Özet
Biyolojik ilaç, aşı, dondurulmuş gıda gibi yüksek hassasiyetli soğuk zincir yükleri ile yanıcı, patlayıcı veya toksik nitelikteki ADR kapsamındaki tehlikeli maddelerin taşınmasında meydana gelen ısı sapması, ürün bozulması ve devrilme/sızıntı kazaları çok taraflı tazminat ve rücu davalarına konu olur. Uluslararası karayolu taşımalarında CMR Konvansiyonu (m. 17–32) ve ADR Anlaşması, yurt içi taşımalarda ise 6102 sayılı TTK (m. 856–893) ile sigortacının halefiyet hakkını düzenleyen TTK m. 1472 uygulanır. Bu rehberde taşıyıcının soğutma donanımı bakım yükümlülüğü (CMR m. 18/4), gönderenin hatalı ADR beyanından sorumluluğu, kilogram başına 8,33 SDR sorumluluk sınırının pervasızca davranışla (CMR m. 29 / TTK m. 886) aşılması, 7 günlük ihtirazi kayıt süreleri ve sigorta rücu savunmaları detaylı biçimde ele alınmaktadır.
Bu makale son olarak 13 Kasım 2026 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez.
I. Giriş — Soğuk Zincir ve ADR Lojistiğinde Yüksek Hasar Riski ve Rücu Zinciri
Modern tedarik zincirinde özellikle farmasötik ürünler, aşılar, taze gıda ile kimyasal endüstri hammaddeleri tek bir sevkiyatta milyonlarca liralık değer taşır. Frigorifik (reefer) dorsede termoking ünitesinin birkaç saatlik arızası veya sürücünün yakıt tasarrufu amacıyla soğutucuyu kapatması tüm emtianın imhasına yol açarken; ADR kapsamındaki tehlikeli maddelerin yanlış sınıflandırılması veya sızdırmazlık kurallarının ihlali hem yük kaybına hem de çevre temizleme ve üçüncü kişi zararlarına sebebiyet verir.
Hasar ortaya çıktığında ilk aşamada emtia sigortacısı mal sahibine tazminat ödemekte, ardından 6102 sayılı TTK m. 1472 uyarınca kanuni halef sıfatıyla asıl taşıyıcıya, alt (fiili) taşıyıcıya ve taşıyıcının CMR/taşıyıcı mali sorumluluk sigortacısına rücu davası açmaktadır. Bu süreç Sigorta Hukuku, Ticaret Hukuku ve Borçlar Hukuku ilkelerinin teknik lojistik verilerle (termograf çıktıları, ADR taşıma evrakı, GPS ve kapı açılma sensörleri) birlikte değerlendirilmesini gerektirir. Genel sözleşme ihlallerindeki tazminat ilkeleri için sözleşme ihlali ve hukuki sonuçları rehberimize de göz atabilirsiniz.
