Özet
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 520 ilâ 525 hükümlerinde düzenlenen taşınmaz simsarlığı sözleşmesinin geçerlilik şartı olan emredici yazılı şekil kuralı (TBK m. 520/3), Taşınmaz Ticareti Hakkında Yönetmelik uyarınca yetki belgesi alma ve Elektronik İlan Doğrulama Sistemi (EİDS) yetkilendirme yükümlülüğü, alım-satımda KDV hariç en fazla %2 alıcı + %2 satıcı (%4 + KDV) ve kiralamada en fazla bir aylık kira bedeli (+ KDV) hizmet bedeli üst sınırları, taşınmaz gösterme belgesinin hukuki niteliği ile illiyet bağı şartı, alıcının veya satıcının emlakçıyı devre dışı bırakarak eşi, akrabası veya şirketi üzerinden tapu devri yapması halinde açılan aradan çıkarılma (komisyon ve cezai şart) davaları, TBK m. 182 cezai şartın tenkisi, TKHK m. 5 haksız şart denetimi ile Tüketici Mahkemesi ve Asliye Ticaret Mahkemesi görev ayrımı — kapsamlı hukuki inceleme.
Bu makale son olarak 13 Kasım 2026 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez.
I. Giriş — Taşınmaz Aracılık Piyasasında Hukuki İhtilaflar ve Yasal Çerçeve
Türkiye gayrimenkul piyasasında konut, arsa ve ticari işyeri alım-satım veya kiralama işlemlerinin büyük çoğunluğu emlak işletmelerinin (taşınmaz simsarlarının) aracılığı ile yürütülmektedir. Ancak yüksek taşınmaz değerleri nedeniyle taraflar arasında sözleşme öncesi hazırlık, yer gösterme, pey akçesi (kapora), komisyon oranı, cayma cezası ve özellikle alıcı ile malikin aracıyı devre dışı bırakarak tapu veya kira işlemini doğrudan tamamlaması konularında yoğun yargısal uyuşmazlıklar ortaya çıkmaktadır.
Taşınmaz aracılık ilişkisi, tarihsel olarak 818 sayılı mülga Borçlar Kanunu döneminde dahi katı şekil şartlarına bağlanmış olup, 1 Temmuz 2012 tarihinde yürürlüğe giren 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) 520 ilâ 525. maddelerinde simsarlık sözleşmesi başlığı altında yeniden sistemleştirilmiştir. Buna paralel olarak, kayıt dışı emlakçılıkla mücadele etmek ve mesleki standartları güvence altına almak amacıyla Ticaret Bakanlığı tarafından çıkarılan ve muhtelif tarihlerde (2024, 2025 ve 2026 yıllarındaki güncellemelerle) revize edilen Taşınmaz Ticareti Hakkında Yönetmelik, sektördeki yetki belgesi, hizmet bedeli üst sınırları, Elektronik İlan Doğrulama Sistemi (EİDS) ve Güvenli Ödeme Sistemi esaslarını emredici nitelikte düzenlemiştir. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Taşınmaz Satışında Tapu Harcını Düşük Gösterme (Rayiç Bedel / Gerçek Bedel Farkı), Vergi Ziyaı Cezası ve Pişmanlık Başvurusu (2026) başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
Dolayısıyla emlakçı ile alıcı yahut satıcı arasındaki bir uyuşmazlık çözümlenirken yalnızca özel hukuk alanındaki TBK simsarlık hükümleri değil; aynı zamanda idari düzenleyici işlem olan Yönetmelik kuralları, alıcı veya satıcının sıfatına göre 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (TKHK) yahut 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) düzenlemeleri birlikte değerlendirilmek zorundadır. Bu çok katmanlı yapı, Gayrimenkul Hukuku pratiğinin en teknik dava türlerinden birini oluşturmaktadır.
II. 6098 Sayılı TBK m. 520–525 Kapsamında Simsarlık Sözleşmesi ve Yazılı Şekil Şartı
Simsarlık sözleşmesi, simsarın taraflar arasında bir sözleşme kurulması imkânının hazırlanmasını veya kurulmasına aracılık etmeyi üstlendiği ve bu sözleşmenin kurulması hâlinde ücrete hak kazandığı tam iki tarafa borç yükleyen, ancak ücret alacağının sözleşmenin kurulması koşuluna (geciktirici şart) bağlandığı kendine özgü bir iş görme sözleşmesidir. Simsarlığın türüne göre emlakçı, yalnızca uygun bir karşı taraf bulup tarafları tanıştırmayı (hazırlama simsarlığı) veya bizzat pazarlık süreçlerini yönetip sözleşmenin kurulmasına fiilen destek olmayı (aracılık simsarlığı) üstlenebilir. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Kira Sözleşmesi Nasıl Hazırlanır: 2026 Rehberi başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 520/1 ve m. 520/3:
"(1) Simsarlık sözleşmesi, simsarın taraflar arasında bir sözleşme kurulması imkânının hazırlanmasını veya kurulmasına aracılık etmeyi üstlendiği ve bu sözleşmenin kurulması hâlinde ücrete hak kazandığı sözleşmedir.
(3) Taşınmazlar konusundaki simsarlık sözleşmesi, yazılı şekilde yapılmadıkça geçerli olmaz."
TBK m. 520/3 hükmü geçerlilik (sıhhat) şartıdır, ispat şartı değildir. Bu nedenle taşınmaz alım-satımı veya kiralanmasına ilişkin sözlü anlaşmalar, taraf vekilleri veya tanıklarca doğrulansa dahi hukuken kesin hükümsüzdür (butlan). Kesin hükümsüzlük hâkim tarafından yargılamanın her aşamasında re'sen (kendiliğinden) dikkate alınır. Yargıtay'ın yerleşik uygulamasına göre, yazılı şekil şartı hem simsarlık iradesini hem de tarafların kimliğini, aracılık edilecek taşınmazın somut niteliklerini (ada/parsel veya açık adres) ve taraflarca imzalanmış irade beyanını içermelidir.
