Özet
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 323 hükmü çerçevesinde işyeri ve mağaza kiralarında kira ilişkisinin üçüncü kişiye devri, kiraya verenin haklı bir sebep olmaksızın devir rızası vermekten kaçınamaması, devreden kiracının en fazla 2 yıl süren müteselsil sorumluluğu, işletme devri ve "hava parası (peştamallık / şerefiye)" anlaşmalarının TBK m. 346 (kiracı aleyhine düzenleme yasağı) karşısındaki hukuki geçerliliği, alışveriş merkezi (AVM) kira sözleşmelerinde ciro bazlı kira hesaplamaları, 6585 sayılı Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ve ilgili Yönetmelik uyarınca ortak gider (aidat, reklam ve pazarlama fonu) denetimi ile TBK m. 347 kapsamında 10 yıllık uzama süresi sonunda tahliye — kapsamlı hukuki inceleme.
Bu makale son olarak 12 Kasım 2026 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez.
I. Giriş — Ticari Gayrimenkul, Cadde Mağazacılığı ve AVM Kiralarında Güncel Hukuki Dinamikler
Perakende ticaretin kalbini oluşturan ana cadde mağazaları, ticari plazalar ve alışveriş merkezleri (AVM), yüksek sabit yatırım maliyetleri ve uzun vadeli kira projeksiyonları üzerine kurulan işletmelerdir. Bir perakende markasının veya restoran işletmesinin kiraladığı taşınmazın iç mimarisine, cephe giydirmesine, havalandırma ve elektrik altyapısına yaptığı harcamalar, çoğu zaman yıllık kira bedelinin birkaç katına ulaşmaktadır. İşletmenin el değiştirmesi, şubenin başka bir tacire devredilmesi veya ticari faaliyetin sonlandırılması gündeme geldiğinde, kiracının yaptığı bu yatırımı "devir bedeli / hava parası" karşılığında yeni kiracıya aktarabilmesi ticari hayatın devamlılığı açısından hayati önem taşır.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) yürürlüğe girmesi ve tacirlerin taraf olduğu işyeri kiralarında 8 yıl süreyle ertelenen maddelerin 1 Temmuz 2020 tarihinden itibaren kayıtsız şartsız uygulanmaya başlamasıyla birlikte, ticari kira hukukunda dengeler köklü biçimde değişmiştir. Özellikle TBK m. 323'te düzenlenen kira ilişkisinin devri ve TBK m. 346'da düzenlenen kiracı aleyhine düzenleme yasağı, Gayrimenkul Hukuku ve Ticaret ve Şirketler Hukuku kesişiminde en sık dava konusu edilen hükümler haline gelmiştir.
II. TBK m. 323 Kapsamında İşyeri Kiralarında Kira İlişkisinin Devri ve Rıza Zorunluluğu
Kira ilişkisinin devri; mevcut kiracının (devreden), kiraya veren (malik veya AVM yönetimi) ile arasındaki kira sözleşmesinden doğan tüm hak ve borçlarını, taraf sıfatıyla birlikte üçüncü bir kişiye (devralan yeni kiracıya) aktardığı üç köşeli bir hukuki işlemdir. Eski 818 sayılı Borçlar Kanunu döneminde malikin onayı tamamen kendi keyfine bırakılmışken, 6098 sayılı TBK m. 323 konut kiraları ile işyeri kiralarını kesin bir çizgiyle ayırmıştır:
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 323: "Kiracı, kiraya verenin yazılı rızasını almadıkça, kira ilişkisini başkasına devredemez. Kiraya veren, işyeri kiralarında haklı sebep olmadıkça bu rızayı vermekten kaçınamaz. Kiraya verenin yazılı rızasıyla kira ilişkisi kendisine devredilen kişi, kira sözleşmesinde kiracının yerine geçer ve devreden kiracı, kiraya verene karşı borçlarından kurtulur. İşyeri kiralarında devreden kiracı, kira sözleşmesinin bitimine kadar ve en fazla iki yıl süreyle devralanla birlikte müteselsilen sorumlu olur."
Bu emredici düzenleme uyarınca işyeri kiralarının devrinde şu temel hukuki kurallar geçerlidir: Bu konuda ayrıntılı bilgi için Tapu İşlemleri Rehberi: Alım Satım ve Devir başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
- Yazılı Rıza Şartı: Kira ilişkisinin devrinin kiraya verene karşı hüküm ifade edebilmesi için kiraya verenin yazılı rızasının alınması geçerlilik şartıdır. Kiraya verenin haberi olmadan veya sözlü beyanına güvenilerek işyerinin üçüncü kişiye teslim edilmesi, TBK m. 316 ve m. 322 anlamında "fuzuli işgal / akde aykırı alt kira" sayılarak tahliye davasına konu edilebilir.
