Özet
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK) m. 96 ilâ 99 arasında düzenlenen hacizde istihkak iddiası ve istihkak davası usulü; borçlunun malı elinde bulundurması veya üçüncü kişiyle birlikte zilyet olması halinde devreye giren İİK m. 97/a mülkiyet karinesi; malın borçlu elinde haczedilmesi (İİK m. 97 — üçüncü kişinin 7 gün içinde dava açması) ile malın yalnızca üçüncü kişi elinde haczedilmesi (İİK m. 99 — alacaklının 7 gün içinde dava açması) arasındaki usul ve ispat yükü ayrımı; işyeri hacizlerinde devir ve organik bağ iddiaları (TTK m. 11/3, TBK m. 202); fatura, kira sözleşmesi, vergi levhası ve banka dekontlarıyla mülkiyet ispatı ile haksız istihkak iddiasında veya kötüniyetli itirazda hükmedilen %20 ve %15 tazminat yaptırımları — kapsamlı hukuki inceleme.
Bu makale son olarak 13 Kasım 2026 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez.
I. Giriş — Hacizde Üçüncü Kişilerin Mülkiyet Hakkı ve İstihkak Kurumunun Amacı
Cebri icra hukukunun en temel prensibi, borçlunun borcundan dolayı yalnızca borçluya ait malvarlığının haczedilebilmesidir. Ancak uygulamada icra memuru haciz mahalline gittiğinde sicile tabi olmayan taşınır malların (ofis makineleri, ticari emtia, üretim hatları, elektronik cihazlar veya ev eşyaları) gerçekte kime ait olduğunu tapu veya trafik sicili gibi kesin bir kayıtla anında denetleme imkânına sahip değildir. Çoğu zaman borçlunun eski işyerini devralan yeni bir şirket, borçlu ile aynı konutta yaşayan aile bireyi yahut borçluya finansal kiralama (leasing) veya konsinye yoluyla mal bırakan üçüncü şahıs, kendisine ait malların haciz tutanağına yazılması tehlikesiyle karşılaşmaktadır.
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun (İİK) 96 ilâ 99. maddeleri, takip borçlusu olmayan üçüncü kişilerin haczedilen mallar üzerindeki mülkiyet veya rehin gibi sınırlı ayni haklarını ileri sürerek haczi kaldırtabilmeleri için özel bir yargılama mekanizması olan istihkak prosedürünü ihdas etmiştir. Bu prosedür bir yandan gerçek malikin mülkiyet hakkını Anayasa m. 35 çerçevesinde korurken, diğer yandan borçluların işyerlerini yakınlarının veya paravan şirketlerin üzerine kağıt üzerinde devrederek alacaklıdan mal kaçırmasını engellemek üzere sıkı mülkiyet karineleri ve caydırıcı tazminatlarla dengelenmiştir. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Menfi Tespit Davası: İcra Hukukunda Uygulama başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
İstihkak uyuşmazlıklarında sürelere uyulmaması veya icra müdürünün yanlış maddeyi (İİK m. 97 yerine m. 99'u ya da tersini) uyguladığı durumlarda şikayet yolunun işletilmemesi, milyonlarca liralık makine ve ticari stokun muhafaza altına alınarak satılmasına yol açabilmektedir. Bu nedenle hem Ticaret ve Şirketler Hukuku aktörleri olan şirketlerin hem de gayrimenkul ve kira hukuku uyuşmazlıklarıyla karşılaşan konut/işyeri kiracısı üçüncü kişilerin süreci milimetrik bir usul disipliniyle yönetmesi gerekmektedir.
II. İİK m. 96 Kapsamında İstihkak İddiası Usulü ve 7 Günlük Hak Düşürücü Süre
İstihkak süreci, mülkiyet veya rehin iddiasının icra dosyasına bildirilmesiyle başlar. İİK m. 96 uyarınca haciz tutanağını düzenleyen icra memuru, haczedilen mal üzerinde borçlu veya üçüncü kişi tarafından bir hak ileri sürüldüğünü öğrendiğinde bu iddiayı derhal haciz tutanağına geçirmekle yükümlüdür. Malın sahibi haciz anında orada hazır bulunuyorsa iddiasını ve dayanak belgelerini (fatura, kira sözleşmesi, vergi levhası) haciz mahallinde tutanağa yazdırabilir. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Borçlunun Mal Kaçırması: Tasarrufun İptali Davası (İİK m. 277–284), Muvazaalı Devirler, Eş/Akrabaya Satış ve İhtiyati Haciz başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 96/1 ve m. 96/3:
"Borçlu, elinde bulunan bir malı başkasının mülkü veya rehni olarak gösterdiği yahut üçüncü bir şahıs tarafından o mal üzerinde mülkiyet veya rehin hakkı iddia edildiği takdirde, icra dairesi bunu haciz ve icra zabıtlarına geçirir ve keyfiyeti iki tarafa bildirir.
Malın haczini öğrendiği tarihten itibaren yedi gün içinde istihkak iddiasında bulunmayan üçüncü şahıs, aynı takipte bu iddiayı ileri sürmek hakkını kaybeder."
