Özet
İşletmelerin vadeli ticari alacaklarını nakde çevirmek için başvurdukları faktoring işlemlerinin 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu m. 9/2 ve m. 38–39 altındaki hukuki yapısı; kabili rücu ve gayrikabili rücu faktoring ayrımı; faktoring şirketlerinin yalnızca fatura ve sevk irsaliyesine dayanan gerçek ticari ilişkiden doğan alacakları temellük edebilme (hatır çeki / fiktif işlem yasağı) zorunluluğu ve Merkezi Fatura Kayıt Sistemi (MFKS) teyidi; alacağın devrinde borçlunun TBK m. 188 kapsamındaki def'ileri ile ciro yoluyla alınan çeklerde TTK m. 687 ve basiretli tacir sorumluluğu sınırı — kapsamlı hukuki inceleme.
Bu makale son olarak 13 Kasım 2026 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez.
I. Giriş — Ticari Alacak Finansmanı Olarak Faktoring ve Uyuşmazlık Kaynakları
Vadeli mal veya hizmet satışı yapan ticari işletmeler, işletme sermayesi ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla vadeyi beklemeden alacaklarını faktoring şirketlerine devrederek erken finansman sağlarlar. Bu üç taraflı mekanizmada; mal veya hizmeti satan satıcı (müşteri), malı veya hizmeti alan alıcı (borçlu) ve alacağı devralarak finansman, tahsilat ya da alacak riskini üstlenen faktoring şirketi bulunur.
Ancak uygulamada faktoring sözleşmeleri, özellikle ekonomik daralma dönemlerinde çok sert ticari davalara konu olmaktadır. Alıcı borçlular; kendisine satıcı tarafından hiç teslim edilmemiş veya ayıplı teslim edilmiş mallara ait faturaların ya da yalnızca finansman bulmak amacıyla düzenlenmiş "hatır çeklerinin" faktoring şirketine kırdırıldığını ileri sürerek ödeme yapmaktan kaçınmaktadır. Öte yandan faktoring şirketleri, borçlu ödeme yapmadığında çekin kambiyo senedi niteliğine (TTK m. 687) dayanarak kişisel def'ilerin kendisine karşı ileri sürülemeyeceğini savunmaktadır. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Ticari Uyuşmazlıklarda Arabuluculuk başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
Bu makalede; 6361 sayılı Kanun ve BDDK düzenlemeleri ışığında faktoring şirketlerinin yalnızca gerçek ticari ilişkiyi belgeleyen faturalı alacakları devralabilme yükümlülüğü, Ticaret ve Şirketler Hukuku ile Borçlar Hukuku ilkeleri çerçevesinde TBK m. 188 borçlu def'ileri ve çek cirosunda iyiniyet sınırları incelenmektedir. Fatura itiraz süreleri için Faturaya 8 Günlük İtiraz Süresi makalemizi okuyabilirsiniz.
II. 6361 Sayılı Kanun Kapsamında Faktoring Sözleşmesi, Kabili Rücu ve Gayrikabili Rücu Ayrımı
6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu'nun 38. maddesi faktoring sözleşmesini şu şekilde tanımlamıştır: Bu konuda ayrıntılı bilgi için Ticari Dava Türleri ve Süreçleri başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
6361 sayılı Kanun m. 38:
"(1) Faktoring sözleşmesi; mal veya hizmet satışından doğmuş fatura ile tevsik edilen alacaklar ile Kurulca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde tevsik edilebilen mal veya hizmet satışına bağlı doğacak alacakları devir almak suretiyle, faktoring şirketinin müşterisine sağladığı tahsilat, borçlu ve müşteri hesaplarının tutulmasının yanı sıra finansman veya teminat fonksiyonlarından herhangi birini ya da tümünü içeren sözleşmedir.
(2) Faktoring sözleşmesinin yazılı şekilde düzenlenmesi zorunludur."
Sözleşmenin risk dağılımına göre iki temel faktoring modeli uygulanır:
- Kabili Rücu (Rücu Edilebilir / Recourse) Faktoring: Faktoring şirketi temlik aldığı alacağı vadesinde borçludan tahsil edemezse (örneğin borçlu iflas ederse veya çek karşılıksız çıkarsa), ödediği ön finansman tutarını ve işlemiş faktoring ücret/faizini geri almak üzere kendi müşterisine (satıcıya) ve varsa müteselsil kefillere rücu edebilir. Türkiye'deki faktoring işlemlerinin büyük çoğunluğu bu türdedir.