Uygulamada sıkça tartışılan hususlardan biri, WhatsApp yazışmaları veya e-posta görüşmelerinin yazılı şekil şartını karşılayıp karşılamadığıdır. TBK m. 14 ve m. 15 uyarınca yazılı şekilde yapılacak sözleşmelerde borç altına girenlerin imzalarının bulunması zorunlu olduğundan, güvenli elektronik imza içermeyen sıradan mesajlaşmalar TBK m. 520/3 anlamında geçerli bir taşınmaz simsarlığı sözleşmesi meydana getirmez; ancak yazılı bir belgenin (örneğin imzalı yer gösterme belgesinin) varlığı halinde illiyet bağının ve kötüniyetli aradan çıkarılmanın ispatında tamamlayıcı vakıa delili olarak değerlendirilebilir.
Diğer yandan TBK m. 521/1 uyarınca simsar, yaptığı faaliyet sonucunda asıl sözleşme kurulmadıkça kural olarak ücrete hak kazanamaz; yapılan giderler de ancak sözleşmede açıkça kararlaştırılmışsa istenebilir (TBK m. 521/3). Bununla birlikte TBK m. 523 hükmü gereği, simsar üstlendiği borca aykırı davranarak diğer tarafın menfaatine hareket eder veya dürüstlük kurallarına aykırı biçimde her iki taraftan da gizli olarak çifte ücret sözleşmesiyle işlem güvenliğini sarsarsa ücret ve gider haklarını tamamen kaybeder.
III. Taşınmaz Ticareti Hakkında Yönetmelik: Yetki Belgesi, EİDS ve Güvenli Ödeme Sistemi
6585 sayılı Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'a dayanılarak çıkarılan Taşınmaz Ticareti Hakkında Yönetmelik, emlak aracılık faaliyetini kamusal ruhsat ve dijital denetim disiplini altına almıştır. Yönetmelik uyarınca ticari faaliyet kapsamında taşınmaz alım-satımına veya kiralamasına aracılık edecek gerçek veya tüzel kişi işletmelerin, Ticaret İl Müdürlüğünden Taşınmaz Ticareti Yetki Belgesi alması zorunludur. Sorumlu emlak danışmanlarının Seviye 5 Mesleki Yeterlilik Belgesine sahip olması ve işletmenin Yönetmelik'te öngörülen fiziki/mesleki şartları taşıması aranır.
Yetki belgesi bulunmaksızın emlakçılık faaliyeti yürüten kişi veya işletmelerin imzaladıkları yer gösterme belgeleri ve simsarlık sözleşmeleri yargılamalarda ciddi bir hukuki engelle karşılaşmaktadır. Yargıtay'ın güncel yaklaşımında, kanun ve yönetmelik gereği yetki belgesine sahip olmadan ticari aracılık yapan kimselerin bu faaliyetinden ücret talep etmesinin kamu düzenine ve mesleki düzenlemelere aykırı olduğu kabul edilmekte; yetki belgesiz işletmeler hakkında hem Ticaret Bakanlığı tarafından idari para cezası uygulanmakta hem de hukuk mahkemelerinde simsarlık ücreti talepleri reddedilmektedir.
2025 ve 2026 yıllarında yürürlüğe giren mevzuat güncellemeleri, sektörde iki yeni dijital zorunluluk daha getirmiştir:
- Elektronik İlan Doğrulama Sistemi (EİDS): İlan portallarında sahte ilanların, fiyat manipülasyonlarının ve yetkisiz aracılığın önüne geçilmesi amacıyla; malikin e-Devlet sistemi üzerinden emlak işletmesine verdiği dijital yetkilendirme olmadan kiralık veya satılık taşınmaz ilanı yayımlanması yasaklanmıştır. 2025 başında kiralık ve işyeri ilanlarıyla başlayan süreç, 2026 itibarıyla satılık konut ilanları da dahil edilerek tüm taşınmaz ilanları için tam zorunlu hale gelmiştir.
- Yetki Belgesi Tadil/Yenileme ve Güvenli Ödeme Sistemi: 2026 yılı Yönetmelik değişiklikleri kapsamında, işletmenin ticaret unvanı veya işletme adı değişikliklerinde 10 gün içinde Taşınmaz Ticareti Bilgi Sistemi (TTBS) üzerinden yenileme, adres ve diğer değişikliklerde ise tadil başvurusu yapılması zorunlu tutulmuştur. Ayrıca elden nakit tesliminden doğan dolandırıcılık ihtilaflarını önlemek amacıyla taşınmaz satış bedellerinin tapu devriyle eş zamanlı olarak havuz hesap üzerinden el değiştirmesini sağlayan Güvenli Ödeme Sistemi altyapısı Yönetmelik'e entegre edilmiş ve zorunlu uygulama başlangıç tarihi 1 Aralık 2026 olarak belirlenmiştir.
IV. Alım-Satım (%2 + %2 = %4 + KDV) ve Kiralamada Azami Hizmet Bedeli Sınırları
Sözleşme serbestisi ilkesi, emlak komisyon oranları bakımından Taşınmaz Ticareti Hakkında Yönetmelik'in 20. maddesi ile sınırlandırılmıştır. Yönetmelik'te öngörülen hizmet bedeli üst sınırları emredici nitelikte olup, bu sınırların üzerinde kararlaştırılan komisyon oranları aşan kısım bakımından kısmi hükümsüzlük (TBK m. 27/2) yaptırımına tabidir.
Taşınmaz Ticareti Hakkında Yönetmelik m. 20/1 ve m. 20/2 (Özeti):
Alım satım işlemlerinde hizmet bedeli oranı, alım satıma aracılık sözleşmesinde yer alan satış bedelinin katma değer vergisi hariç yüzde dördünden fazla olamaz. Kiralama işlemlerinde hizmet bedeli, kiralamaya aracılık sözleşmesinde yer alan bir aylık kira bedelinin katma değer vergisi hariç tutarından fazla olamaz.