Haciz sırasında hazır bulunmayan üçüncü kişi bakımından 7 günlük hak düşürücü süre, malın haczedildiğini fiilen öğrendiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Bu öğrenme, üçüncü kişiye tebligat yapılmasıyla, haciz tutanağını incelemesiyle veya işyeri/ev arkadaşının durumu bildirmesiyle gerçekleşebilir. Yedi günlük süre geçirilirse üçüncü kişi o icra takibi içinde bir daha istihkak iddiasında bulunamaz; ancak İİK m. 97/9 uyarınca hacizli mal satılıp bedeli alacaklıya ödenmeden önce genel süre kuralları saklı kalmak kaydıyla istihkak davasını doğrudan açabilme imkânı sadece prosedürel ayrım çerçevesinde değerlendirilir (süresinde iddiada bulunmayan kişinin icra müdürlüğü aşamasını kaçırmış olması ciddi usul riski doğurur).
İcra müdürü, kendisine süresinde ulaşan istihkak iddiasını alacaklı ve borçluya İİK m. 96/2 uyarınca tebliğ eder ve itirazları olup olmadığını bildirmeleri için taraflara 3 gün süre verir. Alacaklı veya borçlu bu 3 günlük süre içinde icra dairesine giderek istihkak iddiasına itiraz etmezlerse, istihkak iddiasını kabul etmiş sayılırlar ve haciz icra müdürünce derhal kaldırılır. İtiraz edilirse dosya, takibin talikine (ertelenmesine) veya devamına karar verilmek üzere İcra Hukuk Mahkemesine gönderilir.
III. İİK m. 97/a Mülkiyet Karinesi ve Borçlu ile Üçüncü Kişinin Birlikte Zilyetliği
Taşınır mallarda zilyetlik mülkiyetin karinesidir (TMK m. 985). İcra hukuku ise alacaklının haklarını korumak amacıyla borçlunun zilyetliği yanında birlikte zilyetlik halini de düzenleyen özel bir karine kabul etmiştir:
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 97/a-1:
"Bir taşınır malı elinde bulunduran kimse onun maliki sayılır. Borçlu ile üçüncü şahısların taşınır malı birlikte ellerinde bulundurmaları halinde dahi mal borçlu elinde addolunur. Birlikte oturulan yerlerdeki mallardan mahiyetleri itibariyle kadın, erkek ve çocuklara aidiyetleri açıkça anlaşılanlar veya örf ve adet, sanat, meslek veya meşgale icabı olanlar bunların farz olunur. Bu karinenin aksini ispat külfeti iddia eden kişiye düşer."
Bu kanuni karine uygulamada iki büyük sonuç doğurur: Birincisi, borçlunun üçüncü kişiyle (örneğin eşiyle, kardeşiyle, aynı adresi paylaşan bir başka firmayla) birlikte zilyet olduğu bir yerde haciz yapıldığında, aksini güçlü delillerle ispat yükü üçüncü kişinin omuzlarındadır. İkincisi, borçlunun ödeme emri tebliğ adresi veya ticaret sicil adresi ile haciz mahalli aynıysa ve borçlu haciz sırasında o adreste bizzat bulunmuş ya da borçluya ait güncel evrak, fatura, kartvizit veya kaşe haciz mahallinde çıkmışsa, Yargıtay birlikte zilyetlik karinesinin devreye gireceğini kabul etmektedir.
Buna karşılık, borçlunun hacizden çok önce o adresten taşındığı vergi dairesi yoklama fişi, yeni kira sözleşmesi ve ticaret sicil terk kayıtlarıyla sabit olmasına rağmen alacaklı eski adrese gelerek üçüncü kişinin işyerinde haciz yapıyorsa, artık borçlu ile birlikte zilyetlikten söz edilemez; icra memurunun tutanağa bu olguları geçirerek İİK m. 99'u uygulaması gerekir.
