Özet
634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu (KMK) m. 4 kapsamında mutlak ortak yerler ve yönetim planıyla belirlenen ortak alanlar, KMK m. 16 uyarınca kat maliklerinin arsa payları oranındaki ortak yararlanma hakkı, KMK m. 19 çerçevesinde ortak yerlerde tesis ve değişiklik yapılması için gereken beşte dört (4/5) çoğunluk ile onaylı mimari projeye aykırı kalıcı yapısal müdahalelerde aranan oybirliği (1/1 rıza) ayrımı; zemin kat dükkanlarının bahçe/kaldırım/pergola genişletmesi, çatı dublekslerinin ortak çatıya müdahalesi, sığınak ve kapıcı dairesinin kiraya verilmesi ile dış cepheye dev klima/tabela montajına karşı tek bir kat malikinin dahi Sulh Hukuk Mahkemesinde açabileceği müdahalenin men'i ve eski hale getirme davası — kapsamlı hukuki inceleme.
Bu makale son olarak 13 Kasım 2026 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez.
I. Giriş — Toplu Yaşam Alanlarında Ortak Yerlerin Korunması ve Mülkiyet Dengesi
Apartmanlar, karma kullanımlı siteler, iş hanları ve ticari rezidanslarda ortaya çıkan uyuşmazlıkların başında, bağımsız bölüm maliklerinin veya kiracıların kendi daire ya da dükkanlarının sınırlarını aşarak ortak kullanım alanlarını fiilen sahiplenmeleri gelmektedir. Giriş katta faaliyet gösteren bir kafe veya restoranın ortak bahçe alanını açılır kapanır pergola sistemleriyle kapatıp masa dizmesi, en üst kattaki çatı dubleksinin ortak çatı örtüsünü keserek teras açması, bodrumdaki sığınağın depo haline getirilmesi ya da bina dış cephesinin dev klima santralleri ve ışıklı tabelalarla kaplanması, komşuluk hukukunu aşan doğrudan bir mülkiyet ihlalidir.
634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu (KMK), bağımsız bölüm üzerindeki münhasır mülkiyet hakkını, anataşınmazın ortak yerleri üzerindeki paylı mülkiyet hakkıyla ayrılmaz bir bütün olarak düzenlemiştir. Kanun koyucu, tek bir kat malikinin ortak alan üzerinde fiili oldubitti yaratmasını önlemek amacıyla hem yönetim planı ve kat malikleri kurulu nisapları yoluyla önleyici mekanizmalar hem de müdahalenin men'i ve eski hale getirme davası gibi etkili yargısal koruma yolları ihdas etmiştir.
Konunun doğru analizi Gayrimenkul Hukuku ve Borçlar Hukuku ilkelerinin birlikte değerlendirilmesini gerektirir. Zira ortak alana yapılan izinsiz bir imalat yalnızca tapu ve mimari proje hukukuna aykırılık oluşturmakla kalmamakta, aynı zamanda diğer maliklerin ortak alandan yararlanma hakkının ihlali nedeniyle haksız işgal tazminatı (ecrimisil) ve belediye nezdinde imar para cezası ile yıkım kararlarını da tetiklemektedir.
II. 634 Sayılı KMK m. 4 Kapsamında Mutlak Ortak Yerler ve Sözleşmesel Ortak Yerler
Bir alanın işgal edilip edilmediğinin tespitinde ilk adım, söz konusu mekanın tapu sicilindeki onaylı mimari proje ve yönetim planına göre "bağımsız bölüm" mü, "eklenti" mi yoksa "ortak yer" mi olduğunun saptanmasıdır. 634 sayılı KMK m. 4, ana yapının bütünlüğünü ve tüm maliklerin ortak kullanımını sağlayan temel kısımları "mutlak ortak yerler" olarak saymış, bunların aksine sözleşme yapılsa dahi bağımsız bölüme özgülenemeyeceğini hüküm altına almıştır. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Tapu İptal ve Tescil Davası Rehberi başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu m. 4: Ortak yerlerin konusu sözleşme ile belirtilebilir. Aşağıda yazılı yerler ve şeyler bu Kanun gereğince her halde ortak yer sayılır: Temeller ve ana duvarlar, taşıyıcı sistemi oluşturan kiriş, kolon ve perde duvarlar ile taşıyıcı sistemin parçası diğer elemanlar, bağımsız bölümleri ayıran ortak duvarlar, tavan ve tabanlar, avlular, genel giriş kapıları, antreler, merdivenler, asansörler, sahanlıklar, koridorlar ve buralardaki genel tuvalet ve lavabolar, kapıcı daire veya odaları, genel çamaşırlık ve çamaşır kurutma yerleri, genel kömürlük ve ortak garajlar, elektrik, su ve havagazı saatlerinin korunmasına mahsus olup bağımsız bölüm dışında bulunan yuvalar ve kapalı kısımlar, kalorifer daireleri, kuyu ve sarnıçlar, yapının genel su depoları, sığınaklar...
