sermaye payının geçtiği kişiyi onaylamayı reddedebilir. Bunun için, şirketin, payları kendi veya ortağı ya da kendisi tarafından gösterilen üçüncü bir kişi hesabına, gerçek değeri üzerinden devralmayı, payın geçtiği kişiye önermesi şarttır.
(3) Red kararı, devrin gerçekleştiği günden itibaren geçerli olmak üzere geriye etkilidir. Red, bu konudaki kararın verilmesine kadar geçen süre içinde alınan genel kurul kararlarının geçerliliğini etkilemez.
(4) Şirket, üç ay içinde esas sermaye payının geçişini açıkça ve yazılı olarak reddetmemişse onayını vermiş sayılır."
Kanun hükmünün analizinden limited şirket uygulamaları açısından hayati önem taşıyan dört sonuç çıkmaktadır:
- 3 Aylık Hak Düşürücü Sürenin Başlangıcı: Şirketin ret hakkını kullanabileceği 3 aylık süre, ortağın ölüm tarihinden değil; şirketin (müdürlerin) miras yoluyla iktisabı ve mirasçıların kimliğini öğrendiği tarihten (genellikle mirasçılık belgesinin şirkete tebliği veya noter ihtarnamesiyle bildirimi tarihinden) itibaren işlemeye başlar.
- Onayı Reddin Geçerlilik Şartı (Gerçek Değer Önerisi): Şirket genel kurulu (ölen ortağın mirasçıları red kararına konu paylarla ilgili oylamaya katılabilse dahi uygulamada çoğunluğun kararıyla yahut sözleşmesel yetkiyle), yalnızca "mirasçıyı ortaklığa kabul etmiyoruz" diyerek reddedemez. Reddin geçerli olabilmesi için aynı bildirimde payların şirket (TTK m. 612 iktisap sınırları çerçevesinde), diğer bir ortak veya şirketin göstereceği üçüncü bir kişi tarafından gerçek değeri üzerinden devralınacağının açıkça ve yazılı olarak mirasçılara teklif edilmesi şarttır.
- Sükutun Onay Sayılması (m. 596/4): Şirket 3 aylık süre içinde açıkça ve yazılı olarak reddetmezse kanunen onayını vermiş sayılır ve artık mirasçıları şirketten çıkarmak için TTK m. 596 mekanizmasını kullanamaz.
- Ortaklığın Şirket Sözleşmesinde Öngörülmesi Şartı Olmaması: Limited şirketlerde şirketin m. 596 uyarınca 3 ay içinde gerçek değerle devralma önererek reddetme hakkı bizzat Kanun'dan doğar; şirket sözleşmesinde bu yönde ayrıca bir bağlam hükmü bulunmasa dahi şirket bu hakkı kullanabilir.
IV. Anonim Şirketlerde Bağlam Hükümleri ve TTK m. 493/4 Kaçış Klozu (Escape Clause)
Anonim şirketlerde payların devri kural olarak serbesttir. Hamiline yazılı pay senetleri zilyetliğin devri ve Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) bildirimiyle mirasçılara geçer ve şirket bunu hiçbir esas sözleşme hükmüyle engelleyemez. Bağlı nama yazılı paylarda (esas sözleşmesinde pay devrinin şirketin onayına bağlandığı nama yazılı paylarda) ise Kanun bağlam (devir sınırlaması) rejimi öngörmüştür. Ancak TTK m. 493, olağan pay devri ile miras yoluyla iktisap arasında kesin bir ayrım yapmıştır.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 493/4:
"Paylar; miras, mirasın paylaşımı, eşler arasındaki mal rejimi hükümleri veya cebri icra gereği iktisap edilmişlerse, şirket, payları edinen kişiye, sadece paylarını gerçek değeri ile devralmayı önerdiği takdirde onay vermeyi reddedebilir."