Uygulamada sıklıkla gözden kaçırılan kural, hizmet bedelinin alıcı ve satıcı arasındaki paylaşım rejimidir. Yönetmelik uyarınca alım-satım aracılığında %4 (+ KDV) oranındaki tavan bedel, sözleşmede aksi yazılı olarak kararlaştırılmadıkça alıcı ve satıcı arasında %2 alıcı + %2 satıcı şeklinde eşit olarak paylaştırılır. Taraflardan yalnızca biriyle yazılı sözleşme yapılmış olması veya satıcının komisyon ödememeyi şart koşması halinde, alıcıya toplam %4 oranının tek başına yüklenip yüklenemeyeceği hususu ise ayrıca tüketici hukukundaki haksız şart denetimiyle yakından ilgilidir. Yönetmelik'in güncel uygulaması ve yerleşik içtihatlar, tek taraftan %2 + KDV oranını aşan tahsilat dayatmalarını yalnızca açıkça müzakere edilmiş ve toplam %4 sınırını aşmayan hallerle sınırlı tutmakta; tüketicinin aleyhine tek taraflı %4 yükleyen matbu formlar haksız şart kapsamında geçersiz sayılabilmektedir.
| İşlem Türü | Azami Hizmet Bedeli Oranı | Paylaşım Kuralı | KDV Durumu ve Ek Koşullar |
|---|---|---|---|
| Taşınmaz Alım-Satımı | Satış bedelinin en fazla %4'ü | Aksi yazılı kararlaştırılmadıkça %2 Alıcı + %2 Satıcı | Üst sınır KDV hariçtir; toplam bedel üzerine %20 KDV eklenir. Tapuda düşük beyan verilse dahi gerçek satış bedeli üzerinden hesaplanır. |
| Taşınmaz Kiralama | En fazla 1 aylık kira bedeli | Kural olarak kiracıdan (veya sözleşmeye göre paylaşımlı) toplamda 1 aylık kira | Üst sınır KDV hariçtir; kiracı ve kiraya verenden toplamda 1 aylık kirayı aşan ikinci bir komisyon talep edilemez. |
| Sözleşme Kurulmadan Cayma | Hizmet bedeli doğmaz (TBK m. 521) | Yalnızca sözleşmede yazılı olan makul masraf veya geçerli cezai şart | Tüketiciden hiçbir emek harcanmadan fahiş cayma bedeli alınamaz; TKHK m. 5 ve TBK m. 182 denetimi uygulanır. |
Ayrıca tapuda alım-satım harcından kaçınmak amacıyla satış bedelinin gerçek değerinden düşük gösterildiği durumlarda; emlakçının komisyonu tapuda gösterilen düşük bedel üzerinden değil, tarafların fiilen anlaştığı gerçek satış bedeli üzerinden hesaplanır. Ancak bu durumda gerçek satış bedelinin dekontlar, satış vaadi belgeleri veya gayrimenkul değerleme raporlarıyla ispatlanması gerekir.
V. Taşınmaz Gösterme Belgesinin Zorunlu Unsurları ve İlliyet Bağı Kriteri
Taşınmaz Ticareti Hakkında Yönetmelik m. 19 uyarınca yetkili emlak işletmesinin, alıcı veya kiracı adayına taşınmazı göstermeden önce Taşınmaz Gösterme Belgesi düzenlemesi ve bu belgenin bir nüshasını gösterim yapılan kişiye vermesi zorunludur. Yönetmelik'e uygun bir yer gösterme belgesinde bulunması gereken zorunlu unsurlar şunlardır: işletmenin yetki belgesi numarası, unvanı ve iletişim bilgileri; gösterim yapılan kişinin kimlik ve iletişim bilgileri; taşınmazın ada, parsel, adres ve nitelik bilgileri; gösterim tarihi ve saati; hizmet bedeli oranı ve tarafların ıslak veya güvenli elektronik imzaları.
Hukuki uyuşmazlıklarda yer gösterme belgesinin işlevi çift yönlüdür: Birincisi, bu belge komisyon oranını, taşınmazı ve imza eden alıcının taahhüdünü açıkça içeriyorsa TBK m. 520/3 kapsamında yazılı simsarlık sözleşmesi niteliğini haizdir. İkincisi, emlakçının taşınmazı alıcıya ilk kez tanıttığını ve alım-satım sürecindeki nedensellik halkasını başlattığını ispatlar.
Bununla birlikte Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve ilgili hukuk daireleri, tek başına yer gösterme belgesi imzalatılmış olmasını komisyona hak kazanmak için her durumda mutlak yeterli saymamaktadır. Emlakçının ücrete hak kazanabilmesi için aracılık faaliyeti ile kurulan asıl sözleşme arasında uygun illiyet (nedensellik) bağı bulunması şarttır. Örneğin emlakçının taşınmazı göstermesinden sonra taraflar fiyatta anlaşamayıp görüşmeleri tamamen kesmiş, aradan bir yılı aşkın uzun bir süre geçtikten ve piyasa koşulları/malik iradesi kökten değiştikten sonra taşınmaz tamamen farklı koşullarla başka bir aracı veya yeni bir süreç üzerinden satılmışsa illiyet bağının koptuğu kabul edilebilir. Buna karşılık yer gösterme belgesinin imzalanmasından makul bir süre sonra tarafların aynı veya yakın bedelle tapuda bir araya gelmesi halinde illiyet bağı kesintisiz devam etmiş sayılır.
VI. Emlakçının Aradan Çıkarılması: Eş, Yakın Akraba veya Şirket Üzerinden Tapu Devri
Uygulamada en sık karşılaşılan ihtilaf tipi, yer gösterme belgesini imzalayarak taşınmazı gezen ve beğenen alıcı adayının, komisyon ödemekten kaçınmak amacıyla emlakçıyla iletişimi keserek doğrudan malik ile anlaşması ve tapu devrini kendi adına veya üçüncü bir kişi üzerine gerçekleştirmesidir. Bu durum hukuk uygulamasında emlakçının aradan çıkarılması (devre dışı bırakılması) olarak adlandırılır.
Aradan çıkarılma eylemleri çoğu zaman doğrudan alıcının kendi adına tapu almasıyla sınırlı kalmaz; taraflar kötüniyetli bir muvazaa kurgusu içinde şu yollara da başvurmaktadır:
- Eş, Çocuk veya Yakın Akraba Üzerinden Devir: Yer gösterme belgesini imzalayan kişinin tapuyu resmi nikahlı eşi, nişanlısı, annesi, babası, kardeşi veya çocuğu adına tescil ettirmesi en yaygın kaçınma yöntemidir.