IV. İİK m. 97 ile İİK m. 99 Ayrımı: Davayı Kim Açacak ve İspat Yükü Kimdedir?
İstihkak prosedürünün kalbi, İİK m. 97 ile İİK m. 99 arasındaki ayrımdır. İcra müdürünün haciz tutanağına dayanarak hangi maddeyi uyguladığı, kimin davacı sıfatıyla mahkemeye gideceğini, kimin harç yatıracağını, kimin teminat vereceğini ve ispat yükünün kimin üzerinde olacağını tamamen değiştirir:
| Kriter | İİK m. 97 Prosedürü | İİK m. 99 Prosedürü |
|---|---|---|
| Haciz Anındaki Zilyetlik | Mal borçlunun elinde veya borçlu ile üçüncü kişinin birlikte elindedir (m. 97/a karinesi). | Mal yalnızca üçüncü kişinin elinde (müstakil zilyetliğinde) bulunmaktadır. |
| Muhafaza (El Koyma) Durumu | Alacaklı isterse mal yediemine alınabilir veya muhafaza altına alınıp götürülebilir. | İcra memuru malı sadece haczedebilir; üçüncü kişi razı olmadıkça muhafaza altına alamaz (yediemin olarak üçüncü kişide bırakır). |
| Davayı Açacak Taraf ve Süre | İcra mahkemesinin takibin devamı/taliki kararının tefhim/tebliğinden itibaren 7 gün içinde ÜÇÜNCÜ KİŞİ İcra Mahkemesinde dava açar. | İcra müdürü alacaklıya süre verir; alacaklı 7 gün içinde İcra Mahkemesinde ALACAKLI sıfatıyla istihkak davası açar. |
| Süresinde Dava Açılmazsa Sonuç | Üçüncü kişi süresinde dava açmazsa istihkak iddiasından vazgeçmiş sayılır ve mal satılır. | Alacaklı 7 gün içinde dava açmazsa üçüncü kişinin iddiasını kabul etmiş sayılır ve mal üzerindeki haciz düşer. |
| İspat Yükü | Mülkiyetin kendisine ait olduğunu ve karinenin aksini üçüncü kişi ispatlamak zorundadır. | Malın aslında borçluya ait olduğunu ve zilyetliğin muvazaalı olduğunu alacaklı ispatlamalıdır. |
Uygulamada en önemli stratejik hamle şudur: Mal fiilen üçüncü kişinin işyerinde veya evinde haczedilmiş olmasına rağmen icra memuru hatalı şekilde İİK m. 97'yi uygulayarak muhafaza yapmışsa veya İcra Mahkemesi yerine sadece m. 97 yolunu işletmişse, üçüncü kişi 7 gün içinde İİK m. 16 kapsamında İcra Hukuk Mahkemesine başvurarak "icra memuru işlemini şikayet" yoluyla İİK m. 99'un uygulanmasını talep edebilir! Bu şikayet yolunun kullanılması, ispat yükünün üçüncü kişiden alınıp alacaklının üzerine çevrilmesini sağlayabilecek kadar belirleyicidir.
V. Ev Haczinde Aile Bireylerine, Eşlere veya Ev Arkadaşlarına Ait Mallar (İİK m. 82 İlişkisi)
Konut hacizlerinde borçlu ile aynı evde ikamet eden eşin, anne-babanın, yetişkin çocukların veya ev arkadaşlarının eşyalarının haczedilmesi sıkça gündeme gelmektedir. Ev hacizlerinde iki ayrı hukuki kalkan aynı anda değerlendirilmelidir:
Birincisi, İİK m. 82/1-3 haczedilmezlik kuralıdır. Bu hüküm uyarınca borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireyleri için lüzumlu ev eşyası (örneğin buzdolabı, çamaşır makinesi, yatak, koltuk takımı, televizyon, masa gibi aynı amaçla kullanılan birden fazla olmamak kaydıyla temel yaşam eşyaları) zaten haczedilemez. İkinci bir televizyon, yüksek değerdeki koleksiyon eşyaları veya elektronik iş istasyonları gibi haczedilebilir mallarda ise mülkiyetin kime ait olduğu İİK m. 97/a ve m. 96 hükümlerine göre incelenir.
Eşlerden biri borçlu olduğunda, aynı konutta bulunan ve borçlu olmayan diğer eşin şahsi eşyaları (örneğin mesleki bilgisayarları, takıları veya kendi kredi kartıyla/banka hesabıyla aldığı faturalı eşyalar) İİK m. 97/a-1 son cümlesi uyarınca "kadın, erkek ve çocuklara aidiyeti açıkça anlaşılan veya meslek/sanat icabı olan eşya" karinesine ya da faturayla desteklenen mülkiyet hakkına konu olur. Ancak Yargıtay 12. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatlarına göre; evlilik birliği içinde alınan ve faturası borçlu olmayan eşin adına düzenlenmiş olsa bile ödeme belgesi (kendi gelirinden veya kendi banka hesabından ödendiğine dair dekont) sunulmayan genel ortak ev eşyalarında mülkiyet karinesinin çürütülmesi sıkı ispat koşullarına bağlanmıştır.
VI. İşyeri Devri, Aynı Adreste Faaliyet ve Organik Bağ İddiaları (TBK m. 202)
İstihkak davalarının büyük çoğunluğu ticari işyerlerinde gerçekleşen hacizlerden doğmaktadır. Tipik senaryoda; borçlu şirket veya şahıs işletmesi mali sıkıntıya girince kapanmakta ya da adres değiştirmekte, aynı adreste kısa süre sonra borçlunun eşinin, çocuğunun, eski muhasebecisinin veya ortağının kurduğu yeni bir şirket aynı faaliyet alanında çalışmaya başlamaktadır.
