Özet
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m. 93/1 uyarınca emekli, dul ve yetim aylıklarının haczedilemezliği kuralı ve İİK m. 83/a kapsamında hacizden önce verilen muvafakatin geçersizliği; Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu'nun 21.03.2025 tarihli (2022/2 E., 2025/1 K.) kararı ve HGK 2025 uygulaması ışığında tüketici kredisi sözleşmesine dayalı banka virman/takas blokesi istisnası ile cebri icra haczi arasındaki hukuki sınır; İİK m. 83 uyarınca çalışan maaşlarında 1/4 haciz sınırı; banka hesabına konulan bloke ve maaş hacizlerine karşı İİK m. 16 kapsamında süresiz şikayet yolu; varlık yönetim şirketlerine (VYŞ) temlik edilen borçlarda 5411 SK m. 143 harç istisnasının AYM sonrası daralan kapsamı, faiz ve icra zamanaşımı denetimi — kapsamlı hukuki inceleme.
Bu makale son olarak 13 Kasım 2026 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez.
I. Giriş — Emekli Aylıklarının Sosyal Güvencesi ve Bankacılık Uygulamaları
Ekonomik dalgalanmalar ve kredi faiz oranlarındaki yükselişle birlikte, bankalardan veya finansman kuruluşlarından kullanılan bireysel tüketici kredileri, kredili mevduat hesapları (KMH) ve kredi kartı borçlarının ödenmesinde yaşanan güçlükler sonucunda en çok karşılaşılan icra ve bankacılık ihtilafı, emekli maaşı hesaplarına konulan banka blokeleri ile maaş hacizleridir. Pek çok borçlu, geçim kaynağını oluşturan emekli aylığının bankaya yattığı gün bloke nedeniyle çekilemediğini görmekte ya da icra dairesinden gelen haciz müzekkeresi sonucunda maaşında kesinti yapıldığını fark etmektedir.
Türk icra ve sosyal güvenlik hukukunda, emekli aylıklarının borçlunun ve ailesinin asgari yaşam standardını sürdürebilmesi amacıyla korunması Anayasa'nın sosyal devlet ilkesinin bir uzantısı olarak kabul edilmiştir. Ancak yıllar boyunca bankaların kredi sözleşmelerine eklediği "virman, takas, mahsup ve hapis hakkı" talimatlarının 5510 sayılı Kanun m. 93 karşısında geçerli olup olmadığı hususu yargı daireleri arasında derin görüş ayrılıklarına yol açmıştır. Nihayet 2025 yılında Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu'nun (İBGK) verdiği bağlayıcı karar ve devamındaki Hukuk Genel Kurulu (HGK) uygulamaları, bankanın doğrudan sözleşmeye dayalı blokesi ile cebri icra haczi arasındaki sınırı yeni bir hukuki zemine oturtmuştur. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Alacak Davası: Süreç, Zamanaşımı ve Masraflar başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
Diğer yandan, bankaların tahsili gecikmiş alacaklarını ihale yoluyla devralan Varlık Yönetim Şirketlerinin (VYŞ) yıllar önce kesinleşmiş veya kapanmaya yüz tutmuş icra dosyalarını canlandırarak emekli maaşlarına, banka hesaplarına ve taşınır/taşınmazlara yönelmesi; Tüketici Hukuku, İcra Hukuku ve Ticaret ve Şirketler Hukuku açısından zamanaşımı, faiz ve haczedilmezlik itirazlarını gündeme taşımaktadır.
II. 5510 Sayılı Kanun m. 93/1 Emekli Maaşı Haczedilmezliği ve İİK m. 83/a Önceden Feragat Yasağı
Emekli, yaşlılık, malullük, ölüm (dul ve yetim) aylıklarının hacizlere karşı dokunulmazlığı, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 93. maddesinin birinci fıkrasında açık ve emredici biçimde düzenlenmiştir. Bu düzenlemeye göre sigortalıların ve hak sahiplerinin gelir, aylık ve ödenekleri devir ve temlik edilemez; ayrıca SGK'nın kendi prim/yersiz ödeme alacakları ile nafaka borçları dışında kalan alacaklar için haczedilemez. Bu konuda ayrıntılı bilgi için İcra İnkâr Tazminatı: Hesaplama ve Uygulama başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m. 93/1 (Hüküm Özeti):
Kanun gereğince bağlanan gelir, aylık ve ödenekler 88. maddeye göre takip ve tahsili gereken kurum alacakları ile nafaka borçları dışında haczedilemez. Bu fıkraya göre haczi yasaklanan gelir, aylık ve ödeneklerin haczedilmesine ilişkin talepler, borçlunun muvafakati bulunmaması halinde icra müdürü tarafından reddedilir.
Kanun hükmündeki "borçlunun muvafakati" kavramı, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 83/a maddesiyle birlikte yorumlanmak zorundadır. İİK m. 83/a uyarınca, 82. ve 83. maddelerde yazılı mal ve hakların haczedilebileceğine dair önceden yapılan anlaşmalar muteber değildir. Başka bir ifadeyle; bir borçlunun henüz icra takibi başlamadan, sözleşme imzalanırken veya ödeme emri tebliğ edilmeden önce matbu bir kâğıda "ileride emekli maaşımın tamamının haczedilmesine şimdiden muvafakat ediyorum" şeklinde imza atması hukuken geçersizdir.