II. CMR Konvansiyonu, ADR Mevzuatı ve 6102 Sayılı TTK Taşıma Hükümleri
Yükleme yeri ile teslim yerinden en az birinin Türkiye dışında bir taraf ülkede bulunduğu uluslararası karayolu taşımalarında, Türkiye'nin de taraf olduğu CMR Sözleşmesi (Eşyaların Karayolundan Uluslararası Nakliyatı İçin Mukavele Sözleşmesi) emredici nitelikte doğrudan uygulanır. Yurt içi taşımalarda ise 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 856–893. maddeleri CMR ile büyük ölçüde paralel esaslar getirir. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Fabrika, Depo ve İşyeri Yangın, Su Baskını ve "Kâr Kaybı" (İş Durması) Sigorta Poliçelerinde Eksik Sigorta, Muafiyet ve Hasar Reddi Davaları başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
Tehlikeli maddelerin taşınmasında ise hem uluslararası hem de ulusal düzeyde ADR Anlaşması (Tehlikeli Malların Karayolu ile Uluslararası Taşımacılığına İlişkin Anlaşma) ve Türkiye'de Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından yürütülen Tehlikeli Maddelerin Karayoluyla Taşınması Hakkında Yönetmelik bağlayıcıdır. Bu mevzuat yükün UN numarası, paketleme grubu, araçta bulundurulması gereken yazılı talimatlar, sürücünün SRC-5 belgesi, aracın ADR uygunluk sertifikası (T9 belgesi) ve Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanı (TMGD) denetimini teknik zorunluluk haline getirir. Bu emredici güvenlik kurallarının ihlali yalnızca idari para cezası doğurmakla kalmaz, yük hasarı veya kaza halinde taşıyıcı ya da gönderenin ağır kusuruna karine oluşturur. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Trafik Kazası Tazminat Hesaplama Rehberi başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
III. Soğuk Zincir Bozulmasında Isı Rejimi İhlali ve CMR m. 18/4 İspat Yükü
Taşıyıcı, yükü teslim aldığı andan teslim ettiği ana kadar meydana gelen zıya, hasar ve gecikmeden kusursuz (ağırlaştırılmış özen) sorumluluğuna benzer şekilde sorumludur. Ancak eşyanın bozulmaya elverişli doğası (taze et, sebze, dondurulmuş gıda, ilaç) normal şartlarda CMR m. 17/4-d uyarınca taşıyıcıya özel bir muafiyet sebebi tanır. Ne var ki soğuk zincir lojistiğinde gönderen taşıyıcıyla özellikle frigorifik (ısı kontrollü) araçla taşıma anlaşması yaptığı için CMR m. 18/4 taşıyıcının bu savunmasının önünü şu sert kural ile keser:
CMR Konvansiyonu m. 18/4:
"Eğer taşıma, eşyayı sıcaktan, soğuktan, ısı değişikliklerinden veya rutubetten korumaya mahsus özel teçhizata sahip bir vasıta ile yapılıyorsa, taşıyıcı, bu teçhizatın seçimi, bakımı ve kullanılması konusunda hal ve şartların gerektirdiği bütün tedbirleri aldığını ve kendisine verilen özel talimatlara uyduğunu ispat etmedikçe 17. maddenin 4. fıkrasının (d) bendinde belirtilen sorumluluktan kurtulma sebebine dayanamaz."
Bu hükmün pratik anlamı son derece nettir: Yük donmuş ya da erimiş halde teslim edildiğinde taşıyıcı "mal zaten bozulmaya yatkın gıdaydı" savunmasını ileri süremez! Aksine:
- Soğutma ünitesinin (thermoking) sevkiyat öncesi yetkili serviste kalibrasyon ve bakımının yapıldığını,
- Araç kasası yalıtımının ve hava sirkülasyon kanallarının sağlam olduğunu,
- Yükleme sırasında paletlerin hava akışını kesmeyecek şekilde istiflendiğini (veya gönderenin hatalı istifine yazılı çekince konulduğunu),
- Tüm rota boyunca sürekli termograf (data logger) ısı kayıtlarının gönderenin sevk irsaliyesi ve CMR senedine yazdırdığı derece aralığında (örneğin +2°C / +8°C veya -18°C) kaldığını
taşıyıcı bizzat ispat etmek zorundadır. Ayrıca CMR m. 17/3 uyarınca kullanılan taşıtın veya soğutma ünitesinin mekanik arızası taşıyıcı için asla bir kurtuluş sebebi (mücbir sebep) sayılmaz; dolayısıyla yolda kompresörün veya sensörün bozulması doğrudan taşıyıcı sorumluluğunu doğurur.
IV. ADR Tehlikeli Madde Taşımacılığında Gönderen, Taşıyıcı ve TMGD Sorumluluğu
ADR kapsamındaki kimyasal, yanıcı, aşındırıcı veya radyoaktif yüklerde sorumluluk yalnızca taşıyıcı üzerinde toplanmaz; gönderen (yükleten), paketleyen ve dolduran taraflar da ağır yasal yükümlülük altındadır. CMR m. 22 ve TTK m. 861 uyarınca gönderen, tehlikeli eşyayı taşıyıcıya teslim ederken tehlikenin tam niteliğini, UN numarasını ve alınması gereken özel güvenlik tedbirlerini yazılı olarak bildirmek zorundadır.