Kanunun devamında her kat malikinin kendi bölümü dışındaki kanalizasyon tesisleri ve çöp kanalları ile kalorifer, su, havagazı ve elektrik tesisleri, telefon, radyo ve televizyon için ortak şebeke ve antenler, sıcak ve soğuk hava tesisleri, çatılar, bacalar, genel dam terasları, yağmur olukları ve yangın emniyet merdivenleri de istisnasız ortak yer olarak sıralanmıştır. Ayrıca maddede tek tek sayılmamakla birlikte korunma, ortaklaşa kullanma veya faydalanma için zaruri olan bahçeler, dış cephe duvarları, otopark alanları ve tesisat şaftları da KMK m. 4 son fıkra gereği ortak yer niteliğindedir. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Kiracı Tahliye Davası: Şartlar ve Süreç başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
Buna karşılık bir bağımsız bölümün (örneğin zemin kat dükkanının veya çatı dubleksinin) kendi kullanımına bırakılan balkon, iç merdiven veya tapuda açıkça "eklenti" olarak o bağımsız bölüm hanesine tescil edilmiş kapalı garaj/kömürlük alanları ortak yer değildir. Ancak uygulamada sıklıkla yapılan hata, onaylı mimari projede "ortak teras" veya "ortak bahçe" olarak gösterilen alanların, müteahhit tarafından satış aşamasında "bu alan bu daireye aittir" denilerek fiilen tek daireye tahsis edilmesidir. Kat irtifakı veya kat mülkiyeti kurulurken tapuya şerh edilen yönetim planında usulüne uygun tahsis hükmü yoksa, satış sırasındaki sözlü vaatler ortak yeri özel mülkiyete dönüştürmez.
III. KMK m. 16 Uyarınca Kat Maliklerinin Ortak Yerlerden Yararlanma Hakkı ve Arsa Payı Sınırı
Kat malikleri, anataşınmazın bütün ortak yerlerine, arsa payları oranında ve Türk Medeni Kanunu'nun paylı (müşterek) mülkiyet hükümlerine göre maliktirler. 634 sayılı KMK m. 16 uyarınca her kat maliki ortak yerlere girme, buralardan tesis amacına uygun şekilde yararlanma ve diğer maliklerin kullanımını engellememe hak ve yükümlülüğüne sahiptir. Bu ortak yararlanma hakkı, kural olarak bağımsız bölümdeki kiracılar, intifa hakkı sahipleri ve oturma hakkı sahipleri tarafından da aynı kurallar çerçevesinde kullanılır.
Yargıtay uygulamasında önemli bir denge ilkesi gözetilmektedir: Arsa payı büyük olan dükkan veya büyük daire malikinin ortak bahçeden ya da ortak otoparktan diğer maliklerin haklarını ortadan kaldıracak ölçüde imtiyazlı veya münhasır yer kapatma yetkisi yoktur. Örneğin arsa payı yüzde 20 olan bir zemin kat dükkanı, ortak otoparkın veya ön bahçenin beşte birini demir bariyerle veya zincirle kapatarak yalnızca kendi müşterilerine tahsis edemez. Ortak yerden yararlanma hakkı herkesin eşit kullanım özgürlüğüyle ve yönetim planındaki tahsis sınırlarıyla kayıtlıdır.
Diğer yandan, KMK m. 16'dan doğan yararlanma hakkı taşınmazın niteliğine ve onaylı projedeki amacına göre sınırlanır. Sığınak olarak projelendirilmiş bir bodrum katı acil durum amacına aykırı biçimde eşya depolamaya veya ticari satış alanına tahsis edilemez; ortak bahçe diğer dairelerin gün ışığını ve güvenliğini tehdit edecek şekilde yüksek duvarlarla bölünemez. Bir kat malikinin kendi arsa payını bahane ederek ortak koridora ayakkabılık, bisiklet veya ticari malzeme istiflemesi dahi KMK m. 16 ve m. 18 (komşuları rahatsız etmeme borcu) kapsamında müdahalenin men'i yaptırımına tabidir.
IV. KMK m. 19 İnşaat ve Değişiklik Yasakları: 4/5 Çoğunluk ile Oybirliği (Mimari Proje) Ayrımı
Kat mülkiyeti davalarında en çok karıştırılan hukuki nokta, ortak yerlerde yapılacak müdahale ve değişiklikler için Kat Malikleri Kurulunun beşte dört (4/5) yazılı rızasının mı yoksa oybirliğinin (1/1 rıza) mi gerektiği hususudur. 634 sayılı KMK m. 19 hükmü, hem anataşınmazın bakım ve sağlamlığının korunmasını hem de mimari projeye sadakati güvenceye almak üzere katı bir onay mekanizması getirmiştir.
634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu m. 19/2: Kat maliklerinden biri, bütün kat maliklerinin beşte dördünün yazılı rızası olmadıkça anataşınmazın ortak yerlerinde inşaat, onarım ve tesisler, değişik renkte dış badana veya boya yaptıramaz. Ancak, ortak yer ve tesislerdeki bir bozukluğun anayapıya veya bağımsız bir bölüme veya bölümlere zarar verdiğinin ve acilen onarılması gerektiğinin veya anayapının güçlendirilmesinin zorunlu olduğunun mahkemece tespit edilmiş olması halinde, bu onarım ve güçlendirmenin projesine ve tekniğine uygun biçimde yapılması konusunda kat maliklerinin rızası aranmaz.
Yargıtay 5. Hukuk Dairesi'nin (ve önceki dönemlerde 18. ve 20. Hukuk Dairelerinin) yerleşik içtihatlarında KMK m. 19/2 kapsamındaki 4/5 çoğunluk kuralı ile 3194 sayılı İmar Kanunu ve KMK m. 42/m. 44 uyarınca aranan oybirliği kuralı şu şekilde ayrıştırılmıştır:
- 4/5 Yazılı Rıza İle Yapılabilecek İşler: Anataşınmazın onaylı mimari projesine aykırılık yaratmayan, bağımsız bölüm niteliği veya yüzölçümü değiştirmeyen, taşıyıcı sistemi etkilemeyen, ancak ortak yerlerin görünümünü veya kullanım şeklini etkileyen dış cephe boya rengi değişikliği, ortak bahçeye basit kameriye kurulması, dış cepheye uyumlu tente veya güneşlik montajı, ortak merdiven boşluğuna güvenlik kamerası takılması gibi müdahaleler için tüm kat maliklerinin en az beşte dördünün (hem sayı hem arsa payı değil, KMK m. 19 metnindeki kat maliki sayısının 4/5'inin) yazılı rızası şarttır.