Görüldüğü üzere, anonim şirket esas sözleşmesinde TTK m. 493/1-2 kapsamında "önemli sebepler" (örneğin şirketin rakibinin ortak olmasının engellenmesi, aile bireyi olmayan kişilerin ortaklığa kabul edilmemesi gibi) yazılmış olsa bile; paylar miras veya mirasın paylaşımı yoluyla iktisap edilmişse şirket bu önemli sebeplere dayanarak onayı doğrudan reddedemez! Anonim şirketin mirasçıyı pay defterine kaydetmekten kaçınabilmesinin tek ve mutlak yolu, m. 493/4'te düzenlenen kaçış klozunu (escape clause) işletmek, yani payları kendi, diğer pay sahipleri veya üçüncü kişiler hesabına gerçek değeri üzerinden satın almayı mirasçıya önermektir. Ayrıca TTK m. 494/3 gereğince, şirket devralma başvurusunu aldığı tarihten itibaren 3 ay içinde reddetmezse veya reddi haksızsa onay verilmiş sayılır; şirketin onaylamamasına kadar paylardan doğan oy hakkı ve buna bağlı haklar devredende (vefat halinde kanunen mirasçılara geçtiği için miras ortaklığının malvarlıksal hakları saklı kalmak üzere yönetim hakları askıda kalarak) işlem görür.
| Karşılaştırma Kriteri | Limited Şirket (TTK m. 596) | Anonim Şirket Bağlı Nama Pay (TTK m. 493/4 - 494) |
|---|---|---|
| Esas Sözleşmede Bağlam Şartı | Gerekmez; red hakkı doğrudan Kanun'dan doğar. | Esas sözleşmede devir sınırlaması (bağlam) hükmü bulunmalıdır; yoksa onay gerekmez. |
| Miras Yoluyla Geçiş Anı | Onaya gerek olmaksızın ölümle mirasçılara geçer. | Mülkiyet ve malvarlıksal haklar mirasçılara geçer; oy hakları onaya kadar donabilir (m. 494/2). |
| Reddin Zorunlu Şartı | Payların gerçek değeri üzerinden devralınmasının önerilmesi. | Payların gerçek değeri ile devralınmasının önerilmesi (m. 493/4). |
| Hak Düşürücü Red Süresi | İktisabın öğrenilmesinden itibaren 3 ay (m. 596/2). | Onay isteminin alınmasından itibaren 3 ay (m. 494/3). |
| Sürenin Sessiz Geçirilmesi | Açık ve yazılı ret yoksa onay verilmiş sayılır (m. 596/4). | 3 ay içinde ret kararı bildirilmezse onay verilmiş sayılır. |
V. Red Halinde Payların "Gerçek Değerinin" Asliye Ticaret Mahkemesince Tespiti ve Değerleme Usulü
Uygulamada sağ kalan ortaklar ile vefat eden ortağın mirasçıları arasındaki en sert çatışma, "gerçek değer" kavramı üzerinde yaşanmaktadır. Sağ kalan ortaklar çoğunlukla şirketin sadece sermaye payının nominal (itibari) değerini veya vergi bilançosundaki defter değerini teklif etmekte; mirasçılar ise şirketin markası, gayrimenkulleri, stokları, müşteri portföyü ve gelecekteki kâr potansiyeli dikkate alındığında payların çok daha yüksek değerde olduğunu ileri sürmektedir.
TTK m. 493/5 ve m. 596/2 atfıyla uygulanan TTK m. 612/4 ilkeleri doğrultusunda "gerçek değer", taraflar anlaşamazsa şirket merkezinin bulunduğu yerdeki Asliye Ticaret Mahkemesi tarafından belirlenir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihadına göre gerçek değerin tespitinde vergi usulüne göre tutulan defter değerleriyle yetinilemez; şirketin tüm aktif ve pasiflerinin (gayrimenkuller, makineler, ticari alacaklar, fikri mülkiyet hakları, borçlar) rayiç bedelleri ile şirketin kârlılık ve nakit akış potansiyeli (İndirgenmiş Nakit Akımları - İNA ve özvarlık/sürüm değeri yöntemlerinin karma değerlendirmesi) uzman finans ve mali müşavir bilirkişi heyeti tarafından tespit edilir. Değerleme tarihi ise kural olarak karar tarihine veya gerçek değer önerisinin yapıldığı döneme en yakın bilanço/tespit tarihidir.
Önemli bir detay olarak, anonim şirketlerde TTK m. 493/5 uyarınca; mirasçı gerçek değeri öğrendiği tarihten itibaren 1 ay içinde şirketin teklifini reddetmezse devralma önerisini kabul etmiş sayılır. Değerleme masrafları kural olarak şirket tarafından karşılanır ve şirket mahkemece belirlenen gerçek değeri ödemeyi temin etmedikçe mirasçıyı ortaklıktan dışlayamaz.
