Özet
Havayolu taşımacılığında yaşanan uçuş iptalleri, uzun süreli rötarlar (tehir), fazla bilet satışı (overbooking / uçağa kabul edilmeme) ve bagaj kaybı veya hasarı uyuşmazlıkları; 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu, Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmelik (SHY-YOLCU) ve 1999 tarihli Montreal Konvansiyonu hükümlerine tabidir. Özellikle 10 Aralık 2024 tarihli ve 32748 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren SHY-YOLCU Yönetmeliği değişikliği (m. 7/3) ile birlikte; uçuşların teknik ve operasyonel nedenlerle gecikmesi ve yolcunun planlanan son varış yerine 3 saat veya daha fazla gecikmeyle ulaştırılması halinde yolculara iç hatlarda 100 Euro, dış hatlarda ise mesafeye göre 250 Euro, 400 Euro ve 600 Euro tutarında nakdi tazminat ödenmesi yasal zorunluluk haline getirilmiştir. Ayrıca Montreal Konvansiyonu kapsamında kayıtlı bagajın kaybı, hasarı veya gecikmesinde taşıyıcının sorumluluk sınırı 1.519 SDR (Özel Çekme Hakkı) olarak güncellenmiştir. Bu rehberde; yolcu tazminat kademeleri, 7 ve 21 günlük bagaj ihbar süreleri, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) başvuru adımları ve Tüketici Hakem Heyeti / Tüketici Mahkemesi dava süreçleri ayrıntılı olarak incelenmektedir.
Bu makale son olarak 12 Kasım 2026 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez.
I. Giriş — Havayolu Taşıma Sözleşmesi ve Yolcu Haklarının Ulusal / Uluslararası Kaynakları
Havayolu ile yolcu ve bagaj taşıma sözleşmesi; taşıyıcının (havayolu işletmesinin) yolcuyu ve beraberindeki bagajını kararlaştırılan zaman dilimi içerisinde, güvenli ve eksiksiz bir biçimde kalkış noktasından varış noktasına ulaştırmayı, yolcunun ise bunun karşılığında bilet ücretini ödemeyi üstlendiği iki tarafa borç yükleyen bir eser/taşıma sözleşmesidir. Ticari havacılık sektöründe uçuş trafiğinin yoğunlaşması, slot kısıtlamaları, uçak bakım periyotları ve ticari karlılık odaklı fazla bilet satışı (overbooking) politikaları; yolcuların saatlerce havalimanlarında mahsur kalmasına, aktarmalı uçuşlarını kaçırmasına ve bagajlarının kaybolmasına yol açmaktadır.
Yolcunun dev havayolu şirketleri karşısındaki zayıf konumunu dengelemek ve standartlaştırılmış bir tazminat rejimi kurmak amacıyla Türk hukukunda üç katmanlı bir mevzuat yapısı oluşturulmuştur: İç hat taşımalarında ve genel hükümlerde 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu (TSHK), uluslararası taşımalarda ve bagaj/gecikme sorumluluğunda Türkiye'nin de taraf olduğu 1999 tarihli Montreal Konvansiyonu (Uluslararası Hava Taşımacılığında Bazı Kuralların Birleştirilmesi Hakkında Sözleşme) ve idari/maktu tazminat haklarında Avrupa Birliği'nin EC 261/2004 sayılı Tüzüğü örnek alınarak hazırlanan Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmelik (SHY-YOLCU) uygulanmaktadır. Uyuşmazlıkların çözümü ise doğrudan Tüketici Hukuku ve Borçlar Hukuku ilkeleriyle şekillenmektedir.
Bu çalışmada; 10 Aralık 2024 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan yönetmelik değişikliğiyle Türk sivil havacılık hukukuna kazandırılan "3 saat ve üzeri varış gecikmelerinde nakdi tazminat" kuralı, 100 Euro ile 600 Euro arasındaki maktu tazminat kademeleri, fazla satış (overbooking) yaptırımları, Montreal Konvansiyonu kapsamında 1.519 SDR'ye yükseltilen bagaj tazminatı üst sınırı ve Yargıtay 11. Hukuk Dairesi içtihatları kapsamlı olarak değerlendirilmektedir. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Kredi Kartı Harcama İtirazı, Ters İbraz (Chargeback) ve İade Süreci 2026 başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
II. SHY-YOLCU Yönetmeliğinin Uygulama Alanı ve Kapsama Giren Uçuşlar
SHY-YOLCU Yönetmeliği kapsamında maktu tazminat (100 - 600 Euro) ve bakım/ikram haklarından yararlanabilmek için öncelikle ilgili uçuşun yönetmeliğin uygulama alanı (m. 2) içerisinde yer alması gerekir. Yönetmelik hükümleri şu iki temel uçuş grubunu kapsamaktadır: Bu konuda ayrıntılı bilgi için Reklam Kurulu İdari Para Cezaları: Yanıltıcı İndirim ve Sahte Yorum Denetimleri 2026 başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
- Türk Menşeli veya Yabancı Havayolu Şirketlerinin Türkiye'deki Havalimanlarından Kalkan Tüm Uçuşları: Uçuşu gerçekleştiren havayolu şirketi ister Türk tescilli (THY, Pegasus, AJet, SunExpress vb.) ister yabancı tescilli (Lufthansa, Air France, British Airways, Qatar Airways vb.) olsun, eğer uçuş Türkiye sınırları içerisindeki bir havalimanından kalkıyorsa (iç hat veya dış hat fark etmeksizin) SHY-YOLCU Yönetmeliği doğrudan uygulanır.
- Türk Menşeli Havayolu Şirketlerinin Yurt Dışındaki Havalimanlarından Türkiye'ye Yaptığı Uçuşlar: Uçuş yabancı bir ülkedeki havalimanından kalkıyor ancak varış noktası Türkiye'deki bir havalimanı ise, uçuşu gerçekleştiren taşıyıcının Türk menşeli bir havayolu işletmesi olması şartıyla (ilgili üçüncü ülkede yolcuya bu kapsamda bir tazminat/yardım ödenmemişse) yine SHY-YOLCU hükümleri uygulanır.
