Özet
Kentsel dönüşüm ve gayrimenkul geliştirme projelerinin temel hukuki aracını oluşturan arsa payı (kat) karşılığı inşaat sözleşmelerinde, yüklenicinin (müteahhidin) finansal darboğaza girmesi, inşaatı terk etmesi veya teslim süresinde ağır temerrüde düşmesi halinde arsa sahipleri açısından en kritik mesele; sözleşmenin geriye etkili olarak mı (sözleşmeden dönme — TBK m. 125/3) yoksa ileriye etkili olarak mı (fesih — YİBBGK 25.01.1984 T., 1983/3 E., 1984/1 K.) sona erdirileceğidir. Uygulamada inşaat seviyesi yaklaşık %90 ve üzerine ulaşmadıkça kural olarak geriye etkili fesih (dönme) kararı verilmekte ve bu karar ancak mahkeme ilamıyla (veya tarafların resmi/yazılı irade uyuşmasıyla) hüküm doğurmaktadır. Öte yandan, inşaat devam ederken yükleniciye finansman sağlamak amacıyla tapuda devredilen (avans tapusu niteliğindeki) arsa paylarını veya bağımsız bölümleri yükleniciden satın alan ya da üzerinde ipotek tesis ettiren üçüncü kişilerin durumu, Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu'nun 16.05.2025 tarihli ve 2024/1 E., 2025/2 K. sayılı kararıyla (18.07.2025 tarihli ve 32959 sayılı Resmî Gazete) köklü biçimde değişmiştir. Yüksek Mahkeme, yaklaşık kırk yıldır uygulanan "yükleniciden tapu devralan üçüncü kişinin TMK m. 1023 tapuya güven ilkesinden yararlanamayacağı" yönündeki eski içtihadından dönerek, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 1023 uyarınca iyiniyetli üçüncü kişilerin mülkiyet ve ipotek kazanımlarının korunacağına ve kötüniyeti ispat yükünün arsa sahibine ait olduğuna hükmetmiştir. Bu çalışmada sözleşmenin feshi şartları, %90 tamamlanma eşiği, yeni İçtihadı Birleştirme Kararı sonrası tapu iptal ve tescil davaları ile arsa sahiplerinin tapu şerhi (TMK m. 1009) kalkanı tüm yönleriyle incelenmektedir.
Bu makale son olarak 16 Kasım 2026 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez.
I. Giriş — Arsa Payı Karşılığı İnşaat Sözleşmesinin Hukuki Niteliği ve Çifte Tip (Karma) Yapısı
Türk hukuk uygulamasında "kat karşılığı inşaat sözleşmesi" olarak da adlandırılan arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi, kanunda tek başına müstakil bir başlık altında düzenlenmemiş olmakla birlikte, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) eser sözleşmesine (TBK m. 470–486) ilişkin hükümleri ile taşınmaz satış vaadi / mülkiyet devri (TBK m. 237, TMK m. 706) hükümlerinin birbirine kaynaşmasından oluşan çifte tipli karma ve tam iki tarafa borç yükleyen bir sözleşmedir. Bu sözleşmede yüklenici (müteahhit), arsa sahibinin taşınmazı üzerinde imar mevzuatına ve teknik şartnameye uygun bir bina inşa edip bağımsız bölümleri teslim etme (eser meydana getirme) borcu altına girerken; arsa sahibi de bu eserin bedeli (ücreti) karşılığında arsanın belirli paylarının mülkiyetini yükleniciye devretmeyi taahhüt etmektedir.
Gayrimenkul Hukuku ve kentsel dönüşüm pratiğinde, inşaat maliyetlerindeki ani dalgalanmalar, yüklenici şirketlerin özsermaye yetersizliği veya ruhsat süreçlerindeki tıkanıklıklar nedeniyle projelerin yarım bırakılması en sık karşılaşılan uyuşmazlık türüdür. Yüklenici genellikle inşaatın finansmanını sağlamak amacıyla, arsa sahibinden başlangıçta veya inşaatın kaba yapı aşamasında devraldığı (yahut adi yazılı sözleşmeyle sattığı) daireleri üçüncü kişilere devretmekte; ancak inşaat tamamlanamadığında arsa sahipleri hem yarım kalmış bir inşaatla hem de arsa paylarının üçüncü kişilerin mülkiyetine geçmiş olması gerçeğiyle yüzleşmektedir.
İşte bu üç köşeli uyuşmazlıkta (Arsa Sahibi – Yüklenici – Bağımsız Bölüm Satın Alan Üçüncü Kişi), menfaatler dengesini yeniden kuran Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu'nun 16.05.2025 tarihli ve 2024/1 E., 2025/2 K. sayılı kararı (18.07.2025 tarihli ve 32959 sayılı Resmî Gazete), gayrimenkul ve inşaat hukukunda yeni bir dönem başlatmıştır. Bu çalışmada arsa payı karşılığı inşaat sözleşmelerinin geriye ve ileriye etkili feshi, %90 tamamlanma kriteri, yeni İçtihadı Birleştirme Kararı ışığında üçüncü kişilere karşı açılacak tapu iptal ve tescil davaları ile arsa sahiplerinin alması gereken sözleşmesel önlemler ayrıntılı biçimde incelenmektedir.
6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 473/1 (Yüklenicinin İfaya Zamanında Başlamaması ve Gecikmesi):
"Yüklenicinin işe zamanında başlamaması veya sözleşme hükümlerine aykırı olarak işi geciktirmesi ya da işsahibine yüklenemeyecek bir sebeple ortaya çıkan gecikme yüzünden bütün tahminlere göre yüklenicinin işi kararlaştırılan zamanda bitiremeyeceği açıkça anlaşılırsa, işsahibi teslim için belirlenen günü beklemek zorunda olmaksızın sözleşmeden dönebilir."