VI. TMK m. 702 Elbirliği Mülkiyeti ve Müşterek Temsilci (TTK m. 432 / m. 599) Sorunu
Vefat eden ortağın geride birden fazla mirasçı (örneğin sağ kalan eş ve üç çocuk) bırakması halinde, şirket hisseleri hemen mirasçıların şahısları adına bireysel olarak bölünmez. 4721 sayılı TMK m. 701 ve m. 702 uyarınca mirasçılar, miras paylaşım sözleşmesi (taksim) yapılıncaya veya elbirliği mülkiyeti paylı mülkiyete dönüştürülünceye kadar terekeye dahil olan şirket hisseleri üzerinde elbirliği (iştirak halinde) mülkiyet sahibidirler. Elbirliği mülkiyetinde kural "oybirliği ile hareket etmek" olduğundan, mirasçılardan sadece birinin şirket genel kuruluna katılıp oy kullanması hukuken mümkün değildir.
Bu tıkanıklığı aşmak için Türk Ticaret Kanunu hem anonim şirketlerde hem de limited şirketlerde müşterek / ortak temsilci zorunluluğu getirmiştir:
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 432/1 (Anonim Şirketler) ve m. 599/2 (Limited Şirketler):
"(m. 432/1) Bir payın birden çok maliki bulunması hâlinde, bunların şirkete karşı haklarını ancak ortak bir temsilci aracılığıyla kullanabilecekleri...
(m. 599/2) Bir esas sermaye payının birden fazla kişiye ait olması hâlinde, bunlar paydan doğan haklarını ancak ortak bir temsilci aracılığıyla kullanabilirler."
Limited şirketlerde ayrıca TTK m. 577 uyarınca şirket sözleşmesinde payların bölünmesine veya mirasçılara paylı mülkiyet geçişine dair özel sınırlamalar öngörülmüş olabilir. Eğer mirasçılar aralarında anlaşarak oybirliğiyle bir ortak (müşterek) temsilci seçemezlerse —örneğin eş ile önceki evlilikten olan çocuklar yahut kardeşler birbiriyle kavgalıysa— şirketteki mirasçı payları genel kurulda temsil edilemez. Bu halde şirketin çoğunluk payı terekeye aitse genel kurul toplantı ve karar nisapları sağlanamaz ve şirket tamamen kilitlenir.
Müşterek temsilci üzerinde uzlaşılamayan durumlarda başvurulacak çözüm yolu, TMK m. 640/3 uyarınca herhangi bir mirasçının (veya şirketin/diğer ortakların menfaati gerektiriyorsa TMK m. 427 kapsamında) Sulh Hukuk Mahkemesine başvurarak paylaşmaya kadar geçecek sürede hakları kullanmak üzere miras ortaklığına temsilci (tereke temsilcisi) atanmasını talep etmesidir. Atanan tereke temsilcisi, mahkemenin yetkisi dahilinde şirket genel kurullarına katılarak mirasçıların ortak oylarını kullanabilir ve şirketin kilitlenmesini sona erdirir.
VII. Tek Müdürün / Yönetim Kurulunun Vefatında Organ Yokluğu, TMK m. 427 Kayyım ve Fesih (TTK m. 636)
En ağır şirket krizi, vefat eden ortağın aynı zamanda şirketin tek müdürü (limited şirket) veya tek kişilik yönetim kurulu üyesi (anonim şirket) olması halinde ortaya çıkar. Ölümle birlikte şirket bir anda yasal temsilcisiz ve kanunen zorunlu yönetim organından yoksun kalır. Şirket adına vergi beyannamesi imzalanması, SGK bildirimlerinin yürütülmesi, bankalardan personel maaşlarının ve tedarikçi çeklerinin ödenmesi, devam eden davalarda şirketin temsili fiilen imkansız hale gelir.
Bu noktada hukuk sistemimiz üç kademeli müdahale mekanizması sunar:
- Olağanüstü Genel Kurul ve Yeni Müdür Ataması (TTK m. 623, m. 630): Sağ kalan başka ortaklar varsa veya mirasçılar ivedilikle ortak temsilci atayıp pay defterine işlenirse, derhal toplanacak genel kurul (TTK m. 616-617 uyarınca tüm ortakların/temsilcilerin katılımıyla çağrısız genel kurul usulüyle ve TTK m. 630 çerçevesindeki müdürlük yetki düzenine uygun olarak) yeni bir müdür veya yönetim kurulu üyesi seçerek organ eksikliğini günler içinde giderebilir.