- Ortak veya Yönetici Olunan Şirket Üzerinden Devir: Gerçek kişi adına taşınmazı gezen alıcının, kendisinin ortağı, müdürü veya yönetim kurulu üyesi olduğu limitet ya da anonim şirket adına tapu devri yapması yahut şirket adına gezip şahsen alım yapması.
- Birlikte Hareket Edilen İş Ortağı / Arkadaş Üzerinden Devir: Evi gezmeye birlikte gelen kişinin veya aynı gün/hafta malikle irtibatlandırılan üçüncü şahsın adına devir yapılması.
Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre; yer gösterme belgesini imzalayan kişinin emlakçıyı devre dışı bırakarak taşınmazı eşi, yakını veya organik bağı bulunan şirketi üzerine satın aldırması, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 2. maddesinde düzenlenen dürüstlük kuralına aykırıdır ve hakkın kötüye kullanılması yasağı kapsamında korunmaz. Mahkemeler bu tür davalarda; tapu maliki olan eş veya şirket ile yer gösterme belgesini imzalayan kişi arasındaki aile bağını, ortak ikametgâh adreslerini, satış bedelinin hangi banka hesabından ödendiğini, kredi çekilmişse krediyi kimin kullandığını ve emlakçıyla yapılan telefon/WhatsApp görüşme kayıtlarını birlikte inceleyerek illiyet bağının ve kötüniyetin varlığını tespit etmektedir.
Bu hallerde hem aradan çıkarma eylemini gerçekleştiren yer gösterme belgesi imzacısı (sözleşmeye aykırılık nedeniyle) hem de durumu bilerek veya iş birliği içinde emlakçıyı dışlayan satıcı malik (yetki sözleşmesi varsa sözleşmeye aykırılık, yoksa haksız fiil veya TBK m. 520 kapsamında sorumlu olduğu pay oranında) hakkında komisyon alacağı ve sözleşmede öngörülen cezai şart talepli dava açılabilmektedir. Ancak tapu devrini alan eş veya şirket bizzat yer gösterme belgesini imzalamamışsa, kural olarak pasif husumet belgeyi imzalayan kişiye yöneltilir; yalnızca TBK m. 19 muvazaa veya TMK m. 2/haksız fiil iştiraki şartları oluşmuşsa devralan üçüncü kişiye de husumet tevcih edilebilir.
VII. Cayma Cezası, Cezai Şart (TBK m. 179–182) ve Tüketici İşlemlerinde Haksız Şart Denetimi
Emlak yetki sözleşmelerinde ve taşınmaz gösterme belgelerinde, taraflardan birinin emlakçıyı devre dışı bırakması veya tek taraflı olarak sözleşmeden cayması halinde uygulanmak üzere genellikle cezai şart (cayma tazminatı) hükümlerine yer verilmektedir. Örneğin, belgede "alıcının emlakçıyı aradan çıkararak taşınmazı satın alması halinde %2 komisyon bedelinin yanı sıra ayrıca %2 oranında cezai şart ödeyeceği" veya satıcının belirlenen süre içinde taşınmazı başka bir yolla satması halinde toplam %4 hizmet bedelini cezai şart olarak ödeyeceği kararlaştırılabilmektedir.
Cezai şart hükümlerinin hukuken geçerli olup olmadığı ve hangi tutarda tahsil edilebileceği, TBK m. 179–182 ve Tüketici Hukuku kurallarına göre iki aşamalı bir denetime tabidir:
- Tüketici İşlemlerinde Haksız Şart Denetimi (TKHK m. 5): Emlakçının karşısındaki alıcı veya satıcı tüketici sıfatını taşıyorsa, matbu yer gösterme belgesinin alt kısmında küçük puntolarla yer alan, tüketiciyle bireysel olarak müzakere edilmeden tek taraflı konulmuş ve emlakçıya hiçbir fiili aracılık emeği sarf etmeden dahi çifte/katmerli tazminat hakkı tanıyan kayıtlar 6502 sayılı TKHK m. 5 uyarınca haksız şart sayılarak kesin hükümsüz kabul edilebilir. Özellikle malikin sözleşmeden süresinden önce vazgeçmesi halinde hiçbir alıcı bulunmamışken satış bedelinin %4'ü oranında ceza öngören kayıtlar, tüketici mahkemelerince sıkça haksız şart sayılmaktadır.
- Tacirler ve Genel Sözleşmelerde Cezai Şartın Tenkisi (TBK m. 182/3): Alıcı veya satıcı tacir sıfatını taşısa bile, TTK m. 22 tacirin fahiş cezai şartın indirilmesini isteyemeyeceğini düzenlemiş olsa da; iktisaden mahvına sebebiyet verecek ölçüde ahlaka aykırı ceza şartları TBK m. 27 uyarınca batıl sayılır. Tacir olmayan taraflar bakımından ise hâkim, TBK m. 182/3 gereğince aşırı gördüğü cezai şartı kendiliğinden hakkaniyete uygun bir seviyeye tenkis (hakkaniyete uygun azaltma) etmekle yükümlüdür. Yargıtay içtihatlarında, aradan çıkarılma halinde emlakçının hem kendi komisyon payını (%2) hem de ek bir cezai şart (%2) talep etmesi durumlarında, somut olaydaki emek ve zarara göre cezai şart miktarının hakkaniyet ölçüsünde tenkis edilerek hüküm altına alındığı görülmektedir.