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi'nin istikrarlı uygulaması uyarınca; emekli maaşı haczine verilecek muvafakatin geçerli sayılabilmesi için icra takibinin başlatılmış ve ödeme emrinin borçluya tebliğ edilmiş olmasından sonra (veya haciz işlemi sırasında/sonrasında) borçlunun özgür iradesiyle icra dosyasına yazılı veya tutanağa geçirilmiş açık onay vermesi şarttır. Üstelik bu muvafakatin verilmesi halinde dahi kesinti yapılacak miktarın açıkça belirtilmesi gerekir; hacizden önce imzalanmış tüm genel muvafakatnameler icra müdürlükleri ve icra mahkemeleri tarafından hükümsüz sayılır.
III. Yargıtay İBGK (2025/1 K.) ve HGK 2025 İçtihadı: Tüketici Kredisi Virman/Takas Blokesi İstisnası
Uzun yıllar boyunca bankalar ile emekli tüketiciler arasındaki en hararetli hukuki tartışma şu noktada düğümlenmiştir: Emekli maaşını aldığı bankadan tüketici kredisi kullanan bir vatandaşın, kredi sözleşmesinde "kredi taksitlerim ödenmezse maaş hesabımdan virman, takas ve mahsup yoluyla tahsil edilmesine, hesabıma bloke konulmasına muvafakat ediyorum" şeklindeki hükmü 5510 SK m. 93/1 ve İİK m. 83/a kapsamındaki önceden feragat yasağına takılır mı?
Geçmişte Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 11. Hukuk Dairesi ve 13. Hukuk Dairesi arasında farklı kararlar verildiği için oluşan içtihat aykırılığını gidermek amacıyla toplanan Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu, 21.03.2025 tarihli ve 2022/2 E., 2025/1 K. sayılı kararını (17 Temmuz 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmıştır) vermiş ve hukuk düzenimiz açısından bağlayıcı yeni bir ayrım çizgisi çekmiştir. Bu karar doğrultusunda Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 2025 sonbaharındaki kararları da (örneğin 05.11.2025 tarihli HGK kararı) aynı ilkeyi istikrarlı biçimde tatbik etmiştir.
Yargıtay İBGK'nın 2025/1 K. sayılı kararının hukuki özü şu üç noktada özetlenebilir:
- Cebri İcra Haczi ile Sözleşmesel Banka Blokesinin Ayrılması: Büyük Genel Kurul, 5510 SK m. 93/1 ve İİK m. 83/a hükümlerinin yalnızca icra dairesi eliyle yürütülen cebri icra hacizlerini düzenlediğini; buna karşılık müşterinin tüketici kredisi kullanırken kredi kuruluşuna verdiği hapis, takas, mahsup ve virman yetkisinin borçlar hukuku (sözleşme) kapsamında geçerli bir ödeme talimatı olduğunu kabul etmiştir.
- Tüketici Kredisi ve Rıza Şartı: Emekli tüketici, kredi sözleşmesinde veya ek virman/takas talimatında kredi taksitlerinin emekli maaşının yattığı hesaptan otomatik tahsiline ve ödenmediğinde hesaba bloke konulmasına rıza göstermişse, krediyi veren banka cebri icraya gitmeksizin vadesi gelmiş kredi taksiti tutarında hesaba doğrudan bloke koyabilir ve mahsup yapabilir.
- İstisnanın Sınırları (Kötüye Kullanılamayacak Noktalar): Bu bağlayıcı içtihat, bankalara sınırsız ve keyfi bir el koyma yetkisi vermez! Birincisi, bloke yetkisi yalnızca tüketici kredisini bizzat veren banka ile müşteri arasındaki mevcut sözleşme ilişkisinde ve açık takas/virman talimatı varsa geçerlidir. İkincisi, banka yalnızca vadesi gelmiş (muaccel) kredi borcuyla sınırlı işlem yapabilir; vadesi gelmemiş taksitler veya sözleşmede hiç yer almayan üçüncü kişi kefaletleri için maaşın tamamına süresiz bloke koyması TMK m. 2 dürüstlük kuralı ve TKHK m. 5 haksız şart denetimi karşısında hukuka aykırıdır. Üçüncüsü, alacağı devralan Varlık Yönetim Şirketleri veya üçüncü şahıslar tarafından icra takibi başlatıldığında bu istisna kesinlikle uygulanmaz; icra dairesi yoluyla emekli maaşına haciz konulamaz.