- Sözleşmedeki Mutlak Devir Yasağının Geçersizliği: Uygulamada matbu kira sözleşmelerinin ve AVM kiralama şartnamelerinin hemen hepsinde "Kiracı kiralananı kısmen veya tamamen başkasına devredemez, ciro edemez, ortak alamaz" hükmü yer alır. Ancak TBK m. 323 hükmü kiracıyı koruyucu emredici nitelikte olduğundan, işyeri kiralarında sözleşmeye konulan mutlak devir yasağı klozları kiraya verene keyfi ret hakkı vermez; kiraya veren yalnızca objektif bir haklı sebebin varlığını ispatlayarak devre karşı çıkabilir.
- Rıza Vermekten Haksız Kaçınma Halinde Mahkeme Kararı: Kiracı, devralacak yeni kiracı adayının kimliğini, ticari faaliyet konusunu ve mali yeterlilik belgelerini noter ihtarnamesiyle kiraya verene bildirip yazılı rıza talep ettiğinde, kiraya veren haklı bir sebep göstermeksizin rıza vermekten kaçınırsa (veya fahiş kira artışı / devir komisyonu dayatırsa), kiracı Sulh Hukuk Mahkemesinde dava açarak kiraya verenin rızasının mahkeme kararıyla ikamesini (devre izin verilmesini) sağlayabilir.
III. Kiraya Verenin Devre Rıza Vermekten Kaçınabileceği "Haklı Sebepler" ve 2 Yıllık Müteselsil Sorumluluk
Kanun koyucu, işyeri kiracısına devir imkanı tanırken mülk sahibinin mülkiyet hakkını ve ticari güvenliğini de iki önemli mekanizma ile koruma altına almıştır: "Haklı sebep itirazı" ve "2 yıllık müteselsil sorumluluk". Bu konuda ayrıntılı bilgi için Kira Artış Oranı 2026 ve Kiracı Hakları başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
A. Yargıtay Uygulamasında "Haklı Sebep" Sayılan Haller
Kiraya verenin devir rızası vermekten kaçınmasını haklı kılan sebepler, her somut olayın özelliğine göre TMK m. 2 dürüstlük kuralı çerçevesinde değerlendirilir. Başlıca haklı ret sebepleri şunlardır:
- Devralacak Kişinin Mali Gücünün Yetersizliği (Ödeme Aczi): Yeni kiracı adayının kira ve yan giderleri ödeyebilecek finansal kapasiteye sahip olmaması, hakkında çok sayıda icra takibi veya konkordato/iflas kaydı bulunması, talep edilen teminat mektubunu sunamaması.
- Kiralananın Kullanım Amacının ve Sektörün Değiştirilmesi: Kira sözleşmesinde "eczane", "optik mağazası" veya "tekstil mağazası" olarak kullanılacağı kararlaştırılan işyerinin, devralan tarafından ağır koku, gürültü veya baca sorunu yaratan bir kebapçıya, tamirhaneye veya binanın/AVM'nin niteliğiyle bağdaşmayan bir sektöre dönüştürülmek istenmesi.
- AVM Marka Karması (Tenant Mix) ve Konsept Uyuşmazlığı: Alışveriş merkezlerinde her kat ve koridor belirli bir marka karması (lüks segment, hızlı tüketim, teknoloji vb.) gözetilerek planlanır. Lüks giyim koridorundaki bir mağazanın konsept dışı bir işletmeye devredilmek istenmesi veya AVM içinde zaten münhasırlık tanınmış bir rakip markaya devredilmesi haklı ret sebebidir.
- Kiraya Verenle Husumet veya Ahlaka Aykırı Faaliyet: Devralacak kişinin kiraya verenle geçmişten gelen ağır hukuki/cezai husumetinin bulunması veya taşınmazın imajına zarar verecek bir faaliyet yürütecek olması.
B. Devreden Kiracının Azami 2 Yıllık Müteselsil Sorumluluğu (TBK m. 323/3)
Kira sözleşmesi kiraya verenin yazılı rızasıyla (veya mahkeme hükmüyle) yeni kiracıya devredildiğinde, eski kiracı sözleşmeden tamamen ve derhal kopmaz. TBK m. 323/3 uyarınca devreden (eski) kiracı, kira sözleşmesinin bitimine kadar ve her halükarda en fazla 2 (iki) yıl süreyle devralan yeni kiracı ile birlikte kiraya verene karşı müteselsilen (zincirleme) sorumlu olmaya devam eder. Örneğin kalan sözleşme süresi 5 yıl ise eski kiracının müteselsil sorumluluğu devir tarihinden itibaren 2 yıl sonunda kendiliğinden biter; kalan sözleşme süresi 1 yıl ise 1 yılın sonunda sona erer. Bu 2 yıllık süre zarfında yeni kiracı kirasını veya AVM ortak giderini ödemezse, kiraya veren doğrudan eski kiracıya da icra takibi başlatabilir.