Alacaklı bu işyerine hacze geldiğinde yeni şirket İİK m. 96 kapsamında istihkak iddiasında bulunur. Ancak Yargıtay'ın istikrarlı uygulamasına göre, aşağıdaki olgulardan birkaçının bir arada bulunması halinde borçlu ile üçüncü kişi şirket arasında organik bağ ve muvazaalı işyeri devri olduğu kabul edilerek istihkak davası reddedilmektedir:
- İki şirketin aynı sektörde ve aynı işyerinde (aynı telefon numarası, internet alan adı veya tabelayla) faaliyet göstermesi,
- Borçlu şirketin eski işçilerinin istifa edip hemen ertesi gün yeni kurulan şirkette SGK girişlerinin yapılmış olması,
- Yeni şirketin ortak veya müdürlerinin borçlunun birinci/ikinci derece akrabası ya da eski yöneticisi olması,
- Haciz sırasında işyerinde borçluya ait fatura koçanları, kaşeler, imzalı sözleşmeler veya borçlunun bizzat kasanın/masanın başında fiilen çalışıyor olması,
- Yeni şirketin sermaye yapısının veya kuruluştaki makineleri satın alma finansmanının şeffaf biçimde belgelenememesi (6098 sayılı TBK m. 202 uyarınca ticari işletmeyi veya malvarlığını devralan yeni şirket borçlardan iki yıl boyunca müteselsilen sorumlu tutulabilir!).
VII. Fatura, Kira Sözleşmesi, Vergi Levhası ve Banka Dekontlarıyla Mülkiyet İspatı
İstihkak davasında üçüncü kişinin İİK m. 97/a'daki borçlu lehine işleyen mülkiyet karinesini çürütebilmesi için her türlü belgeyi değil, haciz tarihinden önceki tarihli, resmi veya güvenilir nitelikli yazılı delilleri sunması zorunludur. Yargıtay 12. HD ve mülga 8. HD içtihatları ışığında delillerin ispat gücü şu sırayı izler:
- Haciz Öncesi Düzenlenmiş E-Fatura / E-Arşiv Fatura ve Banka Ödeme Dekontları: Kağıt fatura her zaman sonradan veya anlaşmalı olarak düzenlenebileceği için Yargıtay tek başına kağıt faturayı yeterli görmemektedir. Faturanın GİB sisteminde kayıtlı e-fatura/e-arşiv fatura olması, BA-BS / KDV beyannamelerine işlenmiş bulunması ve fatura bedelinin üçüncü kişinin kendi banka hesabından satıcının hesabına ödendiğini gösteren banka dekontuyla desteklenmesi en güçlü ispat aracıdır. Ayrıca makine/cihaz üzerindeki seri numarası ile faturadaki seri numarasının uyuşması gerekir.
- Resmi Kurum Kayıtları ve Ticari Defterler: Üçüncü kişi şirketin usulüne uygun tutulmuş ve açılış-kapanış onayları yaptırılmış ticari defterlerindeki demirbaş (253 Tesis Makine Cihazlar / 255 Demirbaşlar) kayıtları, finansal kiralama (leasing) tescilleri (6361 sayılı Kanun), marka/makine tescilleri.
- Vergi Levhası, Vergi Yoklama Fişi ve Kira Sözleşmesi: Noter onaylı veya bankadan düzenli kira ödemesi yapılan kira sözleşmesi, işyeri açma ve çalışma ruhsatı ile vergi dairesince tutulan fiili yoklama tutanakları haciz adresinde müstakil zilyetliğin kime ait olduğunu kanıtlar.
- Tanık Beyanları: Tek başına tanık beyanıyla mülkiyet karinesi çürütülemez; tanık beyanları ancak fatura, ticari defter ve resmi yoklama kayıtlarını destekleyen yardımcı delil olarak değerlendirilir.
İstihkak davalarında mülkiyetin ispatı açısından belgelerin yalnızca var olması yeterli olmayıp, bu belgelerin haciz tarihinden önceki dönemlere ait, birbirini doğrulayan ve ticari hayatın olağan akışına uygun kayıtlar olması aranır. Özellikle seri numarası veya şasi numarası taşıyan makine, elektronik cihaz ve demirbaşlarda, faturadaki ayırt edici teknik kodlar ile haciz tutanağındaki tespitlerin birebir eşleştirilmesi davanın seyrini belirler.
Ayrıca ödeme dekontlarının yalnızca kasa fişi veya nakit tediye makbuzu olarak değil, bankacılık sistemi üzerinden gerçekleştirilen havale veya EFT hareketleri ve ilgili dönemin e-defter/yevmiye kayıtlarıyla teyit edilmesi, borçlu ile danışıklı devir iddialarının bertaraf edilmesinde temel rol oynar.
VIII. Haksız İstihkak İddiası ve Kötüniyet Tazminatları (%20 ve %15 Oranları)
Kanun koyucu, hem borçluyla el birliği yaparak icra takibini sürüncemede bırakmaya çalışan kötüniyetli üçüncü kişileri hem de açıkça üçüncü kişiye ait olduğunu bildiği halde hacizde ısrar ederek üçüncü kişiyi zarara uğratan alacaklıyı caydırmak amacıyla İİK m. 97'de iki yönlü tazminat öngörmüştür:
- İstihkak Davasının Reddi Halinde %20'den Aşağı Olmamak Üzere Tazminat (İİK m. 97/13): Üçüncü kişinin açtığı istihkak davası nedeniyle İcra Mahkemesince takibin ertelenmesine (talikine) karar verilmiş ve yargılama sonucunda istihkak davası reddedilmişse; alacaklının alacağından bu dava sebebiyle tahsili geciken miktarın %20'sinden aşağı olmamak üzere davacı üçüncü kişiden tazminat alınarak alacaklıya ödenmesine karar verilir. (Not: Kanunun eski halinde %40 olarak öngörülen bu asgari tazminat oranı, 6352 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik sonucunda %20'ye düşürülmüştür; güncel uygulamada takibin taliki kararı verilmişse ve alacaklının talebi varsa alt sınır %20 olarak tatbik edilir.)