IV. İİK m. 83 Çalışan Maaşı Haczi (1/4 Sınırı) ile Emekli Aylığı Korumasının Karşılaştırılması
Uygulamada sıkça karıştırılan bir diğer konu da özel sektör veya kamu çalışanlarının ücret ve maaşlarının haczi (İİK m. 83) ile emekli aylıklarının haczinin (5510 SK m. 93) aynı kurallara tabi olduğunun zannedilmesidir. Oysa bu iki gelir türü arasında kanun koyucu tarafından keskin bir koruma farkı yaratılmıştır:
| Gelir / Aylık Türü | Yasal Dayanak | İcra Yoluyla Haciz Sınırı | İstisnalar ve Özel Kurallar |
|---|---|---|---|
| SGK Emekli, Dul ve Yetim Aylığı | 5510 SK m. 93/1 | Tamamen Haczedilemez (%0) | Yalnızca nafaka ve SGK'nın kendi alacakları için haczedilebilir; borçlu icra takibinden sonra açık muvafakat verirse haciz mümkün olur. (Banka kredisi virman blokesi için YİBGK 2025/1 K. istisnası ayrıca değerlendirilir.) |
| Aktif Çalışan Maaş ve Ücretleri | İİK m. 83 ve 4857 SK m. 35 | En fazla 1/4'ü (%25) haczedilebilir | Borçlunun ve ailesinin geçimi için gerekli kısım ayrıldıktan sonra en az 1/4'ü haczedilir; nafaka alacaklarında 1/4 sınırı aranmaksızın aylık nafaka tutarının tamamı kesilebilir. |
| Birden Fazla Maaş Haczi Olması | İİK m. 83/2 | Sıraya Konulur (Aynı anda birden fazla 1/4 kesilemez) | Maaş üzerinde ilk haciz bitmeden ikinci alacaklı için ikinci bir %25 kesintisi yapılamaz; nafaka kesintisi önceliklidir. |
Görüldüğü üzere, hem emekli olup hem de aktif olarak bir işyerinde çalışan (SGDP'li) kişinin durumu farklıdır: İcra müdürü kişinin aktif işyerinden aldığı ücretin 1/4'üne İİK m. 83 kapsamında haciz koyabilirken, SGK'dan aldığı emekli maaşına 5510 SK m. 93/1 gereğince dokunamaz.
V. Banka Hesabındaki Bloke Türleri ve İİK m. 16 Süresiz Şikayet Yolu
Borçlunun banka hesabında para bloke edildiğinde öncelikle bu blokenin hukuki kaynağının tespit edilmesi şarttır; çünkü itiraz merci ve süresi kaynağa göre tamamen değişmektedir. Uygulamada üç temel bloke kaynağı vardır:
- İcra Dairesi Müzekkeresi (İİK m. 89/1 Haciz İhbarnamesi veya Elektronik Haciz): Alacaklının icra müdürlüğü aracılığıyla bankaya gönderdiği haciz yazısı üzerine bankanın hesaba bloke koyması halidir. Eğer bu hesap sadece emekli maaşının yattığı bir hesapsa ve maaş diğer paralarla karışmamışsa (veya maaş yatar yatmaz haczedilmişse), bu haciz 5510 SK m. 93/1'e açıkça aykırıdır. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihadına göre; emekli maaşının haczedilmezliğine ilişkin şikayetler kamu düzenine ve süresiz şikayete tabidir (İİK m. 16/2)! Dolayısıyla 7 günlük genel şikayet süresi geçmiş olsa dahi, hacizli emekli maaşı dosyaya girip alacaklıya ödenmediği sürece İcra Hukuk Mahkemesine başvurularak haczin kaldırılması istenebilir.
- Bankanın Kendi Sözleşmesine Dayalı İç Blokesi (Takas / Virman): İcra takibi olmaksızın bankanın kendi sisteminden koyduğu blokede İcra Mahkemesi görevli değildir; görevli merci tüketici işleminden doğan uyuşmazlık olduğu için (2026 yılı 186.000 TL sınırı gözetilerek) Tüketici Hakem Heyeti veya Tüketici Mahkemesidir.
- Vergi Dairesi E-Haczi (6183 SK m. 71): Kamu alacakları nedeniyle vergi dairesince konulan e-hacizlerde 6183 sayılı Kanun m. 71 uyarınca emekli aylıklarının 1/3'ünden az ve 2/3'ünden fazla olmamak üzere haciz istisnası veya özel sigorta/SSK koruması tartışması idari yargı (Vergi Mahkemesi) nezdinde 30 günlük sürede dava edilir.
Burada dikkat edilmesi gereken en önemli usul kuralı, icra müdürlüğünün haciz müzekkeresi göndermesi üzerine bankanın hesaba bloke koyması ile bankanın doğrudan kendi alacağı için bloke uygulaması arasındaki merci ayrımıdır. İcra müdürlüğü kanalıyla yapılan emekli maaşı hacizlerinde İİK m. 16 uyarınca şikayet mercii İcra Hukuk Mahkemesi iken, kamu alacaklılarının 6183 sayılı Kanun çerçevesindeki e-haciz işlemlerinde Vergi Mahkemesi veya İdare Mahkemesi görevlidir.
Diğer yandan, bankaya yatan paranın emekli aylığı dışında başka kaynaklardan gelen tutarlarla karışması durumunda hesabın son hareket dökümüyle maaş kaynağı ayrıştırılmalıdır. Maaş dışındaki mevduatların karışmadığı sadece emekli aylığına özgülenmiş hesaplarda haczedilmezlik itirazının kabulü çok daha süratli sonuç vermektedir.
VI. Tüketici Kredisi Dışındaki Borçlarda ve Tüketici Hakları Çerçevesinde Blokenin Kaldırılması
Yargıtay İBGK'nın 2025/1 K. sayılı kararı her ne kadar tüketici kredisi sözleşmelerinde verilmiş virman ve takas talimatlarını banka lehine geçerli kabul etmişse de, uygulamada bankaların bu kararı çok geniş yorumlayarak her türlü borç için emekli maaşının tamamını bloke ettiği görülmektedir. Oysa aşağıdaki hallerde banka blokesinin kaldırılması ve kesilen paranın iadesi Tüketici Mahkemesinden veya Tüketici Hakem Heyetinden hukuken talep edilebilir:
- Açık Talimat Bulunmayan Eski veya Çerçeve Sözleşmeler: Kredi sözleşmesinde emekli maaşı hesabından virman/takas yapılacağına dair tüketicinin imzalı açık rıza ve talimatı yoksa (veya emekli maaşı sonradan başka bir bankadan bu bankaya taşınmış ve ek talimat alınmamışsa) banka tek taraflı bloke koyamaz.