Gönderen eşyanın tehlikeli niteliğini gizler, yanlış MSDS (Malzeme Güvenlik Bilgi Formu) verir veya ADR standartlarına aykırı ambalajlama yaparsa, taşıyıcı veya diğer yüklerde meydana gelen her türlü zarardan ve imha masraflarından gönderen kusursuz olarak sorumludur; hatta taşıyıcı tehlikeli olduğunu bilmeden aldığı yükü durumun gerektirdiği aciliyete göre tazminat ödemeksizin boşaltabilir, imha edebilir veya zararsız hale getirebilir (CMR m. 22/2, TTK m. 861/2). Buna karşılık gönderen ADR bildirimini eksiksiz yapmışsa ve kaza aracın ADR donanım eksikliğinden, SRC-5 belgesi bulunmayan sürücü hatasından veya trafik kusurundan kaynaklanmışsa tüm sorumluluk taşıyıcıya yüklenir.
V. 8,33 SDR Sorumluluk Sınırı ve Ağır Kusur / Pervasızca Davranışla Sınırın Kalkması (CMR m. 29)
Hem CMR Konvansiyonu m. 23/3 hem de 6102 sayılı TTK m. 882/1, taşıyıcının olağan kusurlu olduğu hallerde ödeyeceği tazminatı zıyaa uğrayan veya hasar gören brüt eşya ağırlığının her kilogramı başına 8,33 Özel Çekme Hakkı (SDR) birimiyle sınırlar. Özellikle yüksek katma değerli biyoteknoloji ilaçları, aşılar veya hafif kimyasallar ağırlık bakımından hafif ama fatura değeri bakımından çok yüksek olduğu için 8,33 SDR sınırı çoğu kez gerçek zararın küçük bir kısmını karşılar.
Tam bu noktada emtia sahipleri ve rücu eden sigorta şirketleri için en stratejik silah CMR m. 29 ve TTK m. 886 hükümleridir:
6102 sayılı TTK m. 886 (CMR m. 29 Paraleli):
"Zarara, kasten veya pervasızca bir davranışla ve böyle bir zararın meydana gelmesi ihtimalinin bilinciyle işlenmiş bir fiilinin veya ihmalinin sebebiyet verdiği ispat edilen taşıyıcı veya 879. maddede belirtilen kişiler (adamları/fiili taşıyıcı), bu Kısımda öngörülen sorumluluktan kurtulma hâllerinden ve sorumluluk sınırlamalarından yararlanamaz."
Yargıtay'ın soğuk zincir ve ADR uyuşmazlıklarında pervasızca davranış (ağır kusur) kabul ederek 8,33 SDR sınırını kaldırdığı başlıca somut olgular şunlardır:
- Sürücünün veya nakliye şirketinin yakıt maliyetinden tasarruf etmek için soğutucu üniteyi kasten kapatması veya manuel derecesini yükseltmesi;
- Termograf kayıt cihazının çalışmadığının bilinmesine rağmen sevkiyata çıkılması ya da ibraz edilen ısı kayıtlarına müdahale edildiğinin teknik incelemeyle saptanması;
- Taşıma senedinde (CMR) ısı talimatı açıkça yazmasına rağmen frigorifik olmayan standart tenteli araçla taşıma yapılması;
- ADR zorunluluğu bulunan yanıcı/patlayıcı yükün SRC-5 belgesiz sürücüyle ve ADR donanımsız araçla taşınması.