- TMK m. 427/4 Uyarınca Şirkete Yönetim Kayyımı Atanması: Mirasçılar arasında uyuşmazlık olduğu veya mirasçılar arasında küçük/kısıtlı çocuklar bulunduğu için genel kurul toplanamıyorsa, sağ kalan ortaklar, mirasçılar ya da şirket alacaklıları Sulh Hukuk Mahkemesinden (veya devam eden fesih/ticari dava içinde Asliye Ticaret Mahkemesinden ihtiyati tedbir mahiyetinde) TMK m. 427/4 gereğince tüzel kişiliğe yönetim kayyımı atanmasını isteyebilir. Yönetim kayyımı, şirketin günlük ticari faaliyetlerini sürdürerek telafisi imkansız zararları önler ve genel kurulu toplayarak yeni organ seçimini sağlar.
- Organ Yokluğu veya Haklı Sebeple Şirketin Feshi (TTK m. 636/2-3 ve m. 530): Uzun süreden beri şirketin kanunen gerekli organlarından biri mevcut değilse veya genel kurul toplanamıyorsa, ortaklardan biri veya şirket alacaklısı şirket merkezinin bulunduğu yerdeki Asliye Ticaret Mahkemesinden şirketin feshini talep edebilir (limited şirketlerde TTK m. 636/2; anonim şirketlerde TTK m. 530). Mahkeme hemen feshe karar vermez; durumun kanuna uygun hale getirilmesi (yeni organ seçimi) için uygun bir süre tanır. Bu süre içinde organ eksikliği giderilemezse şirketin feshine ve tasfiyesine karar verilir. Ayrıca ortaklar arasında çözülemez bir kilitlenme doğmuşsa herhangi bir ortak TTK m. 636/3 veya m. 531 kapsamında haklı sebeple fesih davası da açabilir.
VIII. Borca Batık Şirket Hisselerinde Mirasın Reddi (TMK m. 606) ve Çocukların Menfaat Çatışması
Vefat eden kişinin yalnızca aktif değeri yüksek şirket payları değil, aynı zamanda yüksek kamu borçları (vergi ve SGK prim borçları), banka kredi kefaletleri veya ticari borçları bulunan bir şirkette müdürlük/yöneticilik sıfatı da bulunabilir. 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun m. 35 ve mükerrer m. 35 uyarınca limited şirket ortakları sermaye hisseleri oranında, kanuni temsilciler (müdürler ve yönetim kurulu üyeleri) ise tamamından dolayı kamu borçlarından şahsi malvarlıklarıyla sorumludur. Mirasçılar mirası kabul ettikleri takdirde, mirasbırakanın sağlığında doğmuş olan bu şahsi kefalet ve kamu borcu sorumlulukları tereke borcu olarak mirasçılara intikal eder.
Bu nedenle mirasçıların, vefat tarihinden itibaren 3 aylık hak düşürücü süre içinde (TMK m. 606) şirketin bilanço durumunu, icra takiplerini, vergi/SGK borçlarını ve şahsi kefaletlerini eksiksiz denetletmeleri gerekir. Şirket ve tereke borca batıksa, mirasçıların 3 ay dolmadan Sulh Hukuk Mahkemesinde kayıtsız şartsız mirasın gerçek reddi beyanında bulunmaları (veya TMK m. 605/2 uyarınca terekenin borca batık olduğunun tespiti davası - hükmen ret - açmaları) kendi şahsi malvarlıklarını korumanın tek yoludur. Ayrıca ölen ortağın mirasçıları arasında sağ kalan eş ile birlikte 18 yaşından küçük (ergin olmayan) çocuklar varsa ve şirket paylarının devralınması veya miras reddi gündeme geliyorsa, TMK m. 426/2 uyarınca anne-baba ile çocuk arasında menfaat çatışması doğacağından çocuğa mahkemece temsil kayyımı atanması zorunludur.