IV. Mağaza Devirlerinde "Hava Parası" (Peştamallık) Sözleşmelerinin Hukuki Niteliği ve TBK m. 346 Ayrımı
Ticari hayatta işlek bir caddedeki veya popüler bir AVM'deki mağazanın devri sırasında talep edilen "hava parası" (peştamallık, şerefiye veya işletme devir bedeli), ödemenin kime yapıldığına ve karşılığında ne devredildiğine göre tamamen farklı iki hukuki rejime tabidir:
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 346: "Kiracıya, kira bedeli ve yan giderler dışında başka bir ödeme yükümlülüğü getirilemez. Özellikle, kira bedelinin zamanında ödenmemesi hâlinde ceza koşulu ödeneceğine veya sonraki kira bedellerinin muaccel olacağına ilişkin anlaşmalar geçersizdir."
1. Kiraya Verene (Mülk Sahibine / AVM Yönetimine) Ödenen Hava Parası
Konut ve çatılı işyeri kiralarında uygulanması emredici olan TBK m. 346 hükmü uyarınca, kiracıya kira bedeli ve yan giderler dışında hiçbir ek ödeme yükümlülüğü yüklenemez. Eğer mülk sahibi veya AVM yönetimi, mağazayı kiraya verirken yahut TBK m. 323 kapsamında devre onay verirken "hava parası, devir onay ücreti, anahtar parası, dekorasyon katkı payı" gibi adlar altında kira dışında bir bedel tahsil etmişse, bu anlaşma TBK m. 346 ve m. 27 uyarınca kesin olarak hükümsüzdür. Kiracı, mülk sahibine ödediği bu hava parasını TBK m. 77 sebepsiz zenginleşme hükümlerine dayanarak faiziyle geri alabilir.
2. Eski Kiracı ile Yeni Kiracı Arasındaki İşletme/Mağaza Devir Bedeli
Buna karşılık; mağazadan çıkan eski kiracının, mağazayı devralan yeni kiracıdan içinde bulunan dekorasyon, raf sistemleri, aydınlatma, havalandırma, demirbaşlar, ruhsat ve oluşan müşteri çevresi (peştamallık) karşılığında bir "devir bedeli" alması, TBK m. 346 yasağı kapsamına girmez. Çünkü bu sözleşme kiraya veren ile kiracı arasında değil, iki bağımsız tacir (eski kiracı ve yeni kiracı) arasında yapılan bir işletme/malvarlığı devri ve kira devri ön sözleşmesidir.
V. Alışveriş Merkezi (AVM) Kiralarında Asgari Kira ve Ciro Bazlı Kira (Ciro Kirası) Uyuşmazlıkları
AVM kira sözleşmelerinde kira bedeli genellikle iki bileşenden oluşacak şekilde kurgulanır: Asgari (Sabit / Taban) Kira Bedeli ve mağazanın o ayki net satış hasılatının belirli bir yüzdesine (%6, %8, %10 gibi) tekabül eden Ciro Kirası. Sözleşmeye göre kiracı her ay asgari sabit kirayı öder; eğer o ayki cirosunun kararlaştırılan yüzdesi sabit kirayı aşarsa, aradaki farkı "ciro fark kirası" olarak ayrıca AVM yönetimine öder.
2018 yılında Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar'da yapılan değişiklikle Türkiye'de yerleşik kişiler arasındaki gayrimenkul kira sözleşmelerinde dövizle veya dövize endeksli kira belirleme yasağı getirilmiş; kira artışları ise TBK m. 344 uyarınca on iki aylık ortalama TÜFE (Tüketici Fiyat Endeksi) tavanına bağlanmıştır. Ciro bazlı AVM kiralarında yaşanan başlıca hukuki ihtilaflar şunlardır:
- E-Ticaret ve Mağazadan Teslim (Click & Collect) Satışlarının Ciroya Dahil Edilip Edilmeyeceği: Günümüzde müşteriler ürünü markanın mobil uygulamasından satın alıp AVM'deki mağazadan teslim alabilmektedir (veya mağazadan iade etmektedir). Sözleşmede açık hüküm yoksa, internet üzerinden yapılan merkezi satışlar AVM mağazasının cirosuna dahil edilerek üzerinden ciro kirası hesaplanamaz; sadece o mağazanın POS cihazlarından ve kasasından gerçekleşen net satışlar (KDV ve iadeler düşüldükten sonra) esas alınır.