- Oybirliği (Tüm Maliklerin Rızası) Gerektiren İşler: Yapılacak müdahale belediye ve tapuda kayıtlı onaylı mimari projeyi değiştiriyor, ortak alanı kapatarak bir bağımsız bölüme dahil ediyor, çatı eğimini ve kat yüksekliğini değiştiriyor, taşıyıcı kolon/kiriş veya dış cephe ana duvarını kırarak kapı/pencere açıyor ya da binanın emsal (inşaat alanı) sınırını aşıyorsa, bu durumda 4/5 çoğunluk kararı dahi hukuken geçersizdir. Mimari projeye aykırı her türlü ilave ve kalıcı imalat için tüm kat maliklerinin oybirliği ve ayrıca belediyeden tadilat ruhsatı alınması zorunludur.
| Müdahale / İşgal Türü | Yasal Dayanak | Aranan Çoğunluk / İzin | Hukuki Yaptırım |
|---|---|---|---|
| Zorunlu ve Acil Onarım / Güçlendirme | KMK m. 19/2 cümle 2 | Mahkeme tespiti varsa kat maliki rızası aranmaz | Proje ve tekniğine uygun zorunlu onarım bedeli arsa payına göre paylaştırılır |
| Dış Cephe Boya Rengi / Estetik Tesis | KMK m. 19/2 cümle 1 | Bütün kat maliklerinin 4/5 yazılı rızası | Rızasız değişiklikte eski hale getirme ve eski renge boyama |
| Dükkan Önü Pergola / Cam Balkon ile Ortak Bahçe Kapatma | KMK m. 19/2 ve Mimari Proje | Projeye aykırı kapalı alan oluşuyorsa Oybirliği + Tadilat Ruhsatı | Müdahalenin men'i, söküm/yıkım ve eski hale getirme |
| Çatı Örtüsünü Keserek Teras Açma / Çatı Yükseltme | KMK m. 4, m. 19 ve İmar Kanunu | Oybirliği + Belediye Tadilat Ruhsatı | Projeye uygun eski çatı formuna döndürme (eski hale iade) |
| Sığınak veya Kapıcı Dairesinin Üçüncü Kişiye Kiralanması | KMK m. 4, m. 45 ve Sığınak Yön. | Sığınak kiralanamaz; kapıcı dairesi için oybirliği aranır | Tahliye, kira sözleşmesinin iptali ve projedeki amaca dönüş |
| Dış Cepheye Dev Klima Ünitesi / Işıklı Tabela Takılması | KMK m. 18, m. 19, Yönetim Planı | Yönetim planında izin yoksa 4/5 yazılı rıza (statik/gürültü sınırı) | Söküm, cephe izolasyon hasarının tazmini ve gürültünün önlenmesi |
V. Zemin Kat Dükkanların Bahçe, Çekme Mesafesi ve Kaldırımı Pergola ile İşgal Etmesi
Ticari yoğunluğun yüksek olduğu caddelerde apartman altındaki dükkan ve mağazaların ön ve arka ortak bahçeleri ile bina çekme mesafelerini kendi işletme alanlarına dahil etmeleri en yaygın kat mülkiyeti ihlalidir. Özellikle kafe, restoran, pastane veya market olarak kiralanan dükkanlar; bina önündeki ortak bahçe alanının zeminini seramik veya ahşap deck ile kaplamakta, üzerine motorlu pergola, sabit tente ve cam giyotin sistemleri kurarak ortak alanı adeta dükkanın kapalı iç hacmine dönüştürmektedir.
Bu tür uygulamalarda dükkan maliki veya kiracısı savunma olarak genellikle "dükkan önünün kendi kullanımına özgülenmiş sayıldığını", "yapılan pergolanın açılır kapanır ve portatif olduğunu" ya da "belediyeye işgaliye harcı ödendiğini" ileri sürmektedir. Ancak Yargıtay yerleşik içtihatlarına göre bu savunmaların hiçbiri KMK m. 19 karşısında geçerli değildir. Öncelikle zemin kaplaması, sabit demir konstrüksiyon, cam bölme veya çatı örtülü pergola yapılması, alanın niteliğini ortak bahçeden kapalı ticari mekana çevirmekte ve onaylı mimari projeye aykırılık oluşturmaktadır.
İkinci olarak, belediyeye kaldırım işgaliye bedeli ödenmesi yalnızca parsel sınırı dışındaki kamusal kaldırıma dair idari bir izin olup, apartman parselinin içindeki ortak bahçe veya çekme mesafesi üzerinde kat maliklerinin mülkiyet hakkını ortadan kaldırmaz. Kaldı ki parsel dışındaki belediye kaldırımına taşan masa-sandalye veya tesisatlar nedeniyle üst kat maliklerinin dairesine gürültü, yemek kokusu ve güvenlik ihlali ulaşıyorsa, kat malikleri ayrıca KMK m. 18 ve TMK m. 737 komşuluk hukuku hükümleri uyarınca da rahatsızlığın giderilmesini dava edebilmektedir. Ayrıca dükkan ile üst kat daireleri ayıran betonarme döşemenin veya ortak ısıtma/havalandırma şaftlarının izinsiz delinerek baca çıkarılması da doğrudan KMK m. 19/2 ihlali kapsamında söküm kararıyla sonuçlanır.