IX. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi ve 14. / 7. Hukuk Dairelerinin Yerleşik İçtihat İlkeleri
Şirket paylarının miras intikali, gerçek değer tespiti, ortak temsilci atanması ve organ yokluğu nedeniyle kayyım/fesih davalarında Yargıtay'ın yerleşik içtihat ilkeleri şu şekildedir:
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (TTK m. 596 ve m. 493/4 Gerçek Değer):
"Miras yoluyla geçen limited veya bağlı nama yazılı anonim şirket paylarının şirket tarafından kabul edilmeyip reddedilebilmesi için, 3 aylık hak düşürücü süre içinde payların gerçek değeri üzerinden devralınmasının mirasçılara açıkça önerilmesi zorunludur. Gerçek değerin tespitinde yalnızca şirketin ticaret sicilindeki sermaye tutarı veya vergi bilançosu esas alınamaz; taşınmazlar dahil tüm aktiflerin rayiç değerleri, ticari itibar, piyasa konumu ve gelecek nakit akışı dikkate alınarak uzman bilirkişi kurulunca objektif piyasa değeri saptanmalıdır."
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (Ortak Temsilci ve Genel Kurul Nisabı):
"Bir pay veya esas sermaye payı birden fazla mirasçıya elbirliği mülkiyeti halinde intikal etmişse, TTK m. 432 ve m. 599/2 gereğince mirasçılar aralarında ortak bir temsilci belirlemedikçe yahut TMK m. 640 uyarınca tereke temsilcisi atanmadıkça münferit mirasçının genel kurulda oy kullanması veya tek başına ortaklık haklarını icra etmesi mümkün değildir. Müşterek temsilci bulunmadan mirasçılardan yalnızca birinin oyuyla alınan genel kurul kararları sakattır."
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (Organ Yokluğu Sebebiyle Fesih - TTK m. 636/2 ve m. 530):
"Tek müdürlü limited şirkette müdürün ölümü nedeniyle şirketin organsız kalması halinde Asliye Ticaret Mahkemesi derhal fesih kararı veremez; öncelikle şirketin genel kurulunu toplayarak yeni müdür ataması yapabilmesi ve organ eksikliğini giderebilmesi için makul bir kesin süre tanımalı, gerekirse bu süreçte şirketin işleyişini korumak için kayyım atamalıdır. Fesih, diğer tüm hukuki çarelerin tüketildiği son çare (ultima ratio) niteliğindedir."
X. Pratik Uygulama: TTK m. 596 / m. 493 Uyarınca Payların Gerçek Değerinin Tespiti ve Kayyım Talebi Dilekçesi
Vefat eden ortağın paylarının şirket tarafından 3 aylık süre içinde devralınmasının önerilmesine karşın bedel üzerinde uzlaşılamaması halinde gerçek değerin tespiti (ve eşzamanlı organ/yönetim riskinin giderilmesi) amacıyla Asliye Ticaret Mahkemesine sunulacak dava dilekçesi örneği aşağıdadır:
DAVA DİLEKÇESİ TASLAĞI — BİLGİLENDİRME VE İNCELEME AMAÇLIDIR
NÖBETÇİ ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ BAŞKANLIĞI'NA
(6102 sayılı TTK m. 596 ve m. 612/4 Kapsamında Gerçek Değerin Tespiti ve İhtiyati Tedbir Taleplidir)
| DAVACILAR | : [Mirasçıların Adı Soyadı / Tereke Temsilcisi, TCKN, Adresleri] |
| VEKİLİ | : Av. [Adı Soyadı, Baro Sicil No, Adresi] |
| DAVALI | : [Şirket Unvanı Ltd. Şti. / A.Ş., MERSİS No, Adresi] |
| DAVA KONUSU | : Davalı şirketin %[Oran] pay sahibi ortağı iken ../../2026 tarihinde vefat eden [Mirasbırakan Adı Soyadı]'nın miras yoluyla davacılara intikal eden esas sermaye paylarının TTK m. 596/2 uyarınca şirketçe gerçek değeri üzerinden devralınacağının bildirilmesi üzerine, taraflarca üzerinde anlaşılamayan PAYLARIN GERÇEK DEĞERİNİN MAHKEMECE TESPİTİ, belirlenen bedelin tahsili ve yargılama süresince şirketin aktif malvarlığının eksiltilmemesi adına ihtiyati tedbir talebidir. |
AÇIKLAMALAR :
1. Mirasçılık ve Pay İntikali: Davacıların murisi [Adı Soyadı], davalı şirketin sermayesinin %[Oran]'ına karşılık gelen payların sahibi iken ../../2026 tarihinde vefat etmiştir (Ek-1: Veraset İlamı). TTK m. 596/1 uyarınca mirasbırakanın esas sermaye payı genel kurul onayı gerekmeksizin kanunen mirasçılara geçmiştir.