- Üçüncü Kişi Borcuna Kefalet veya Kredi Kartı/Ticari Kredi Borçları: YİBGK 2025/1 K. kararı açıkça "tüketici kredisi nedeniyle verilen onay ve talimat" çerçevesindedir. Emeklinin kefil olduğu bir üçüncü kişi ticari kredisi veya hiç virman talimatı bulunmayan ayrı hesap borçları nedeniyle tüm emekli aylığına süresiz bloke konulması hukuka aykırıdır.
- Hesaptaki Paranın Tamamının Bloke Edilerek Asgari Geçimin İmkânsız Kılınması: Taksit tutarını aşan miktarda bloke konulması, kredi muaccel olmadan tüm maaşın dondurulması veya bankanın ihtar çekip 6502 sayılı TKHK m. 28 uyarınca 30 günlük muacceliyet prosedürüne uymadan tüm kredi bakiyesi için maaşı kesmesi haksız işlem teşkil eder.
Bireysel kredi veya kredi kartı sözleşmelerinde müşterinin önüne sunulan önceden basılı (genel işlem koşulu niteliğindeki) tüm alacak haklarını ve gelecekteki bütün maaş gelirlerini kapsayan genel takas-mahsup kayıtları, 6098 sayılı TBK m. 20–25 ve 6502 sayılı TKHK m. 5 kapsamında haksız şart denetimine tabidir. Müşteriye müzakere imkanı tanınmadan ve hangi belirli kredi borcuna özgü olduğu açıklanmadan alınan genel rıza ifadeleri geçerlilik taşımaz.
Nitekim Yargıtay İBGK kararının sınırları dışına çıkılarak kredi borçlusunun rızası dışındaki kefalet borcu, kredi kartı ekstre gecikmesi ya da sonradan devredilen ticari borçlar sebebiyle emekli maaşına bloke konulması halinde, Tüketici Mahkemesinde veya İcra Hukuk Mahkemesinde blokenin derhal kaldırılması ve haksız kesilen tutarların faiziyle iadesi sağlanabilmektedir.
VII. Varlık Yönetim Şirketlerine Temlik Edilen Borçlar ve 5411 SK m. 143 Harç İstisnası Rejimi
Bankalar, 90 günü aşan gecikmeye düşen ve takibe aktarılan bireysel kredi veya kredi kartı alacaklarını belirli dönemlerde portföy halinde Varlık Yönetim Şirketlerine (VYŞ) temlik (alacağın devri — TBK m. 183) etmektedir. Varlık yönetim şirketleri, alacağı genellikle anaparanın çok altında bir iskonto ile devralmasına rağmen borçluya karşı asıl alacak + birikmiş faiz üzerinden icra takibine devam etmektedir.
Varlık yönetim şirketlerinin hukuki konumunda iki kritik nokta öne çıkmaktadır: Birincisi, VYŞ bankanın kendisi değildir ve emekli maaşını ödeyen banka ile mevduat/virman ilişkisi bulunmadığından Yargıtay İBGK 2025/1 K. kararındaki tüketici kredisi blokesi istisnasından yararlanamaz! VYŞ yalnızca icra dairesi üzerinden cebri icra yürütebilir ve bu takipte 5510 SK m. 93/1 mutlak biçimde uygulanır; yani VYŞ borçlunun emekli maaşını haczedemez.
İkincisi, 5411 sayılı Bankacılık Kanunu'nun 143. maddesi kapsamında VYŞ'lere devraldıkları alacakların tahsiline yönelik işlemlerde tanınan harç, damga vergisi ve BSMV muafiyetleridir. Geçmişte beş yıl ile sınırlı olan bu istisnanın kanunla süresiz hale getirilmesi üzerine Anayasa Mahkemesi, 01.02.2024 tarihli ve 2023/110 E., 2024/35 K. sayılı kararıyla VYŞ'lere tanınan süresiz harç ve vergi istisnasının eşitlik ilkesine ve vergilemede adalet ilkesine aykırı olduğunu belirterek ilgili ibareleri iptal etmiştir. Bu iptal kararı sonrasında, özellikle temlik tarihinden belirli süreler geçtikten sonra açılan icra ve dava işlemlerinde VYŞ'lerin harç muafiyeti alanı ciddi şekilde daralmış; yargı harçlarının ve icra harçlarının mevzuata uygun yatırılıp yatırılmadığı dosya bazında denetlenir hale gelmiştir.