VI. Karşılaştırmalı Tablo: Soğuk Zincir Bozulması vs. ADR Kazası ve CMR vs. TTK Rejimi
| Karşılaştırma Ölçütü | Soğuk Zincir Yük Bozulması (Frigorifik) | ADR Tehlikeli Madde Taşıma Hasarı |
|---|---|---|
| Temel Sorumluluk Hükmü | CMR m. 17/1, m. 18/4; yurt içinde TTK m. 875, m. 878/2 (özel donanım bakım ve kullanım ispatı). | CMR m. 17, m. 22; TTK m. 861, m. 875; ADR Yönetmeliği güvenlik kuralları. |
| İspat Yükü Merkezi | Taşıyıcı tüm rota termograf kayıtlarını ve soğutucu bakım belgelerini sunmak zorundadır. | Bildirim/etiketleme varsa taşıyıcı; UN kodu veya ambalaj gizlendiyse gönderen sorumludur. |
| Sorumluluk Üst Sınırı | Brüt kg başına 8,33 SDR (kasıt veya pervasız davranışta sınır kalkar - CMR m. 29 / TTK m. 886). | Yük hasarında 8,33 SDR (taşıyıcı için); gönderenin gizlediği tehlikede gönderen tam zarardan sınırsız sorumludur. |
| Hasar İhbar (Çekince) Süresi | Açık hasarda teslim anında; gizli hasarda CMR m. 30'da 7 gün (Pazar/tatil hariç), TTK m. 889'da 7 gün. | Kaza ve dökülmede derhal tutanak ve idari bildirim; gizli ambalaj/ürün hasarında 7 gün içinde yazılı bildirim. |
| Zamanaşımı Süresi | Genel 1 yıl; kasıt veya pervasız davranışta 3 yıl (CMR m. 32, TTK m. 855). | Genel 1 yıl; ağır kusur / pervasız davranışta 3 yıl (çevre/üçüncü kişi haksız fiilleri ayrıca TBK m. 72'ye tabidir). |
VII. Emtia Nakliyat Sigortası, CMR Sigortası ve TTK m. 1472 Halefiyet Rücu Davaları
Lojistik pratiğinde aynı sevkiyat üzerinde çoğu zaman iki farklı poliçe bulunur: Yük sahibinin yaptırdığı Emtia Nakliyat Sigortası (Institute Cargo Clauses A veya Frozen Food Clauses) ve lojistik şirketinin yaptırdığı CMR / Taşıyıcı Mali Sorumluluk Sigortası. Yük bozulduğunda emtia sigortacısı poliçe kapsamındaki zararı sigortalısına öder ve TTK m. 1472 gereğince ödeme anında hak sahibinin taşıyıcıya karşı sahip olduğu tüm dava ve tazminat haklarına kanunen halef olur.
Ancak sigortacının açtığı rücu davalarında en kritik savunma başlıkları şunlardır:
- Ex Gratia (Lütuf) Ödemesi ve Teminat Dışı Hasar: Emtia sigortacısı poliçesinde soğuk zincir/ısı bozulması teminatı veya belirli bekleme süresi klozu kapsamı dışındaki bir zararı ticari ilişkiler nedeniyle lütuf ödemesi olarak öderse, TTK m. 1472 uyarınca kanuni halefiyet doğmaz ve taşıyıcıya rücu edemez (ancak sigortalıdan ayrıca yazılı temlikname alınmışsa TBK m. 183 kapsamında tartışılabilir).
- CMR Sigortacısının Poliçe İstisnaları: Taşıyıcıların sahip olduğu CMR sigortası poliçelerinde çoğunlukla "soğutma cihazı arızasından veya düzenli bakım eksikliğinden doğan zararlar" ya da "SRC-5 ve ADR uygunluk belgesi olmadan yapılan tehlikeli madde taşımaları" istisna tutulmuş veya ek teminat şartına bağlanmıştır. Bu durumda taşıyıcı poliçe güvencesinden mahrum kalır ve zararı kendi özvarlığından ödemek durumunda kalabilir.
- Alt Taşıyıcı (Fiili Taşıyıcı) Zinciri: Taşıma işleri komisyoncusu (freight forwarder) veya akdi taşıyıcı, işi bir alt nakliyeciye vermişse TTK m. 879 ve CMR m. 3 uyarınca alt taşıyıcının fiillerinden doğrudan sorumludur; ancak ödediği tutar için fiili taşıyıcıya rücu edebilir. Rücu zincirinde zamanaşımı ve 7 günlük ihbar süresine uyulup uyulmadığı hayati önem taşır.