Yolcunun bu haklardan yararlanabilmesi için onaylanmış bir rezervasyonunun (biletinin) bulunması ve uçuş iptali dışındaki hallerde havayolu şirketi tarafından önceden belirtilen saatte (veya saat belirtilmemişse kalkış saatinden en geç 45 dakika önce) biniş (check-in) işlemlerini tamamlamak üzere hazır bulunması şarttır. Ayrıca mil puanlarıyla (sadakat programı ödül biletleriyle) veya promosyon dönemi kapsamında satın alınan biletler de yönetmelik korumasından tam olarak yararlanır.
III. Uçuş Gecikmesi (Rötar / Tehir) ve 3 Saat Üzeri Varış Gecikmelerinde Nakdi Tazminat Hakkı
Türk sivil havacılık hukukunda yıllarca süren en büyük tartışma, SHY-YOLCU Yönetmeliği'nin ilk metninde "uçuş iptali" ve "uçağa kabul edilmeme" halleri için nakdi tazminat (100-600 Euro) öngörülmüşken, "uçuşların tehiri (rötar/gecikme)" başlıklı 7. maddede yalnızca ikram, iletişim ve konaklama haklarına yer verilip nakdi tazminata açıkça atıf yapılmamış olmasıydı. Avrupa Birliği Adalet Divanı'nın (ABAD) ünlü Sturgeon kararında 3 saati aşan gecikmelerin tazminat açısından iptal ile eşdeğer tutulduğu ilkesi, 10 Aralık 2024 tarihli ve 32748 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan yönetmelik değişikliği ile Türk pozitif hukukuna açık bir norm olarak işlenmiştir.
SHY-YOLCU Yönetmeliği m. 7/3 (10 Aralık 2024 Değişikliği Kapsamı): Uçuşların teknik ve operasyonel nedenlerle tehir edilmesi (gecikmesi) ve yolcunun planlanan son varış yerine 3 saat ve daha fazla sürede ulaştırılması halinde, uçuşu icra eden havayolu taşıyıcısı yolcuya Yönetmeliğin 8. maddesinde belirlenen (100, 250, 400 veya 600 Euro tutarındaki) maktu tazminatı derhal ödemekle yükümlüdür.
Gecikme (rötar) durumunda yolcunun sahip olduğu kademeli haklar şu şekildedir:
- Kalkışta 2 Saat ve Üzeri Gecikme (Bakım ve İkram Hakkı): Mesafeye göre 1500 km'den kısa ve iç hat uçuşlarında 2 saat veya daha fazla; 1500-3500 km arası uçuşlarda 3 saat veya daha fazla; 3500 km'den uzun uçuşlarda 4 saat veya daha fazla kalkış gecikmesi yaşandığında havayolu şirketi yolculara bekleme süresiyle uyumlu sıcak/soğuk içecek, kahvaltı veya yemek ikramı ile süre kısıtlaması olmaksızın iki telefon görüşmesi, faks veya e-posta hizmeti sunmak zorundadır.
- Varışta 3 Saat ve Üzeri Gecikme (Nakdi Tazminat Hakkı — m. 7/3 ve m. 8): Teknik veya operasyonel nedenlerle yaşanan rötar sonucunda yolcu son varış noktasına (aktarmalı uçuşlarda nihai varış havalimanına) planlanan saatten 3 saat veya daha geç ulaşırsa, iç hatlarda 100 Euro, dış hatlarda 250 / 400 / 600 Euro nakdi tazminat hakkı doğar. Buradaki kritik ölçüt uçağın kalkış saati değil, varış havalimanına inip uçak kapılarının açıldığı (yolcuların uçaktan çıkışına izin verildiği) andır.
- 5 Saat ve Üzeri Gecikme (Bilet İadesi ve Başlangıç Noktasına Dönüş Hakkı): Tehir süresi 5 saat veya daha fazla olduğunda ve yolcu seyahat etmekten vazgeçtiğinde; havayolu şirketi seyahatin gerçekleştirilmeyen kısmına (veya seyahatin tamamı amacını yitirmişse tamamına) ilişkin bilet ücretini en geç 7 gün içinde nakit veya banka havalesiyle kesintisiz iade etmek ve aktarmalı uçuşta yolcuyu ilk başlangıç noktasına en erken fırsatta ücretsiz geri götürmek zorundadır.
- Geceleme Gerektiren Gecikmeler (Otel ve Transfer Hakkı): Beklenen kalkış saatinin bir veya daha fazla gece gecikmesi halinde havayolu şirketi otel konaklamasını ve havalimanı-otel arasındaki ulaşımı (transferi) ücretsiz olarak sağlamakla yükümlüdür.
IV. Uçuş İptali (Cancellation) Hallerinde Tazminat Şartları ve Bildirim Süreleri (SHY-YOLCU m. 6)
Önceden planlanmış ve en az bir yerin rezerve edildiği bir uçuşun hiç gerçekleştirilmemesi "uçuş iptali" olarak tanımlanır. Uçuşun iptal edilmesi durumunda yolcunun her halükarda bilet bedelinin iadesini (veya güzergâh değişikliğini) ve bekleme süresince ikram/konaklama hizmetlerini alma hakkı vardır. Ancak yolcunun bunlara ek olarak 100 - 600 Euro nakdi tazminat talep edebilmesi, iptalin yolcuya ne zaman bildirildiğine ve sunulan alternatif uçuşun saatlerine bağlıdır (SHY-YOLCU m. 6/3):
- Uçuştan En Az 2 Hafta (14 Gün) Önce Bildirim: İptal, planlanan hareket zamanından en az 2 hafta önce yolcuya bildirilmişse nakdi tazminat hakkı doğmaz (yalnızca bilet iadesi veya ücretsiz değişim hakkı vardır).