- Kapalı Kalma veya AVM Doluluk Oranının Düşmesi (Aşırı İfa Güçlüğü - TBK m. 138): Yeni açılan veya zamanla ana (anchor) mağazalarını kaybeden bir AVM'de doluluk oranının %30-40'lara düşmesi, vaat edilen ziyaretçi trafiğinin (footfall) hiç oluşmaması halinde, kiracının yüksek sabit kira yerine sadece ciro kirası ödenmesi yönünde kira uyarlama davası (TBK m. 138) açma hakkı gündeme gelmektedir.
VI. 6585 Sayılı Kanun ve AVM Yönetmeliği Kapsamında Ortak Gider, Aidat ve Pazarlama Fonu Denetimi
AVM kiracılarının kira bedelinden bile daha fazla mağduriyet yaşadığı alan; "ortak alan gideri, yönetim ücreti, reklam/pazarlama fonu, açılış katkı payı, dekorasyon denetim ücreti" adı altında kesilen yüksek faturalardır. Bu suistimalleri önlemek amacıyla 6585 sayılı Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun m. 11 ve buna dayanılarak çıkarılan Alışveriş Merkezleri Hakkında Yönetmelik (m. 11) ile çok sıkı emredici kurallar getirilmiştir:
- Reklam, Pazarlama ve Danışmanlık Giderleri Ortak Gider Değildir: Yönetmelik uyarınca ortak giderler yalnızca; ortak kullanım alanlarına ilişkin elektrik, su, ısınma, yenileme niteliğinde olmayan bakım-onarım, güvenlik, temizlik ve AVM'de fiilen çalışan yönetim personelinin bordro giderlerinden ibarettir. Pazarlama, reklam, yönetim şirketinin kar marjı ve danışmanlık giderleri ortak gider sayılamaz; kiracının yazılı muvafakati ve belgelendirme olmaksızın zorunlu reklam/pazarlama fonu tahsil edilemez (ayrıca TBK m. 346 kiracı aleyhine düzenleme yasağına da aykırıdır).
- Boş Mağazaların Ortak Gideri Kiracılara Yüklenemez: AVM'de kiralanmamış (boş) bulunan mağazaların veya ortak giderini ödemeyen diğer kiracıların payına düşen ortak giderler, mevcut kiracılara paylaştırılamaz; bu paylar doğrudan AVM maliki tarafından karşılanmak zorundadır.
- Metrekare Oranlaması ve Bağımsız Denetim Raporu Zorunluluğu: Ortak giderler yönetmelikte yer alan katsayı ve satış alanı (m²) oranına göre hesaplanır. AVM yönetimi her yıl bir önceki yılın ortak gider gelir-gider hesaplarını Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu (KGK) tarafından yetkilendirilmiş bağımsız denetim kuruluşuna denetletmek ve raporu Nisan ayı sonuna kadar tüm kiracılara göndermek zorundadır. Belgelendirilmeyen veya hukuka aykırı tahsil edilen ortak giderler kiracı tarafından dava yoluyla geri alınabilir.
| Ödeme / İşlem Türü | Yasal Dayanak | Hukuki Geçerlilik Durumu ve Sınırları | Kiracının Başvuru Yolu |
|---|---|---|---|
| İşyeri Kira Devri | TBK m. 323 | Malik haklı sebep olmadıkça yazılı rıza vermekten kaçınamaz; eski kiracı en fazla 2 yıl müteselsil sorumludur. | Sulh Hukuk Mahkemesinde devre izin (rızanın ikamesi) ve tespit davası. |
| Malike Ödenen Hava Parası | TBK m. 346 ve m. 77 | Kira ve yan gider dışında kiracıya ödeme yükümlülüğü getirilemeyeceğinden kesin hükümsüzdür. | Sebepsiz zenginleşmeye dayalı alacak (iade) davası. |
| Eski Kiracıya Ödenen Hava Parası | TBK m. 26, 27, 112 | Demirbaş ve işletme devri karşılığı ise geçerlidir; ancak malik devre onay vermezse bedel temelsiz kalır. | Devir gerçekleşmezse sözleşmeden dönme ve ödenen bedelin iadesi davası. |
| AVM Reklam ve Pazarlama Fonu | 6585 s. Kanun m. 11, TBK m. 346 | Ortak gider niteliğinde değildir; zorunlu ve belgesiz tahsilatı yönetmelikle yasaklanmıştır. | Fazla/haksız tahsil edilen bedellerin istirdadı (geri alınması) ve menfi tespit davası. |
| AVM Ortak Gider Payı (Aidat) | AVM Yönetmeliği m. 11 | Sadece elektrik, su, güvenlik, temizlik vb. gerçek giderler m² oranında alınır; boş dükkan payı malike aittir. | Bağımsız denetim raporuna itiraz ve ortak gider mahsup/iade davası. |
VII. Çatılı İşyeri ve Mağaza Kiralarında 10 Yıllık Uzama Süresi Sonunda Tahliye (TBK m. 347)
Çatılı işyeri (mağaza, dükkan, ofis) kiralarında belirli süreli kira sözleşmesi, sürenin bitiminden en az 15 gün önce kiracı tarafından bildirimde bulunulmadıkça aynı koşullarla 1'er yıl uzar; kiraya veren ise sözleşme süresinin bitimine dayanarak sözleşmeyi sona erdiremez (TBK m. 347/1). Kiraya verenin herhangi bir sebep göstermeksizin sözleşmeyi feshedebilmesi için; başlangıçtaki kira süresinin bitiminden itibaren 10 yıllık uzama süresinin dolması ve bu süreyi izleyen her uzama yılının bitiminden en az 3 ay önce yazılı fesih bildiriminde bulunması şarttır.