VIII. Varlık Yönetim Şirketleri Takibinde Faiz Denetimi ve İcra Zamanaşımı (İİK m. 33/a, m. 39)
Varlık yönetim şirketlerinin devraldığı dosyaların önemli bir kısmı 5 ilâ 15 yıllık eski bankacılık alacaklarından oluşmaktadır. Borçlulara gönderilen yenileme muhtıraları veya yeni ödeme tebligatları karşısında iki temel hukuki savunma mekanizması mutlaka denetlenmelidir:
- İcrada ve İlamlarda Zamanaşımı (İİK m. 33/a, m. 39, m. 78 ve TBK m. 146–147): Banka kredisi veya kredi kartı alacaklarında zamanaşımı süresi kural olarak TBK m. 146 uyarınca 10 yıldır (işlemiş dönem faizleri yönünden TBK m. 147 kapsamındaki 5 yıllık süre tartışmaları ile cari hesap/kredi türüne göre inceleme ayrıca yapılır). Ancak alacak için ilam (mahkeme kararı) alınmışsa İİK m. 39 gereğince ilamın son işlem tarihinden itibaren 10 yılda zamanaşımına uğrar. İlamsız icra takibi kesinleştikten sonra dosya yıllarca işlemsiz bırakılmış (hiçbir haciz, sorgu veya yenileme işlemi yapılmamış) ve son işlem tarihinin üzerinden 10 yıl geçmişse, borçlu İİK m. 33/a uyarınca İcra Hukuk Mahkemesine başvurarak "icranın geri bırakılmasını" talep edebilir! Ayrıca İİK m. 78/2 ve m. 106–110 uyarınca süresinde satış istenmemesi sebebiyle düşen hacizlerin ve yenileme harcı eksikliğinin de incelenmesi gerekir.
- Fahiş Temerrüt Faizi ve İcra İnkar/Masraf Hesaplamaları: VYŞ'lerin takip talebinde yıllık fahiş oranlara ulaşan akdi/temerrüt faizlerini kesintisiz biçimde bileşik faiz (faize faiz — TBK m. 121 ve TTK m. 8 yasağına aykırı olarak) işlettiği sıklıkla görülmektedir. Ayrıca 6098 sayılı TBK m. 88 ve m. 120 hükümlerinin tüketiciler lehine getirdiği faiz tavanı sınırlamaları ile 5464 sayılı Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanunu m. 26 faiz oranları çerçevesinde, fazla hesaplanan faiz ve masraf kalemleri İcra Hukuk Mahkemesinde şikayet ve bilirkişi hesaplamasıyla iptal ettirilebilir.
Varlık yönetim şirketleri tarafından devralınan kredi alacaklarında yapılan en yaygın hukuka aykırılık, temlik sözleşmesinden sonra dahi bankaların kredi sözleşmesinde yer alan en yüksek akdi/temerrüt faiz oranlarının ve bileşik faiz hesabının icra takibinde sürdürülmek istenmesidir. Oysa 3095 sayılı Kanun ve TBK m. 121 çerçevesinde temerrüt faizine tekrar faiz yürütülmesi (mürekkep faiz) yasak olup hesaplamada bilirkişi denetimi talep edilmelidir.
Bunun yanı sıra alacağın kesinleştiği ilamsız veya ilamlı icra dosyasında uzun yıllar hiçbir haciz ya da takip işlemi yapılmadan dosya işlemsiz bırakılmışsa, İİK m. 33/a kapsamında zamanaşımı def'i ile icranın geri bırakılması kararı alınarak borcun tahsil kabiliyeti ortadan kaldırılabilir.
IX. Emekli Maaşı Haczi, Banka Blokesi ve VYŞ Takibine İlişkin Yüksek Yargı İlkeleri
Emekli aylıklarının haczi, banka blokeleri ve varlık yönetim şirketlerinin icra takiplerinde yüksek yargının belirleyici içtihat ilkeleri şu şekildedir:
Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu (21.03.2025 T., 2022/2 E., 2025/1 K.):
"Tüketici kredisi nedeniyle verilen hapis, takas, mahsup ve benzeri onay ve rıza talimatları nedeniyle bankanın emekli maaşına doğrudan bloke koyması mümkündür; sözleşmeden doğan bu tahsilat talimatı 5510 sayılı Kanun m. 93 ve İİK m. 83/a kapsamında cebri icra haczi niteliğinde değildir."
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (5510 SK m. 93 Süresiz Şikayet):
"5510 sayılı Kanun'un 93/1. maddesi gereğince emekli maaşının haczedilemeyeceğine ilişkin kural kamu düzenine ilişkindir. İcra dairesince emekli maaşına veya yalnızca emekli maaşının yattığı banka hesabına konulan hacze karşı yapılacak şikayet İİK m. 16/2 kapsamında süresiz şikayete tabidir. Hacizden önce verilen muvafakatler geçersiz olup, borçlunun icra takibinin kesinleşmesinden sonra açık muvafakati yoksa haciz kaldırılır."
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (İİK m. 33/a İcranın Geri Bırakılması):
"Takibin kesinleşmesinden sonraki dönemde alacaklının takip dosyasında zamanaşımını kesen herhangi bir icra takip muamelesi yapmaksızın yasal zamanaşımı süresini (genel 10 yıl veya kambiyo senedine özgü takiplerde 3 yıl/1 yıl) geçirmiş olması halinde, borçlu İİK m. 33/a uyarınca İcra Mahkemesine başvurarak zamanaşımı sebebiyle icranın geri bırakılmasına karar verilmesini isteyebilir."
Anayasa Mahkemesi (01.02.2024 T., 2023/110 E., 2024/35 K. — 5411 SK m. 143 İptali):
"Varlık yönetim şirketlerinin devraldıkları alacakların tahsili amacıyla yaptıkları işlemlerde süresiz olarak harç ve vergi istisnasından yararlandırılması Anayasa'nın eşitlik ve mali güce göre vergilendirme ilkelerine aykırı olduğundan iptal edilmiştir."
