Özet
Mirasbırakanın borca batık olarak vefatı halinde 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 606'daki 3 aylık gerçek ret süresi geçirilmiş olsa dahi mirasçıların malvarlığını koruyan TMK m. 605/2 kapsamındaki mirasın hükmen reddi kurumunun hukuki şartları; ölüm tarihinde ödemeden aczin açıkça belli olması veya aciz vesikası gibi belgelerle resmen tespit edilmiş bulunması ölçütleri; terekenin aktif-pasif incelemesinde sosyal güvenlik ölüm aylığı ile olağan yönetim eylemlerinin TMK m. 610/2 anlamında mirası kabul sayılıp sayılmadığı; husumetin alacaklılara yöneltilmesi ve Asliye Hukuk Mahkemesi yargılama usulü ile tersi yönde borçlu mirasçının varlıklı mirası kötüniyetle reddetmesi halinde alacaklıların TMK m. 617 uyarınca 6 aylık hak düşürücü süre içinde açacağı mirasın reddinin iptali davası ve resmi tasfiye süreci ayrıntılı biçimde incelenmektedir.
Bu makale son olarak 13 Kasım 2026 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez.
I. Giriş — Tereke Borçları İle Kişisel Alacaklılar Arasında Çift Yönlü Denge
Miras hukukunun külli halefiyet ilkesi (TMK m. 599), mirasbırakanın yalnızca malvarlığı aktiflerini değil; banka kredilerini, ticari kefaletlerini, vergi ve SGK prim borçlarını da mirasçılara geçirmektedir. Mirasçıların çoğu, mirasbırakanın gerçek borç durumunu vefattan aylar hatta yıllar sonra kendilerine gönderilen ödeme emirleri veya banka hesap blokeleriyle öğrenmektedir. Bu durumda 3 aylık gerçek ret süresi (TMK m. 606) kaçırıldığı için şahsi malvarlığının haczedilmesi tehlikesiyle karşılaşan mirasçılar için kanunun öngördüğü koruma mekanizması, 4721 sayılı TMK m. 605/2'de düzenlenen mirasın hükmen reddidir.
Bununla birlikte uygulamada tam tersi bir kötüniyet senaryosu da sıklıkla yaşanmaktadır: Kendisi piyasaya veya bankalara borçlu olup malvarlığı üzerinde hacizler bulunan bir borçlu, varlıklı anne-babası vefat ettiğinde mirastan gelecek taşınmazlara ve mevduatlara kendi alacaklılarının el koymasını engellemek için 3 aylık süre içinde gidip Sulh Hukuk Mahkemesinde mirası reddetmektedir (bu sayede miras kendi çocuklarına geçer ve alacaklılar eli boş kalır). Kanun koyucu bu kötüniyetli mal kaçırma girişimini engellemek için de TMK m. 617 ile alacaklılara mirasın reddinin iptali davası açma hakkı tanımıştır. Miras Hukuku ve Medeni Hukuk pratiğinde madalyonun iki yüzünü oluşturan bu iki dava türünün teknik şartlarını doğru ayırmak hayati önem taşır. Gerçek reddin usul esasları için Mirasın Reddi: Prosedür ve Sonuçları başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.
II. 3 Aylık Gerçek Ret (TMK m. 606) İle Mirasın Hükmen Reddi (TMK m. 605/2) Ayrımı
4721 sayılı TMK m. 605 iki ayrı ret türü düzenlemiştir. Birinci fıkradaki gerçek ret, mirasçının mirasın açılmasını öğrendiği tarihten itibaren 3 aylık hak düşürücü süre içinde Sulh Hukuk Mahkemesine yapacağı kayıtsız şartsız tek taraflı irade beyanıyla gerçekleşir; gerçek ret çekişmesiz yargı işidir ve terekenin borca batık olması şart değildir. Buna karşılık ikinci fıkradaki hükmen ret ise tamamen objektif bir mali olguya dayanır: Bu konuda ayrıntılı bilgi için Mirastan Feragat Sözleşmesi (TMK m. 528), İvazlı (Karşılıklı) Feragat ve Altsoyun Mirasçılığına Etkisi başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 605/2:
"Ölümü tarihinde mirasbırakanın ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmiş ise, miras reddedilmiş sayılır."