Örneğin AVM veya cadde mağazası için 5 yıl süreli bir kira sözleşmesi yapılmışsa; kiraya verenin sebep göstermeksizin tahliye isteyebilmesi için 5 yıllık ilk süre + 10 yıllık uzama süresi + 1 yıl (toplam 16 yıl!) geçmesi gerekir. Eğer TBK m. 323 uyarınca kira ilişkisi devredilmişse, yeni kiracı mevcut sözleşmeye halef olduğundan 10 yıllık uzama süresi sıfırlanmaz; eski kiracının döneminden işlemeye devam eder. Tahliye süreçleri hakkında kapsamlı bilgi için Kiracı Tahliye Davası: Şartlar ve Süreç makalemizi inceleyebilirsiniz.
VIII. Kira Uyuşmazlıklarında Zorunlu Arabuluculuk (7445 s. Kanun), Görevli Mahkeme ve İspat
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m. 4/1-a hükmü uyarınca, kiralanan taşınmazların İcra ve İflas Kanunu'na göre ilamsız icra yoluyla tahliyesine ilişkin hükümler ayrık olmak üzere, kira ilişkisinden doğan alacak, tahliye, kira tespiti, kira uyarlaması ve TBK m. 323 kira devrine izin davalarında –taraflar tacir olsa dahi– Sulh Hukuk Mahkemesi görevlidir. Buna karşılık, eski kiracı ile yeni kiracı arasında kiraya verenin taraf olmadığı salt "ticari işletme / demirbaş devri ve hava parası iadesi" uyuşmazlıklarında, her iki taraf tacir ise görevli mahkeme Asliye Ticaret Mahkemesidir.
Zorunlu Arabuluculuk Dava Şartı: 7445 sayılı Kanun ile 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'na eklenen m. 18/B uyarınca (1 Eylül 2023'ten itibaren), kira ilişkisinden kaynaklanan tüm uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Arabuluculuk süreci işletilmeden doğrudan açılan kira devri, ortak gider iadesi veya tahliye davaları dava şartı yokluğundan usulden reddedilir.
IX. İşyeri Devri, Hava Parası ve AVM Kiralarına İlişkin Yargıtay 3. Hukuk Dairesi Emsal Kararları
Kira hukuku uyuşmazlıklarında temyiz incelemesi mercisi olan Yargıtay 3. Hukuk Dairesi (ve ticari işletme devri yönünden 11. Hukuk Dairesi) ile Danıştay'ın yerleşik içtihat ilkeleri şu şekildedir:
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (TBK m. 323 İşyeri Kira Devri): "6098 sayılı TBK'nın 323. maddesi uyarınca işyeri kiralarında kiraya veren, haklı bir sebep olmadıkça kira ilişkisinin devrine rıza vermekten kaçınamaz. Kira sözleşmesinde devir yasağı bulunması, emredici nitelikteki bu kanun hükmünün uygulanmasını engellemez. Mahkemece devralacak üçüncü kişinin mali durumu, ticari itibarı ve kiralananı sözleşmedeki kullanım amacına uygun işletip işletmeyeceği araştırılarak, kiraya verenin kaçınmasında objektif ve haklı bir sebep bulunmadığının tespiti halinde kira ilişkisinin devrine izin verilmesine karar verilmelidir."
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (TBK m. 346 ve Hava Parası): "TBK m. 346 hükmü gereğince konut ve çatılı işyeri kiralarında kiracıya kira bedeli ve yan giderler dışında başka bir ödeme yükümlülüğü getirilemez. Kiraya verenin kira sözleşmesinin kurulması veya devrine onay verilmesi karşılığında 'hava parası / devir ücreti' adı altında tahsil ettiği bedeller kanunun emredici hükmüne aykırı olup geçersizdir; kiracı ödediği bu tutarın sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre iadesini talep edebilir."