II. Yüklenicinin Temerrüdü ve Sözleşmenin Mahkeme Kararıyla Sona Erdirilmesi Zorunluluğu
Genel Borçlar Hukuku ilkelerine göre (TBK m. 123–125), karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde borçlulardan biri temerrüde düştüğünde alacaklı uygun bir süre (mehil) vererek veya TBK m. 124'teki süre verilmesini gerektirmeyen hallerde tek taraflı bir irade beyanıyla (örneğin noter ihtarnamesiyle) sözleşmeden dönebilir. Ancak arsa payı karşılığı inşaat sözleşmelerinde Yargıtay'ın on yıllardır tavizsiz biçimde uyguladığı çok önemli bir istisna kuralı mevcuttur:
A. Tek Taraflı İhtarname ile Fesih Neden Sonuç Doğurmaz?
Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu'nun 25.01.1984 tarihli (1983/3 E., 1984/1 K.) kararından bu yana yerleşik olduğu üzere; arsa payı karşılığı inşaat sözleşmeleri tapuda mülkiyet devri borcu içermesi ve inşaat üzerinde yapılan imalatların mülkiyet/tasfiye rejimini doğrudan etkilemesi nedeniyle, tarafların fesih konusunda iradeleri birleşmedikçe (karşılıklı ikale anlaşması yapılmadıkça) yalnızca arsa sahibinin göndereceği tek taraflı bir noter ihtarnamesi ile feshedilemez; sözleşmenin sona ermesi için mutlaka mahkeme kararı (inşai dava ve inşai hüküm) gerekir! Bu konuda ayrıntılı bilgi için Tapu İptal ve Tescil Davası Rehberi başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
Dolayısıyla arsa sahibinin yükleniciye noterden "sözleşmeyi feshettim" ihtarnamesi göndermesi tek başına sözleşmeyi ortadan kaldırmaz ve arsa sahibine inşaatı doğrudan başka bir müteahhide devretme yetkisi vermez. Arsa sahibi, mahkemeden sözleşmenin feshine (geriye veya ileriye etkili olarak sona erdirilmesine) karar verilmesini talep etmeli; acil durumlarda ise delil tespiti yaptırarak mahkemeden "nama ifaya izin" veya yargılama süresince inşaat sahasına ilişkin ihtiyati tedbir talep etmelidir.
B. Teslim Vadesi Gelmeden Sözleşmeden Dönme (TBK m. 473/1 — Öngörülen Temerrüt)
Noterde düzenlenen resmi sözleşmede inşaatın tamamlanıp iskan (yapı kullanma izin belgesi) alınarak teslim edileceği süre genellikle 18, 24 veya 36 ay olarak kararlaştırılır. Eğer yüklenici ruhsatı almamış, hafriyata hiç başlamamış veya inşaatı aylarca terk etmişse ve teknik bilirkişi hesaplamalarına göre kalan sürede inşaatın bitirilmesi bütün tahminlere göre imkânsız hale gelmişse, arsa sahibi TBK m. 473/1 uyarınca teslim vadesinin dolmasını beklemek zorunda olmaksızın derhal sözleşmeden dönme (geriye etkili fesih) davası açabilir.
III. Geriye Etkili Fesih (Sözleşmeden Dönme) ile İleriye Etkili Fesih Ayrımı ve %90 Tamamlanma Oranı
Eser sözleşmelerinde kural, iş sahibinin temerrüt halinde sözleşmeden geriye etkili olarak dönmesidir (TBK m. 125/3). Geriye etkili fesihte (dönmede) sözleşme yapıldığı andan itibaren (ex tunc) hükümsüz hale gelir; taraflar aldıklarını sebepsiz zenginleşme kurallarına göre geri verirler. Ancak yüklenicinin inşaatın çok büyük bir kısmını tamamladığı aşamada sözleşmenin geçmişe etkili olarak tamamen yıkılması hem ekonomik kaynak israfına hem de 4721 sayılı TMK m. 2'deki dürüstlük kuralına ve hakkın kötüye kullanılması yasağına aykırılık oluşturmaktadır.
Bu sorunu çözmek amacıyla kabul edilen Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu'nun 25.01.1984 tarihli (1983/3 E., 1984/1 K.) kararı uyarınca, inşaatın getirildiği fiziki seviye esas alınarak ikili bir ayrım yapılmaktadır:
- Geriye Etkili Fesih (Sözleşmeden Dönme — İnşaat Seviyesi %90'ın Altında İse): Yüklenicinin gerçekleştirdiği inşaat imalat oranı, tüm projenin %90'ının altında kalmışsa (örneğin inşaat %30, %50 veya %75 seviyesinde bırakılmışsa), sözleşme geriye etkili olarak (dönme) ortadan kaldırılır. Bu durumda yüklenici, inşaattan hiçbir bağımsız bölüm (daire/dükkan) mülkiyeti talep edemez; kendisine daha önce devredilen avans tapuları arsa sahibine döner (üçüncü kişilerin TMK m. 1023 iyiniyet koruması saklı kalmak üzere) ve yüklenici yalnızca arsa sahibinin malvarlığında yarattığı faydalı imalat bedelini (sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre) talep edebilir.
- İleriye Etkili Fesih (İnşaat Seviyesi %90 ve Üzerinde İse): Yüklenici inşaatın en az %90'ını (veya buna çok yakın büyük bir kısmını) sözleşmeye ve ruhsat projesine uygun biçimde tamamlamışsa, artık arsa sahibinin sözleşmeden geriye etkili olarak dönmesi TMK m. 2'ye aykırı sayılır ve mahkemece sözleşmenin ileriye etkili olarak feshine (ex nunc) karar verilir. İleriye etkili fesihte yüklenici (ve ondan daire satın alan üçüncü kişiler), tamamladığı inşaat oranına karşılık gelen bağımsız bölümlerin tapusuna hak kazanır; eksik kalan (örneğin %5–%10'luk) imalat bedeli, gecikme tazminatı ve kira kaybı ise paraya çevrilerek yükleniciden tahsil edilir veya yükleniciye bırakılacak son dairenin tapu tescili bu bedelin depo edilmesi şartına (birlikte ifa kuralına) bağlanır.
IV. Yükleniciye Devredilen Avans Tapusu ile Adi Yazılı Satış (Alacağın Temliki — TBK m. 183) Arasındaki Fark
Yükleniciden proje aşamasında (topraktan) bağımsız bölüm satın alan üçüncü kişilerin hukuki statüsünü belirlerken en temel ayrım, üçüncü kişinin daireyi hangi hukuki işlemle devraldığıdır. Uygulamada üçüncü kişiler iki farklı yolla hak iktisap etmektedir:
A. Birinci Durum: Tapunun Henüz Arsa Sahibinde Olduğu ve Yüklenicinin Adi Yazılı / Noter Sözleşmesiyle Daire Sattığı Haller (Alacağın Temliki — TBK m. 183)
Arsa sahibi tapuda yükleniciye henüz hiçbir arsa payı devretmemişse, yüklenicinin üçüncü kişiyle yaptığı "daire satış sözleşmesi" (adi yazılı sözleşme veya noterde düzenlenen satış vaadi sözleşmesi), hukuki niteliği itibarıyla 6098 sayılı TBK m. 183–184 kapsamında "Alacağın Temliki (Devri)" hükmündedir. Yani yüklenici, inşaatı bitirdiğinde arsa sahibinden talep etmeye hak kazanacağı kişisel alacak hakkını (tapu devrini isteme hakkını) üçüncü kişiye devretmektedir.