- Uçuştan 2 Hafta ile 7 Gün Önce Bildirim: İptal, kalkıştan 14 gün ile 7 gün arasındaki sürede bildirilmişse; havayolu şirketi yolcuya planlanan hareket saatinden en fazla 2 saat önce kalkış ve son varış yerine planlanan varış saatinden en fazla 4 saat sonra varış imkanı tanıyan bir güzergâh değişikliği teklif etmemişse yolcu nakdi tazminata hak kazanır.
- Uçuştan 7 Günden Daha Kısa Süre Önce (veya Uçuş Günü) Bildirim: İptal, kalkışa 7 günden az süre kala bildirilmişse; havayolu şirketi yolcuya planlanan hareket saatinden en fazla 1 saat önce kalkış ve son varış yerine en fazla 2 saat sonra varış imkanı veren bir alternatif uçuş sağlamamışsa yolcu doğrudan 100 - 600 Euro tazminata hak kazanır.
Önemle belirtilmelidir ki, yolcuya iptal bildiriminin yapılıp yapılmadığını ve ne zaman yapıldığını (SMS, e-posta, çağrı merkezi ses kaydı ile) ispat yükü doğrudan uçuşu icra eden havayolu işletmesine aittir (SHY-YOLCU m. 6/4). Bilet acente veya aracı internet sitesi üzerinden alınmış olsa dahi, bildirim yükümlülüğünün yerine getirildiğini kanıtlamak havayolu şirketinin sorumluluğundadır.
V. Fazla Bilet Satışı (Overbooking) Nedeniyle Uçağa Kabul Edilmeme ve Gönüllü / Gönülsüz Yolcu Ayrımı
Havayolu şirketleri, bilet satın alan yolcuların belirli bir yüzdesinin uçuşa gelmeyeceği (no-show) istatistiğine dayanarak, uçaktaki fiziksel koltuk kapasitesinden daha fazla sayıda bilet satışı yapmaktadır. Örneğin 180 koltuklu bir uçak için 190 bilet satılması uygulamasına havacılıkta "overbooking" (fazla satış) denir. Tüm yolcuların uçuşa gelmesi halinde bazı yolcular geçerli biletleri ve zamanında yapılmış check-in işlemleri olmasına rağmen uçağa alınmamaktadır (denied boarding).
SHY-YOLCU Yönetmeliği'nin 5. maddesi uyarınca overbooking durumunda havayolu şirketi iki aşamalı bir prosedür izlemek zorundadır:
- 1. Aşama — Gönüllü Yolcu Aranması (m. 5/1): Havayolu şirketi öncelikle biniş kapısında (gate) duyuru yaparak, ilgili havayolu ile yolcu arasında mutabık kalınacak menfaatler (hediye bilet, mil, nakit çeki, üst sınıfa yükseltme vb.) karşılığında rezervasyonundan feragat edecek gönüllü yolcular bulmak üzere çağrıda bulunur. Gönüllü olan yolculara ayrıca bilet iadesi veya alternatif uçuş sağlanır.
- 2. Aşama — İradeleri Dışında Uçağa Kabul Edilmeyen Yolcular (m. 5/2 ve 3): Yeterli sayıda gönüllü çıkmaması halinde havayolu işletmesi yolcuları kendi iradeleri dışında uçağa kabul etmeyebilir. Ancak bu durumda havayolu şirketi, uçağa alınmayan yolculara derhal (hiçbir süre veya saat şartı aranmaksızın) Yönetmeliğin 8. maddesindeki 100, 250, 400 veya 600 Euro maktu tazminatı ödemek, ayrıca bilet iadesi/alternatif uçuş (m. 9) ile ikram ve otel konaklama hizmetlerini (m. 10) eksiksiz karşılamak zorundadır.
VI. 100, 250, 400 ve 600 Euro Tazminat Kademeleri, Mesafe Hesabı ve TCMB Kur Uygulaması
SHY-YOLCU Yönetmeliği'nin "Tazminat hakkı" başlıklı 8. maddesi uyarınca; uçuş iptali (m. 6), teknik ve operasyonel nedenlerle 3 saat ve üzeri varış gecikmesi (m. 7/3) veya fazla satış nedeniyle uçağa kabul edilmeme (m. 5) hallerinde yolculara ödenecek maktu tazminat tutarları uçuşun iç hat veya dış hat olmasına ve büyük daire yöntemiyle (great circle route) hesaplanan uçuş mesafesine göre dört kademeye ayrılmıştır:
| Uçuş Türü ve Mesafe Kademesi | Maktu Tazminat Tutarı (SHY-YOLCU m. 8/1) | Alternatif Uçuşla Varışta %50 İndirim Sınırı (m. 8/2) | İndirimli Tazminat Tutarı | Uygulama Örnekleri |
|---|---|---|---|---|
| Tüm İç Hat Uçuşları | 100 Euro | Varış gecikmesi 2 saati aşmazsa | 50 Euro | İstanbul – Ankara, İzmir – Antalya, İstanbul – Trabzon |
| 1.500 km veya Daha Kısa Dış Hat Uçuşları | 250 Euro | Varış gecikmesi 2 saati aşmazsa | 125 Euro | İstanbul – Atina, İstanbul – Sofya, Antalya – Kıbrıs (Ercan) |
| 1.500 km ile 3.500 km Arası Dış Hat Uçuşları | 400 Euro | Varış gecikmesi 3 saati aşmazsa | 200 Euro | İstanbul – Berlin, İstanbul – Londra, İstanbul – Paris, İzmir – Amsterdam |
| 3.500 km'den Daha Uzun Dış Hat Uçuşları | 600 Euro | Varış gecikmesi 4 saati aşmazsa | 300 Euro | İstanbul – New York, İstanbul – Tokyo, İstanbul – Bangkok, İstanbul – Dubai (mesafeye göre) |
Bilet Fiyatı Tazminat Tutarından Düşük Olsa Bile Tam Tazminat Ödenir mi?