- Gayrikabili Rücu (Rücu Edilemez / Non-Recourse) Faktoring: Faktoring şirketi, finansman ve tahsilat hizmetinin yanında teminat (alacak riski üstlenme) fonksiyonunu da üstlenir. Borçlunun ödeme güçlüğüne düşmesi riski faktoring şirketine aittir; borçlu acze düşerse faktoring şirketi satıcıya rücu edemez. Ancak satıcının alacağın hiç mevcut olmaması, fiktif fatura düzenlemesi veya malın ayıplı çıkması gibi kendi sözleşme ihlallerinde (veritas / hukuki varlık sorumluluğu - TBK m. 191) faktoring şirketinin satıcıya rücu hakkı yine de saklı kalır!
III. Gerçek Ticari İlişki Şartı (6361 SK m. 9/2, m. 38), Fatura ve MFKS Doğrulaması
Faktoring şirketleri kredi veren klasik bankalar değildir; belirli bir ticari mal/hizmet satışına dayanmayan nakit borç verme (ikrazatçılık) faaliyetinde bulunamazlar. 6361 sayılı Kanun m. 9/2 uyarınca faktoring şirketleri, kambiyo senetlerine dayalı olsa bile bir mal veya hizmet satışından doğmuş veya doğacak fatura ile tevsik edilemeyen alacakları devralamazlar (aynı fıkrada bu kuralın emredici çerçevesi ve istisnaları ile Kurul düzenlemeleri düzenlenmiştir).
Ayrıca Finansal Kurumlar Birliği bünyesinde kurulan Merkezi Fatura Kayıt Sistemi (MFKS) ve ilgili BDDK Faktoring İşlemlerinde Uygulanacak Usul ve Esaslar Yönetmeliği uyarınca, faktoring şirketi temellük edeceği faturayı ve eki belgeleri (sevk irsaliyesi, gümrük beyannamesi, sözleşme, e-fatura bilgisi) sistemden kontrol etmek ve aynı faturanın birden fazla kuruma mükerrer temlik edilmediğini doğrulamakla yükümlüdür. Bu zorunluluk nedeniyle uygulamada yalnızca "açık/faturasız hatır çeki" kırdırılması işlemi hukuka aykırıdır ve faktoring şirketinin basiretli kuruluş özenine aykırılık oluşturur.
IV. Fatura Temlikinde Borçlunun İleri Sürebileceği Def'iler (TBK m. 186–188)
Çek veya bono olmaksızın yalnızca fatura alacağının faktoring şirketine devredildiği durumlarda (veya kambiyo senedinin ciro yerine alacağın devri hükümlerine göre temlik edildiği hallerde), 6098 sayılı TBK'nın 183–194. maddeleri doğrudan uygulanır:
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 188:
"(1) Borçlu, devri öğrendiği sırada devredene karşı sahip olduğu savunmaları, devralana karşı da ileri sürebilir.
(2) Borçlu, devri öğrendiği anda muaccel olmayan alacağını, devredilen alacaktan önce veya onunla aynı anda muaccel olması koşuluyla borcu ile takas edebilir."
Bu hüküm borçluyu koruyan son derece güçlü bir kalkandır. Örneğin satıcı malları teslim etmemişse, teslim edilen makineler ağır ayıplı çıkmışsa, satıcıya daha önce avans ödenmişse veya taraflar arasında vadesi gelen bir takas alacağı mevcutsa; borçlu (alıcı), faktoring şirketinin gönderdiği temlik bildirimine ve açtığı takibe/davaya karşı satıcıya karşı sahip olduğu tüm bu def'ileri eksiksiz ileri sürerek ödemeden kaçınabilir. Ayrıca TBK m. 186 gereğince borçlu, alacağın faktoring şirketine temlik edildiği kendisine usulüne uygun olarak bildirilmeden (ihbar edilmeden) iyi niyetle eski alacaklı satıcıya ödeme yapmışsa borcundan tamamen kurtulur!