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu ve 10. Daire, AVM Ortak Gider Yönetmeliği İlkeleri: "6585 sayılı Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun uyarınca yürürlüğe konulan Alışveriş Merkezleri Hakkında Yönetmelik kapsamında; AVM içerisindeki perakende işletmelerden reklam, pazarlama, yönetim ve danışmanlık gibi ortak kullanım alanı gideri niteliği taşımayan kalemlerin zorunlu ortak gider olarak tahsil edilmesini yasaklayan ve boş bağımsız bölümlerin ortak gider payının AVM maliki tarafından karşılanmasını öngören düzenlemeler, ticari kiracıların korunması ve şeffaflık ilkelerine uygun olup hukuka aykırılık taşımamaktadır."
X. Pratik Uygulama: Kira İlişkisinin Devrine İzin Verilmesi (Rızanın İkamesi) Dava Dilekçesi Örneği
İşyerini ve içindeki yatırımlarını başka bir tacire devretmek isteyen kiracının, mülk sahibinin veya AVM yönetiminin haklı sebep olmaksızın yazılı onay vermekten kaçınması halinde zorunlu arabuluculuk sonrasında Sulh Hukuk Mahkemesinde açacağı dava dilekçesi kurgusu aşağıda sunulmuştur:
DAVA DİLEKÇESİ TASLAĞI — BİLGİLENDİRME VE İNCELEME AMAÇLIDIR
NÖBETÇİ SULH HUKUK MAHKEMESİ'NE
[Taşınmazın Bulunduğu Yer]
| DAVACI (KİRACI) | : [Kiracı Şirket Unvanı, MERSİS No, Adresi] |
| VEKİLİ | : Av. [Adı Soyadı, Baro Sicil No, Adresi] |
| DAVALI (KİRAYA VEREN) | : [Mülk Sahibi / AVM Yatırım A.Ş. Unvanı, MERSİS/TCKN, Adresi] |
| DAVA KONUSU | : 6098 sayılı TBK m. 323 uyarınca; davalının haklı bir sebep olmaksızın vermekten kaçındığı işyeri kira ilişkisinin devri rızasının mahkemece ikamesi (kira sözleşmesinin dava dışı [Devralacak Şirket Unvanı]'na devrine izin verilmesi) talebidir. |
AÇIKLAMALAR :
1. Müvekkil şirket, davalıya ait [Adres / AVM Adı ve Mağaza No] adresindeki çatılı işyerinde ../../2022 başlangıç tarihli ve 10 yıl süreli kira sözleşmesi uyarınca kiracı olarak faaliyet göstermektedir (Ek-1: Kira Sözleşmesi). Müvekkil bugüne kadar tüm kira ve yan gider borçlarını günü gününe eksiksiz ödemiştir.
2. Müvekkil şirket, ticari yeniden yapılanma kararı doğrultusunda kiralanan mağazadaki işletmesini ve kira ilişkisini, aynı sektörde faaliyet gösteren ve yüksek sermaye yapısına sahip bulunan [Devralacak Şirket Unvanı]'na devretmek üzere anlaşmıştır.
3. 6098 sayılı TBK m. 323 hükmü gereğince [Noterliği]'nin ../../2026 tarihli ve [Yevmiye No] sayılı ihtarnamesi ile devralacak şirketin ticaret sicil kayıtları, vergi levhası, bilanço verileri ve banka referans mektupları davalıya tebliğ edilerek kira ilişkisinin devrine yazılı rıza verilmesi talep edilmiştir. Ancak davalı taraf, hiçbir haklı sebep ileri sürmeksizin (veya mevcut kira bedelinin 3 katına çıkarılması gibi TBK m. 346'ya aykırı şartlar dayatarak) devre yazılı onay vermekten kaçınmıştır.
4. Devralacak şirket, sözleşmedeki kullanım amacını (faaliyet konusunu) aynen sürdürecek olup mali gücü yüksek bir tacirdir; üstelik müvekkilin TBK m. 323/3 uyarınca 2 yıl süreyle müteselsil sorumluluğu da kanunen devam edecektir. 6325 sayılı Kanun m. 18/B kapsamında başvurulan zorunlu arabuluculuk süreci anlaşmama ile sonuçlanmıştır (Ek-2: Arabuluculuk Son Tutanağı).
SONUÇ VE İSTEM :
Yukarıda arz ve izah edilen nedenlerle; davamızın KABULÜ ile, TBK m. 323 uyarınca taraflar arasındaki ../../2022 tarihli işyeri kira sözleşmesinden doğan kira ilişkisinin aynı şartlarla [Devralacak Şirket Unvanı]'na DEVRİNE İZİN VERİLMESİNE (davalının yazılı rızasının mahkeme hükmüyle ikamesine), yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini vekaleten arz ve talep ederiz.