- Şekil Şartı: TBK m. 184/1 uyarınca alacağın devrinin geçerliliği yazılı şekilde yapılmış olmasına bağlıdır; bu nedenle yüklenici kendisine düşecek daireyi adi yazılı sözleşmeyle üçüncü kişiye satmış olsa bile bu işlem alacağın temliki olarak geçerlidir (YİBBGK 30.09.1988 T., 1987/2 E., 1988/2 K. ile farklı yöndeki daire kararları çerçevesinde, üçüncü kişinin temlik alacaklısı sıfatı doğar).
- TMK m. 1023 Uygulanmaz, Def'iler İleri Sürülebilir (TBK m. 188): Ancak bu birinci durumda ortada üçüncü kişi adına yapılmış bir tapu tescili yoktur! Dolayısıyla üçüncü kişi TMK m. 1023'teki "tapu siciline güven ilkesine" dayanamaz. TBK m. 188/1 gereğince borçlu (arsa sahibi), devri öğrendiği sırada devredene (yükleniciye) karşı sahip olduğu tüm savunmaları ("yüklenici inşaatı bitirmedi, edimini ifa etmedi, sözleşme geriye etkili feshedildi" def'ilerini) yeni alacaklıya (üçüncü kişiye) karşı da aynen ileri sürebilir. Bu nedenle tapu henüz arsa sahibindeyken sözleşme geriye etkili feshedilirse, yükleniciden adi yazılı sözleşmeyle veya satış vaadiyle daire alan üçüncü kişiler arsa sahibinden tapu talep edemezler; yalnızca ödedikleri parayı yükleniciden isteyebilirler.
B. İkinci Durum: Arsa Sahibinin Yükleniciye Tapuda Pay Devrettiği (Avans Tapusu) ve Üçüncü Kişinin Tapu Sicilinde Devraldığı Haller
İkinci durumda ise arsa sahibi, sözleşmenin başında veya inşaatın belirli aşamalarında yükleniciye finansman kolaylığı sağlamak amacıyla yükleniciye düşecek bağımsız bölümlerin arsa paylarını (veya kat irtifakı tapularını) tapu müdürlüğünde resmen devretmiştir. Yüklenici de kendi adına kayıtlı bu tapuları tapu müdürlüğünde üçüncü kişilere satıp tescil ettirmiş veya kredi kullanarak banka lehine ipotek tesis etmiştir. İşte Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu'nun 2024/1 E., 2025/2 K. sayılı tarihi kararı doğrudan bu ikinci durumu düzenlemektedir!
V. Yargıtay İBK (2024/1 E., 2025/2 K.) ile Gelen Tarihi Değişiklik: TMK m. 1023 Tapuya Güven İlkesinin Uygulanması
Medeni Hukuk ve Eşya Hukukunun temel direklerinden biri olan 4721 sayılı TMK m. 1023 (Tapu Siciline Güven İlkesi); "Tapu kütüğündeki tescile iyiniyetle dayanarak mülkiyet veya bir başka aynî hak kazanan üçüncü kişinin bu kazanımı korunur" hükmünü amirdir. Ancak Yargıtay, 2025 yılına kadar arsa payı karşılığı inşaat sözleşmelerinde bu açık kanun hükmünü üçüncü kişiler lehine uygulamıyordu.
A. 2025 Öncesi Eski İçtihat Neden Eleştiriliyordu?
Yargıtay'ın önceki uygulamasına göre; arsa sahibinin inşaat bitmeden yükleniciye yaptığı tapu devri "inşaatı tamamlama koşuluna bağlı bir avans tapusu" sayılıyordu. Yüklenici inşaatı yarım bıraktığında ve sözleşme geriye etkili feshedildiğinde, yükleniciye yapılan tescil geçmişe etkili olarak "yolsuz tescil" haline geliyor; Yargıtay, yükleniciden tapu devralan üçüncü kişileri de "yüklenicinin külli/cüz'i halefi (ardılı)" sayarak üçüncü kişilerin TMK m. 1023 kapsamındaki iyiniyet iddialarını hiç dinlemeden tapularını iptal edip arsa sahibine geri veriyordu. Bu yaklaşım, tapu kütüğünde hiçbir şerh görmeden, tapu müdürlüğünde resmi senetle daire satın alan veya konut kredisi kullandıran iyiniyetli vatandaşların ve bankaların mülkiyet/ipotek haklarının hiçe sayılmasına ve TMK m. 1023'ün fiilen işlevsiz bırakılmasına yol açmaktaydı.
B. YİBBGK 16.05.2025 T., 2024/1 E., 2025/2 K. Sayılı Kararının Hükmü ve Hukuki Sonuçları
18 Temmuz 2025 tarihli ve 32959 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu Kararı (2024/1 E., 2025/2 K.) ile bu eski içtihattan resmen dönülmüştür:
Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu, 16.05.2025 T., 2024/1 E., 2025/2 K. (RG: 18.07.2025, S. 32959):
"Arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesine konu taşınmazın tapuda yükleniciye devredilmesinden ve yüklenicinin de arsa paylarını veya bağımsız bölümleri üçüncü kişilere satmasından ya da ipotek tesis etmesinden sonra, sözleşmenin geçersizliğinin tespiti veya geriye etkili olarak feshedilmesi halinde; üçüncü kişilerin tapuya güvenerek ve iyiniyetli olarak ayni hak edindikleri iddialarının (TMK m. 1023) dinlenmesi gerekir; üçüncü kişilerin iyiniyetli olmadığının (kötüniyetinin) ispat yükü ise iddia eden arsa sahibine aittir."
2797 sayılı Yargıtay Kanunu m. 45/5 uyarınca tüm hukuk mahkemelerini ve Yargıtay dairelerini bağlayan bu İçtihadı Birleştirme Kararı sonrasında ortaya çıkan yeni hukuki rejim şöyledir:
- TMK m. 1023 Koruması Tam Olarak İşler: Arsa sahibi kendi iradesiyle tapuda yükleniciye arsa payı veya kat irtifaklı bağımsız bölüm devretmiş ve tapu kütüğüne arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi şerhi koymamışsa; tapu sicilinde malik görünen yükleniciden bu bağımsız bölümü resmi satışla devralan veya üzerinde ipotek kuran iyiniyetli üçüncü kişinin kazanımı korunur. Sözleşme sonradan geriye etkili olarak feshedilse dahi iyiniyetli üçüncü kişinin tapusu iptal edilemez!