VI. Çatı Katı ve Dubleks Bağımsız Bölümlerin Ortak Çatı ve Terasa Müdahalesi
Konut projelerinde sık karşılaşılan bir diğer uyuşmazlık alanı, en üst katta veya çatı arası piyeste yer alan daire maliklerinin, kendi bağımsız bölümlerini genişletmek amacıyla ortak çatı alanına müdahale etmeleridir. Uygulamada en sık görülen müdahale biçimleri; çatı meyilli örtüsünün kaldırılarak düz teras oluşturulması, çatı arası boşluğuna duvar örülerek yeni bir oda veya depo eklenmesi, ortak çatı terasına açılan kapı açılması, ortak alana barbekü/baca örülmesi ya da ortak terasa güneş enerjisi paneli, dev uydu anteni ve su deposu konulmasıdır.
Burada tapudaki onaylı mimari projenin incelenmesi belirleyicidir. Eğer teras alanı mimari projede ilgili çatı dubleksinin sınırları içinde, sadece o bağımsız bölüme ait "açık teras" olarak gösterilmişse, bu terasın taban alanı o dairenin kullanımındadır; ancak bu durumda dahi daire maliki terasın üzerini sabit çatı, sandviç panel veya cam tavan ile kapatarak kapalı oda haline getiremez. Çünkü açık terasın üzerinin kapatılması binanın onaylı mimari projesini, dış görünümünü ve imar mevzuatı kapsamındaki emsal inşaat alanını değiştirmektedir.
Buna karşılık çatı örtüsünün altında kalan boşluklar ve doğrudan asansör makine dairesine açılan ortak çatı terasları KMK m. 4 gereği mutlak ortak yerdir. Çatı katı malikinin ortak çatıya çıkış kapısını kilitleyip diğer kat maliklerinin veya teknik servisin çatıya ulaşımını engellemesi dahi müdahalenin men'ini gerektirir. Yapılan izinsiz çatı kesimlerinin veya teras kapatmalarının diğer dairelerde su sızıntısı ve ısı kaybına yol açması halinde, davacı kat maliki hem eski hale getirme hem de TBK m. 49 vd. kapsamında maddi tazminat talep edebilir.
VII. Sığınak ve Kapıcı Dairesinin Kiralanması, Otopark İşgali ve Dış Cephe Klima/Tabela Sorunları
Kat mülkiyeti uygulamalarında yalnızca tekil daire veya dükkan maliklerinin değil, bizzat apartman yönetiminin veya çoğunluğun aldığı kararların da kanuna aykırı olduğu sıkça görülmektedir:
- Sığınak Alanlarının Kiralanması veya Depoya Dönüştürülmesi: KMK m. 4 ve Sığınak Yönetmeliği uyarınca sığınaklar mutlak ortak yerdir ve olağanüstü durumlarda bina sakinlerinin korunması amacıyla tahsis edilmiştir. Kat malikleri kurulu yüzde 99 oyla dahi karar alsa, sığınağı üçüncü bir kişiye ticari depo veya dükkan eklentisi olarak kiraya veremez; bu yöndeki kararlar mutlak butlanla (kesin hükümsüzlükle) maluldür.
- Kapıcı Dairesinin Kiraya Verilmesi (KMK m. 45): Kapıcı daireleri anataşınmazın ortak yeridir. Ancak Sığınaklardan farklı olarak, kapıcı çalıştırılmayan binalarda kapıcı dairesinin kiraya verilip kira gelirinin apartman ortak giderlerine harcanması uygulamada yaygındır. Yargıtay içtihatları uyarınca ortak yer niteliğindeki kapıcı dairesinin üçüncü bir kişiye kiraya verilmesi önemli yönetim işi değil, ortak yerin özgülenme amacını değiştiren bir tasarruf işlemi olduğundan, yönetim planında açık yetki yoksa KMK m. 45 çerçevesinde tüm kat maliklerinin oybirliğini gerektirir.
- Açık ve Kapalı Otoparkların İşgali: Yönetim planında belirli bağımsız bölümlere araç yeri tahsisi yapılmamışsa, ortak otoparktaki her park yeri tüm maliklerin ortak kullanımına açıktır. Bir kat malikinin veya site yöneticisinin tek bir malike iki veya üç araçlık yeri demir direk ya da dubayla ayırması, yahut misafir otoparkının kiralanması KMK m. 16 ve m. 19'a aykırıdır.
- Dış Cepheye Klima Dış Ünitesi ve Tabela Montajı: Binanın dış cephesi KMK m. 4 gereği ortak yerdir. Yönetim planında klima ve tabela montajı için belirlenmiş özel teknik alanlar varsa malikler bu kurallara uymalıdır. Yönetim planında hüküm bulunmayan hallerde; zemin kat dükkanının kendi cephe sınırını aşarak üst kat balkon ve pencere hizasına taşan dev ışıklı tabela takması, dış cephe ısı yalıtım mantolamasını delerek büyük ticari klima santrali (VRF/chiller) monte etmesi hem KMK m. 19/2 (4/5 rıza yokluğu) hem de KMK m. 18 (rahatsızlık vermeme, gürültü ve sıcak hava tahliyesi) ihlali sebebiyle söküm kararına konu olur.