2. Şirketin 3 Aylık Süre İçinde Devralma Önerisi ve Bedel Uyuşmazlığı: Mirasçılık belgesinin davalı şirkete tebliğinden sonraki 3 aylık süre dolmadan şirket yönetimi ../../2026 tarihli noter ihtarnamesiyle TTK m. 596/2 uyarınca davacıların ortaklığını onaylamayı reddederek payları kendi/ortakları hesabına devralmayı önermiş, ancak şirket sermayesinin itibari değerini esas alarak gerçek piyasa değerinin çok altında kalan sembolik bir bedel teklif etmiştir (Ek-2: Şirket İhtarnamesi).
3. Gerçek Değerin Bilirkişi İncelemesiyle Saptanması Zorunluluğu: Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatları uyarınca TTK m. 596 ve m. 493 kapsamında "gerçek değer", şirketin vergi bilançosundaki defter değeri değildir. Davalı şirketin mülkiyetindeki fabrika taşınmazları, makine parkı, marka/patent hakları, stokları ve İNA yöntemiyle hesaplanacak gelecek kârlılık potansiyeli uzman bilirkişi heyeti marifetiyle tespit edilmelidir.
4. İhtiyati Tedbir ve Kayyım İhtiyacı: Yargılama devam ederken davalı şirket yönetiminin taşınmazları elden çıkarması veya muvazaalı borçlandırma yapması riskine karşı şirket taşınmazları üzerine devir önleyici ihtiyati tedbir konulması gerekmektedir.
SONUÇ VE İSTEM :
Yukarıda arz edilen nedenlerle; davalı şirketin ticari defter ve malvarlığı üzerinde uzman bilirkişi incelemesi yaptırılarak miras yoluyla davacılara intikal eden %[Oran] oranındaki payların TTK m. 596 uyarınca GERÇEK DEĞERİNİN TESPİTİNE, tespit edilecek bedelin yasal/ticari faiziyle davalıdan tahsili karşılığında pay devri hükmü kurulmasına, yargılama süresince şirketin malvarlığı değerlerinin devrini önlemek üzere ihtiyati tedbir kararı verilmesine ve yargılama giderlerinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini arz ve talep ederiz.
Davacılar Vekili
Av. [Adı Soyadı]
İmza
XI. Ortak veya Yönetici Vefatında Sağ Kalan Ortaklar ve Mirasçılar İçin Acil Hukuki Kontrol Listesi
Bir limited veya anonim şirket ortağının vefatı halinde şirketin duraksamasını önlemek ve yasal süreleri kaçırmamak için ilk 15 gün ile 3 aylık dönem içinde izlenmesi gereken kontrol listesi aşağıdadır:
- Terekenin ve Şirketin Borca Batıklık Analizi (İlk 30 Gün): Mirasçıların 3 aylık mirasın reddi süresi (TMK m. 606) dolmadan önce, şirketin vergi/SGK borçları, kredi kefaletleri ve icra dosyaları mali müşavirle taranır; borca batıklık varsa mirasın reddi değerlendirilir.
- Mirasçılık Belgesi ve İlişik Kesme İşlemleri: Noterden veya Sulh Hukuk Mahkemesinden veraset ilamı alınır; mirasçılar arasında reşit olmayan çocuk varsa menfaat çatışması nedeniyle temsil kayyımı (TMK m. 426/2) talep edilir.
- 3 Aylık Kaçış Klozu Takviminin Kurulması: Sağ kalan ortaklar ve şirket yönetimi, iktisabı öğrendiği günden itibaren TTK m. 596 / m. 493 kapsamındaki 3 aylık hak düşürücü süreyi işaretler; mirasçılarla devam edilmeyecekse gerçek değer üzerinden yazılı devralma teklifi noterden gönderilir.