VIII. Görevli Mahkeme Ayrımı: Tüketici Mahkemesi (Arabuluculuk) vs. Asliye Ticaret Mahkemesi
Emlak komisyon sözleşmesinden, yer gösterme belgesinden veya cayma cezasından doğan davalarda doğru görevli mahkemenin belirlenmesi ve dava şartı arabuluculuk usulünün eksiksiz işletilmesi hayati önem taşır. Görevli mahkeme ayrımı, işlemin taraflarının hukuki sıfatına göre üçlü bir ayrıma dayanır:
- Tüketici Mahkemesi (TKHK m. 3, m. 68, m. 73 ve m. 73/A): Aracılık hizmetinden yararlanan alıcı veya satıcı, ticari veya mesleki olmayan amaçlarla (örneğin oturmak veya bireysel birikimini değerlendirmek için) konut/arsa alan veya satan bir gerçek kişi ise işlem bir tüketici işlemidir. 2026 yılı itibarıyla uyuşmazlık değeri 186.000 TL'nin altında kalıyorsa öncelikle İl veya İlçe Tüketici Hakem Heyetine başvurulması zorunludur. Uyuşmazlık değeri 186.000 TL ve üzerinde ise görevli mahkeme Tüketici Mahkemesidir ve TKHK m. 73/A uyarınca dava açılmadan önce dava şartı arabuluculuk yoluna başvurulması zorunludur.
- Asliye Ticaret Mahkemesi (TTK m. 4 ve m. 5/A): Emlak işletmesi (tacir/ticaret şirketi) ile diğer taraf da tacir sıfatını taşıyorsa ve taşınmaz alım-satımı ya da kiralanması her iki tarafın da ticari işletmesiyle ilgiliyse (örneğin bir fabrika, otel, ticari ofis katı veya müteahhitlik portföyüne dahil taşınmazların devri), uyuşmazlık mutlak/nispi ticari dava niteliği taşır. Bu durumda görevli mahkeme Asliye Ticaret Mahkemesi olup, TTK m. 5/A uyarınca dava açılmadan önce ticari arabuluculuk başvurusunun tamamlanması zorunludur. Ticaret ve Şirketler Hukuku kapsamındaki kurumsal gayrimenkul yatırımlarında bu usul geçerlidir.
- Asliye Hukuk Mahkemesi: Taraflardan alıcı/satıcı tüketici sayılmıyor (örneğin vergi mükellefi olarak gelir getiren ticari gayrimenkul alan şahıs veya mesleki amaçla arsa geliştiren kişi) ancak aynı zamanda tacir de sayılmıyorsa (esnaf veya serbest meslek erbabının mesleki büro edinimi gibi) görevli mahkeme genel mahkeme olan Asliye Hukuk Mahkemesi olacaktır. Ancak ticari işletme kavramı TTK m. 11 ve m. 19 uyarınca geniş yorumlandığından, tacir şirketlerin taraf olduğu davalarda Asliye Ticaret Mahkemesi görevi asıldır.
Emlakçının yetkisiz veya ruhsatsız çalıştığı iddiaları ile belgedeki imzanın inkâr edildiği durumlarda da görev kuralı değişmez; ancak dava açılmadan önce doğru merci (Tüketici Hakem Heyeti / Arabuluculuk Bürosu / Görevli Mahkeme) seçilmezse dava usulden reddedilir ve hak düşürücü/zamanaşımı süreleri açısından zaman kaybı yaşanır.
IX. Emlakçı Komisyonu ve Aradan Çıkarılma Uyuşmazlıklarında Yerleşik Yargıtay İlkeleri
Taşınmaz simsarlığı uyuşmazlıklarında Yargıtay 3. Hukuk Dairesi (ve geçmişte 13. Hukuk Dairesi), 11. Hukuk Dairesi ile Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun istikrar kazanmış başlıca içtihat ilkeleri şunlardır:
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, Yerleşik İçtihat İlkesi (Yazılı Şekil ve İlliyet Bağı):
"6098 sayılı TBK'nın 520/3. maddesi uyarınca taşınmazlar konusundaki simsarlık sözleşmesi yazılı şekilde yapılmadıkça geçerli değildir. Ancak taraflar arasında imzalanan ve komisyon oranını, taşınmaz bilgilerini ve alıcı iradesini içeren 'Yer Gösterme Belgesi' yazılı simsarlık sözleşmesi hükmündedir. Simsarın ücrete hak kazanabilmesi için gösterilen taşınmazın alımı ile aracılık faaliyeti arasında uygun illiyet bağının kurulmuş olması aranır."
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (Eş ve Yakın Akraba Üzerinden Aradan Çıkarma):
"Taşınmaz gösterme belgesini imzalayan davalının, davacı emlak işletmesini aradan çıkararak söz konusu taşınmazı kısa süre içinde resmi nikahlı eşi, birinci derece yakını veya temsilcisi bulunduğu şirket adına satın alması, TMK m. 2'de düzenlenen dürüstlük kuralına aykırıdır. Bu durumda illiyet bağının kopmadığı ve davalının simsarlık ücretinden sorumlu olduğu kabul edilmelidir."
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (Cezai Şartın Tenkisi ve Tüketici Koruması):
"Tacir olmayan taraflar bakımından yer gösterme belgesinde kararlaştırılan cezai şart, TBK m. 182/3 uyarınca hâkim tarafından fahiş görülmesi halinde hakkaniyete uygun biçimde tenkis edilmelidir. Ayrıca tüketici işlemlerinde müzakere edilmeden konulan, simsarın emek ve masrafıyla orantısız tek taraflı cayma cezası hükümleri TKHK m. 5 kapsamında haksız şart niteliği taşıyorsa geçersiz sayılır."
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (Yetki Belgesi Zorunluluğu):
"Taşınmaz Ticareti Hakkında Yönetmelik hükümleri uyarınca yetki belgesi almaksızın taşınmaz alım-satım veya kiralama aracılığı faaliyetinde bulunan kişi veya işletmelerin, mevzuatın emredici düzenlemelerine aykırı biçimde gerçekleştirdikleri aracılık nedeniyle komisyon ücretine hak kazanmaları mümkün değildir."