| Devir Yöntemi ve Türü | Uygulanacak Temel Kural | Borçlunun Kişisel Def'ileri İleri Sürmesi | İspat ve Kritik Risk |
|---|---|---|---|
| Fatura Temliki (Alacağın Devri) | TBK m. 183–194 ve 6361 SK m. 38 | Tamamen ileri sürülebilir (mal teslim edilmedi, ayıp, ödeme, takas - TBK m. 188). | Faktoring şirketi malın/hizmetin fiilen teslim edildiğini ispatlamak zorundadır. |
| Çek Cirosu (Kambiyo Yoluyla Devir) | TTK m. 687, m. 818 ve 6361 SK m. 9/2 | Kural olarak ileri sürülemez; bile bile borçlu zararına hareket / ağır kusur istisnası vardır. | Faktoring şirketi fatura teyidi almadan hatır çeki almışsa iyiniyet tartışılır. |
| Kabili Rücu Faktoring | Sözleşme + TBK rücu / kambiyo müracaat | Ödenmezse faktoring şirketi müşterisi olan satıcıya geri döner. | Müşteri ve müteselsil kefiller tüm bakiye riskten sorumludur. |
| Gayrikabili Rücu Faktoring | Faktoring şirketi ödeyememe riskini üstlenir. | Borçlu ödemezse satıcıya dönülemez (ancak alacak yoksa / fiktifse dönülür!). | Alacağın hukuken mevcut olması (veritas) yine satıcı sorumluluğundadır. |
V. Çek Cirosu ile Devirde İyiniyetli Hamil (TTK m. 687) vs. Hatır Çeki ve Ağır Kusur İstisnası
Faktoring uygulamalarının en çekişmeli davaları, müşterinin borçludan aldığı vadeli çeki faturalarla birlikte faktoring şirketine ciro etmesi ve faktoring şirketinin çekin karşılıksız çıkması üzerine borçlu keşideciye kambiyo takibi başlatması halinde doğar. Borçlu bu durumda "bu çek hatır çekidir" veya "satıcı malı hiç teslim etmedi, faturası iptal oldu" diyerek icraya itiraz edip menfi tespit davası açmaktadır.
Burada iki kanun ilkesi çarpışmaktadır: İlk olarak 6102 sayılı TTK m. 687/1 uyarınca kambiyo senedinde hamil, senedi iktisap ederken "bile bile borçlunun zararına hareket etmiş olmadıkça" önceki lehtara (satıcıya) karşı ileri sürülebilecek kişisel def'iler iyiniyetli hamile karşı ileri sürülemez. İkinci olarak ise 6361 sayılı Kanun m. 9/2 ve m. 38 gereğince faktoring şirketi sıradan bir ciro hamili değildir; kanunla kendisine gerçek ticari ilişkiyi (fatura ve sevk irsaliyesini) araştırma ve MFKS kontrolü yapma ödevi yüklenmiş özel bir finansal kurumdur!
Yargıtay'ın Kritik Yaklaşımı: Yargıtay 11. ve 19. Hukuk Daireleri kararlarında, faktoring şirketinin ticari ilişkiye dayanmayan bir çeki gerekli fatura ve ticari belge araştırması yapmadan —hatta faturasız veya açıkça sahte/tutarsız faturalara dayanarak— devralması durumunda TTK m. 687 kapsamındaki iktisapta ağır kusurlu veya kötüniyetli olup olmadığı titizlikle incelenmektedir. Faktoring şirketi gerçekten geçerli bir e-fatura, sevkiyat irsaliyesi ve borçludan teyit (konfirmasyon) alarak çeki ciroyla devralmışsa kural olarak iyiniyetli üçüncü kişi hamil korunur; ancak fatura bulunmaksızın, hatır çeki olduğunu bilerek yahut bilebilecek durumda olduğu halde özen yükümlülüğünü ağır biçimde ihlal ederek çeki devralmışsa borçlunun kişisel def'ileri (bedelsizlik / mal teslim edilmediği savunması) faktoring şirketine karşı da dinlenebilmektedir!
VI. Faktoring Davalarında Fatura Tek Başına Yeterli midir? Sevk İrsaliyesi ve Teslim İspatı
Sadece fatura temlikine dayanan davalarda faktoring şirketlerinin sıkça düştüğü bir hata, borçluya veya satıcıya ait tek başına fatura sureti sunarak alacağın varlığını ispatladıklarını düşünmeleridir. Oysa Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun yerleşik içtihatlarına göre; fatura tek başına malın teslim edildiğini veya hizmetin ifa edildiğini ispatlamaz (fatura sadece borcun varlığına karine oluşturan ticari bir belgedir; TTK m. 21/2 uyarınca 8 gün içinde itiraz edilmemesi yalnızca faturanın "içeriğinin" kabulü anlamına gelir, sözleşmenin ve teslimin ispatı yerine geçmez!).