Uygulamada sığınak, kapıcı dairesi ve otopark gibi mutlak ortak yerlerde kat malikleri kurulu kararlarının oy çokluğuyla alınmış olması, KMK m. 19 ve m. 45'te aranan nitelikli rıza eksikliği karşısında işlemi hukuken geçerli hale getirmemektedir. Bu nedenle kiracı veya üçüncü kişi elindeki müdahalenin sona erdirilmesi için öncelikle tapudaki yönetim planının ve kat malikleri kurulu defterinin birlikte denetlenmesi büyük önem taşır.
VIII. Aktif Husumet (Tek Kat Malikinin Dava Hakkı), Görevli Mahkeme ve Zamanaşımı
Ortak alana yapılan bir müdahale karşısında davanın kim tarafından, kime karşı ve hangi mahkemede açılacağı hususu usul hukuku bakımından hayati önem taşımaktadır; zira yanlış husumet veya görevli mahkeme hatası davanın esasına girilmeden reddedilmesine neden olmaktadır.
Aktif Husumet Ehliyeti (Tek Bir Kat Malikinin Dava Açabilmesi): Paylı mülkiyetin koruyucu hükümleri (TMK m. 693/3) ve KMK m. 16–19 uyarınca, her bir kat maliki ortak yerlere yapılan müdahalenin men'i ve eski hale getirme davasını tek başına açabilir. Diğer kat maliklerinin onayının alınmasına, kat malikleri kurulunda karar çıkarılmasına veya yöneticinin dava açmasına gerek yoktur. Ancak bu noktada yöneticinin konumuna dikkat edilmelidir: Apartman veya site yöneticisi, bizzat kat maliki değilse (dışarıdan profesyonel yönetici veya yönetim şirketi ise) ve kat malikleri kurulu tarafından bu dava için özel olarak yetkilendirilmemişse, mülkiyet hakkının özüne ilişkin eski hale getirme davasını kendi adına açamaz; yöneticinin davası aktif husumet yokluğundan reddedilir. Yönetici aynı zamanda kat maliki ise, kendi kat maliki sıfatına dayanarak tek başına dava açabilir.
Pasif Husumet (Davalı Taraf): Müdahalenin men'i ve eski hale getirme davası, ortak alana fiilen müdahalede bulunan bağımsız bölüm malikine karşı açılır. Müdahale bir kiracı tarafından gerçekleştirilmişse (örneğin restoran kiracısı ortak bahçeye pergola yapmışsa), kiracının yanında tahliye ve yıkım kararının mülkiyet üzerinde infaz edilebilmesi için ilgili bağımsız bölüm malikine de husumet yöneltilmesi ya da kiracı ile malikin birlikte davalı gösterilmesi uygulamadaki riskleri ortadan kaldırır. Eğer sorun kat malikleri kurulunun hukuka aykırı bir kararından kaynaklanıyorsa, KMK m. 33 uyarınca karara katılmayan malik 1 ay (karara katılmayıp toplantıda bulunmayan malik öğrenmeden itibaren 1 ay ve her halde 6 ay) içinde kurul kararının iptalini talep edebilir; ancak ortak alan işgali ve mimari projeye aykırılık gibi mutlak butlan hallerinde bu hak düşürücü süreler dahi işlemez.
Görevli Mahkeme ve Zamanaşımı: 634 sayılı KMK Ek Madde 1 uyarınca, bu Kanunun uygulanmasından doğacak her türlü anlaşmazlıkta değerine bakılmaksızın görevli mahkeme anataşınmazın bulunduğu yer Sulh Hukuk Mahkemesidir. Kiracıların müdahalelerinde dahi uyuşmazlık KMK'dan kaynaklandığından görevli mahkeme Sulh Hukuk Mahkemesidir. Önemle belirtmek gerekir ki; ortak alana yapılan müdahale devam ettiği sürece mülkiyet hakkına yönelik tecavüz kesintisiz sürdüğünden, müdahalenin men'i ve eski hale getirme davası hiçbir zamanaşımı veya hak düşürücü süreye tabi değildir. Aykırı yapının 10 veya 15 yıl önce yapılmış olması, davalıya kazanılmış hak sağlamaz (ancak geçmiş yıllara ilişkin ecrimisil talepleri 5 yıllık zamanaşımına tabidir). Ayrıca 6325 sayılı Kanun m. 18/B kapsamında kat mülkiyetinden kaynaklanan uyuşmazlıklar (1 Eylül 2023 sonrası) zorunlu arabuluculuk kapsamındadır.
IX. Ortak Alan İşgaline İlişkin Yargıtay 5. Hukuk Dairesi Yerleşik İçtihat İlkeleri
Yargıtay'da daire yapılanması kapsamında mülga 18. ve 20. Hukuk Dairelerinin kapatılmasının ardından Kat Mülkiyeti Kanunu uyuşmazlıklarında temyiz incelemesini yürüten görevli daire Yargıtay 5. Hukuk Dairesidir. Dairenin ortak alanların işgali ve eski hale getirme davalarındaki yerleşik içtihat ilkeleri şu şekilde özetlenebilir:
Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (Mimari Projeye Aykırılıkta Oybirliği): "Onaylı mimari projede ortak alan (bahçe, sığınak, çatı, koridor) olarak görünen yerlerde kalıcı yapılaşma ve kapalı alan artışı yaratan imalatlar için KMK m. 19/2'deki 4/5 çoğunluk kararı yeterli olmayıp bütün kat maliklerinin oybirliği ve belediyeden tadilat ruhsatı alınması zorunludur. İmar affı kapsamında alınan 'Yapı Kayıt Belgesi' dahi diğer kat maliklerinin muvafakati olmadıkça kat mülkiyeti hukukuna göre eski hale getirme kararı verilmesini engellemez."
Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (Tek Kat Malikinin Aktif Dava Ehliyeti): "Her kat maliki, ortak yerlere yapılan müdahalenin önlenmesi ve mimari projeye aykırılıkların eski hale getirilmesi talebiyle tek başına dava açma hakkına sahiptir. Buna karşılık kat maliki olmayan yönetici, kat malikleri kurulunca açıkça yetkilendirilmedikçe ortak yere el atmanın önlenmesi davası açamaz."
Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (Yıkım ve Eski Hale Getirmede Ölçülülük ve Kesin Proje Denetimi): "Mahkemece mahallinde inşaat ve mimar bilirkişiler eşliğinde keşif yapılarak belediyeden getirtilen onaylı son mimari proje ile fiili durum karşılaştırılmalı; projeye aykırı olan pergola, cam bölme, baca, duvar veya klima ünitesi tek tek tespit edilerek, infazda tereddüt yaratmayacak şekilde hangi imalatların kaldırılacağı ve projesine uygun eski hale nasıl getirileceği hüküm fıkrasında açıkça gösterilmelidir."
Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (İzin Vermeyen Kat Malikinin Hakkın Kötüye Kullanımı Sınırı): "Ortak duvarı veya zemini etkileyen müdahaleler kural olarak sökülür; ancak dükkanların cephe düzeni veya yönetim planında özel olarak izin verilen standart klima/tabela uygulamalarında yönetim planı hükümleri gözetilir ve yapının statiğine, diğer maliklerin görüşüne, ışık/hava almasına ya da gürültü yönünden zarar verip vermediği somut bilirkişi raporuyla denetlenir."
X. Pratik Uygulama: Müdahalenin Men'i ve Eski Hale Getirme Dava Dilekçesi Örneği
Ortak bahçe alanının dükkan tarafından pergola ile kapatılması veya ortak çatı/dış cepheye izinsiz müdahale edilmesi durumunda, zorunlu arabuluculuk aşaması tamamlandıktan sonra Sulh Hukuk Mahkemesinde açılacak dava dilekçesi örneği aşağıdadır:
DAVA DİLEKÇESİ TASLAĞI — BİLGİLENDİRME VE İNCELEME AMAÇLIDIR
NÖBETÇİ SULH HUKUK MAHKEMESİ'NE
[Taşınmazın Bulunduğu Yer]
| DAVACI (KAT MALİKİ) | : [Kat Maliki Adı Soyadı, TCKN, Bağımsız Bölüm No ve Adresi] |
| VEKİLİ | : Av. [Adı Soyadı, Baro Sicil No, Adresi] |
| DAVALILAR | : 1- [Zemin Kat Dükkan Maliki Adı Soyadı/Unvanı, Adresi] 2- [Varsa Fiilen Müdahale Eden Kiracı İşletme, Adresi] |
| DAVA KONUSU | : 634 sayılı KMK m. 4, 16, 18 ve 19 uyarınca; anataşınmazın ortak bahçe ve dış cephe alanına yapılan projeye aykırı müdahalenin MEN'İNE, izinsiz pergola, cam bölme ve klima/baca tesisatının sökülerek anataşınmazın onaylı mimari projesine uygun olarak ESKİ HALE GETİRİLMESİNE karar verilmesi talebidir. |
AÇIKLAMALAR :
1. Davacı müvekkil, [İl, İlçe, Ada, Parsel] numaralı parsel üzerinde kayıtlı kat mülkiyeti kurulu anataşınmazda [Bağımsız Bölüm No] numaralı meskenin malikidir (Ek-1: Tapu Kaydı). Davalı [Malik] ise zemin katta bulunan [Dükkan No] numaralı dükkanın maliki olup, diğer davalı işletme anılan dükkanda kiracı olarak kafe/restoran işletmektedir.
2. Davalılar, binanın onaylı mimari projesinde tüm kat maliklerinin ortak alanı olarak ayrılan ön bahçe ve çekme mesafesi alanını ../../2026 tarihinde zemine beton/deck döşemek, demir konstrüksiyonlu motorlu pergola kurmak ve yanlarını cam giyotinle kapatmak suretiyle fiilen dükkan içerisine katmıştır. Ayrıca bina dış cephe mantolamasını delerek müvekkilin yatak odası penceresinin hemen altına yüksek sesli endüstriyel klima dış ünitesi ve havalandırma bacası monte etmiştir (Ek-2: Fotoğraflar ve İhtarname).
3. Anılan imalatlar onaylı mimari projeye açıkça aykırı olup, kat maliklerinin ne 4/5 yazılı rızası ne de oybirliği bulunmaktadır. KMK m. 19/2 gereğince ortak yerlerde projeye ve kat maliklerinin rızasına aykırı değişiklik yapılması kesin olarak yasaktır. Müvekkilin hem KMK m. 16 kapsamındaki ortak alandan yararlanma hakkı hem de KMK m. 18 uyarınca gürültüsüz ve kokusuz yaşam hakkı ihlal edilmektedir.
4. 6325 sayılı Kanun m. 18/B gereğince başvurulan zorunlu arabuluculuk süreci anlaşmama ile sonuçlanmıştır (Ek-3: Arabuluculuk Son Tutanağı). Davalıların müdahalesinin önlenmesi ve mimari projeye aykırı eklentilerin sökülerek eski hale getirilmesi için işbu davanın açılması zorunlu hale gelmiştir.