X. Pratik Uygulama: Emlakçının Aradan Çıkarılması Halinde Komisyon Alacağı Dava Dilekçesi Örneği
Aşağıda, yer gösterme belgesi imzalandıktan sonra alıcının emlakçıyı devre dışı bırakarak eşi veya yakını üzerinden tapu devri yapması halinde, arabuluculuk sürecinin anlaşmama ile sonuçlanmasını takiben Tüketici Mahkemesinde açılacak komisyon alacağı ve cezai şart davasına ilişkin dilekçe örneği yer almaktadır (taraflar tacir ve işlem ticari ise dilekçe başlığı Asliye Ticaret Mahkemesi olarak uyarlanır):
DAVA DİLEKÇESİ TASLAĞI — BİLGİLENDİRME VE İNCELEME AMAÇLIDIR
NÖBETÇİ TÜKETİCİ MAHKEMESİ'NE
| DAVACI | : [Yetki Belgeli Emlak İşletmesi Unvanı, Yetki Belge No, MERSİS/Vergi No, Adresi] |
| VEKİLİ | : Av. [Adı Soyadı, Baro Sicil No, Adresi] |
| DAVALI | : [Yer Gösterme Belgesini İmzalayan Alıcı Adayı Adı Soyadı, TCKN, Adresi] |
| DAVA KONUSU | : 6098 sayılı TBK m. 520 vd., TMK m. 2 ve Taşınmaz Ticareti Hakkında Yönetmelik uyarınca, emlakçının aradan çıkarılması sebebiyle hak kazanılan %2 + KDV oranındaki [Tutar] TL hizmet bedeli (komisyon) alacağı ile sözleşmesel cezai şartın tahsili talebidir. |
| HARCA ESAS DEĞER | : [Toplam Talep Tutarı] TL (Belirsiz / Kısmi Alacak — Tapuda Gerçek Satış Bedelinin Tespitine Bağlı Olarak Artırılmak Üzere) |
| ARABULUCULUK NO | : 2026/[Büro Dosya No] (Anlaşmama Son Tutanağı Ektedir) |
AÇIKLAMALAR :
1. Müvekkil işletme, Ticaret İl Müdürlüğünden alınmış [Belge No] sayılı Taşınmaz Ticareti Yetki Belgesine sahip yetkili bir emlak danışmanlığı firmasıdır (Ek-1: Yetki Belgesi ve EİDS Yetkilendirme Kaydı). Müvekkil, malik [Malik Adı Soyadı] ile imzaladığı yazılı Yetkilendirme Sözleşmesi uyarınca [İl/İlçe/Mahalle, Ada/Parsel, Bağımsız Bölüm] numaralı taşınmazın satışına aracılık etmek üzere yetkilendirilmiştir (Ek-2).
2. Davalı [Adı Soyadı], müvekkil işletmenin ilanına istinaden ../../2026 tarihinde müvekkil ile iletişime geçmiş ve aynı gün taşınmazı gezerek incelemiştir. Taşınmaz gösterilmeden önce taraflar arasında TBK m. 520/3'e uygun biçimde Taşınmaz Gösterme Belgesi düzenlenerek imza altına alınmıştır (Ek-3). Söz konusu belgede, taşınmazın satın alınması halinde KDV hariç %2 alıcı hizmet bedeli ödeneceği ve davalının yahut birinci derece yakınının/eşinin müvekkili devre dışı bırakarak taşınmazı devralması durumunda hizmet bedeli ile birlikte sözleşmesel cezai şartın muaccel olacağı açıkça kararlaştırılmıştır.
3. Davalı, taşınmazı beğendiğini beyan ettikten ve malik ile ilk fiyat müzakeresi müvekkil aracılığıyla yürütüldükten sonra, komisyon ödemekten kaçınmak amacıyla müvekkil ile irtibatını kesmiştir. Yapılan tapu sorgulamasında; yer gösteriminden yalnızca 18 gün sonra, ../../2026 tarihinde söz konusu taşınmazın davalının resmi nikahlı eşi [Eşin Adı Soyadı] adına tapuda satış yoluyla devredildiği öğrenilmiştir.
4. Yerleşik Yargıtay 3. Hukuk Dairesi ve Hukuk Genel Kurulu içtihatları uyarınca; yer gösterme belgesini imzalayan kişinin emlakçıyı devre dışı bırakarak taşınmazı eşi veya yakını üzerine tescil ettirmesi TMK m. 2 dürüstlük kuralına aykırı olup aracılık faaliyetinin illiyet bağını kesmez. Davalı ile eşi arasında ortak ikametgâh ve ekonomik birliktelik bulunduğundan, satış bedelinin finansmanı davalının yahut aile bütçesinin kaynaklarıyla sağlanmıştır.
5. 6502 sayılı TKHK m. 73/A kapsamında dava şartı arabuluculuk süreci anlaşmama ile sonuçlanmış olup (Ek-4: Arabuluculuk Son Tutanağı), müvekkilin hak ettiği komisyon alacağı ile sözleşmesel cezai şartın tahsili için işbu davanın açılması zorunlu hale gelmiştir.
HUKUKİ SEBEPLER :
6098 sayılı TBK m. 520-525, m. 179-182; 4721 sayılı TMK m. 2; 6502 sayılı TKHK m. 73/A; Taşınmaz Ticareti Hakkında Yönetmelik ve ilgili mevzuat.
HUKUKİ DELİLLER :
1. Taşınmaz Ticareti Yetki Belgesi, EİDS kayıtları ve Yetkilendirme Sözleşmesi,
2. İmzalı Taşınmaz Gösterme Belgesi,
3. İlgili Tapu Müdürlüğünden celp edilecek satış akit tablosu ve devir evrakları,
4. Nüfus kayıt örneği ve banka ödeme dekontları / konut kredisi dosya kayıtları,
5. WhatsApp yazışmaları, HTS/çağrı kayıtları, keşif, bilirkişi incelemesi ve tanık beyanları.
SONUÇ VE İSTEM :
Yukarıda arz ve izah edilen nedenlerle; davanın KABULÜ ile tapu devrindeki gerçek satış bedelinin tespiti sonucunda hak kazanılan %2 + KDV oranındaki şimdilik [Tutar] TL hizmet bedelinin ve hakkaniyete uygun tespit edilecek [Tutar] TL cezai şartın ../../2026 temerrüt tarihinden itibaren işleyecek yasal/avans faiziyle birlikte davalıdan tahsiline, yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalı üzerinde bırakılmasına karar verilmesi vekâleten arz ve talep olunur.