- İstihkak Davasının Kabulü Halinde %15'ten Aşağı Olmamak Üzere Kötüniyet Tazminatı (İİK m. 97/15): Buna karşılık üçüncü kişinin istihkak davası kabul edilir ve mahcuz malın açıkça üçüncü kişiye ait olmasına rağmen hacizde ısrar eden alacaklının veya borçlunun kötüniyetli olduğu ispatlanırsa, haczedilen malın değerinin %15'inden aşağı olmamak üzere itiraz edenden kötüniyet tazminatı tahsil edilir.
Buradaki kritik ayrım, takibin taliki (durdurulması) şartıdır. Eğer üçüncü kişi İcra Mahkemesinden takibin taliki kararı almamış ve satış süreci devam etmişse, dava reddedilse bile alacaklı yönünden tahsil gecikmesi doğmadığından İİK m. 97/13 uyarınca %20 tazminata hükmedilmez. Üçüncü kişi dava dilekçesinde takibin talikini talep ederken mahkeme de İİK m. 97/3 uyarınca hacizli malın kıymetinin %15'i veya uygun göreceği bir teminat yatırmasını şart koşar.
IX. İstihkak Davalarında Yargıtay 12. Hukuk Dairesi ve 8. HD Yerleşik İlkeleri
İcra uyuşmazlıklarında Yargıtay 12. Hukuk Dairesi ile geçmişte istihkak temyizlerine bakan 8. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihat ilkeleri şu şekildedir:
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (İİK m. 99 vs. m. 97 Şikayeti):
"Haciz tutanağına göre haciz mahalli münhasıran üçüncü kişinin faaliyet gösterdiği işyeri ise ve borçlu ile birlikte zilyetlik olgusu somut biçimde tespit edilememişse, icra müdürlüğünce İİK m. 99 prosedürünün uygulanarak alacaklıya 7 gün içinde dava açma süresi verilmesi gerekir. Üçüncü kişinin İİK m. 16 kapsamında yaptığı şikayette İcra Mahkemesi dosya kapsamındaki kira, vergi ve sicil kayıtlarını inceleyerek hangi maddenin uygulanması gerektiğini re'sen belirler."
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi / 8. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (Fatura ve Ödeme İspatı):
"İİK m. 97/a'daki mülkiyet karinesinin aksini ispat yükü altında olan davacı üçüncü kişinin sunduğu adi/kağıt faturalar tek başına mülkiyeti kanıtlamaya yeterli değildir. Sunulan faturaların ticari defterlere yasal süresinde işlenmiş olması, vergi beyannamelerinde gösterilmesi ve ödeme belgeleriyle (banka havalesi, çek) desteklenmesi ile mahcuz makinelerdeki seri numaralarının faturayla birebir örtüşmesi gerekir."
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (Organik Bağ ve TBK m. 202):
"Borçlu şirket ile davacı üçüncü kişi şirketin ortak ve yöneticileri arasında akrabalık veya eski ortaklık bulunması, aynı adreste aynı telefon/çalışanlarla aynı iştigal konusunda faaliyette bulunulması halinde borçlu ile üçüncü kişi arasında organik bağ bulunduğu ve işyerinin muvazaalı olarak devredildiği kabul edilerek istihkak davasının reddine karar verilir."
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (Takibin Taliki ve %20 Tazminat):
"İİK m. 97/13 uyarınca davacı üçüncü kişi aleyhine gecikme tazminatına hükmedilebilmesi için yargılama sırasında mahkemece takibin ertelenmesine (talikine) karar verilmiş olması ve davalı alacaklının tazminat talebinin bulunması şarttır; asgari tazminat oranı %20'dir."