Evet! SHY-YOLCU m. 8'de düzenlenen tazminat, bilet bedelinin iadesi değil, yolcunun uğradığı zaman kaybı ve mağduriyeti gidermeye yönelik kanuni maktu (götürü) tazminattır. Örneğin yolcu iç hat biletini promosyon döneminde 800 TL'ye satın almış olsa dahi, uçuş iptal edildiğinde veya 3 saatten fazla geciktiğinde 100 Euro'nun tamamını (ve eğer uçmadıysa ayrıca 800 TL bilet bedeli iadesini) alır. Benzer şekilde Avrupa uçuşu için 80 Euro'ya bilet alan yolcu, şartlar oluştuğunda 400 Euro tazminata hak kazanır.
TCMB Döviz Satış Kuru Kuralı (SHY-YOLCU m. 8/1)
Yönetmeliğin 8. maddesinin 1. fıkrasının son cümlesi uyarınca; tazminat alacaklarının Türk Lirası cinsinden karşılığı hesaplanırken, biletin satın alındığı veya uçuşun gerçekleştiği günkü kur değil, ödemenin yapıldığı güne ait Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) döviz satış kuru esas alınır. Bu hüküm, yargılama veya başvuru süreci uzasa dahi yolcunun enflasyon ve kur artışları karşısında değer kaybına uğramasını tamamen önlemektedir.
VII. Olağanüstü Haller (Mücbir Sebep) İstisnası: Teknik Arıza ve Ekip Yetersizliği Tazminatı Engeller mi?
Uygulamada havayolu şirketleri, yolcuların yaptığı tazminat başvurularının neredeyse tamamını matbu bir metinle "Uçuşumuz operasyonel nedenlerle / hava muhalefetiyle / teknik arıza sebebiyle gecikmiş olup, SHY-YOLCU Yönetmeliği kapsamında olağanüstü hal bulunduğundan tazminat talebiniz reddedilmiştir" şeklinde yanıtlamaktadır. Oysa SHY-YOLCU Yönetmeliği'nde ve Yargıtay içtihatlarında "olağanüstü haller (mücbir sebep)" kavramı çok dar yorumlanmaktadır.
Havayolu işletmesi, tüm makul tedbirleri almış olmasına rağmen iptalin veya 3 saati aşan gecikmenin olağanüstü hallerden kaynaklandığını somut delillerle (meteoroloji raporları, NOTAM kayıtları, kule yazışmaları) ispatlayabildiği takdirde nakdi tazminat ödemekten kurtulur:
- Tazminat Muafiyeti Sağlayan Gerçek Olağanüstü Haller (Mücbir Sebepler): Uçuş güvenliğini imkansız kılan ağır meteorolojik koşullar (yoğun sis, kar fırtınası, kasırga), doğal afetler (deprem, yanardağ kül bulutu), havalimanının güvenlik veya terör tehdidi nedeniyle kapatılması, hava trafik kontrol (ATC) kısıtlamaları, siyasi istikrarsızlık ve uçuş sırasında aniden ortaya çıkan tıbbi acil durumlar (yolcunun kalp krizi geçirmesi nedeniyle acil iniş yapılması).
- Olağanüstü Hal (Mücbir Sebep) SAYILMAYAN ve Tazminat Ödenmesini Zorunlu Kılan Durumlar:
- Uçakta Meydana Gelen Teknik Arızalar: Hem Avrupa Birliği Adalet Divanı'nın (Wallentin-Hermann kararı) hem de Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatlarına göre; uçak parçalarının aşınması, motor, hidrolik veya elektronik aksamda meydana gelen rutin/beklenmedik teknik arızalar havacılık faaliyetinin olağan işletme riski kapsamındadır ve mücbir sebep sayılmaz. (Yalnızca uçak üreticisi tarafından tüm filoyu kapsayacak şekilde açıklanan gizli üretim hatası veya dışarıdan yapılan sabotaj istisnadır).
- Uçucu Ekip (Pilot / Kabin Memuru) Mesai Süresi Dolması veya Hastalanması: Uçuş ekibinin yasal görev süresinin (flight duty time) dolması veya personelin hastalanması tamamen havayolu şirketinin organizasyon ve yedek ekip bulundurma yükümlülüğü kapsamındadır; tazminat sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
- Önceki Seferden Kaynaklanan Zincirleme Gecikme (Uçağın Geç Gelmesi): Uçağın bir önceki seferinde yaşadığı rötar nedeniyle sonraki seferine geç başlaması operasyonel bir planlama sorunudur ve 10 Aralık 2024 değişikliği uyarınca doğrudan tazminat gerektirir.
VIII. Kayıp, Hasarlı ve Gecikmeli Bagaj Tazminatı: Montreal Konvansiyonu (1.519 SDR) ve 7 / 21 Günlük İhbar Süreleri
Yolcunun uçuş öncesinde kontuarda teslim ettiği ve karşılığında bagaj etiketi (baggage tag) aldığı "kayıtlı bagajın" kaybolması, kırılması/hasarlanması veya geç teslim edilmesi durumunda uygulanacak temel normlar 1999 tarihli Montreal Konvansiyonu'nun 17, 22 ve 31. maddeleri ile 2920 sayılı TSHK hükümleridir.
Montreal Konvansiyonu m. 17/2 ve m. 22/2 Sorumluluk Rejimi: Taşıyıcı, kayıtlı bagajın tahrip olması, kaybolması veya hasara uğraması halinde, zarara sebebiyet veren olayın uçakta veya kayıtlı bagajın taşıyıcının muhafazası altında bulunduğu herhangi bir sırada meydana gelmiş olması şartıyla kusursuz olarak sorumludur. Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) tarafından 28 Aralık 2024 tarihinden itibaren yürürlüğe konulan güncellemeyle, bagajın kaybı, hasarı veya gecikmesinde taşıyıcının sorumluluk üst sınırı yolcu başına 1.288 SDR'den 1.519 SDR'ye (Özel Çekme Hakkı — yaklaşık 2.000 ABD Doları / 1.850 Euro karşılığına) yükseltilmiştir.