- İyiniyet Karinesi (TMK m. 3) ve İspat Yükü: Türk Medeni Kanunu m. 3 uyarınca asıl olan iyiniyettir. Dolayısıyla üçüncü kişi iyiniyetli olduğunu ispatlamak zorunda değildir; aksine tapu iptal ve tescil davası açan arsa sahibi, üçüncü kişinin tapuyu devraldığı sırada kötüniyetli olduğunu (TMK m. 1024) somut delillerle ispat etmekle yükümlüdür.
- Devam Eden Davalara Etkisi: İçtihadı Birleştirme Kararları usul hukuku ve maddi hukuk uygulaması bakımından derhal geçerli olduğundan, ilk derece mahkemelerinde, Bölge Adliye Mahkemelerinde (İstinaf) ve Yargıtay'da derdest olan tüm tapu iptal ve tescil davalarında mahkemeler artık üçüncü kişinin TMK m. 1023 kapsamındaki iyiniyet savunmasını incelemek ve kötüniyet kanıtlanmadıkça tapu iptal davasını reddetmek zorundadır.
VI. Tapu İptal ve Tescil Davasında Üçüncü Kişinin Kötüniyetinin (TMK m. 1024 ve m. 3) İspatı Kriterleri
YİBBGK 2024/1 E., 2025/2 K. sayılı kararı, kötüniyetli üçüncü kişileri korumamaktadır. 4721 sayılı TMK m. 1024/1–2 uyarınca; "Bir aynî hak yolsuz olarak tescil edilmiş ise, bunu bilen veya bilmesi gereken üçüncü kişi bu tescile dayanamaz. Bağlayıcı olmayan bir hukukî işleme dayanan veya hukukî sebepten yoksun bulunan tescil yolsuzdur." Keza TMK m. 3/2'ye göre; durumun gereklerine göre kendisinden beklenen özeni göstermeyen kimse iyiniyet iddiasında bulunamaz.
Peki arsa sahibi, yükleniciden tapu devralan üçüncü kişinin kötüniyetli olduğunu (veya gerekli özeni göstermediğini) hangi somut olgularla ispatlayabilir? Uygulamada mahkemelerce dikkate alınan başlıca kötüniyet karineleri ve delilleri şunlardır:
- Tapu Kütüğünde Arsa Payı Karşılığı İnşaat Sözleşmesi Şerhinin Bulunması: Eğer tapu kütüğünün şerhler veya beyanlar hanesinde inşaat sözleşmesi şerh edilmişse, TMK m. 1020 (tapu sicilinin açıklığı ilkesi) gereğince hiç kimse tapu sicilindeki bir kaydı bilmediğini ileri süremez; üçüncü kişinin iyiniyet iddiası doğrudan çöker.
- İnşaatın Uzun Süredir Terk Edilmiş / Atıl Durumda Olması ve Yerinde İnceleme Özeni: Henüz sadece çukuru açılmış veya kaba inşaatı yıllardır çürümeye terk edilmiş bir şantiyeden "bitmiş daire" alır gibi tapu devralan ve inşaatın yüklenici tarafından yarım bırakıldığını, sözleşmenin fesih aşamasına geldiğini bilen (veya basit bir araştırmayla anlayabilecek durumda olan) alıcının TMK m. 3/2 anlamında gerekli özeni göstermediği ileri sürülebilir.
- Muvazaalı Devirler, Akrabalık / Şirket Ortaklığı İlişkisi ve Çok Düşük Bedel: Yüklenicinin fesih davası açılacağını anlayarak elindeki tapuları eşine, akrabalarına, kendi çalışanlarına, grup şirketine veya ticari alacaklılarına (borca mahsuben) gerçek piyasa değerinin çok altında göstermelik bedellerle devretmesi ve banka üzerinden gerçek bir ödeme trafiğinin bulunmaması, kötüniyetin ve muvazaanın en güçlü kanıtıdır.
- Arsa Sahibinin Açtığı Fesih Davasının veya İhtarın Üçüncü Kişi Tarafından Bilinmesi: Üçüncü kişinin tapuyu devralmadan önce arsa sahibi ile yüklenici arasındaki ihtilaftan haberdar olduğunu gösteren WhatsApp yazışmaları, ihtarnameler, şantiye tabelası uyarıları veya tanık beyanları kötüniyetin ispatında kullanılabilir.
VII. Arsa Sahipleri İçin Hayati Korunma Mekanizmaları: TMK m. 1009 Tapu Şerhi ve Kademeli Devir
Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu'nun 2024/1 E., 2025/2 K. sayılı kararı sonrasında, arsa sahiplerinin sözleşme imzalanırken yükleniciye peşinen tapu devretmesi (avans tapusu vermesi) çok yüksek bir mülkiyet kaybı riski doğurmaktadır! Arsa sahiplerinin hem arsalarını hem de haklarını güvence altına almak için sözleşme aşamasında mutlaka uygulaması gereken dört hukuki kalkan şunlardır:
- Peşin Tapu Devri Yerine "İnşaat Seviyesine Göre Kademeli (Hakediş Usulü) Tapu Devri": Arsa sahibi, sözleşme imzalandığında yükleniciye hiçbir arsa payı devretmemeli; yalnızca inşaat ruhsatı işlemleri için sınırlı temsil vekâletnamesi vermelidir. Yükleniciye düşecek bağımsız bölümlerin tapu devirleri; subasman/kaba inşaat bittiğinde %20, dış cephe ve ince işler bittiğinde %30, yapı kullanma izin belgesi (iskan) alındığında kalan %50 şeklinde fiziki gerçekleşme (hakediş) onayına bağlı kademeli takvimle yapılmalıdır.
- Tapu Kütüğüne Sözleşmenin Şerh Edilmesi (TMK m. 1009 ve Tapu Kanunu m. 26): Eğer yükleniciye kentsel dönüşüm kredisi veya proje finansmanı için tapu devri yapılması zorunluysa, 4721 sayılı TMK m. 1009 uyarınca noterde düzenlenen arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi mutlaka tapu kütüğünün şerhler hanesine işlenmeli ve devrin "inşaat sözleşmesi kapsamındaki edimlerin ifası karşılığında avans niteliğinde yapıldığı" sicilde alenileştirilmelidir. Sicilde bu şerh varken üçüncü kişiler TMK m. 1023 iyiniyet iddiasında bulunamaz!