- Müşterek Temsilci Seçimi (TTK m. 432 / m. 599/2): Birden fazla mirasçı varsa oybirliğiyle ortak bir temsilci belirlenip şirkete bildirilir; uzlaşma sağlanamazsa vakit kaybetmeden Sulh Hukuk Mahkemesinden tereke temsilcisi (TMK m. 640/3) talep edilir.
- Organ Yokluğu Halinde Kayyım ve Ticaret Sicili Tescili: Vefat eden kişi tek müdür veya tek yönetim kurulu üyesiyse, olağanüstü genel kurul toplanarak yeni temsilci seçilir; genel kurul toplanamıyorsa işleyişin durmaması için TMK m. 427/4 uyarınca yönetim kayyımı atanması istenir.
XII. Sonuç
Şirket hisselerinin miras yoluyla intikali, yalnızca aile bireyleri arasındaki tereke paylaşımından ibaret olmayıp şirketin ticari sürekliliğini ve üçüncü kişilerin güvenliğini doğrudan ilgilendiren kritik bir hukuki süreçtir. İncelenen mevzuat ve yüksek yargı içtihatları ışığında şu temel sonuçlara ulaşılmaktadır:
- Miras Yoluyla Geçiş Kanun Gereği ve Onaysız Gerçekleşir: Hem limited şirketlerde (TTK m. 596/1) hem de anonim şirketlerde paylar ölüm anında mirasçılara geçer; şirketlerin öngöreceği bedelsiz el koyma hükümleri geçersizdir.
- Şirketin Red Hakkı Gerçek Değer Şartına Bağlıdır: Limited şirketler 3 ay içinde (TTK m. 596/2), anonim şirketler ise bağlı nama yazılı paylar bakımından TTK m. 493/4 uyarınca yalnızca payları gerçek piyasa değeri üzerinden devralmayı önermek koşuluyla mirasçıyı ortaklığa kabul etmeyi reddedebilir.
- Elbirliği Mülkiyetinde Müşterek Temsilci Şarttır: Miras ortaklığı sona erinceye kadar mirasçılar şirketteki ortaklık haklarını ancak TTK m. 432 ve m. 599/2 gereği atayacakları ortak temsilci veya mahkemece tayin edilecek tereke temsilcisi aracılığıyla kullanabilir.
- Tek Müdürün Vefatında Kayyım ve Fesih Riski Vardır: Organ yokluğu halinde mahkemeden TMK m. 427 uyarınca geçici yönetim kayyımı talep edilmez ve genel kurulda yeni organ seçilmezse, TTK m. 636/2 veya m. 530 uyarınca şirketin feshi ve tasfiyesi tehlikesi doğar.
Bu tür krizlerin önlenebilmesi için kurucu ortakların henüz hayattayken şirket esas sözleşmelerine uyumlu geçiş, değerleme formülü ve yedek temsil mekanizmaları eklemeleri büyük önem arz etmektedir.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Somut hukuki sorunlarda uzman bir avukata danışılması tavsiye edilir. Makalede yer alan bilgiler, yayın tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuata dayanmakta olup, mevzuat değişiklikleri nedeniyle güncelliğini yitirebilir.
Kaynaklar ve Referanslar
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (m. 432, 493, 494, 530, 577, 596, 599, 612, 623, 630, 636)
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (m. 426, 427, 599, 606, 640, 701, 702)
- 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun (m. 35, Mükerrer m. 35)
- Yargıtay 11. Hukuk Dairesi Yerleşik Şirketler Hukuku İçtihatları
Bu makale 2026-11-13 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
İlgili Makaleler
-
Tenkis Davası: Miras Payı İhlali ve Haklar
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.560 ve devamı kapsamında tenkis davası şartları, saklı pay oranları, ihlal edilen... -
Miras Kalan Hisseli Tapuda Kira Geliri (Ecrimisil) Alma, İntifadan Men Şartı ve Paydaşlar Arası Elatmanın Önlenmesi Davası
4721 sayılı TMK m. 683, m. 693 ve m. 995 uyarınca miras kalan paylı veya elbirliği mülkiyetindeki taşınmazı tek başına... -
Vasiyetname Türleri ve Geçerlilik Şartları
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 531 ve devamı kapsamında vasiyetname türleri, şekil şartları, el yazılı vasiyetname... -
Tenkis Davası: Saklı Pay ve Hesaplama
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 560 vd. uyarınca tenkis davası süreci, güncel saklı pay oranları, aktif ve pasif... -
Mirasın Reddi: Prosedür ve Sonuçları
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.605 ve devamı uyarınca mirasın reddi prosedürü, gerçek ve hükmen ret şartları, 3 aylık...