VIII. Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin Taşıma ve Sigorta Rücu İçtihat İlkeleri
Taşıma hukuku ve sigorta halefiyet rücu davalarında görevli Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin yerleşik kararları şu temel ilkelere dayanmaktadır:
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (Soğuk Zincirde Termograf ve 8,33 SDR):
"Frigorifik araçla gerçekleştirilen soğuk zincir taşımalarında taşıyıcı, soğutma ünitesinin tüm yolculuk boyunca istenilen ısı derecesinde çalıştığını ve teknik bakımının eksiksiz yapıldığını somut termograf çıktılarıyla ispatlamakla yükümlüdür. Taşıma senedindeki derece talimatına aykırı olarak soğutma ünitesinin çalıştırılmaması veya kapatılması ağır kusur / pervasız davranış niteliğinde olup CMR m. 29 ve TTK m. 886 uyarınca 8,33 SDR sorumluluk sınırının uygulanmasını engeller."
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (TTK m. 1472 Halefiyetin Şartları):
"Sigortacının TTK m. 1472 gereğince rücu davası açabilmesi için geçerli bir sigorta poliçesi bulunması, hasarın poliçe teminatı kapsamında kalması ve sigorta tazminatının hak sahibine fiilen ödenmiş olması şarttır. Teminat dışı bir zarar nedeniyle yapılan ödeme rücu hakkı vermez; öte yandan taşıyıcıya karşı ileri sürülebilecek 1 yıllık (ağır kusurda 3 yıllık) zamanaşımı süresi halef olan sigortacı için de geçerlidir."
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (ADR ve Gönderen Kusuru):
"ADR kapsamındaki tehlikeli madde taşımalarında gönderen yükün tehlikeli sınıfını, ambalajlama gerekliliklerini ve güvenlik talimatlarını yazılı olarak bildirmediği ve yükleme/sabitleme hatası nedeniyle kaza doğduğu takdirde taşıyıcı sorumluluktan kurtulur; buna karşın tehlike bildirilmiş olmasına rağmen araç donanımı veya sürücü hatasıyla meydana gelen hasarda sorumluluk taşıyıcıdadır."
IX. Pratik Uygulama: Soğuk Zincir/ADR Lojistik Klozu ve 7 Günlük İhtirazi Kayıt Bildirimi
Lojistik sözleşmelerine eklenecek soğuk zincir ve ADR güvence klozu ile hasar tespit anında taşıyıcıya gönderilecek ihtirazi kayıt metni örneği aşağıdadır:
LOJİSTİK SÖZLEŞME KLOZU VE İHTİRAZİ KAYIT TASLAĞI — BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR
1) SOĞUK ZİNCİR VE ADR TAŞIMA SÖZLEŞMESİ KLOZU:
"Taşıyıcı, işbu sözleşme kapsamındaki soğuk zincir yükleri için kalibrasyon belgeli, kesintisiz çift sensörlü online ısı takipli ve periyodik bakımları yapılmış frigorifik araç tahsis etmeyi; sevkiyat süresince CMR/irsaliyede belirtilen [+2°C / +8°C] aralığını muhafaza etmeyi ve yükleme öncesinde ön soğutmayı (pre-cooling) tamamlamayı taahhüt eder. ADR kapsamındaki taşımalarda Taşıyıcı, geçerli ADR araç uygunluk belgesini (T9), tam teçhizatlı güvenlik ekipmanını ve SRC-5 belgeli sürücüyü bulundurmakla; Gönderen ise doğru UN numarasını, MSDS formunu ve ADR uyumlu ambalajı sağlamakla yükümlüdür. Taşıyıcı, ısı izleme sistemini devre dışı bırakması veya talimatlı derece aralığını ihlal etmesi halinde doğacak tam zarardan TTK m. 886 / CMR m. 29 uyarınca sorumlu olacaktır."