Davacı Vekili
Av. [Adı Soyadı]
İmza
XI. Ticari Kiracılar ve Mağaza Yatırımcıları İçin Sözleşme ve Devir Kontrol Listesi
Mağaza devri, hava parası anlaşması veya AVM kira sözleşmesi sürecinde ticari kiracıların dikkat etmesi gereken temel adımlar şunlardır:
- Sözleşmeye Grup Şirketleri ve Franchise Devir İstisnası Ekletilmesi: Kira sözleşmesi imzalanırken; kiracının kendi grup/iştirak şirketlerine, hisse devirlerine veya kendi franchise bayilerine yapacağı devirlerde kiraya verenin onayı aranmayacağı açıkça yazdırılmalıdır.
- Hava Parası Ödemesini Emanet (Escrow) veya Şarta Bağlama: Mağazayı devralacak yeni kiracı, eski kiracıya ödeyeceği hava parasını/devir bedelini mutlaka "mülk sahibinin yazılı devir onayının alınması ve yeni kira/devir protokolünün imzalanması" geciktirici şartına bağlamalıdır.
- Noter İhtarıyla Resmi Rıza Talebi: TBK m. 323 sürecini başlatırken devralacak adayın tüm mali yeterlilik belgeleri eklenerek noterden resmi ihtarname çekilmelidir.
- AVM Bağımsız Denetim Raporunun İncelenmesi: Her yıl Nisan ayında AVM yönetiminin göndermek zorunda olduğu bağımsız denetim raporu incelenerek; reklam fonu, danışmanlık ve boş mağaza giderlerinin yansıtılıp yansıtılmadığı denetlenmelidir.
- Miras ve Şirket Birleşmeleri Ayrımı: Ticaret şirketlerinin TTK m. 136 vd. uyarınca birleşmesi, bölünmesi veya tür değiştirmesi külli halefiyet doğurduğundan TBK m. 323 anlamında devir sayılmaz ve malik rızası gerektirmez.
XII. Sonuç
İşyeri ve mağaza kiralarında devir hakkı, hava parası sözleşmeleri ve AVM kira uygulamaları, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ile 6585 sayılı Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un emredici hükümleriyle sıkı bir denetim altına alınmıştır. İncelememizde ortaya konulan temel ilkeler şunlardır:
- İşyeri Kira Devri Engellenemez (TBK m. 323): Kira sözleşmesinde devir yasağı yazsa dahi, kiraya veren haklı bir sebep olmadıkça işyeri kirasının devrine yazılı rıza vermekten kaçınamaz; kaçınırsa mahkeme kararıyla devir sağlanır.
- 2 Yıllık Müteselsil Sorumluluk Sınırı: İşyerini devreden eski kiracı, kira sözleşmesinin bitimine kadar ve en fazla 2 yıl süreyle devralan yeni kiracıyla birlikte müteselsilen sorumludur.
- Malike Ödenen Hava Parası Geçersizdir (TBK m. 346): Kiraya verenin kira ve yan gider dışında hava parası veya devir onay parası alması yasaktır ve ödenen tutar geri alınabilir; eski kiracıya ödenen işletme/demirbaş devir bedeli ise devir gerçekleştiği sürece geçerlidir.
- AVM Reklam Fonu ve Boş Dükkan Gideri Yansıtılamaz: 6585 sayılı Kanun ve AVM Yönetmeliği uyarınca reklam, pazarlama ve danışmanlık giderleri zorunlu ortak gider olarak tahsil edilemez; boş mağazaların ortak gider payı AVM malikine aittir.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Somut hukuki sorunlarda uzman bir avukata danışılması tavsiye edilir. Makalede yer alan bilgiler, yayın tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuata dayanmakta olup, mevzuat değişiklikleri nedeniyle güncelliğini yitirebilir.
Kaynaklar ve Referanslar
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK m. 322, 323, 344, 346, 347 Kira Hükümleri)
- 6585 sayılı Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun (m. 11 Ortak Giderler)
- Alışveriş Merkezleri Hakkında Yönetmelik (Ortak Gider Paylaşımı ve Denetim Esasları)
- 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu (m. 18/B Kira Zorunlu Arabuluculuk)
- Yargıtay Emsal Karar Arama Sistemi (3. Hukuk Dairesi Kira İçtihatları)
Bu makale 2026-11-12 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
İlgili Makaleler
-
Kira Tespit Davası ve Kira Belirleme 2026
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.344 ve m.345 kapsamında kira tespit davası ve kira belirleme şartları, 5 yıllık... -
Kira Artış Oranı 2026: Hesaplama ve Sınırlar
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.344 kapsamında kira artış oranı 2026 hesaplama yöntemi, TÜFE 12 aylık ortalama yasal... -
Kira Tespit Davası Dilekçesi Örneği 2026
2026 yılı güncel kira tespit davası dilekçe örneği, kira bedelinin tespiti, TÜFE sınırı, emsal kira araştırması, TBK... -
Tapu İptal ve Tescil Davası Rehberi
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.1025 uyarınca açılan tapu iptal ve tescil davası şartları, muris muvazaası,... -
Kentsel Dönüşüm: Hukuki Süreç ve Haklar
6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında riskli yapı tespiti, %50+1 salt...