- Arsa Sahibi Lehine Kanuni veya Sözleşmesel İpotek Tesisi (TMK m. 893): Yükleniciye devredilen arsa payları üzerine, inşaatın eksiksiz tamamlanıp iskan alınmasının güvencesi olarak arsa sahibi lehine birinci dereceden inşaat teminat ipoteği konulabilir; inşaat ilerledikçe ipotekler kademeli olarak fek edilir.
- Kesin ve Süresiz Banka Teminat Mektubu ile Tamamlama Sigortası (6502 SK m. 42): Özellikle Tüketici Hukuku kapsamında 30 ve üzeri bağımsız bölümlü projelerde yüklenicinin ön ödemeli konut satışı yapabilmesi için 6502 sayılı Kanun m. 42 uyarınca bina tamamlama sigortası veya banka teminatı sağlaması şart koşulmalı; ayrıca arsa sahibine inşaat maliyetinin belirli bir oranında banka teminat mektubu sunulması sözleşmeye bağlanmalıdır.
VIII. Geriye Etkili Fesihte (Dönmede) Tasfiye Rejimi: Sebepsiz Zenginleşme, İmalat Bedeli ve Cezai Şart
Mahkemece arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesinin geriye etkili olarak feshine (dönmeye) karar verildiğinde, taraflar arasındaki sözleşmesel ilişki geçmişe etkili olarak tasfiye edilir. Tasfiye aşamasında uygulanan temel kurallar şunlardır:
- Yüklenicinin Yaptığı İmalat Bedelinin Hesaplanması (Sebepsiz Zenginleşme — TBK m. 77 vd.): Yüklenici, yarım bıraktığı inşaat için arsa sahibinden bağımsız bölüm tapusu isteyemez; ancak arsa üzerinde meydana getirdiği ve arsa sahibinin işine yarayan (ruhsata uygun, yıkılması gerekmeyen) faydalı imalatların bedelini sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre para olarak talep edebilir. Yargıtay içtihatları uyarınca bu bedel, mahallinde yapılacak keşif ve inşaat mühendisi bilirkişi incelemesiyle dava tarihindeki serbest piyasa (mahalli rayiç) fiyatları üzerinden hesaplanır.
- Arsa Sahibinin Talep Edeceği Kalemler (Menfi Zarar — TBK m. 125/3): Sözleşmeden dönen arsa sahibi, sözleşmenin hükümsüz kalması yüzünden uğradığı menfi (olumsuz) zararlarını yükleniciden isteyebilir. Noter masrafları, harçlar, yıkılan eski binasının enkaz/değer kaybı ve kaçırılan sözleşme fırsatları menfi zarar kapsamındadır.
- Müspet Zarar (Kira Kaybı / Gecikme Tazminatı) ve İfaya Eklenen Cezai Şart İstenememesi Kuralı: Geriye etkili fesihte (sözleşmeden dönmede) sözleşme hiç yapılmamış gibi ortadan kalktığından, Yargıtay'ın yerleşik içtihadına göre arsa sahibi sözleşmede kararlaştırılan gecikme tazminatını (kira yardımı / kira kaybını) ve ifaya eklenen cezai şartı (TBK m. 179/2) kural olarak talep edemez! (Yalnızca sözleşmede açıkça "sözleşmeden dönülmesi halinde ödenecek dönme cezası" kararlaştırılmışsa bu kalem istenebilir; ayrıca sözleşme feshedilene kadar arsa sahibine fiilen ödenmiş olan kira yardımlarının iadesi gerekmez veya tasfiyede mahsup edilir.)
- İyiniyetli Üçüncü Kişide Kalan Tapuların Bedelinin Yükleniciden Tahsili: YİBBGK 2024/1 E., 2025/2 K. kararı uyarınca üçüncü kişinin iyiniyetli olması sebebiyle tapusu iptal edilemeyen bağımsız bölümler bakımından, arsa sahibi uğradığı mülkiyet kaybını (taşınmazın güncel rayiç değerini) doğrudan kusurlu yükleniciden tazminat / sebepsiz zenginleşme olarak talep eder ve yüklenicinin içerideki imalat alacağından takas/mahsup ettirir.
IX. Geriye Etkili Fesih, İleriye Etkili Fesih ve Üçüncü Kişilerin Hukuki Durumu Karşılaştırma Tablosu
| Karşılaştırma Kriteri | Geriye Etkili Fesih (Sözleşmeden Dönme — TBK m. 125/3) | İleriye Etkili Fesih (YİBBGK 25.01.1984 T., 1983/3 E., 1984/1 K.) |
|---|---|---|
| Uygulanma Şartı (İnşaat Seviyesi) | İnşaatın tamamlanma oranının kural olarak %90'ın altında olması (veya binanın ruhsatsız/kaçak olması). | İnşaatın ruhsata ve projeye uygun olarak en az %90 ve üzerinde tamamlanmış olması. |
| Sözleşmenin Akıbeti | Sözleşme başlangıçtan itibaren (ex tunc) ortadan kalkar; tasfiye sebepsiz zenginleşme kurallarına göre yapılır. | Sözleşme fesih anına kadar geçerliliğini korur (ex nunc); yüklenici yaptığı oran kadar mülkiyete hak kazanır. |
| Yüklenicinin Alacak Hakkı | Daire/tapu isteyemez; yalnızca yaptığı faydalı imalatın dava tarihindeki serbest piyasa rayiç bedelini para olarak isteyebilir. | Tamamladığı inşaat oranına tekabül eden bağımsız bölümlerin tapusunu alır; eksik işler bedeli tenzil/depo edilir. |
| Arsa Sahibinin Tazminat Hakları | Menfi (olumsuz) zarar isteyebilir; kural olarak kira kaybı (gecikme tazminatı) ve ifaya eklenen cezai şart isteyemez. | Müspet (olumlu) zarar, eksik ve kusurlu işler bedeli, gecikme tazminatı (kira kaybı) ve cezai şart isteyebilir. |
| Yükleniciden Tapu Devralan 3. Kişiler (YİBBGK 2024/1 E., 2025/2 K.) | Tapu sicilinde devralan üçüncü kişi TMK m. 1023 uyarınca iyiniyetliyse kazanımı korunur; kötüniyetli olduğu arsa sahibince ispatlanırsa tapusu iptal edilir. | Yüklenicinin hak kazandığı daireler kapsamında kalan üçüncü kişilerin tapuları korunur; eksik iş bedeli mahsup edilir. |
| Yükleniciden Adi Yazılı Sözleşmeyle (Temlikle) Alan 3. Kişiler | Tapu tescili bulunmadığından TMK m. 1023 uygulanmaz; arsa sahibi TBK m. 188 uyarınca ödemezlik def'ini ileri sürer, 3. kişi tapu alamaz. | Yüklenicinin hak kazandığı orana isabet ediyorsa ve eksik iş bedelini tamamlamayı (depo etmeyi) kabul ederse tescil isteyebilir. |
X. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu ve 6. Hukuk Dairesinin Emsal Kararları
Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu, 16.05.2025 T., 2024/1 E., 2025/2 K. (18.07.2025 T. ve 32959 S. Resmî Gazete):
"Arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesine konu taşınmazın tapuda yükleniciye devredilmesinden ve yüklenicinin de arsa paylarını veya bağımsız bölümleri üçüncü kişilere satmasından ya da ipotek tesis etmesinden sonra, sözleşmenin geçersizliğinin tespiti veya geriye etkili olarak feshedilmesi halinde; üçüncü kişilerin tapuya güvenerek ve iyiniyetli olarak ayni hak edindikleri iddialarının 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 1023. maddesi kapsamında dinlenmesi gerektiğine, üçüncü kişinin kötüniyetli olduğunun ispat yükünün bunu iddia eden arsa sahibine ait olduğuna karar verilmiştir."
Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu, 25.01.1984 T., 1983/3 E., 1984/1 K.:
"İstisna (eser) sözleşmelerinin bir türü olan arsa payı karşılığı inşaat sözleşmelerinde, yüklenicinin kendi kusuruyla işi muayyen zamanda bitirmeyerek temerrüde düşmesi nedeniyle sözleşmenin iş sahibi tarafından feshi halinde, uyuşmazlığın kural olarak geriye etkili fesih (dönme) ilkelerine göre çözümlenmesi gerekir; ancak olayın niteliği ve özelliğinin haklı gösterdiği durumlarda (inşaatın %90 ve üzerinde tamamlanmış olması halinde) TMK m. 2 hükmü gözetilerek sözleşmenin ileriye etkili sonuç doğuracak şekilde feshine karar verilebilir."
Yargıtay 6. Hukuk Dairesi (ve Mülga 15. HD), Yerleşik İçtihat İlkeleri (İmalat Oranı, İmar Aykırılığı ve Tasfiye):
"1. Arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesinin geriye etkili feshi davasında mahkemece uzman inşaat mühendisi ve mimar bilirkişi kurulu marifetiyle mahallinde keşif yapılarak inşaatın fiziki tamamlanma oranı ile imar mevzuatına ve onaylı mimari projeye uygunluğu denetlenmelidir.
2. Yapılan inşaat imar mevzuatına ve ruhsata aykırı (kaçak) nitelikte olup tadilat ruhsatıyla yasal hale getirilmesi mümkün değilse, fiziki gerçekleşme oranı %90'ın üzerinde olsa dahi hukuken korunmaya değer bir eserden söz edilemeyeceğinden sözleşmenin geriye etkili olarak feshine karar verilmelidir.
3. Geriye etkili fesihte yüklenici, arsa sahibinin malvarlığında meydana getirdiği faydalı imalat bedelini TBK m. 77 vd. sebepsiz zenginleşme hükümleri uyarınca dava tarihindeki mahalli piyasa rayiçleri üzerinden talep edebilir; ancak sözleşmeden dönen arsa sahibi kural olarak müspet zarar niteliğindeki gecikme tazminatını (kira kaybını) ve ifaya eklenen cezai şartı talep edemez."
XI. Pratik Uygulama: Arsa Payı Karşılığı İnşaat Sözleşmesinin Geriye Etkili Feshi ve Tapu İptal / Tescil Dava Dilekçesi Taslağı
DAVA DİLEKÇESİ TASLAĞI — BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR
İSTANBUL NÖBETÇİ ASLİYE HUKUK (VEYA ASLİYE TİCARET) MAHKEMESİ'NE
(İhtiyati Tedbir Taleplidir)
DAVACI (ARSA SAHİBİ): [Adı Soyadı, T.C. Kimlik No, Adres]
VEKİLİ: Av. [Adı Soyadı]
DAVALILAR: 1- [Yüklenici İnşaat Şirketi Unvanı, MERSİS No, Adres]
2- [Tapu Devralan Kötüniyetli Üçüncü Kişi Adı Soyadı, T.C. Kimlik No, Adres]
KONU: Davalı yüklenicinin temerrüdü nedeniyle [Noterliği, Tarih ve Yevmiye No] sayılı Düzenleme Şeklinde Taşınmaz Satış Vaadi ve Arsa Payı Karşılığı İnşaat Sözleşmesinin GERİYE ETKİLİ OLARAK FESHİNE (Sözleşmeden Dönmeye), davalılara devredilen tapu kayıtlarının İPTALİ ile müvekkil adına TESCİLİNE ve taşınmazların üçüncü kişilere devrinin önlenmesi için İHTİYATİ TEDBİR konulmasına karar verilmesi talebidir.
AÇIKLAMALAR:
1. Sözleşme İlişkisi ve Edimler: Müvekkilin maliki bulunduğu [İl/İlçe, Mahalle, Ada, Parsel] sayılı taşınmaz üzerinde bina inşa edilmesi amacıyla davalı yüklenici şirket ile [Noterliği]'nin ../../2024 tarihli ve [Yevmiye No] sayılı Arsa Payı Karşılığı İnşaat Sözleşmesi akdedilmiştir. Sözleşmenin X. maddesi uyarınca inşaatın yapı ruhsatı tarihinden itibaren 24 ay içinde iskan belgesi alınarak anahtar teslimi bitirilmesi kararlaştırılmış; müvekkil arsayı boş olarak teslim etmiş ve finansman kolaylığı amacıyla [Bağımsız Bölüm No] sayılı dairelerin kat irtifakı tapularını davalı yükleniciye avans mahiyetinde devretmiştir (Ek-1: Noter sözleşmesi ve tapu kayıtları).