X. Pratik Uygulama: Takibin Taliki Talepli Üçüncü Kişi İstihkak Dava Dilekçesi Örneği
Aşağıda, İİK m. 97 prosedürü işletilerek malları haczedilen üçüncü kişi tarafından takibin ertelenmesi (taliki) ve haczin kaldırılması istemiyle İcra Hukuk Mahkemesine sunulacak istihkak dava dilekçesi taslağı yer almaktadır:
DAVA DİLEKÇESİ TASLAĞI — BİLGİLENDİRME VE İNCELEME AMAÇLIDIR
NÖBETÇİ İCRA HUKUK MAHKEMESİ'NE
(İİK m. 97/1-3 Uyarınca Takibin Taliki / Satışın Durdurulması Taleplidir)
| DAVACI (3. KİŞİ) | : [Üçüncü Kişi Adı Soyadı / Şirket Unvanı, TCKN/MERSİS, Adresi] |
| VEKİLİ | : Av. [Adı Soyadı, Baro Sicil No, Adresi] |
| DAVALILAR | : 1- [Alacaklı Adı Soyadı / Unvanı, Adresi] 2- [Takip Borçlusu Adı Soyadı / Unvanı, Adresi (Zorunluysa)] |
| İCRA DOSYASI | : [İl/İlçe] İcra Müdürlüğü 2026/[Esas] sayılı dosyası |
| DAVA KONUSU | : 2004 sayılı İİK m. 96-97 uyarınca ../../2026 tarihli hacizde müvekkile ait iken haksız olarak haczedilen taşınır mallar üzerindeki istihkak iddiamızın KABULÜNE, hacizlerin KALDIRILMASINA, öncelikle takibin/satışın TALİKİNE ve İİK m. 97/15 uyarınca kötüniyet tazminatına karar verilmesi talebidir. |
AÇIKLAMALAR :
1. Maddi Olay ve Haczin Yapıldığı İşyeri: Davalı alacaklı tarafından davalı borçlu aleyhine yürütülen icra takibi kapsamında ../../2026 tarihinde müvekkil şirketin faaliyette bulunduğu [Adres] adresindeki işyerine gelinerek [Haczedilen Makine/Emtia Listesi ve Seri Numaraları] mahcuzlar haczedilmiştir. Haciz sırasında müvekkil yetkilisi tarafından derhal istihkak iddiasında bulunulmuş ve tüm faturalar ile vergi levhası ibraz edilerek tutanağa geçirilmiştir (Ek-1: Haciz Tutanağı).
2. Müstakil Zilyetlik ve Organik Bağ Bulunmaması: Müvekkil şirket söz konusu işyerini ../../2025 tarihinde taşınmaz maliki ile akdedilen kira sözleşmesiyle kiralamış olup, kira bedelleri düzenli olarak banka kanalıyla ödenmektedir (Ek-2: Kira Sözleşmesi ve Banka Dekontları). Müvekkilin borçlu şirket ile hiçbir ortaklık, yöneticilik, akrabalık veya organik bağı mevcut değildir; elektrik, su, SGK işyeri tescili ve vergi dairesi yoklama tutanakları münhasıran müvekkil adına kayıtlıdır (Ek-3).
3. Kesin Delillerle Mülkiyet İspatı: Haczedilen [Seri No] numaralı makineler, haciz tarihinden çok önce [Tarih] tarihli e-faturalarla satın alınmış, bedelleri müvekkil şirketin kurumsal banka hesabından satıcı firmaya EFT ile ödenmiş ve müvekkilin yasal açılış-kapanış onaylı ticari defterlerinin 253/255 demirbaş hesaplarına kaydedilmiştir (Ek-4: E-Faturalar, Banka Dekontları ve Mali Müşavir Onaylı Demirbaş Kayıtları).
4. Takibin Taliki (Satışın Durdurulması) Talebi: İcra mahkemesince takibin devamına dair verilen ara karar ../../2026 tarihinde tebliğ edilmiş olup 7 günlük yasal süre içinde işbu dava açılmıştır. Mahcuz makineler müvekkilin günlük üretim hattının ana unsurları olup satılması veya muhafaza altına alınması telafisi imkânsız ticari zarara yol açacaktır. Uygun teminat karşılığında yargılama sonuna kadar takibin/satışın talikine karar verilmesi gerekmektedir.
HUKUKİ SEBEPLER :
2004 sayılı İİK m. 96, 97, 97/a, 99; 4721 sayılı TMK m. 985; 6100 sayılı HMK ve Yargıtay 12. HD içtihatları.
HUKUKİ DELİLLER :
1. İcra takip dosyası ve haciz tutanağı,
2. GİB kayıtlı e-faturalar, seri numarası eşleştirmeleri ve banka ödeme dekontları,
3. Onaylı ticari defterler, demirbaş listesi, kira sözleşmesi ve vergi yoklama tutanakları,
4. Keşif, mali müşavir/teknik bilirkişi incelemesi ve tanık beyanları.
SONUÇ VE İSTEM :
Yukarıda arz ve izah edilen nedenlerle; öncelikle teminat karşılığında hacizli mallar yönünden İİK m. 97/3 uyarınca TAKİBİN TALİKİNE (SATIŞIN DURDURULMASINA); yargılama sonucunda haklı istihkak davamızın KABULÜ İLE HACZİN KALDIRILMASINA, açık mülkiyet belgelerine rağmen hacizde ısrar eden kötüniyetli alacaklı aleyhine İİK m. 97/15 uyarınca mahcuz değerinin %15'inden aşağı olmamak üzere tazminata hükmedilmesine karar verilmesi vekâleten arz ve talep olunur.
Davacı Vekili
Av. [Adı Soyadı]
İmza
XI. Ev veya İşyeri Haczine Uğrayan Üçüncü Kişiler İçin Delil ve Süre Kontrol Listesi
Haciz sırasında veya sonrasında mülkiyet hakkını korumak için üçüncü kişilerin derhal tamamlaması gereken adımlar şunlardır:
- Haciz Tutanağına Anında İstihkak Şerhi Yazdırılması: İcra memuruna vergi levhası, kira kontratı ve faturalar hemen ibraz edilerek istihkak iddiası ve eşyaların seri numaraları tutanağa geçirilmelidir.