Özellikle borçlu, "bana böyle bir mal hiç teslim edilmedi" diyerek ticari ilişkiyi ve teslimi inkar ettiğinde; faktoring şirketi (satıcıdan aldığı bilgi ve belgelerle) malın teslim edildiğini imzalı sevk irsaliyesi, nakliye konşimentosu, kargo teslim tutanağı, BA-BS formları (varsa dönemine göre KDV beyan ve e-defter kayıtları) ile ispat etmekle yükümlüdür. Bu sebeple faktoring şirketleri işlem anında sadece fatura değil, mutlaka imzalı sevk irsaliyesi ve alıcı borçludan alınan yazılı temlik teyidi (confirmation) dosyalamaktadır.
VII. Yargıtay 11. ve 19. Hukuk Dairelerinin Faktoring İçtihat İlkeleri
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (Gerçek Ticari İlişki ve Fatura Temliki):
"6361 sayılı Kanun uyarınca faktoring şirketlerinin yalnızca gerçek bir mal veya hizmet satışından doğmuş ve fatura ile tevsik edilen alacakları temellük etmesi zorunludur. Temlik konusu faturalara dayalı mal tesliminin veya hizmet ifasının inkar edilmesi halinde, faturanın varlığı tek başına teslimi ispatlamaya yetmez; sevk irsaliyesi ve ticari defterler üzerinde inceleme yapılarak teslim olgusu saptanmalıdır."
Yargıtay 19. / 11. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (Çek Temliki ve İyiniyet / Özen Yükümlülüğü):
"Ciro yoluyla faktoring şirketine devredilen çek nedeniyle başlatılan takibe karşı borçlu keşidecinin bedelsizlik veya hatır çeki def'ini ileri sürebilmesi için, faktoring şirketinin 6361 sayılı Kanun kapsamındaki belge ve fatura doğrulama özenine ağır biçimde aykırı hareket ederek bile bile borçlunun zararına iktisapta bulunduğunun ispatlanması gerekir."
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (Temlik İhbarı Öncesi Ödeme ve Def'iler):
"TBK m. 186 ve m. 188 gereğince borçlu, alacağın faktoring şirketine devredildiğini öğrenmeden önce iyi niyetle eski alacaklıya ödeme yapmışsa borçtan kurtulur; devri öğrendiği anda devredene karşı sahip olduğu tüm takas, ayıp ve ödeme def'ilerini faktoring şirketine karşı da ileri sürebilir."
VIII. Pratik Uygulama: Faturasız/Teslimatsız Çek Temlikine Karşı Menfi Tespit Dilekçesi
MENFİ TESPİT DAVASI DİLEKÇESİ TASLAĞI — BİLGİLENDİRME VE İNCELEME AMAÇLIDIR
NÖBETÇİ ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ BAŞKANLIĞI'NA
(İİK m. 72 Kapsamında Menfi Tespit ve Teminatlı İhtiyati Tedbir Taleplidir)
| DAVACI (KEŞİDECİ) | : [Borçlu Şirket Unvanı, MERSİS No, Adresi] |
| VEKİLİ | : Av. [Adı Soyadı, Baro Sicil No, Adresi] |
| DAVALI | : [Faktoring A.Ş. Unvanı, Adresi] |
| İCRA DOSYASI | : [İl] [Sayı] İcra Dairesi, 2026/[...] E. |
| DAVA KONUSU | : Davalı faktoring şirketinin 6361 sayılı Kanun m. 9/2 ve m. 38'e aykırı olarak gerçek bir mal teslimine ve faturaya dayanmayan çeki temellük ederek başlattığı kambiyo takibinden dolayı müvekkilin BORÇLU OLMADIĞININ TESPİTİ, takibin İİK m. 72/2-3 uyarınca teminat karşılığı tedbiren durdurulması ve %20 tazminat talebidir. |
AÇIKLAMALAR :
1. Takibe Konu Çekin Dayandığı Sözleşmenin İfa Edilmemesi: Müvekkil şirket, dava dışı [Satıcı Firma] ile yapacağı makine alımı için ön avans/teminat amaçlı [Tarih] keşide tarihli ve [Tutar] TL bedelli çeki teslim etmiştir. Ancak satıcı firma hiçbir mal teslimatı gerçekleştirmemiş, sevk irsaliyesi kesilmemiş ve sözleşme konusu proje hiç başlamamıştır (Ek-1: Noter İhtarnamesi ve İptal Yazışmaları).