SONUÇ VE İSTEM :
Yukarıda arz ve izah edilen nedenlerle; davamızın KABULÜ ile, davalıların anataşınmazın ortak bahçe ve dış cephesine yaptıkları haksız müdahalenin MEN'İNE, onaylı mimari projeye aykırı olarak inşa edilen pergola, zemin kaplaması, cam bölme, havalandırma bacası ve klima dış ünitesinin sökülerek taşınmazın masrafı davalılardan tahsil edilmek suretiyle onaylı projesine uygun şekilde ESKİ HALE GETİRİLMESİNE, hükümle birlikte KMK m. 33 doğrultusunda davalılara makul ifa süresi verilmesine, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalılara müştereken ve müteselsilen yükletilmesine karar verilmesi vekaleten arz ve talep olunur.
Davacı Vekili
Av. [Adı Soyadı]
İmza
XI. Kat Malikleri ve Apartman/Site Yönetimleri İçin Hukuki Takip Kontrol Listesi
Ortak alan işgali veya onaylı projeye aykırılık tespit edildiğinde yargılama sürecinde delil kaybı ve usul hatası yaşamamak için izlenmesi gereken temel adımlar şunlardır:
- Belediyeden Onaylı Mimari Proje ve Tapudan Yönetim Planı Temini: İşgal edildiği düşünülen bahçe, teras, otopark veya bodrumun tapuda ortak yer mi yoksa eklenti mi olduğu resmi mimari projeden ve yönetim planından doğrulanmalıdır.
- Delillerin Fotoğraf ve Noter / HMK m. 400 Tespitiyle Sabitlenmesi: Dükkanın veya komşunun gerçekleştirdiği imalatın güncel fotoğrafları çekilmeli, acil risk varsa Sulh Hukuk Mahkemesinden delil tespiti yaptırılmalıdır.
- Noter İhtarname ile Uyarı ve Belediye İmar İhbarı: KMK m. 19 ihlali noter ihtarnamesiyle davalıya bildirilmeli; ruhsatsız kapalı alan büyütmelerinde ilgili ilçe belediyesi imar müdürlüğüne yapı tatil tutanağı düzenlenmesi için yazılı başvuruda bulunulmalıdır.
- Dava Açacak Kişinin Sıfatının Doğru Seçilmesi: Yönetici eğer kat maliki değilse kuruldan açık dava yetkisi almalı; vakit kaybetmemek için doğrudan kat maliklerinden birinin veya birkaçının davacı olarak yer alması tercih edilmelidir.
- Zorunlu Arabuluculuk Başvurusunun Yapılması: Kat mülkiyeti davaları 1 Eylül 2023 itibarıyla zorunlu arabuluculuğa tabi olduğundan, dava dilekçesinden önce arabuluculuk son tutanağı alınmalıdır.
- İlamın İnfazı ve HMK/İİK m. 30 Uygulaması: Eski hale getirme kararı kesinleştikten sonra davalı verilen sürede söküm yapmazsa, İİK m. 30 uyarınca icra müdürlüğü kanalıyla yıkım/söküm yaptırılıp masrafı davalıdan tahsil edilir.
XII. Sonuç
Kat mülkiyeti kurulu yapılarda çatı, teras, bahçe, sığınak, otopark ve dış cephe gibi ortak yerlerin hukuka aykırı biçimde işgal edilmesi, 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu'nun hem emredici mülkiyet düzenine hem de toplu yaşam barışına doğrudan aykırılık teşkil etmektedir. İncelememizde ortaya konulan temel ilkeler şunlardır:
- Ortak Yerlere Müdahalede Rıza Şartı Kesindir (KMK m. 19): Projeye aykırılık yaratmayan estetik veya tali değişiklikler için kat maliklerinin 4/5 yazılı rızası, onaylı mimari projeyi değiştiren ve kapalı alan oluşturan tüm yapısal müdahaleler için ise tüm maliklerin oybirliği zorunludur.
- Tek Bir Kat Maliki Dava Açabilir: Kurul kararı veya yönetici izni olmaksızın her kat maliki tek başına Sulh Hukuk Mahkemesinde müdahalenin men'i ve eski hale getirme davası açabilir.
- Müdahale Sürdükçe Zamanaşımı İşlemez: Ortak alan tecavüzleri kesintisiz haksız fiil sayıldığından yıllar geçmiş olsa dahi eski hale getirme talep edilebilir; belediyeye ödenen işgaliye harcı veya alınan yapı kayıt belgesi özel hukuk yönünden projeye aykırılığı yasal hale getirmez.
- Zorunlu Arabuluculuk Dava Şartıdır: Sulh Hukuk Mahkemesinde açılacak kat mülkiyeti davalarından önce arabuluculuk süreci tamamlanmalıdır.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Somut hukuki sorunlarda uzman bir avukata danışılması tavsiye edilir. Makalede yer alan bilgiler, yayın tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuata dayanmakta olup, mevzuat değişiklikleri nedeniyle güncelliğini yitirebilir.