- 7 Günlük Süreler Takvime İşlenmelidir: Hacizde hazır bulunulmamışsa öğrenmeden itibaren 7 gün içinde icra dairesine istihkak iddiası sunulmalı; icra mahkemesinin kararına karşı ise tefhim/tebliğden itibaren 7 gün içinde istihkak davası açılmalıdır.
- İİK m. 99 Uygulaması İçin Memur İşlemini Şikayet (İİK m. 16): Haciz mahallinde borçlu hiç bulunmuyorsa, memurun İİK m. 97 yerine m. 99'u uygulaması için 7 gün içinde şikayet davası ikame edilmelidir.
- Seri Numarası ve Banka Dekontu Dosyası Hazırlanması: E-faturalar, demirbaş defter kayıtları, leasing sözleşmeleri ve bedellerin üçüncü kişinin hesabından ödendiğini gösteren banka dekontları tasnif edilmelidir.
- Takibin Taliki ve Teminat Hazırlığı: Dava açılırken hacizli malların satışını durdurmak için mahkemece takdir edilecek teminat (nakit veya banka teminat mektubu) yatırılmalıdır.
İstihkak sürecinde en ağır hak kayıpları, İİK m. 97 kapsamında takibin devamına karar verildiği aşamada yedi günlük dava açma süresinin kaçırılması veya haciz tutanağına süresi içinde yazılı istihkak beyanı geçirilmemesi nedeniyle doğmaktadır. Süre geçtikten sonra mülkiyet iddiası kural olarak yalnızca icra dışındaki genel hükümlere dayalı istihkak yahut bedel iadesi davalarına konu edilebilir ki bu da muhafaza ve satış işlemini kendiliğinden durdurmaz.
Bu sebeple haciz mahallinde tutulacak zaptın bir suretinin derhal alınması, icra dosyasından tebligat beklenmeksizin İİK m. 96 ve m. 99 ayrımına göre yedi günlük yasal takvimin başlatılması büyük önem taşır.
XII. Sonuç
İcra takibinde istihkak davası (İİK m. 96–99), mülkiyet hakkının korunması ile alacaklının tahsil güvenliği arasındaki dengeyi 7 günlük kesin süreler ve sıkı ispat kurallarıyla sağlayan bir hukuk yoludur. Çalışmada vurgulanan temel esaslar şunlardır:
- Zilyetlik Usulü ve İspat Yükünü Belirler: Mal borçlunun veya borçlu ile birlikte üçüncü kişinin elindeyse İİK m. 97 (üçüncü kişi 7 günde dava açar ve ispatlar), yalnızca üçüncü kişinin elindeyse İİK m. 99 (alacaklı 7 günde dava açar ve ispatlar) uygulanır.
- Mülkiyet İspatı Banka Dekontu ve Resmi Kayıtlara Dayanır: Yalnızca kağıt fatura veya tanık beyanı İİK m. 97/a karinesini çürütmeye yetmez; GİB e-faturası, banka ödeme dekontu ve ticari defter kaydı aranır.
- Organik Bağ Şüphesine Karşı Kurumsal Ayrım Şarttır: Borçluyla aynı adreste, aynı çalışanlarla veya akrabalık bağıyla faaliyet yürüten işletmelerde TBK m. 202 ve organik bağ gerekçesiyle istihkak davası reddedilebilir.
- Haksız İddia veya Kötüniyetli Haciz Tazminat Doğurur: Takibin taliki halinde haksız çıkan üçüncü kişi %20'den az olmamak üzere gecikme tazminatı; kötüniyetli hacizde ısrar eden alacaklı ise %15'ten az olmamak üzere kötüniyet tazminatı öder.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Somut hukuki sorunlarda uzman bir avukata danışılması tavsiye edilir. Makalede yer alan bilgiler, yayın tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuata dayanmakta olup, mevzuat değişiklikleri nedeniyle güncelliğini yitirebilir.
Kaynaklar ve Referanslar
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK m. 16, m. 82, m. 96-99 İstihkak Prosedürü)
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK m. 985 Zilyetlik Karinesi)
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK m. 202 İşletmenin Devralınması)
- 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu
- Yargıtay Emsal Karar Arama Sistemi (12. Hukuk Dairesi ve Mülga 8. Hukuk Dairesi İçtihatları)
Bu makale 2026-11-13 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
İlgili Makaleler
-
İcra Takibi Nasıl Başlatılır: Adım Adım Rehber
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu kapsamında icra takibi nasıl başlatılır, başvuru süreci, ilamlı ve ilamsız takip... -
İtirazın İptali Davası: Şartları ve Süreci
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.67 kapsamında itirazın iptali davası süreci, dava açma şartları, hak düşürücü... -
Alacak Davası: Süreç, Zamanaşımı ve Masraflar
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu kapsamında alacak davası nasıl açılır... -
İcra İnkâr Tazminatı: Hesaplama ve Uygulama
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.67 kapsamında icra inkâr tazminatı hesaplama yöntemi, alacağın likit olma şartı,... -
Kredi Borçlarında Banka Blokesi, Emekli Maaşı Haczi İtirazı (5510 SK m. 93), Varlık Yönetim Şirketleri ve İcra Zamanaşımı
5510 sayılı SGK Kanunu m. 93/1 uyarınca emekli maaşı haczi itirazı, Yargıtay İBGK 2025/1 K. kararı çerçevesinde...