Uygulamada Kritik Sorular ve Yanıtları
Evet, kural olarak olur. 6102 sayılı TTK m. 596/1 uyarınca esas sermaye payının miras yoluyla geçmesi halinde tüm haklar ve borçlar genel kurulun onayına gerek olmaksızın kanunen mirasçılara geçer. Ancak şirket, iktisabı öğrendiği tarihten itibaren 3 ay içinde payları gerçek değeri üzerinden devralmayı önererek mirasçıyı onaylamayı reddedebilir.
Hayır, haklı veya önemli sebep gerekçesiyle doğrudan reddedilemez. 6102 sayılı TTK m. 493/4 uyarınca bağlı nama yazılı paylar miras veya mirasın paylaşımı yoluyla iktisap edilmişse, şirket ancak payların gerçek değerini ödeyerek kendisinin, diğer ortakların veya üçüncü bir kişinin devralmasını önermek (kaçış klozunu işletmek) suretiyle onayı reddedebilir.
Evet, kesinleşir. TTK m. 596/4 uyarınca şirket, miras yoluyla iktisabı öğrendiği tarihten itibaren 3 aylık hak düşürücü süre içinde pay geçişini açıkça ve yazılı olarak reddetmezse onayını vermiş sayılır. Bu süre geçtikten sonra şirketin artık gerçek değer ödeyerek mirasçıyı ortaklıktan dışlama imkanı kalmaz.
Taraflar gerçek değer üzerinde anlaşamazsa, değer tespiti şirket merkezinin bulunduğu yerdeki Asliye Ticaret Mahkemesi tarafından yapılır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi içtihatlarına göre mahkeme yalnızca sermaye veya vergi defteri değerine değil, şirketin taşınmazları dahil tüm aktiflerinin piyasa rayicine ve kârlılık potansiyeline bakarak uzman bilirkişi raporuyla gerçek değeri belirler.
Hayır, kullanamaz. Tereke paylaşılıncaya veya elbirliği mülkiyeti (TMK m. 701-702) paylı mülkiyete dönüştürülünceye kadar mirasçılar tek bir ortaklık bloğu oluştururlar. TTK m. 432/1 (anonim şirket) ve TTK m. 599/2 (limited şirket) uyarınca mirasçılar haklarını ancak oybirliğiyle seçecekleri ortak/müşterek bir temsilci aracılığıyla kullanabilirler.
Müşterek temsilci üzerinde anlaşma sağlanamaması halinde her bir mirasçı Sulh Hukuk Mahkemesine başvurarak TMK m. 640/3 uyarınca miras ortaklığına bir tereke temsilcisi atanmasını isteyebilir. Mahkemenin atadığı tereke temsilcisi genel kurula katılarak mirasçıların oylarını kullanabilir ve şirketin yönetim krizinden çıkmasını sağlar.
Tek müdürün ölümüyle şirket organsız kalır ve eski müdürün imza/banka yetkileri son bulur. Sağ kalan ortaklar ve mirasçılar derhal genel kurulu toplayıp yeni müdür seçebilecekleri gibi, toplantı yapılamıyorsa TMK m. 427/4 uyarınca mahkemeden şirkete acil yönetim kayyımı atanması talep edilmelidir; aksi halde TTK m. 636/2 gereği şirketin organsızlık nedeniyle feshi gündeme gelebilir.
Evet, vefat eden ortağın veya müdürün sağlığında doğmuş ve ödenmemiş kamu borcu sorumlulukları (6183 SK m. 35 ve mükerrer m. 35) ile şahsi banka kefaletleri tereke borcu olarak mirası kabul eden mirasçılara geçer. Bu riski önlemek için mirasçıların vefatın öğrenilmesinden itibaren 3 aylık süre içinde TMK m. 606 uyarınca mirası reddetmeleri veya terekenin borca batık olduğunun tespitini istemeleri gerekir.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her somut olay kendine özgü koşullar içerdiğinden, bireysel hukuki değerlendirme için mutlaka bir avukata başvurulması tavsiye edilir.