2. Yüklenicinin Ağır Temerrüdü ve İnşaat Seviyesi: Sözleşmede kararlaştırılan teslim süresi ../../2026 tarihinde sona ermiş olmasına ve davalı yükleniciye [Noterliği]'nin ../../2026 tarihli ihtarnamesiyle mehil verilmesine rağmen inşaat yaklaşık 10 aydır tamamen terk edilmiş durumdadır. Sulh Hukuk Mahkemesinin 2026/... D.İş sayılı dosyasıyla yaptırılan delil tespitinde inşaatın fiziki tamamlanma oranının yalnızca %35 seviyesinde (kaba inşaat aşamasında) kaldığı saptanmıştır (Ek-2: Delil tespiti bilirkişi raporu). İnşaat seviyesi %90 eşiğinin çok altında olduğundan TBK m. 125/3 ve m. 473 uyarınca sözleşmenin geriye etkili olarak feshine (dönmeye) karar verilmesi şartları oluşmuştur.
3. Diğer Davalı Üçüncü Kişinin Kötüniyeti (TMK m. 1024 ve YİBBGK 2024/1 E., 2025/2 K.): Davalı yüklenici şirket, inşaatı terk ettikten ve müvekkilin fesih ihtarnamesini tebellüğ ettikten hemen sonra, adına kayıtlı [No] bağımsız bölüm tapusunu diğer davalı [Adı Soyadı]'na muvazaalı olarak devretmiştir. Hem tapu kütüğünün beyanlar/şerhler hanesinde inşaat sözleşmesi şerhinin bulunması hem de davalı üçüncü kişinin yüklenici şirket ortağının yakın akrabası olması ve kaba inşaat halindeki terk edilmiş şantiyeden piyasa değerinin çok altında bedelle devir alması karşısında, davalı üçüncü kişinin TMK m. 3 ve m. 1024 uyarınca kötüniyetli olduğu ve TMK m. 1023 korumasından yararlanamayacağı açıktır.
HUKUKİ NEDENLER: 6098 sayılı TBK m. 123–125, m. 470–486; 4721 sayılı TMK m. 2, m. 3, m. 1009, m. 1023, m. 1024; 6100 sayılı HMK m. 389 vd.
DELİLLER: Noter sözleşmesi, tapu kayıtları ve resmi senetler, delil tespiti dosyası, ihtarnameler, belediye imar dosyası, banka kayıtları, keşif ve bilirkişi incelemesi, tanık ve sair yasal deliller.
SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan nedenlerle;
1- Öncelikle dava konusu bağımsız bölümlerin bir başka üçüncü kişiye devrinin önlenmesi için tapu kayıtları üzerine İHTİYATİ TEDBİR konulmasına,
2- Taraflar arasındaki [Tarih ve Yevmiye No] sayılı Arsa Payı Karşılığı İnşaat Sözleşmesinin davalı yüklenicinin kusurlu temerrüdü nedeniyle GERİYE ETKİLİ OLARAK FESHİNE (Sözleşmeden Dönmeye),
3- Davalılar adına kayıtlı bulunan [Ada/Parsel, Bağımsız Bölüm No] sayılı taşınmazların TAPU KAYITLARININ İPTALİ ile davacı müvekkil adına TESCİLİNE,
4- Yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin davalılara yükletilmesine karar verilmesini vekâleten arz ve talep ederiz.
Davacı Vekili
Av. [Adı Soyadı]
XII. Sonuç
Arsa payı karşılığı inşaat sözleşmelerinin feshi ve üçüncü kişilere devredilen tapuların akıbeti, hem arsa sahipleri hem de projeden konut satın alan alıcılar açısından telafisi güç mali sonuçlar doğuran teknik bir dava alanıdır. Makalede incelenen temel kurallar şu şekilde özetlenebilir:
- Mahkeme Kararı Zorunluluğu ve %90 Kriteri: Taraflar karşılıklı anlaşmadıkça arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi tek taraflı ihtarname ile sona erdirilemez; mahkeme kararı şarttır. İnşaat seviyesi %90'ın altında ise kural olarak geriye etkili fesih (sözleşmeden dönme), %90 ve üzerinde ise ileriye etkili fesih kararı verilir.
- Yargıtay İBK (2024/1 E., 2025/2 K.) ile Üçüncü Kişilere TMK m. 1023 Koruması: 18 Temmuz 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan İçtihadı Birleştirme Kararı uyarınca, arsa sahibinin yükleniciye tapuda devrettiği payları/bağımsız bölümleri yükleniciden tapu sicilinde devralan iyiniyetli üçüncü kişilerin mülkiyet ve ipotek kazanımları korunmaktadır.
- Kötüniyeti İspat Yükü Arsa Sahibindedir: Sözleşme geriye etkili feshedildiğinde üçüncü kişinin tapusunun iptal edilebilmesi için, arsa sahibinin üçüncü kişinin tapuyu devralırken kötüniyetli olduğunu veya gerekli özeni göstermediğini (TMK m. 1024 ve m. 3) somut delillerle ispatlaması gerekir. (Tapu devri olmaksızın adi yazılı sözleşmeyle / alacağın temlikiyle daire alan üçüncü kişiler ise TMK m. 1023'ten yararlanamaz.)
- Arsa Sahipleri İçin En Güçlü Önlem: Arsa sahipleri sözleşme başında yükleniciye peşin tapu devretmemeli; inşaat hakediş seviyesine göre kademeli tapu devri yapmalı ve sözleşmeyi mutlaka TMK m. 1009 uyarınca tapu kütüğüne şerh ettirmelidir.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Somut hukuki sorunlarda uzman bir avukata danışılması tavsiye edilir. Makalede yer alan bilgiler, yayın tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuata dayanmakta olup, mevzuat değişiklikleri nedeniyle güncelliğini yitirebilir.