Uygulamada Kritik Sorular ve Yanıtları
Evet. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun emredici nitelikteki 323. maddesi uyarınca işyeri kiralarında kiraya veren, haklı bir sebep olmadıkça kira ilişkisinin üçüncü kişiye devrine yazılı rıza vermekten kaçınamaz. Sözleşmede yer alan mutlak devir yasağı maddeleri malike keyfi olarak devri reddetme hakkı vermez. Malik haklı bir sebep olmaksızın onay vermezse Sulh Hukuk Mahkemesinde dava açılarak mahkeme kararıyla devir gerçekleştirilebilir.
Evet, sınırlı bir süre için devam eder. TBK m. 323/3 hükmü gereğince işyeri kiralarında kira ilişkisini devreden eski kiracı, kira sözleşmesinin bitimine kadar ve her halükarda en fazla 2 (iki) yıl süreyle devralan yeni kiracı ile birlikte kiraya verene karşı müteselsilen (zincirleme) sorumlu olmaya devam eder. İki yıllık sürenin dolmasıyla eski kiracının sorumluluğu tamamen sona erer.
TBK m. 346 uyarınca kiracıya kira bedeli ve yan giderler dışında başka bir ödeme yükümlülüğü getirilemeyeceğinden, doğrudan mülk sahibine (kiraya verene) ödenen hava parası veya devir onay ücreti kanuna aykırıdır ve sebepsiz zenginleşme davasıyla geri alınabilir. Buna karşılık eski kiracıya içerideki demirbaşlar, dekorasyon ve müşteri portföyü karşılığı ödenen işletme devir bedeli geçerlidir; ancak malik devre rıza vermez ve devir gerçekleşmezse bu bedel de eski kiracıdan geri talep edilebilir.
Hayır. 6585 sayılı Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun m. 11 ve Alışveriş Merkezleri Hakkında Yönetmelik uyarınca; pazarlama, reklam ve danışmanlık giderleri ortak kullanım alanı gideri sayılmaz ve kiracılardan zorunlu ortak gider olarak tahsil edilemez. Ayrıca bu tür ek yükümlülükler TBK m. 346'daki kiracı aleyhine düzenleme yasağına da aykırı olduğundan, haksız tahsil edilen tutarların iadesi dava edilebilir.
Kesinlikle yüklenemez. Alışveriş Merkezleri Hakkında Yönetmelik m. 11 uyarınca, AVM içindeki kiralanmamış (boş) bağımsız bölümlere ait ortak gider payları ile diğer kiracılardan tahsil edilemeyen ortak gider alacakları doğrudan AVM maliki tarafından karşılanmak zorundadır. AVM yönetiminin her yıl Nisan ayı sonuna kadar bağımsız denetim raporu sunarak bu hesaplamayı belgelendirmesi yasal zorunluluktur.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi uygulamasına göre; devralacak yeni kiracı adayının kira bedellerini ödeyecek mali gücünün bulunmaması (hakkında aciz/icra kayıtları olması), kiralananın sözleşmedeki kullanım amacına aykırı ve taşınmaza zarar verecek bir sektörde işletilmek istenmesi veya AVM'nin marka karmasına (konseptine) objektif olarak uymaması halleri kiraya veren açısından TBK m. 323 anlamında haklı ret sebebi kabul edilir.
Kira sözleşmesinde taraflarca açıkça kararlaştırılmış özel bir hüküm bulunmadıkça, perakende markasının genel merkezinden yürüttüğü internet (e-ticaret) satışları AVM mağazasının cirosuna dahil edilemez. Ciro kirası hesaplamasında yalnızca kiralanan bağımsız bölümde fiilen gerçekleştirilen ve o mağazanın POS/kasa sisteminden geçen net satış hasılatı (KDV ve müşteri iadeleri düşüldükten sonra) esas alınır.
6100 sayılı HMK m. 4/1-a gereğince taraflar tacir olsa dahi kira ilişkisinden doğan kira devrine izin, ortak gider itirazı, kira tespiti ve tahliye davalarında görevli mahkeme Sulh Hukuk Mahkemesidir. 6325 sayılı Arabuluculuk Kanunu m. 18/B uyarınca kira uyuşmazlıklarında dava açılmadan önce zorunlu arabuluculuğa başvurulması dava şartıdır.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her somut olay kendine özgü koşullar içerdiğinden, bireysel hukuki değerlendirme için mutlaka bir avukata başvurulması tavsiye edilir.