X. Pratik Uygulama: Haczedilemezlik Şikayeti (5510 SK m. 93 & İİK m. 16) Dava Dilekçesi Örneği
Aşağıda, varlık yönetim şirketi veya üçüncü kişi alacaklının icra takibinde borçlunun emekli maaşına veya yalnızca emekli aylığının yattığı banka hesabına konulan haczin kaldırılması istemiyle İcra Hukuk Mahkemesine sunulacak süresiz şikayet dilekçesi taslağı yer almaktadır:
DAVA DİLEKÇESİ TASLAĞI — BİLGİLENDİRME VE İNCELEME AMAÇLIDIR
NÖBETÇİ İCRA HUKUK MAHKEMESİ'NE
(Tedbiren Kesintilerin Durdurulması Taleplidir)
| ŞİKAYET EDEN (BORÇLU) | : [Adı Soyadı, TCKN, Adresi] |
| VEKİLİ | : Av. [Adı Soyadı, Baro Sicil No, Adresi] |
| KARŞI TARAF (ALACAKLI) | : [Alacaklı Banka / Varlık Yönetim Şirketi A.Ş. Unvanı, Adresi] |
| İCRA DOSYASI | : [İl/İlçe] İcra Müdürlüğü 2026/[Esas] sayılı dosyası |
| KONU | : 5510 sayılı SGK Kanunu m. 93/1, İİK m. 83/a ve İİK m. 16/2 uyarınca müvekkilin emekli maaşına / yalnızca emekli maaşının yattığı [Banka Adı] nezdindeki [IBAN] numaralı hesabına konulan haksız HACZİN KALDIRILMASI, henüz alacaklıya ödenmeyen kesintilerin iadesi ve tedbiren kesintilerin durdurulması talebidir. |
AÇIKLAMALAR :
1. Maddi Olay: Karşı taraf [Varlık Yönetim Şirketi / Alacaklı] tarafından müvekkil aleyhine yürütülen icra takibinde, SGK Başkanlığından aldığı yaşlılık (emekli) aylığının yattığı [Banka Adı] hesabına İİK m. 89/1 haciz müzekkeresi (veya doğrudan SGK'ya maaş haczi müzekkeresi) gönderilerek haciz konulmuştur (Ek-1: Banka Hesap Özeti ve İcra Haciz Yazısı).
2. 5510 SK m. 93/1 ve İİK m. 83/a Emredici Kuralı: 5510 sayılı Kanun'un 93/1. maddesi uyarınca nafaka ve SGK prim borcu dışındaki alacaklar nedeniyle emekli aylıkları haczedilemez. Takip konusu borç adi bir kredi/kart alacağının temlikinden ibarettir. Müvekkilin işbu icra takibi kesinleştikten sonra hacze dair icra dosyasına verilmiş hiçbir açık muvafakati yoktur. İİK m. 83/a gereğince icra takibinden önce genel sözleşmelerle alınan muvafakatler ise kesin hükümsüzdür.
3. Hesabın Münhasıran Emekli Maaşı Hesabı Olması: Ek-2'de sunulan son 12 aylık banka hesap hareketlerinden açıkça görüleceği üzere, haciz konulan [IBAN] numaralı hesaba yalnızca SGK tarafından yatırılan emekli aylığı dışında başka herhangi bir ticari veya şahsi gelir girişi bulunmamaktadır. Bu nedenle hesapta biriken paranın tamamı emekli maaşı vasfını korumaktadır. Ayrıca alacağı temlik alan Varlık Yönetim Şirketi, Yargıtay İBGK'nın 2025/1 K. kararında belirtilen krediyi veren banka tarafı olmayıp yalnızca icra takibi yürütmektedir.
4. Süresiz Şikayet Hakkı (İİK m. 16/2): Yargıtay 12. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatlarına göre emekli maaşının haczedilmezliği kamu düzenine ilişkin olduğundan şikayet süreye tabi değildir. Müvekkilin tek geçim kaynağı olan aylığı üzerindeki haciz nedeniyle telafisi imkânsız mağduriyet doğduğundan, yargılama sonuna kadar maaş kesintilerinin ve dosyadaki paranın alacaklıya ödenmesinin tedbiren durdurulması gerekmektedir.
HUKUKİ SEBEPLER :
5510 sayılı Kanun m. 93/1; 2004 sayılı İİK m. 16, m. 83, m. 83/a; 6100 sayılı HMK ve Yargıtay 12. HD içtihatları.
DELİLLER :
1. İcra takip dosyası,
2. SGK emekli aylığı dökümü ve ilgili banka şubesinden celp edilecek son 1 yıllık hesap ekstresi,
3. Gerektiğinde bilirkişi incelemesi.
SONUÇ VE İSTEM :
Yukarıda arz ve izah edilen nedenlerle; öncelikle icra dosyasına celbedilen emekli aylığı kesintilerinin alacaklıya ödenmesinin ve müteakip kesintilerin TEDBİREN DURDURULMASINA; şikayetin kabulü ile müvekkilin emekli aylığı ve yalnızca emekli maaşının yattığı banka hesabı üzerindeki HACZİN KALDIRILMASINA, dosyada mevcut olup alacaklıya henüz ödenmemiş kesintilerin müvekkile iadesine karar verilmesi vekâleten arz ve talep olunur.