Kaynaklar ve Referanslar
- 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu (KMK m. 4, 16, 18, 19, 33, 45, Ek m. 1)
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK m. 683, 693, 737 Komşuluk Hukuku)
- 3194 sayılı İmar Kanunu (m. 32 ve m. 42 Ruhsatsız Yapı Yaptırımları)
- 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu (m. 18/B)
- Yargıtay Emsal Karar Arama Sistemi (5. Hukuk Dairesi Kat Mülkiyeti İçtihatları)
Bu makale 2026-11-13 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
İlgili Makaleler
-
Kamulaştırma ve Bedel Artırım Davası
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu kapsamında kamulaştırma işleminin hukuki niteliği, kamu yararı kararı, satın alma... -
Kat Karşılığı İnşaat Sözleşmesi Rehberi
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu kapsamında kat karşılığı inşaat sözleşmesi haklar riskler, şekil şartları, müteahhidin... -
Kira Tespit Davası: Şartları ve Hesaplama
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.344 ve m.345 kapsamında kira tespit davası süreci, şartları ve hesaplama yöntemleri.... -
Tahliye Davası: Kiracının Tahliyesi Nasıl Yapılır
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu kapsamında tahliye davası kiracı çıkarma süreci 2026, ihtiyaç nedeniyle tahliye, 10... -
Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şüyu) Davası
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 698 kapsamında paylı veya elbirliği mülkiyetine konu mallarda paydaşlığın...
Uygulamada Kritik Sorular ve Yanıtları
Evet, açabilir. 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu m. 16 ve Türk Medeni Kanunu m. 693 uyarınca her kat maliki ortak yerlerin paylı maliki olduğundan, diğer maliklerin rızasına veya kat malikleri kurulu kararına ihtiyaç duymaksızın tek başına Sulh Hukuk Mahkemesinde müdahalenin men'i ve eski hale getirme davası açabilir. Buna karşılık kat maliki olmayan dışarıdan atanmış bir yöneticinin bu davayı açabilmesi için kat malikleri kurulundan özel yetki almış olması şarttır.
Hayır, yasal değildir. Dükkan önüne sabit zemin kaplaması, demir konstrüksiyon pergola ve cam bölme yapılması ortak bahçeyi kapalı alana dönüştürmekte ve onaylı mimari projeye aykırılık yaratmaktadır. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi içtihatlarına göre projeye aykırı kapalı alan artışı yaratan bu tür imalatlar için 4/5 çoğunluk dahi yeterli değildir; tüm kat maliklerinin oybirliği ve belediyeden tadilat ruhsatı alınmadıkça söküm ve eski hale getirme kararı verilir.
634 sayılı KMK m. 19/2 uyarınca anataşınmazın onaylı mimari projesini ve taşıyıcı sistemini değiştirmeyen ancak ortak yerlerin görünümünü veya tesislerini etkileyen boya rengi değişikliği, güvenlik kamerası montajı veya basit açık sundurma gibi işler için kat maliklerinin 4/5 yazılı rızası gerekir. Buna karşılık ortak yeri kapatıp bağımsız bölüme katan, çatı şeklini değiştiren veya taşıyıcı duvara müdahale eden projeye aykırı değişikliklerde mutlaka bütün kat maliklerinin oybirliği aranır.
Hayır, katamaz. KMK m. 4 gereğince çatılar ve genel dam terasları mutlak ortak yerlerdir; çatı arası boşluğun örülmesi veya çatı eğiminin değiştirilerek teras oluşturulması onaylı mimari projeye aykırıdır. Teras tapuda o dairenin kullanımına ayrılmış açık teras olsa dahi, üzerinin sabit çatı veya cam ile kapatılması projeye aykırılık doğurduğundan tüm kat maliklerinin oybirliği olmadan yapılamaz.
KMK m. 4 ve Sığınak Yönetmeliği uyarınca sığınaklar mutlak koruma amacı taşıdığından kat malikleri kurulu oybirliğiyle karar alsa dahi üçüncü kişilere ticari amaçla kiraya verilemez. Kapıcı dairesi ise ortak yer olmakla birlikte KMK m. 45 çerçevesinde ortak yerin özgülenme amacını değiştiren tasarruf işlemi niteliği taşıdığından, yönetim planında açık yetki hükmü yoksa yalnızca tüm kat maliklerinin oybirliği kararıyla kiraya verilebilir.
Evet, söktürülebilir. Bina dış cephesi KMK m. 4 uyarınca ortak yer olduğundan, yönetim planında açıkça izin verilen standart cephe sınırları dışında kalan ve diğer maliklerin 4/5 yazılı rızası alınmadan monte edilen tabelalar ile büyük klima santralleri KMK m. 19/2'ye aykırıdır. Ayrıca cihazın üst katlara verdiği ses, titreşim ve sıcak hava rahatsızlığı KMK m. 18 kapsamında komşuluk hukukuna da aykırı olduğundan Sulh Hukuk Mahkemesi sökümüne karar verir.
Hayır, zamanaşımına uğramaz. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihadına göre ortak alana yapılan müdahale ve onaylı mimari projeye aykırılık devam ettiği sürece mülkiyet hakkına yönelik tecavüz kesintisiz sürmektedir. Bu nedenle müdahalenin men'i ve eski hale getirme davası açma hakkı aradan 10 veya 20 yıl geçse dahi zamanaşımına uğramaz; sadece geçmiş dönem ecrimisil alacaklarında 5 yıllık zamanaşımı uygulanır.
634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu Ek Madde 1 uyarınca kat mülkiyetinden kaynaklanan tüm ortak alan müdahalesi, eski hale getirme ve kurul kararı iptali davalarında taşınmazın bulunduğu yer Sulh Hukuk Mahkemesi görevlidir. Ayrıca 6325 sayılı Kanun m. 18/B kapsamında 1 Eylül 2023 tarihinden itibaren kat mülkiyetinden doğan uyuşmazlıklar zorunlu arabuluculuğa tabi olduğundan, dava açılmadan önce arabuluculuk sürecinin tamamlanması dava şartıdır.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her somut olay kendine özgü koşullar içerdiğinden, bireysel hukuki değerlendirme için mutlaka bir avukata başvurulması tavsiye edilir.