Bagaj uyuşmazlıklarında hak kaybına uğramamak için uyulması zorunlu olan hak düşürücü usul ve ihbar süreleri (Montreal Konvansiyonu m. 31 ve TSHK m. 129) şunlardır:
- Havalimanından Ayrılmadan PIR (Usulsüzlük Raporu) Tutturulması: Varış havalimanında bagaj bandından valizi çıkmayan veya valizi kırık/patlak/eksik çıkan yolcu, kesinlikle havalimanı gümrük/çıkış kapısından dışarı çıkmadan önce Kayıp Eşya (Lost & Found) ofisine başvurarak PIR (Property Irregularity Report — Bagaj Usulsüzlük Raporu) tutturmak ve referans numarası almak zorundadır. PIR tutanağı olmadan havalimanı terk edilirse, Montreal Konvansiyonu m. 31/1 uyarınca bagajın sağlam teslim alındığı karinesi doğar.
- Hasarlı Bagajlarda 7 Günlük Yazılı İhbar Süresi (m. 31/2): Bagajda fiziksel hasar (kırılma, yırtılma, içinden eşya eksilmesi) varsa, yolcu bagajı teslim aldığı tarihten itibaren en geç 7 gün içinde havayolu şirketine yazılı olarak başvurmak zorundadır.
- Gecikmeli Bagajlarda 21 Günlük Yazılı İhbar ve Acil İhtiyaç Masrafları (m. 31/2): Bagaj yolcuya geç teslim edilmişse, bagajın yolcunun tasarrufuna verildiği (teslim edildiği) tarihten itibaren en geç 21 gün içinde havayolu şirketine yazılı ihbarda bulunulmalıdır. Ayrıca bagajın geç gelmesi nedeniyle yolcunun gittiği şehirde/ülkede yapmak zorunda kaldığı makul ve zorunlu harcamalar (temel giyim, iç çamaşırı, kişisel bakım malzemeleri, iş toplantısı için kıyafet vb.) fatura ve fişleriyle belgelendirilmek kaydıyla havayolu şirketinden tahsil edilir.
- Bagajın Tamamen Kayıp Sayılması (21 Gün Kuralı): Taşıyıcı bagajın kaybolduğunu kabul ederse veya bagaj varış tarihinden itibaren 21 gün geçtiği halde hala bulunamamışsa, bagaj hukuken "kayıp" sayılır (m. 17/3) ve yolcu 1.519 SDR üst sınırına kadar bagaj içerisindeki eşyaların gerçek değerini talep edebilir. (Değerli eşyalar, mücevher, nakit para veya elektronik cihazlar için biniş öncesinde "özel değer beyanı" yapılıp ek ücret ödenmemişse sorumluluk 1.519 SDR ile sınırlıdır).
IX. Havayolu Şirketine Başvuru, SHGM Şikayeti, Tüketici Hakem Heyeti ve Görevli Mahkeme Sorunu
Uçuş iptali, 3 saat üzeri gecikme, overbooking veya bagaj kaybı yaşayan yolcunun tazminatını tahsil edebilmesi için izleyeceği hukuki başvuru basamakları ve görevli yargı yeri konusunda dikkat edilmesi gereken kritik usul kuralları bulunmaktadır:
1. Havayolu Şirketine İlk Başvuru ve SHGM Yolcu Hakları Sistemi (KDGP)
İlk adım olarak, ilgili havayolu şirketinin resmi web sitesindeki geri bildirim / tazminat talep formu üzerinden (veya KEP / noter ihtarnamesi ile) yazılı başvuru yapılarak PNR kodu, bilet numarası, PIR tutanağı ve IBAN bilgileri iletilir. Havayolu şirketi başvuruyu 10-15 gün içinde yanıtlamazsa veya haksız olarak ("operasyonel neden" vb. gerekçelerle) reddederse, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü'nün (SHGM) Kurumsal Dönüşüm ve Gelişim Platformu (KDGP / Yolcu Hakları Modülü) üzerinden e-Devlet aracılığıyla resmi şikayet kaydı oluşturulabilir. Ancak SHGM idari bir denetim makamıdır; havayoluna idari yaptırım uygulayabilir fakat yolcu lehine doğrudan icra edilebilir bir alacak ilamı veremez.
2. Tüketici Hakem Heyeti mi, Tüketici Mahkemesi mi, Ticaret Mahkemesi mi?
Havayolu şirketinin tazminatı ödememesi halinde cebri icra kabiliyetine sahip yargısal başvuru yolu konusunda Türk yargısında çok önemli bir görev ayrımı mevcuttur:
- Yargıtay'ın Görevli Mahkeme İçtihadı (Asliye Ticaret Mahkemesi vs. Tüketici Mahkemesi / Hakem Heyeti): 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 4 ve 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu ile Montreal Konvansiyonu'ndan doğan taşıma uyuşmazlıkları mutlak ticari dava niteliği taşıyabildiğinden, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve 11. Hukuk Dairesi'nin güncel içtihatlarında; 2920 sayılı Kanun ve Montreal Konvansiyonu kapsamında açılan maddi/manevi tazminat ve bagaj kaybı davalarında görevli mahkemenin (6502 sayılı TKHK m. 3/1-k'daki taşıma sözleşmesi ibaresi ile özel kanun ilişkisi tartışılarak) somut talebin niteliğine göre Tüketici Mahkemesi veya Asliye Ticaret Mahkemesi olabileceği yönünde kritik kararlar bulunmaktadır.
- Pratik Başvuru Stratejisi: Uyuşmazlık tutarı 6502 sayılı Kanun m. 68 uyarınca belirlenen yıllık parasal sınırın altında kalan bireysel (ticari/mesleki olmayan) seyahatlerde öncelikle e-Devlet (TÜBİS) üzerinden Tüketici Hakem Heyeti'ne başvurulması masrafsız ve hızlı bir yoldur. Ancak yüksek tutarlı bagaj kaybı, çoklu yolcu tazminatı veya ticari seyahatlerde, dava şartı olan zorunlu arabuluculuk sürecinin (hem TKHK m. 73/A hem TTK m. 5/A kapsamında) işletilmesinin ardından doğrudan görevli mahkemede dava açılması gerekmektedir.