Davacı Vekili
Av. [Adı Soyadı]
İmza
XI. Taşınmaz İşletmeleri, Alıcılar ve Malikler İçin Hukuki Güvenlik Kontrol Listesi
Taşınmaz alım-satım ve kiralama süreçlerinde komisyon uyuşmazlığı yaşamamak ve hak kaybına uğramamak adına her üç tarafın da işlem öncesinde doğrulaması gereken kontrol noktaları şunlardır:
- Yetki Belgesi ve EİDS Sorgulaması: Aracılık yapan emlak işletmesinin güncel Taşınmaz Ticareti Yetki Belgesine sahip olduğu ve ilanın e-Devlet EİDS üzerinden malik onayıyla yayımlandığı teyit edilmelidir.
- Yazılı Sözleşme ve Tam Adres/Ada-Parsel Tespiti: TBK m. 520/3 uyarınca tüm yetkilendirme ve yer gösterme belgeleri iki nüsha yazılı düzenlenmeli, ada-parsel, bağımsız bölüm numarası ve tarih eksiksiz doldurulmalıdır.
- Yönetmelik Üst Sınırlarına Uygunluk: Alım-satım belgesindeki hizmet bedelinin alıcı için %2 + KDV, toplamda ise %4 + KDV sınırını; kiralamada ise 1 aylık kira bedeli + KDV sınırını aşmadığı kontrol edilmelidir.
- Kapora ve Ödeme Güvenliği: Pey akçesi veya ön ödeme yapılırken tutar mutlaka malikin yahut yazılı yetkisi bulunan emlak işletmesinin kurumsal banka hesabına açıklama yazılarak gönderilmeli, Güvenli Ödeme Sistemi tercih edilmelidir.
- Cayma ve Aradan Çıkarılma Kayıtlarının İncelenmesi: Matbu formlardaki cezai şart oranlarının ölçülü olup olmadığı incelenmeli, taraflar arasında illiyet bağını kesintisiz belgelendirecek yazılı görüşme özetleri arşivlenmelidir.
Uygulamada komisyon ve cayma cezası uyuşmazlıklarının büyük bölümü, sözleşme veya yer gösterme belgesinin düzenlendiği anda eksik bırakılan zorunlu şekil unsurlarından kaynaklanmaktadır. Yetki belgesi numarasının teyit edilmemesi, taşınmazın ada-parsel veya bağımsız bölüm bilgilerinin boş bırakılması ya da alıcının kimlik ve temsil yetkisinin belirgin biçimde kayıt altına alınmaması dava aşamasında doğrudan ispat zaafiyeti doğurur.
Bu nedenle hem taşınmaz ticareti işletmelerinin hem de alıcı-satıcı konumundaki tarafların, işlem öncesinde yukarıdaki kontrol basamaklarını sırasıyla doğrulaması ve yazılı iletişimi kalıcı veri saklayıcısı (KEP, e-posta veya noter ihtarnamesi) üzerinden muhafaza etmesi olası davalarda belirleyici rol oynar.
XII. Sonuç
Emlak komisyon sözleşmeleri, yer gösterme belgeleri ve aradan çıkarılma uyuşmazlıkları; şekil serbestisi tanımayan sıkı geçerlilik şartları ile dürüstlük kuralı arasında hassas bir denge üzerine kuruludur. Çalışmamızda ortaya konulan başlıca hukuki sonuçlar şunlardır:
- Yazılı Şekil Olmazsa Alacak Doğmaz (TBK m. 520/3): Taşınmaz simsarlığı sözleşmeleri yazılı yapılmadıkça geçerli değildir; sözlü anlaşmalara veya imzasız mesajlaşmalara dayanılarak doğrudan komisyon talep edilemez.
- Yetki Belgesi ve İlliyet Bağı Zorunludur: Yönetmelik gereği yetki belgesine ve EİDS onayına sahip olmayan işletmeler ücret talep edemez. İmzalı yer gösterme belgesi bulunsa dahi, asıl sözleşmenin kurulmasında aracılık faaliyetinin illiyet bağı kurulmuş olmalıdır.
- Hizmet Bedeli Tavanları Emredicidir: Alım-satımlarda KDV hariç %2 alıcı + %2 satıcı (toplam %4 + KDV), kiralamalarda ise 1 aylık kira bedeli (+ KDV) üst sınırları aşılamaz.
- Eş veya Şirket Üzerinden Aradan Çıkarılma Korunmaz: Yer gösterme belgesini imzaladıktan sonra emlakçıyı dışlayarak tapuyu eşi, akrabası veya şirketi adına devralan alıcı, TMK m. 2 uyarınca simsarlık ücretini ve denetimden geçen cezai şartı ödemekle yükümlüdür.
- Görevli Merci ve Arabuluculuk Doğru Seçilmelidir: Tüketici işlemlerinde 2026 yılı sınırı olan 186.000 TL altında Tüketici Hakem Heyeti, 186.000 TL ve üstünde arabuluculuk sonrası Tüketici Mahkemesi; iki tarafın da tacir olduğu ticari işlerde ise ticari arabuluculuk sonrası Asliye Ticaret Mahkemesi görevlidir.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Somut hukuki sorunlarda uzman bir avukata danışılması tavsiye edilir. Makalede yer alan bilgiler, yayın tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuata dayanmakta olup, mevzuat değişiklikleri nedeniyle güncelliğini yitirebilir.