Uygulamada Kritik Sorular ve Yanıtları
2004 sayılı İİK m. 96/3 gereğince haciz sırasında hazır bulunmayan üçüncü kişi, malın haczedildiğini öğrendiği tarihten itibaren 7 gün içinde icra dairesine başvurarak istihkak iddiasında bulunmalıdır. Hacizde hazırsanız iddianızı anında tutanağa yazdırmanız gerekir. Bu 7 günlük hak düşürücü süre kaçırılırsa, üçüncü kişi aynı icra takibi içinde istihkak iddiasında bulunma hakkını kaybeder.
Temel fark malın kimin elinde haczedildiğidir. Mal borçlunun elinde veya borçlu ile üçüncü kişinin birlikte elinde ise İİK m. 97 uygulanır; icra mahkemesinin kararının tefhim/tebliğinden itibaren 7 gün içinde üçüncü kişi İcra Mahkemesinde dava açar ve mülkiyeti ispatlar. Mal yalnızca üçüncü kişinin müstakil zilyetliğinde ise İİK m. 99 uygulanır; memur malı muhafaza altına alamaz ve bu kez alacaklı 7 gün içinde istihkak davası açmak zorundadır.
Eğer yeni şirket gerçekten bağımsız ise ve mallar kendi fatura ve banka ödemeleriyle alınmışsa haczedilemez ve İİK m. 99 uygulanır. Ancak borçlu şirket ile yeni şirket aynı adreste, aynı çalışanlarla, aynı telefonla veya akrabalık/eski ortaklık bağıyla çalışıyorsa Yargıtay organik bağ ve TBK m. 202 kapsamında muvazaalı devir kabul etmektedir. Bu halde İİK m. 97/a karinesi gereği mallar borçlu malı sayılabilir.
Hayır, yeterli değildir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi uygulamasına göre kağıt faturalar sonradan düzenlenebildiğinden tek başına İİK m. 97/a mülkiyet karinesini çürütmez. Faturanın haciz öncesine ait GİB kayıtlı e-fatura veya e-arşiv fatura olması, yasal ticari defterlere işlenmesi, fatura bedelinin üçüncü kişinin banka hesabından ödendiğini gösteren dekontların sunulması ve seri numaralarının uyuşması aranır.
2004 sayılı İİK m. 82/1-3 uyarınca borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireyleri için lüzumlu olan temel ev eşyaları (tek buzdolabı, çamaşır makinesi, yatak vb.) zaten haczedilemez. İkinci veya lüks nitelikteki mallar haczedildiğinde ise İİK m. 97/a uyarınca kişisel kullanımı açıkça belli olan veya fatura ve banka ödeme dekontuyla borçlu olmayan aile bireyine ait olduğu ispatlanan eşyalar üzerindeki haciz istihkak yoluyla kaldırılır.
İİK m. 97/13 uyarınca haksız istihkak tazminatına hükmedilebilmesi için davacı üçüncü kişinin talebiyle mahkeme tarafından takibin ertelenmesine (talikine) karar verilmiş olması ve yargılama sonunda davanın reddedilmesi gerekir. Bu durumda alacaklının tahsili geciken alacağının (tarihsel %40 oranından 6352 sayılı Kanunla düşürülen güncel oran olan) %20'sinden aşağı olmamak üzere tazminata hükmedilir.
İİK m. 96/2 uyarınca icra müdürü, üçüncü kişinin istihkak iddiasını alacaklı ve borçluya bildirir ve varsa itirazlarını bildirmeleri için 3 gün süre verir. Alacaklı veya borçlu bu 3 günlük yasal süre içinde itirazda bulunmazlarsa istihkak iddiasını kabul etmiş sayılırlar ve mahcuz mal üzerindeki haciz İcra Mahkemesine gitmeye gerek kalmaksızın kendiliğinden kalkar.
Haciz mahalli münhasıran üçüncü kişinin elinde olduğu halde icra memuru malları muhafaza altına alır ve İİK m. 99 yerine m. 97 prosedürünü işletirse, üçüncü kişi işlemin öğrenilmesinden itibaren 7 gün içinde İİK m. 16 kapsamında İcra Hukuk Mahkemesine memur muamelesini şikayet davası açabilir. Mahkeme şikayeti haklı bulursa İİK m. 99'un uygulanmasına ve dava açma yükünün alacaklıya yükletilmesine karar verir.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her somut olay kendine özgü koşullar içerdiğinden, bireysel hukuki değerlendirme için mutlaka bir avukata başvurulması tavsiye edilir.