Kaynaklar ve Referanslar
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK m. 123–125, m. 183–188, m. 470–486 Eser Sözleşmesi Hükümleri)
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK m. 2, m. 3, m. 706, m. 1009, m. 1023 ve m. 1024)
- Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu Kararı (16.05.2025 T., 2024/1 E., 2025/2 K. — 18.07.2025 T. ve 32959 S. Resmî Gazete)
- Yargıtay İBBGK (25.01.1984 T., 1983/3 E., 1984/1 K. ve 30.09.1988 T., 1987/2 E., 1988/2 K.) ile Yargıtay 6. Hukuk Dairesi Kararları
Bu makale 2026-11-16 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
İlgili Makaleler
-
Arsa Tapusu ve İnşaat Hukuku Sorunları
3194 sayılı İmar Kanunu, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu kapsamında arsa tapusu,... -
Zorunlu Geçit Hakkı (TMK m. 747) ve Zorunlu Mecra (Su, Elektrik, Doğalgaz) İrtifakı Kurulması Davası
4721 sayılı TMK m. 747 zorunlu geçit hakkı ve m. 744-745 zorunlu mecra (su, elektrik, doğalgaz) irtifakı kurulması... -
Bağımsız ve Sürekli Üst Hakkı (İnşaat Hakkı) Sözleşmeleri (TMK m. 826–836) ve Ticari Gayrimenkul Yatırımları
4721 sayılı TMK m. 826-836 uyarınca bağımsız ve sürekli üst hakkı (inşaat hakkı) sözleşmeleri; 30-100 yıl sınırı,... -
Taşkın Yapı (TMK m. 725) ve Kendi Malzemesiyle Başkasının Arazisine Haksız İnşaatta Temliken Tescil Davası
4721 sayılı TMK m. 725 taşkın yapı ve m. 722-724 haksız inşaatta temliken tescil davası; 15 günlük itiraz süresi,... -
3194 Sayılı İmar Kanunu 18. Madde Uygulaması (Parselasyon / Şuyulandırma) ve %45 DOP Kesintisi İptal Davası
3194 sayılı İmar Kanunu m. 18 parselasyon (şuyulandırma) uygulaması ve 7181 sayılı Kanun sonrası %45 DOP kesintisi...
Uygulamada Kritik Sorular ve Yanıtları
Hayır. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu'nun 25.01.1984 tarihli (1983/3 E., 1984/1 K.) kararı ve yerleşik içtihatları uyarınca, arsa payı karşılığı inşaat sözleşmeleri tapuda mülkiyet devri içerdiğinden tarafların iradeleri birleşmedikçe tek taraflı noter ihtarnamesiyle feshedilemez. Taraflar arasında yazılı bir fesih (ikale) anlaşması yoksa sözleşmenin geriye veya ileriye etkili olarak sona erdirilmesi için mutlaka mahkemede fesih davası açılması ve karar alınması zorunludur.
Yargıtay uygulamasına göre yüklenicinin temerrüdü halinde inşaatın fiziki tamamlanma seviyesi tüm projenin %90'ının altında kalmışsa sözleşmenin geriye etkili feshine (sözleşmeden dönmeye — TBK m. 125/3) karar verilir ve yüklenici bağımsız bölüm talep edemeyip yalnızca yaptığı imalat bedelini isteyebilir. Buna karşılık inşaat ruhsata ve projeye uygun olarak en az %90 ve üzerinde tamamlanmışsa, TMK m. 2 dürüstlük kuralı gereğince ileriye etkili fesih kararı verilir ve yüklenici tamamladığı oranla orantılı bağımsız bölümlere hak kazanır.
18 Temmuz 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Yargıtay İBBGK 2024/1 E., 2025/2 K. sayılı kararıyla, yaklaşık 40 yıldır uygulanan eski içtihattan dönülmüştür. Yeni karara göre; arsa sahibinin yükleniciye tapuda devrettiği payları veya bağımsız bölümleri yükleniciden tapu sicilinde satın alan ya da üzerinde ipotek tesis ettiren üçüncü kişiler, 4721 sayılı TMK m. 1023 (tapu siciline güven ilkesi) kapsamında iyiniyetli iseler sözleşme sonradan geriye etkili feshedilse dahi tapuları iptal edilemez.
YİBBGK 2024/1 E., 2025/2 K. kararı uyarınca arsa sahibinin üçüncü kişi adına kayıtlı tapuyu iptal ettirebilmesi için, üçüncü kişinin tapuyu devraldığı sırada kötüniyetli olduğunu (TMK m. 1024) yani tapunun inşaat sözleşmesi gereği avans olarak verildiğini ve sözleşmenin geriye etkili fesih şartlarının oluştuğunu bildiğini veya bilmesi gerektiğini ispatlaması gerekir. Kötüniyeti ispat yükü arsa sahibine ait olup; tapuda şerh bulunması, akrabalık/muvazaa ilişkisi, inşaatın uzun süredir terk edilmiş olması veya çok düşük bedelli devir gibi delillerle kötüniyet kanıtlanabilir.
Hayır. Tapu henüz arsa sahibi üzerindeyken yüklenici ile üçüncü kişi arasında yapılan adi yazılı satış veya noter satış vaadi sözleşmesi, TBK m. 183 kapsamında 'alacağın temliki' niteliğindedir ve ortada üçüncü kişi adına bir tapu tescili bulunmadığından TMK m. 1023 tapuya güven ilkesi uygulanmaz. Bu durumda arsa sahibi TBK m. 188 uyarınca yüklenicinin inşaatı bitirmediği def'ini üçüncü kişiye karşı ileri sürebilir ve sözleşme geriye etkili feshedildiğinde üçüncü kişi arsa sahibinden tapu isteyemez.
Arsa sahipleri sözleşme imzalanırken yükleniciye peşinen (avans) tapu devri yapmamalı; tapu devirlerini inşaatın fiziki ilerleme (hakediş) aşamalarına ve iskan alınmasına bağlamalıdır. Eğer tapu devri yapılması zorunluysa, 4721 sayılı TMK m. 1009 uyarınca noterde düzenlenen arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi mutlaka tapu kütüğünün şerhler hanesine işlenerek üçüncü kişilerin iyiniyet iddiası başlangıçtan itibaren bertaraf edilmelidir.
Evet. Sözleşmenin geriye etkili olarak feshine (dönmeye) karar verildiğinde yüklenici bağımsız bölüm mülkiyeti isteyemez; ancak arsa üzerinde yaptığı, imar mevzuatına ve ruhsata uygun olup arsa sahibinin işine yarayan faydalı imalatların bedelini TBK m. 77 vd. sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre talep edebilir. Bu imalat bedeli uzman bilirkişilerce dava tarihindeki mahalli serbest piyasa rayiçleri üzerinden hesaplanır.
Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre sözleşmeden geriye etkili olarak dönüldüğünde (TBK m. 125/3) sözleşme geçmişe etkili olarak ortadan kalktığından, arsa sahibi yalnızca menfi (olumsuz) zararlarını talep edebilir; müspet zarar niteliğindeki gecikme tazminatını (kira kaybını) ve ifaya eklenen cezai şartı (TBK m. 179/2) isteyemez. Kira kaybı ve ifaya eklenen cezai şart ancak sözleşmenin ileriye etkili feshedilmesi veya aynen ifa talep edilmesi halinde istenebilir.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her somut olay kendine özgü koşullar içerdiğinden, bireysel hukuki değerlendirme için mutlaka bir avukata başvurulması tavsiye edilir.