- 2 Yıllık Hak Düşürücü Süre (Montreal Konvansiyonu m. 35): Havayolu taşımalarından kaynaklanan tazminat davalarının; uçağın varış noktasına ulaştığı veya ulaşması gereken tarihten ya da taşımanın durduğu tarihten itibaren 2 yıl içinde açılması zorunludur. Bu 2 yıllık süre zamanaşımı değil, hak düşürücü süredir ve süre geçtikten sonra dava hakkı tamamen düşer.
X. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve 11. Hukuk Dairesi Emsal Kararları Işığında İçtihat Analizi
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve taşıma hukuku uyuşmazlıklarında uzman daire olan Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, uçuş aksaklıkları ve bagaj kaybı davalarında yolcuların haklarını belirleyen şu temel ilkeleri ortaya koymuştur:
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin Yerleşik İçtihadı (Teknik Arızanın Mücbir Sebep Sayılmaması): Havayolu taşıyıcısının SHY-YOLCU Yönetmeliği kapsamında tazminat sorumluluğundan kurtulabilmesi için, uçuş iptalinin veya gecikmenin tüm makul tedbirler alınmış olmasına rağmen kaçınılamayacak olağanüstü hallerden kaynaklandığını ispatlaması gerekir. Uçakta meydana gelen olağan teknik arızalar ve bakım eksiklikleri havacılık işletmesinin ticari ve teknik faaliyet alanına dahil olup, olağanüstü hal (mücbir sebep) olarak kabul edilemez ve taşıyıcıyı tazminat borcundan kurtarmaz.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin Yerleşik İçtihadı (Montreal Konvansiyonu Kapsamında Bagaj Kaybı ve İspat): Uluslararası hava taşımalarında kayıtlı bagajın kaybolması halinde Montreal Konvansiyonu'nun 17. ve 22. maddeleri uygulanır. Konvansiyonun 22/2. maddesinde öngörülen SDR sınırı maktu (götürü) bir tazminat olmayıp, taşıyıcının sorumluluğunun azami (üst) sınırını teşkil eder. Davacı yolcu bagaj içerisindeki eşyaların niteliğini ve bedelini fatura veya diğer delillerle kesin olarak ispatlayamasa dahi, mahkemece HMK m. 2 ve TBK m. 50/2 uyarınca yolcunun sosyal ve ekonomik durumu, seyahatin süresi ve amacı ile bagajın ağırlığı (kg) dikkate alınarak hakkaniyete uygun bir tazminata hükmedilmesi gerekir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun Yerleşik İçtihadı (Overbooking ve Manevi Tazminat Şartları): Geçerli bileti bulunmasına rağmen fazla bilet satışı (overbooking) nedeniyle uçağa kabul edilmeyen yolcuya SHY-YOLCU Yönetmeliği uyarınca maktu tazminat ödenmesi, yolcunun ayrıca genel hükümlere göre maddi ve şartları varsa (kişilik haklarının ağır şekilde ihlali veya özel bir etkinliğin/cenazenin/toplantının kaçırılması halinde) manevi tazminat talep etmesine engel teşkil etmez; ancak ödenen maktu tazminat tutarı hükmedilecek toplam tazminattan mahsup edilir (SHY-YOLCU m. 13).
XI. Havayolu Tazminat Başvuru / İhtarname Örneği ve Yolcu Hakları Kontrol Listesi
Aşağıda, uçuş iptali, 3 saat üzeri varış gecikmesi veya overbooking nedeniyle SHY-YOLCU Yönetmeliği kapsamında havayolu şirketine gönderilecek resmi tazminat talep ihtarnamesi ve Tüketici Hakem Heyeti / Arabuluculuk başvuru metni taslağı yer almaktadır:
TAZMİNAT TALEP İHTARNAMESİ VE BAŞVURU TASLAĞI — BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR
[…] HAVAYOLLARI ANONİM ŞİRKETİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ'NE
| BAŞVURAN (YOLCU) | : [Adı Soyadı, T.C. Kimlik No, Adresi, Telefon] |
| VEKİLİ | : Av. [Adı Soyadı, Baro Sicil No, Adresi] |
| UÇUŞ VE PNR BİLGİSİ | : ../../2026 Tarihli, […] Sefer Sayılı [Kalkış Havalimanı] – [Varış Havalimanı] Uçuşu | PNR: […] | Bilet No: […] |
| KONU | : SHY-YOLCU Yönetmeliği m. 5, 6, 7/3 ve 8 uyarınca […] Euro maktu yolcu tazminatı ile belgelendirilen […] TL ek konaklama/bagaj giderinin ödeme günündeki TCMB döviz satış kuru üzerinden ödenmesi ihtarıdır. |
AÇIKLAMALAR :
1. Müvekkil, şirketinizce icra edilen ../../2026 tarihli ve […] sefer sayılı [Kalkış] – [Varış] uçuşu için […] PNR koduyla bilet satın almıştır (Ek-1: Elektronik Bilet ve Biniş Kartı).
2. Söz konusu uçuş, herhangi bir olağanüstü hal (mücbir sebep) bulunmaksızın tamamen şirketinizin teknik ve operasyonel organizasyonundan kaynaklanan sebeplerle [iptal edilmiş / 3 saati aşacak şekilde … saat gecikmeyle son varış noktasına ulaşmış / fazla bilet satışı (overbooking) nedeniyle müvekkil uçağa kabul edilmemiştir].
3. 10 Aralık 2024 tarihli ve 32748 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikle güncellenen Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmelik (SHY-YOLCU) m. 6, m. 7/3 ve m. 8/1 hükümleri uyarınca; uçuşun iptali, uçağa kabul edilmeme veya teknik/operasyonel nedenlerle son varış yerine 3 saat ve üzerinde gecikmeyle ulaşılması halinde yolcuya mesafe kademesine göre ([100 / 250 / 400 / 600] Euro) maktu tazminat ödenmesi yasal zorunluluktur.