Kaynaklar ve Referanslar
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK m. 520-525 Simsarlık Sözleşmesi, m. 179-182 Cezai Şart)
- Taşınmaz Ticareti Hakkında Yönetmelik (Yetki Belgesi, m. 19 Yer Gösterme, m. 20 Hizmet Bedeli)
- 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (TKHK m. 5 Haksız Şart, m. 73/A Arabuluculuk)
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK m. 4, 5/A Ticari Davalar ve Arabuluculuk, m. 22)
- Yargıtay Emsal Karar Arama Sistemi (Hukuk Genel Kurulu, 3. ve 11. Hukuk Daireleri İçtihatları)
Bu makale 2026-11-13 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
İlgili Makaleler
-
Kat Karşılığı İnşaat Sözleşmesi Rehberi
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu kapsamında kat karşılığı inşaat sözleşmesi haklar riskler, şekil şartları, müteahhidin... -
Arsa Payı Karşılığı İnşaat Sözleşmesi
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 470 ve devamında düzenlenen arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesinin hukuki... -
Önalım (Şufa) Hakkı, Önalım Davası ve Hisseli Taşınmaz Satışı 2026
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.732-734 kapsamında yasal önalım (şufa) hakkı, hisseli taşınmaz satışında diğer... -
Kamulaştırmasız El Atma (Fiili ve Hukuki El Atma) Davaları: İmar Planında Yeşil Alan, Okul veya Yol Görünen Arsalar İçin Bedel Tahsili (2026)
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu Geçici m. 6 ve Ek m. 1 ile 3194 sayılı İmar Kanunu m. 10 uyarınca fiili ve hukuki el... -
Gayrimenkulde İnançlı İşlem (İnanç Sözleşmesi) Nedeniyle Tapu İptal ve Tescil Davası: Yazılı Delil Başlangıcı ve Yargıtay İBK Kriterleri
05.02.1947 tarihli ve 20/6 sayılı Yargıtay İBK uyarınca gayrimenkulde inançlı işlem (inanç sözleşmesi) nedeniyle tapu...
Uygulamada Kritik Sorular ve Yanıtları
Hayır, isteyemez. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 520/3 uyarınca taşınmazlar konusundaki simsarlık sözleşmesi yazılı şekilde yapılmadıkça geçerli değildir. Sözlü anlaşmalar veya yalnızca mesajlaşma kayıtları tek başına geçerli bir simsarlık sözleşmesi doğurmadığından, yazılı bir yetkilendirme veya komisyon oranını içeren imzalı yer gösterme belgesi olmaksızın emlakçı mahkeme yoluyla komisyon tahsil edemez.
Taşınmaz Ticareti Hakkında Yönetmelik m. 20 uyarınca taşınmaz alım-satım işlemlerinde hizmet bedeli oranı, satış bedelinin KDV hariç en fazla %4'ü olabilir. Bu oran sözleşmede aksi yazılı olarak kararlaştırılmadıkça %2 alıcı ve %2 satıcı şeklinde eşit paylaştırılır. Kiralama işlemlerinde ise hizmet bedeli üst sınırı KDV hariç bir aylık kira bedelidir ve bu tutarların üzerinde yapılan anlaşmalar aşan kısım yönünden geçersizdir.
Yer gösterme belgesini imzalayan alıcının emlakçıyı devre dışı bırakarak taşınmazı eşi, birinci derece akrabası veya ortağı olduğu şirket adına satın alması, 4721 sayılı TMK m. 2 uyarınca dürüstlük kuralına aykırı kabul edilir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatlarına göre bu durumlarda aracılık faaliyeti ile satış arasındaki illiyet bağı kopmuş sayılmaz ve belgeyi imzalayan kişi simsarlık ücreti ile denetlenmiş cezai şarttan sorumlu tutulur.
Hayır, yoktur. Taşınmaz Ticareti Hakkında Yönetmelik uyarınca ticari amaçla gayrimenkul aracılığı yapan gerçek ve tüzel kişilerin Ticaret İl Müdürlüğünden Taşınmaz Ticareti Yetki Belgesi almaları emredici bir zorunluluktur. Yargıtay'ın güncel uygulaması, yetki belgesiz olarak yürütülen kayıt dışı aracılık faaliyetlerinden doğan komisyon ve cezai şart taleplerinin hukuken korunmayacağı yönündedir.
6098 sayılı TBK m. 521 gereğince asıl satış veya kira sözleşmesi kurulmadıkça simsarlık ücreti doğmaz. Taraflar arasında imzalanan matbu belgede satış gerçekleşmeden dahi fahiş cayma cezası öngören bir kayıt varsa, tüketici işlemlerinde 6502 sayılı TKHK m. 5 uyarınca haksız şart denetimi yapılarak geçersiz sayılabilir. Satış gerçekleştiği halde emlakçının aradan çıkarıldığı durumlarda ise TBK m. 182/3 uyarınca hâkim aşırı cezai şartta hakkaniyete uygun azaltma (tenkis) yapabilir.
Aracılık hizmetini alan alıcı veya satıcı mesleki/ticari olmayan amaçla hareket eden bir tüketici ise 2026 yılı için 186.000 TL altındaki talepler Tüketici Hakem Heyetine, 186.000 TL ve üzerindeki talepler ise TKHK m. 73/A uyarınca zorunlu arabuluculuk sonrası Tüketici Mahkemesine taşınır. Buna karşılık her iki tarafın da tacir olduğu ve işlemin ticari işletme ile ilgili bulunduğu uyuşmazlıklarda TTK m. 4 ve m. 5/A uyarınca arabuluculuk sonrası Asliye Ticaret Mahkemesi görevlidir.
Komisyon alacağı, tapuda harç matrahı olarak bildirilen düşük beyan üzerinden değil, alıcı ile satıcının fiilen anlaştığı ve ödenen gerçek satış bedeli üzerinden hesaplanır. Ancak mahkeme sürecinde gerçek satış bedelinin tapudaki bedelden yüksek olduğu iddia ediliyorsa, emlakçının bu durumu banka ödeme dekontları, yazılı ön protokoller, emsal rayiç değerlemeleri veya kredi tutarlarıyla ispatlaması gerekir.
Evet, tarafların bilgisi ve yazılı sözleşmesiyle her iki taraftan da yasal sınırlar içinde ücret alınabilir. Taşınmaz Ticareti Hakkında Yönetmelik m. 20 gereğince toplam hizmet bedeli sınırı alım-satımlarda satış bedelinin %4'ü (+ KDV) olup, aksine yazılı anlaşma yoksa bunun %2'si alıcıdan ve %2'si satıcıdan tahsil edilir. Ancak TBK m. 523 uyarınca taraflardan birinin aleyhine hareket ederek dürüstlük kuralını ihlal eden simsar ücret hakkını kaybeder.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her somut olay kendine özgü koşullar içerdiğinden, bireysel hukuki değerlendirme için mutlaka bir avukata başvurulması tavsiye edilir.