2) CMR m. 30 / TTK m. 889 KAPSAMINDA HASAR İHTİRAZİ KAYIT (RESERVATION) BİLDİRİMİ:
"Sayın [Taşıyıcı Firma Unvanı], ../../2026 tarihli [CMR/İrsaliye No] sayılı taşıma belgesi ile tarafınızca taşınarak ../../2026 tarihinde teslim edilen [Yük Tanımı / Lot No] emtiasının teslim anındaki ısı takip cihazı (data logger) verilerinde [+2°C/+8°C] sınırının [X] saat süreyle [+19°C]'ye yükseldiği / ambalaj sızıntısı ve fiziki hasar oluştuğu tespit edilmiştir. CMR m. 30 ve 6102 sayılı TTK m. 889 uyarınca işbu gizli/açık hasara ilişkin tüm tazminat, ekspertiz ve sigorta rücu haklarımızı saklı tutarak yasal süresi içinde ihtirazi kayıt bildiriminde bulunuruz. Ortak ekspertiz ve numune incelemesi için [Tarih/Saat]'te depomuzda hazır bulunmanız rica olunur."
X. Yük Sahibi, Lojistik Firması ve Sigorta İçin Acil Hasar Kontrol Listesi
- Teslim Anı Çekincesi ve Data Logger Okuması: Araç kapakları açılır açılmaz dijital termometre, palet içi data logger ve ambalaj bütünlüğü fotoğraflanmalı; CMR nüshasına veya teslim tutanağına somut derece sapması ve hasar notu düşülmelidir.
- 7 Günlük Yazılı İhbarın KEP/Noter ile Gönderimi: Açık olmayan soğuk zincir bozulmalarında teslimden itibaren 7 gün dolmadan yazılı ve içerikli ihtirazi kayıt taşıyıcıya ulaştırılmalıdır.
- Ortak Ekspertiz ve Resmi İmha Tutanağı: Gıda ve ilaç ürünlerinde Tarım/Sağlık Bakanlığı veya bağımsız gözetim şirketi ile sigorta eksperi ortak tespit yapmadan emtia imha edilmemelidir.
- ADR Evrak ve Belge Denetimi: Tehlikeli madde kazalarında gönderenin verdiği ADR taşıma evrakı, MSDS, TMGD raporu ile taşıyıcının SRC-5 ve araç uygunluk belgesi derhal dosyalanmalıdır.
- Zamanaşımı ve Zorunlu Ticari Arabuluculuk (TTK m. 5/A): 1 yıllık genel zamanaşımı (ağır kusurda 3 yıl) gözetilerek ticari nitelikteki rücu ve tazminat davaları öncesi zorunlu ticari arabuluculuk süreci başlatılmalıdır.
XI. Sonuç
ADR kapsamındaki tehlikeli madde ve soğuk zincir taşımalarında yük hasarı uyuşmazlıkları, yalnızca teknik arıza tespiti değil uluslararası konvansiyonlar ile Türk Ticaret Kanunu'nun ispat ve sorumluluk sınırlarının doğru işletilmesi meselesidir. Temel sonuçlar şu şekildedir:
- Soğuk Zincirde İspat Yükü Taşıyıcıdadır: CMR m. 18/4 gereği taşıyıcı, soğutma teçhizatının bakımını ve tüm rota boyunca ısı talimatına uyduğunu ispat edemezse ürün bozulmasından sorumluluktan kurtulamaz.
- 8,33 SDR Sınırı Pervasızca Davranışla Aşılır: Termoking ünitesini kapatmak, sahte kayıt sunmak veya ADR güvenlik şartlarını bilerek ihlal etmek CMR m. 29 ve TTK m. 886 gereği sınırsız tazminat sorumluluğu doğurur.
- 7 Günlük İhbar ve TTK m. 1472 Halefiyet Şartları Belirleyicidir: Süresinde yapılmayan ihtirazi kayıtlar ile poliçe kapsamı dışı yapılan ödemeler rücu davalarının kaybedilmesine yol açabilir.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Somut hukuki sorunlarda uzman bir avukata danışılması tavsiye edilir. Makalede yer alan bilgiler, yayın tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuata dayanmakta olup, mevzuat değişiklikleri nedeniyle güncelliğini yitirebilir.