4. Ayrıca SHY-YOLCU m. 9 ve m. 10 uyarınca bekleme süresince şirketinizce karşılanması zorunlu olduğu halde sağlanmayan yemek ve otel konaklama giderleri kapsamında müvekkil cebinden […] TL harcama yapmak zorunda kalmıştır (Ek-2: Fatura ve Fişler).
SONUÇ VE İSTEM :
İşbu ihtarnamenin tebliğinden itibaren 7 (yedi) iş günü içerisinde;
- SHY-YOLCU Yönetmeliği m. 8/1 uyarınca [100 / 250 / 400 / 600] Euro maktu tazminatın, ödemenin yapıldığı güne ait TCMB döviz satış kuru üzerinden hesaplanacak Türk Lirası karşılığının,
- Müvekkil tarafından yapılan […] TL zorunlu ikram/konaklama/bagaj harcamasının,
Müvekkile ait TR[…] IBAN numaralı banka hesabına nakden ve defaten ödenmesini; aksi takdirde Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) idari şikayet başvurusu ile birlikte yargılama giderleri ve vekalet ücreti şirketinize yükletilmek üzere yasal yollara başvurulacağını ihtaren bildiririz. ../../2026
Başvuran Vekili
Av. [Adı Soyadı]
İmza
Havalimanında Mağduriyet Yaşayan Yolcular İçin 5 Adımlık Kontrol Listesi
- Adım 1 — Biniş Kartı ve Bagaj Etiketini Saklayın: Fiziki veya mobil biniş kartınızı (boarding pass), PNR kodunuzu ve bagaj fişinizi (baggage tag) kesinlikle atmayın.
- Adım 2 — Varış Saatini (Kapı Açılış Anını) Kaydedin: 3 saatlik gecikme hesabında uçağın teker koyduğu an değil, park pozisyonuna yanaşıp kapıların açıldığı an esas alınır. Havalimanı bilgi ekranlarının ve saatli konum bilgisinin fotoğrafını çekin.
- Adım 3 — Gecikme / İptal Nedenini Yazılı İsteyin: Havayolu yer personelinden uçuşun neden iptal edildiğine veya geciktiğine dair yazılı belge (veya e-posta/SMS bildirimi) talep edin; kendi rızanızla haklarınızdan feragat ettiğinize dair hiçbir matbu belgeyi okumadan imzalamayın.
- Adım 4 — Harcama Fişlerini Biriktirin: Havayolu şirketi yemek, içecek veya geceleme halinde otel sağlamazsa, yaptığınız makul harcamaların faturalarını ve POS slibini mutlaka alın.
- Adım 5 — Bagaj Sorunlarında Çıkış Yapmadan PIR Tutturun: Bagajınız çıkmadıysa veya kırık/hasarlı geldiyse, havalimanı gümrük kapısından dışarı adım atmadan Lost & Found ofisinde PIR tutanağı tutturun ve 7 / 21 günlük yazılı ihbar sürelerini kaçırmayın.
XII. Sonuç
Havayolu taşımacılığında uçuş iptali, rötar (gecikme), fazla bilet satışı (overbooking) ve bagaj kaybı uyuşmazlıkları, ulusal ve uluslararası mevzuatla sıkı kurallara bağlanmış tazminat mekanizmalarına tabidir. İncelememizde detaylandırılan temel ilkeler şu şekilde özetlenebilir:
- 3 Saat ve Üzeri Gecikmelerde Nakdi Tazminat Kesinleşmiştir: 10 Aralık 2024 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan SHY-YOLCU m. 7/3 değişikliği uyarınca, teknik ve operasyonel nedenlerle yaşanan gecikmelerde yolcunun son varış noktasına 3 saat veya daha geç ulaşması halinde 100 - 600 Euro maktu tazminat ödenmesi zorunludur.
- Mesafe Kademeleri ve TCMB Kuru: Maktu tazminat tutarı iç hatlarda 100 Euro, dış hatlarda ise 1500 km'ye kadar 250 Euro, 1500-3500 km arası 400 Euro ve 3500 km üzeri uçuşlarda 600 Euro olup, ödeme günündeki TCMB döviz satış kuru üzerinden TL olarak tahsil edilir.
- Teknik Arıza Mücbir Sebep Değildir: Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihadına göre, uçakta meydana gelen olağan teknik arızalar ve personel/ekip planlama yetersizlikleri "olağanüstü hal" sayılmaz ve havayolunu tazminat borcundan kurtarmaz.
- Montreal Konvansiyonu Bagaj Sınırı 1.519 SDR Olmuştur: 28 Aralık 2024'ten itibaren kayıtlı bagajın kaybı, hasarı veya gecikmesinde taşıyıcının sorumluluk üst sınırı yolcu başına 1.519 SDR'ye yükseltilmiştir. Hasarlı bagajda 7 gün, gecikmeli bagajda 21 gün içinde yazılı ihbar yapılması şarttır.
- 2 Yıllık Hak Düşürücü Süre: Havayolu taşımasından doğan tazminat taleplerinin, uçuşun varış tarihinden itibaren en geç 2 yıl içinde yargı önüne taşınması zorunludur.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Somut hukuki sorunlarda uzman bir avukata danışılması tavsiye edilir. Makalede yer alan bilgiler, yayın tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuata dayanmakta olup, mevzuat değişiklikleri nedeniyle güncelliğini yitirebilir.
Kaynaklar ve Referanslar
- Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmelik — SHY-YOLCU (10.12.2024 tarihli ve 32748 sayılı Resmî Gazete değişikliği dahil)
- 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu (TSHK m. 120 vd.)
- Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) Yolcu Hakları Uygulama Esasları ve Montreal Konvansiyonu (1999)
- 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (TKHK)
- Yargıtay Emsal Karar Arama Sistemi (Hukuk Genel Kurulu ve 11. Hukuk Dairesi)
Bu makale 2026-11-12 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
İlgili Makaleler
-
Tüketici Hakem Heyeti: Başvuru Rehberi
Tüketici hakem heyetine başvuru nasıl yapılır? 2026 parasal sınırları, e-Devlet başvuru süreci, gerekli belgeler,... -
Ayıplı Mal ve Hizmet: Haklar ve İade Süreci
Ayıplı mal iade süreci nasıl işler? 6502 sayılı TKHK kapsamında tüketicinin seçimlik hakları, açık ve gizli ayıp... -
Cayma Hakkı: Mesafeli Satışlarda Uygulanması
Mesafeli satışlarda cayma hakkı nasıl kullanılır? TKHK m.48 ve Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği kapsamında 14 günlük... -
Tüketici Şikayeti Nasıl Yapılır: Adım Adım
6502 sayılı Kanun kapsamında tüketici şikayeti nasıl yapılır nereye başvurulur sorusunun yanıtı, Tüketici Hakem Heyeti... -
İnternet Alışverişinde Dolandırıcılık ve Haklar
İnternet alışverişlerinde karşılaşılan dolandırıcılık vakalarına karşı 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun...
Uygulamada Kritik Sorular ve Yanıtları
10 Aralık 2024 tarihli ve 32748 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan SHY-YOLCU Yönetmeliği değişikliği (m. 7/3) uyarınca; uçuşun teknik veya operasyonel nedenlerle gecikmesi ve yolcunun planlanan son varış noktasına 3 saat veya daha fazla gecikmeyle ulaşması halinde nakdi tazminat hakkı doğar. Tazminat tutarı iç hat uçuşlarında 100 Euro, dış hat uçuşlarında ise mesafeye göre 250 Euro, 400 Euro veya 600 Euro'dur.
SHY-YOLCU Yönetmeliği m. 7/3 uyarınca nakdi tazminat hakkının doğup doğmadığı uçağın kalkış saatine göre değil, yolcunun "planlanan son varış yerine" ulaştığı saate göre belirlenir. Varış saati olarak uçağın piste teker koyduğu an değil, park pozisyonuna yanaşıp uçak kapılarının açılarak yolcuların inişine izin verildiği dakika esas alınır.
Evet, ödemek zorundadır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatlarına ve SHY-YOLCU m. 7/3 hükmüne göre; uçaklarda meydana gelen olağan teknik arızalar, parça değişimleri ve uçuş ekibinin görev süresinin dolması havacılık işletmesinin normal ticari riski kapsamındadır ve "olağanüstü hal (mücbir sebep)" sayılmaz. Dolayısıyla teknik arıza gerekçesiyle yapılan retler hukuka aykırıdır.
Geçerli biletiniz ve zamanında yapılmış check-in işleminiz olmasına rağmen fazla bilet satışı (overbooking) nedeniyle kendi iradeniz dışında uçağa kabul edilmezseniz, SHY-YOLCU m. 5 ve m. 8 uyarınca iç hatlarda 100 Euro, dış hatlarda ise 250, 400 veya 600 Euro maktu tazminata derhal hak kazanırsınız. Buna ek olarak havayolu şirketi bilet bedelinizi iade etmek veya sizi en erken alternatif uçuşla varış noktanıza ulaştırmak ve bekleme süresince yemek/otel masraflarınızı karşılamak zorundadır.
Evet, SHY-YOLCU Yönetmeliği m. 8'de öngörülen 100, 250, 400 ve 600 Euro tutarları bilet ücretinin iadesi değil, kanundan doğan maktu (götürü) yolcu tazminatıdır. Biletinizi çok düşük bir ücrete veya mil puanıyla almış olsanız dahi tazminat tutarının tamamı, ödemenin yapıldığı günkü TCMB döviz satış kuru üzerinden Türk Lirası olarak ödenir.
1999 tarihli Montreal Konvansiyonu m. 31 ve 2920 sayılı TSHK m. 129 uyarınca; öncelikle havalimanından çıkmadan Kayıp Eşya (Lost & Found) ofisinde PIR (Bagaj Usulsüzlük Raporu) tutturulmalıdır. Ardından hasarlı bagajlar için teslim tarihinden itibaren en geç 7 gün içinde, gecikmeli teslim edilen bagajlar için ise teslim tarihinden itibaren en geç 21 gün içinde havayolu şirketine yazılı ihbarda bulunulması hak düşürücü şarttır.
Teslim edilmesi gereken tarihten itibaren 21 gün içinde bulunamayan bagaj hukuken kayıp sayılır. Montreal Konvansiyonu m. 22/2 kapsamında ICAO tarafından 28 Aralık 2024'te yürürlüğe konulan güncellemeyle, kayıp veya hasarlı bagajda havayolunun sorumluluk üst sınırı yolcu başına 1.519 SDR'ye (Özel Çekme Hakkı — yaklaşık 2.000 ABD Doları / 1.850 Euro karşılığına) yükseltilmiştir.
SHY-YOLCU m. 6/3 uyarınca uçuş iptali planlanan kalkış saatinden en az 2 hafta (14 gün) önce yolcuya bildirilmişse nakdi tazminat doğmaz, yalnızca bilet iadesi veya ücretsiz değişim yapılır. İptal 7 ile 14 gün arasında bildirilmişse en fazla 2 saat erken kalkıp 4 saat geç varan; 7 günden az sürede bildirilmişse en fazla 1 saat erken kalkıp 2 saat geç varan alternatif uçuş sunulmadığı takdirde tazminat ödenmesi zorunludur.
Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü'ne (SHGM) yapılan başvuru idari denetim niteliğindedir; doğrudan icra edilebilir bir mahkeme kararı sağlamaz. Tazminatın cebri icra yoluyla tahsili için 2 yıllık hak düşürücü süre (Montreal Konvansiyonu m. 35) içinde uyuşmazlık tutarına ve seyahatin niteliğine göre Tüketici Hakem Heyeti'ne başvurulmalı veya arabuluculuk süreci işletilerek görevli mahkemede (Tüketici / Asliye Ticaret Mahkemesi) dava açılmalıdır.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her somut olay kendine özgü koşullar içerdiğinden, bireysel hukuki değerlendirme için mutlaka bir avukata başvurulması tavsiye edilir.