2. Davalı Faktoring Şirketinin 6361 SK m. 9/2 Yükümlülüğüne Aykırılığı: Davalı faktoring şirketi, 6361 sayılı Kanun gereğince yalnızca gerçek bir mal veya hizmet satışına ilişkin fatura ve sevk belgesiyle tevsik edilen alacakları devralmakla yükümlü profesyonel kuruluştur. Davalı şirket, MFKS ve teslim belgelerini doğrulamaksızın, faturası dahi kesilmemiş veya sonradan iptal edilmiş bir ilişkiye ait çeki ciroyla devralmıştır. Basiretli faktoring kuruluşu yükümlülüğüne aykırı davranan davalı TTK m. 687 anlamında iyiniyetli hamil sıfatını ileri süremez.
3. TBK m. 188 Kapsamında Def'i Hakkı ve Tedbir: Takibin devamı halinde müvekkilin ticari hesapları haczedileceğinden İİK m. 72 uyarınca teminat karşılığında icra veznesindeki paranın alacaklıya ödenmemesi (veya takibin durdurulması) yönünde tedbir talep ediyoruz.
SONUÇ VE İSTEM :
Yukarıda arz edilen nedenlerle; öncelikle İİK m. 72 kapsamında icra takibinin ve vezneye yatacak paranın ödenmesinin teminat karşılığında tedbiren durdurulmasına, satıcı firma ile faktoring şirketinin ticari defterleri, e-fatura ve MFKS kayıtları celbedilerek yapılacak bilirkişi incelemesi sonunda müvekkilin davalıya borçlu olmadığının tespitine ve %20'den aşağı olmamak üzere tazminata hükmedilmesine karar verilmesini arz ve talep ederiz.
Davacı Vekili
Av. [Adı Soyadı]
İmza
IX. Faktoring İşlemi Yapan Şirketler ve Keşideci Borçlular İçin Kontrol Listesi
- E-Fatura İptallerini ve İrsaliyeleri Eşleştirin: Temlik konusu faturanın GİB sisteminde iptal edilip edilmediğini ve malların fiili teslimini gösteren imzalı sevk irsaliyelerini baştan dosyalayın.
- Temlik Bildirimi Geldiğinde Derhal Yanıtlayın: Size fatura temlik bildirimi (ihbar) tebliğ edildiğinde mal henüz teslim edilmemişse veya ayıp/takas iddianız varsa, aynı gün noter veya KEP üzerinden faktoring şirketine yazılı itiraz göndererek TBK m. 188 def'ilerinizi koruyun.
- Konfirmasyon Belgelerini Şarta Bağlayın: Mal teslimi ve kalite kontrolü bitmeden faktoring şirketine "borcu kayıtsız şartsız ödeyeceğiz" şeklinde temlik teyidi imzalamayın.
- Kabili Rücu Sözleşmelerde Limit ve Masrafları Denetleyin: Faktoring müşterisiyseniz komisyon, BSMV ve gecikme faiz oranlarının sözleşmeye uygunluğunu kontrol edin; kredi riski için ödenen yüksek ücretlere rağmen rücu edilip edilmeyeceğine bakın.
- Zorunlu Arabuluculuk Sürecini Unutmayın: Menfi tespit veya faktoring alacak davası açılmadan önce TTK m. 5/A zorunlu ticari arabuluculuk başvurusunu tamamlayın.
X. Sonuç
Faktoring sözleşmeleri, ticari işletmelerin nakit akışını hızlandıran önemli finansman enstrümanları olmakla birlikte, 6361 sayılı Kanun'un öngördüğü gerçek ticari ilişki ve fatura tevsiki şartlarına uyulmadığında ciddi hukuki uyuşmazlıklar doğurur. Fatura temliklerinde borçlu TBK m. 188 uyarınca satıcıya karşı tüm savunmalarını korurken; çek cirosunda ise fatura ve teslim doğrulamasını ihmal eden faktoring şirketleri TTK m. 687 kapsamındaki iyiniyet kalkanını kaybedebilmektedir.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Somut hukuki sorunlarda uzman bir avukata danışılması tavsiye edilir. Makalede yer alan bilgiler, yayın tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuata dayanmakta olup, mevzuat değişiklikleri nedeniyle güncelliğini yitirebilir.