Şikayet Eden Vekili
Av. [Adı Soyadı]
İmza
XI. Emekli Maaşına Bloke veya Haciz Uygulanan Borçlular İçin Hukuki Denetim Kontrol Listesi
Banka hesabında bloke ile veya icra dairesi kaynaklı maaş kesintisiyle karşılaşan borçluların izlemesi gereken denetim adımları şunlardır:
- İşlemin Kaynağının Tespiti (İcra Haczi mi, Banka Virmanı mı?): Banka şubesinden blokenin icra dairesi yazısına (İİK m. 89/1) mı yoksa bankanın kendi kredi sözleşmesine mi dayandığına dair yazılı bloke belgesi alınmalıdır.
- Hesap Hareketlerinin Ayrıştırılması (Emekli Maaşı Dışı Para Girişi Kontrolü): Emekli maaşı hesabına başka kaynaklardan (kira, havale, ticari gelir) para giriyorsa maaş niteliği karışabileceğinden maaş hesabının müstakil kalmasına özen gösterilmelidir.
- İcra Dosyasının Son İşlem Tarihi ve Zamanaşımı İncelemesi (İİK m. 33/a): Özellikle varlık yönetim şirketlerine devredilmiş eski dosyalarda son haciz veya yenileme talebinden itibaren 10 yıl (kambiyo senetlerinde 3 yıl) geçip geçmediği UYAP'tan denetlenmelidir.
- Tüketici Kredisi Sözleşmesi ve Virman Talimatı Kontrolü: YİBGK 2025/1 K. kararı çerçevesinde, bankadan imzalanan kredi sözleşmesi sureti istenerek gerçekten açık virman/takas talimatı verilip verilmediği ve taksit tutarını aşan bloke bulunup bulunmadığı incelenmelidir.
- Doğru Merciye Başvuru: İcra hacizlerinde İcra Hukuk Mahkemesine İİK m. 16 süresiz şikayet; bankanın sözleşmeye dayalı haksız blokelerinde ise Tüketici Hakem Heyeti / Tüketici Mahkemesine başvuru yapılmalıdır.
Emekli aylığı veya maaş hacizlerine karşı itiraz edilirken ilk adım, kesintinin bir icra müdürlüğü müzekkeresine mi yoksa bankanın kendi kredi sözleşmesine dayanan otomatik virman blokesine mi dayandığını belgelemektir. Zira yanlış mercie yapılan başvurular görev yönünden reddedilirken emekli aylığından yapılan aylık kesintiler devam etmektedir.
Varlık yönetim şirketlerine devredilmiş eski dosyalarda ise icra müdürlüğünden tüm takip safahatı ve tahsilat dökümü çıkarılarak 10 yıllık zaman aşımı süresi ile bileşik faiz yasağı yönünden ayrıntılı hesap denetimi yapılması gereksiz ödemelerin önlenmesini sağlar.
XII. Sonuç
Kredi borçlarında banka blokesi, emekli maaşı haczi ve varlık yönetim şirketleri tarafından yürütülen eski takipler; sosyal güvenlik korumasının sınırlarını ve sözleşme hukukunun etkilerini bir arada barındıran teknik alanlardır. Çalışmada ortaya konulan başlıca sonuçlar şunlardır:
- İcra Yoluyla Emekli Maaşı Haczedilemez (5510 SK m. 93/1): Nafaka ve SGK alacakları dışında icra takibiyle emekli aylığına haciz konulamaz; hacizden önce alınmış muvafakatler İİK m. 83/a uyarınca geçersizdir ve süresiz şikayete (İİK m. 16) konu edilebilir.
- Bankanın Doğrudan Kredi Blokesinde YİBGK 2025/1 K. Ayrımı Geçerlidir: Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu'nun 21.03.2025 tarihli kararı uyarınca tüketici kredisi sözleşmesi sırasında verilen açık virman/takas/mahsup talimatına dayalı banka blokeleri icra haczi sayılmamaktadır; ancak bu istisna kredi dışı borçlara ve muacceliyet dışı keyfi el koymalara genişletilemez.
- Varlık Yönetim Şirketleri İcra Haczi Sınırına ve Zamanaşımına Tabidir: VYŞ'ler emekli maaşına haciz koyamaz, 5411 SK m. 143 süresiz harç muafiyeti AYM tarafından iptal edilmiştir ve yıllarca işlemsiz kalmış icra dosyaları İİK m. 33/a uyarınca zamanaşımına uğramış olabilir.
- Hesabın Karıştırılmaması ve Hızlı İtiraz Belirleyicidir: Yalnızca emekli maaşının yattığı hesabın korunması ve kesilen paralar alacaklıya ödenmeden İcra Mahkemesinden tedbir/kaldırma talep edilmesi hak kaybını önler.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Somut hukuki sorunlarda uzman bir avukata danışılması tavsiye edilir. Makalede yer alan bilgiler, yayın tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuata dayanmakta olup, mevzuat değişiklikleri nedeniyle güncelliğini yitirebilir.
Kaynaklar ve Referanslar
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (m. 93/1 Emekli Aylığı Haczedilmezliği)
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK m. 16, m. 33/a, m. 39, m. 83, m. 83/a)
- 5411 sayılı Bankacılık Kanunu (m. 143 Varlık Yönetim Şirketleri) ve AYM 2023/110 E., 2024/35 K.
- Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu (21.03.2025 T., 2022/2 E., 2025/1 K. — 17.07.2025 RG)
- Yargıtay Emsal Karar Arama Sistemi (12. Hukuk Dairesi ve Hukuk Genel Kurulu İçtihatları)
Bu makale 2026-11-13 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
İlgili Makaleler
-
Maaş Haczi Sınırları ve İtiraz Yolları
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.83 kapsamında maaş haczi sınırı 2026 uygulamaları, 1/4 kesinti kuralı, işverenin... -
Menfi Tespit Davası: İcra Hukukunda Uygulama
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.72 kapsamında menfi tespit davası icra takibi öncesi ve sonrası açılma şartları,... -
Yediemin Otoparkı Hacizli Araç Satışı, Ücret İtirazı ve Araç Rehin Kaldırma 2026
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.88, 106, 110 ve 111/b kapsamında yediemin otoparkı hacizli araç satışı, UYAP e-Satış... -
İcra Takibinde İstihkak Davası (İİK m. 96–99): Ev veya İşyeri Haczinde Üçüncü Kişiye Ait Malların Haczedilmesi ve Haczin Kaldırılması
2004 sayılı İİK m. 96-99 istihkak davası, borçlu ile üçüncü kişinin malı birlikte bulundurması (m. 97/a mülkiyet... -
İtirazın İptali Davası: Şartları ve Süreci
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.67 kapsamında itirazın iptali davası süreci, dava açma şartları, hak düşürücü...
Uygulamada Kritik Sorular ve Yanıtları
Hayır, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m. 93/1 uyarınca emekli, dul ve yetim aylıkları nafaka borçları ile SGK'nın kendi alacakları dışında haczedilemez. İİK m. 83/a gereğince icra takibinden önce verilen muvafakatler geçersiz olup, yalnızca icra takibinin kesinleşmesinden sonra borçlunun açık onayı varsa maaş haczi uygulanabilir.
Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu'nun 21.03.2025 tarihli ve 2022/2 E., 2025/1 K. sayılı kararına göre, tüketici kredisi sözleşmesi sırasında verilen hapis, takas, mahsup ve virman talimatlarına dayanılarak krediyi veren bankanın doğrudan emekli maaşı hesabına bloke koyması cebri icra haczi sayılmaz ve geçerli kabul edilir. Ancak sözleşmede açık talimat yoksa, kredi borcu dışında bir borç söz konusuysa veya maaşın tamamına ölçüsüz şekilde el konuluyorsa blokenin kaldırılması talep edilebilir.
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihadına göre emekli maaşının haczedilmezliği 5510 SK m. 93 uyarınca kamu düzenine ilişkin haklardandır. Bu nedenle icra takibiyle emekli maaşına veya yalnızca emekli maaşının yattığı banka hesabına konulan hacze karşı İİK m. 16/2 kapsamında İcra Hukuk Mahkemesine yapılacak şikayet 7 günlük genel süreye tabi olmayıp süresizdir.
Hayır, haczedemez. Varlık yönetim şirketleri kredi veren banka ile mevduat/virman ilişkisi içinde olan taraflar değildir ve yalnızca cebri icra yoluyla takip yapabilirler. Yargıtay İBGK'nın 2025/1 K. sayılı bloke istisnası varlık yönetim şirketlerinin icra takiplerinde uygulanmaz; dolayısıyla 5510 SK m. 93/1 gereğince borçlunun takip sonrası açık muvafakati olmadan emekli maaşı haczedilemez.
2004 sayılı İİK m. 83 ve 4857 sayılı İş Kanunu m. 35 uyarınca aktif çalışanların maaş ve ücretlerinin borçlu ve ailesinin geçimi için gerekli kısmı ayrıldıktan sonra en fazla 1/4'ü (%25) haczedilebilir. Birden fazla icra haczi varsa sıraya konulur ve aynı anda iki farklı %25 kesintisi yapılamaz; ancak nafaka borçlarında 1/4 sınırı aranmadan aylık nafaka bedelinin tamamı kesilebilir.
Eğer emekli maaşının yattığı hesaba kira geliri, ticari kazanç veya üçüncü kişilerden gelen havaleler de karışmışsa, hesapta biriken paranın hangi kısmının emekli maaşı olduğu bilirkişi incelemesiyle ayırt edilmeye çalışılır; ayırt edilemeyen ve maaş vasfını kaybeden bakiye haczedilebilir sayılabilir. Bu nedenle emekli maaşı hesabının diğer gelirlerden ayrı tutulması önem taşır.
Evet, uğrayabilir. Alacağın varlık yönetim şirketine temlik edilmesi zamanaşımı süresini sıfırlamaz veya uzatmaz. Banka kredi alacaklarında zamanaşımı kural olarak TBK m. 146 gereğince 10 yıl olup, kesinleşen bir icra takibinde son işlem tarihinin üzerinden alacaklının hiçbir takip işlemi yapmaması sebebiyle 10 yıl geçmişse borçlu İİK m. 33/a uyarınca İcra Hukuk Mahkemesinden icranın geri bırakılmasını isteyebilir.
5411 sayılı Bankacılık Kanunu m. 143 kapsamında varlık yönetim şirketlerine tanınan süresiz vergi ve harç muafiyeti hükmü, Anayasa Mahkemesi'nin 01.02.2024 tarihli (2023/110 E., 2024/35 K.) kararıyla eşitlik ilkesine aykırı bulunarak iptal edilmiştir. Dolayısıyla VYŞ'lerin sınırsız harç muafiyeti alanı daraltılmış olup, yürütülen takip ve davalarda harç yükümlülüklerinin mevzuata uygunluğu denetlenebilmektedir.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her somut olay kendine özgü koşullar içerdiğinden, bireysel hukuki değerlendirme için mutlaka bir avukata başvurulması tavsiye edilir.