Kaynaklar ve Referanslar
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (m. 855–893 Taşıma İşleri ve m. 1472 Sigorta Halefiyeti)
- CMR Konvansiyonu (Eşyaların Karayolundan Uluslararası Nakliyatı İçin Mukavele Sözleşmesi, m. 17–32)
- ADR Anlaşması ve Tehlikeli Maddelerin Karayoluyla Taşınması Hakkında Yönetmelik
- Yargıtay 11. Hukuk Dairesi Taşıma ve Sigorta Rücu İçtihatları
Bu makale 2026-11-13 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
İlgili Makaleler
-
Trafik Sigortası Tazminat Süreci
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu kapsamında trafik sigortası tazminat başvuru... -
Maddi Hasarlı Trafik Kazası İşlemleri
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu kapsamında maddi hasarlı trafik kazası işlemleri, kaza tespit tutanağı düzenleme... -
Trafik Kazası Sonrası Yapılması Gerekenler
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu kapsamında trafik kazası sonrası ne yapılmalı... -
Deprem Sigortası (DASK): Haklar ve Tazminat
6305 sayılı Afet Sigortaları Kanunu kapsamında Zorunlu Deprem Sigortası (DASK) teminat hakları, sigorta bedeli tespiti,... -
Kasko Sigortasında "Alkol", "Olay Yerini Terk Etme" veya "Ehliyetsiz Sürücü" Gerekçesiyle Hasar Reddi: Yargıtay'ın "Münhasıran İlliyet Bağı" Kuralı
Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları A.5.4, A.5.5 ve A.5.6 uyarınca alkol, olay yerini terk ve ehliyetsiz...
Uygulamada Kritik Sorular ve Yanıtları
Hayır, kurtarmaz. CMR Konvansiyonu m. 17/3 ve m. 18/4 uyarınca taşıma için kullanılan aracın ve soğutma teçhizatının teknik arızası taşıyıcı açısından mücbir sebep veya kurtuluş nedeni sayılmaz. Taşıyıcı bozulan ürünün zararından sorumludur.
CMR m. 29 ve 6102 sayılı TTK m. 886 uyarınca zarar taşıyıcının veya sürücüsünün/alt taşıyıcısının kastı ya da zarar doğma ihtimalini bilerek sergilediği pervasızca davranışı (örneğin yakıt tasarrufu için soğutucuyu kapatma, sahte ısı kaydı sunma veya ağır ADR kural ihlali) sonucu meydana gelmişse 8,33 SDR sınırı kalkar ve tam zarar ödenir.
Uluslararası CMR taşımalarında teslimden itibaren Pazar ve resmi tatiller hariç 7 gün içinde (CMR m. 30/1); yurt içi TTK taşımalarında ise teslimden itibaren 7 gün içinde (TTK m. 889/1) hasarın genel niteliğini belirten yazılı bildirim yapılmalıdır. Açık hasarlarda çekince teslim anında konulmalıdır.
CMR m. 22 ve TTK m. 861 uyarınca gönderen tehlikeli maddenin niteliğini, UN kodunu ve alınması gereken tedbirleri yazılı bildirmemişse bundan doğan her türlü zarar, kaza ve imha masrafından gönderen kusursuz olarak sorumludur.
Sigortacı geçerli poliçe teminatı kapsamında tazminatı ödediği anda TTK m. 1472 uyarınca kanuni halef olur. Ancak sigortalının sahip olduğu haklarla sınırlı olduğu için taşıyıcıya karşı genel olarak 1 yıllık (kasıt veya pervasız davranışta 3 yıllık) zamanaşımı süresi içinde rücu davası açması gerekir.
Evet, ciddi ispat riski doğar. Hasar miktarının ve bozulma nedeninin mahkemede ispatlanabilmesi için imha öncesi mutlaka ortak ekspertiz veya resmi kurum gözetiminde tespit tutanağı düzenlenmeli ve numune/termograf kayıtları saklanmalıdır.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Her somut olay kendine özgü koşullar içerdiğinden, bireysel hukuki değerlendirme için mutlaka bir avukata danışılması tavsiye edilir.