Kaynaklar ve Referanslar
- 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu (m. 9, 38–39)
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (m. 183–194)
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (m. 21, 687, 818)
- Yargıtay 11. ve 19. Hukuk Daireleri Faktoring ve Çek Temliki İçtihatları
Bu makale 2026-11-13 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
İlgili Makaleler
-
Ticari Defterlerin İbrazı, Cari Hesap Mutabakatı, Açık/Kapalı Fatura ve Faturaya 8 Günlük İtiraz Süresi (TTK m. 21 ve m. 89)
6102 sayılı TTK m. 21/2 uyarınca faturaya 8 günlük itiraz süresi, açık ve kapalı fatura ayrımı, Yargıtay 2001/1 E.... -
E-Ticarette Tedarikçi, Fason Üretim (Private Label) ve XML Bayilik Sözleşmelerinde Riskler
6102 sayılı TTK m. 23, 6098 sayılı TBK ve 7223 sayılı Ürün Güvenliği Kanunu kapsamında e-ticarette fason üretim... -
Ortak Girişim (Joint Venture) ve Konsorsiyum Sözleşmelerinde Pilot Ortak Yetkisi, Müteselsil Sorumluluk ve Rücu
6098 sayılı TBK m. 620 vd. adi ortaklık hükümleri, 4734 SK m. 14 iş ortaklığı ve konsorsiyum ayrımı, pilot ortak temsil... -
Şirketlerde Ticari Sır İhlali, Müşteri/Tedarikçi Verisi Kopyalama ve Rakip Girişim Kurma Davaları
6102 sayılı TTK m. 54-63 haksız rekabet hükümleri (m. 55/1-b, c, d) ve 5237 sayılı TCK m. 239 ticari sırrın ifşası suçu... -
Ticari Sözleşmelerde Cezai Şart Koşulu ve Basiretli Tacirin İndirim (Tenkis) İsteyememesi Kuralı (TTK m. 22)
6102 sayılı TTK m. 22 ve 6098 sayılı TBK m. 179-182 kapsamında ticari sözleşmelerde ceza koşulu türleri, ihtirazi kayıt...
Uygulamada Kritik Sorular ve Yanıtları
Hayır, alamaz. 6361 sayılı Kanun m. 9/2 ve m. 38 uyarınca faktoring şirketleri yalnızca gerçek bir mal veya hizmet satışından doğmuş ve fatura ile tevsik edilebilen ticari alacakları devralabilir. Faturasız veya fiktif işlemlere finansman sağlanması mevzuata aykırıdır.
Hayır, fatura temlikinde (TBK m. 188) borçlu, temliki öğrendiği anda satıcıya karşı sahip olduğu malın teslim edilmediği veya ayıplı olduğu yönündeki tüm savunmaları faktoring şirketine karşı da ileri sürebilir. Faktoring şirketi mal teslimini sevk irsaliyesiyle ispat edemezse tahsilat yapamaz.
TBK m. 186 gereğince borçlu, alacağın faktoring şirketine devredildiğini öğrenmeden veya kendisine bildirilmeden önce iyiniyetle önceki alacaklıya (satıcıya) ödeme yapmışsa borcundan kurtulur; faktoring şirketi aynı alacağı ikinci kez tahsil edemez.
Kabili rücu faktoringde borçlu ödeme yapmazsa faktoring şirketi müşterisi olan satıcıya geri dönüp ödediği finansmanı tahsil edebilir. Gayrikabili rücu faktoringde ise borçlunun ödeme güçlüğüne düşme riskini faktoring şirketi üstlenir (ancak alacak baştan hiç yoksa veya fatura sahteyse satıcı yine sorumludur).
Çek kıymetli evrak olduğu için TTK m. 687 gereği kural olarak kişisel def'iler iyiniyetli hamile karşı ileri sürülemez. Ancak faktoring şirketi 6361 SK gereği fatura/ticari ilişki teyidi yapmak zorunda olduğundan, gerekli özeni göstermeden faturasız/hatır çeki aldığı ispatlanırsa ağır kusuru veya kötüniyeti nedeniyle def'iler dinlenebilir.
Borçlu, malı teslim aldığını ve borcu kayıtsız şartsız ödeyeceğini yazılı teyit (konfirmasyon) ile kabul etmişse, Yargıtay kararlarına göre kural olarak sonradan teslimatsızlık veya takas def'isini ileri sürmesi TMK m. 2 dürüstlük kuralına aykırı görülür ve savunması kısıtlanır.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Her somut olay kendine özgü koşullar içerdiğinden, bireysel hukuki değerlendirme için mutlaka bir avukata başvurulması tavsiye edilir.