Görüldüğü üzere hükmen rette mirasçının 3 ay içinde mahkemeye gidip ret beyanında bulunmuş olması aranmaz; kanun mirasbırakanın ölüm anındaki mali aczi nedeniyle mirası kendiliğinden reddedilmiş saymaktadır. Ancak mirasçıya yönelen icra takipleri ve hacizlerin durdurulabilmesi için bu hukuki durumun mahkeme kararıyla (veya takibe itiraz / def'i olarak) kesinleştirilmesi gerekir. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Miras Ortaklığına Tereke Temsilcisi Atanması (TMK m. 640/3) ve Şirket Hisselerinin/Terekenin Yönetimi başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
| Karşılaştırma Kriteri | Mirasın Hükmen Reddi (TMK m. 605/2) | Alacaklıların Reddinin İptali Davası (TMK m. 617) |
|---|---|---|
| Kimi Korur? | Borca batık mirasbırakanın mirasçısını (şahsi malvarlığını). | Mirasçının kendi şahsi alacaklılarını (alacağını tahsil hakkını). |
| Terekenin Mali Durumu | Mirasbırakanın terekesi ölüm anında borca batıktır. | Mirasbırakanın terekesi genellikle aktif/varlıklıdır; mirasçı borçludur. |
| Dava Açma Süresi | Süre sınırı yoktur (her zaman tespit veya def'i ileri sürülebilir). | Ret tarihinden itibaren 6 aylık hak düşürücü süre (TMK m. 617/1). |
| Görevli Mahkeme ve Husumet | Asliye Hukuk Mahkemesi; davalı taraf tereke alacaklılarıdır. | Asliye Hukuk Mahkemesi; davalı reddeden mirasçı (ve varsa yerine geçen mirasçılar). |
| Hukuki Sonuç | Mirasçının tereke borçlarından şahsen sorumlu olmadığı tespit edilir. | Ret iptal edilir; miras resmi tasfiyeye girer ve alacaklılar pay alır. |
III. Ölüm Tarihinde Terekenin Borca Batık Olmasının İspatı ve Mali İnceleme
Mirasın hükmen reddi davasının kazanılabilmesi için davacı mirasçının iki temel olgudan birini kanıtlaması gerekir: (1) Mirasbırakanın ödemeden aczinin ölüm tarihinde resmen tespit edilmiş olması (örneğin muris hakkında alınmış kesinleşmiş aciz vesikası - İİK m. 143, iflas kararı veya semeresiz kalmış haciz tutanağı bulunması) ya da (2) Ölüm tarihinde terekenin borca batık olduğunun (pasiflerin aktifleri aşmasının) açıkça belli olması.
Mahkemeler terekenin borca batıklığını araştırırken yalnızca murisin ölüm tarihindeki durumu esas alır; ölümden sonraki faiz işlemeleri veya mirasçının sonradan yarattığı değer değişimleri dikkate alınmaz. Bu amaçla Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından kapsamlı bir kolluk ve kurum araştırması (müzekkereler) yürütülür: Tapu müdürlüklerinden tüm taşınmaz kayıtları, Trafik tescilden araç kayıtları, bankalardan vefat günü itibarıyla tüm mevduat/kredi/kredi kartı borç bakiyeleri, Vergi Dairesi ve SGK'dan kamu borçları, UYAP üzerinden muris hakkındaki tüm icra dosyaları ile şirketi varsa ticaret sicili ve bilanço verileri celbedilir. Ayrıca mirasbırakanın varsa hayat sigortası veya kıdem tazminatı gibi terekeye dahil olacak haklarının da aktif hanesine eklenip eklenmeyeceği teknik bilirkişi raporuyla değerlendirilir. Aktif toplamı borç toplamını karşılamıyorsa terekenin borca batık olduğu sabit görülür. (Şirket hisseleri ve yönetici kamu borçlarının terekeye etkisi hakkında Şirket Hisselerinin Miras Kalması makalemize de başvurabilirsiniz.)
IV. TMK m. 610/2 Uyarınca Mirası Kabul Sayılan İşlemler ve Ölüm Aylığı İstisnası
Hükmen ret davalarında davalı alacaklıların ileri sürdüğü en kuvvetli savunma, mirasçının TMK m. 610/2 uyarınca mirası örtülü olarak kabul ettiği iddiasıdır:
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 610/2:
"Ret süresi sona ermeden mirasçı olarak tereke işlemlerine karışan, terekenin olağan yönetimi niteliğinde olmayan veya mirasbırakanın işlerinin yürütülmesi için gerekli olanın dışında işler yapan ya da tereke mallarını gizleyen veya kendisine maleden mirasçı, mirası reddedemez."
Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre bu kural hem gerçek ret hem de hükmen ret davaları için geçerlidir. Eğer mirasçı vefattan sonra murisin banka hesabındaki parayı çekip harcarsa, murisin dükkanını/aracını devredip bedelini alırsa, terekeye ait taşınmazdan kira tahsil edip şahsi hesabına geçirirse ya da tereke adına açılmış alacak davasını takip edip tazminat tahsil ederse mirası benimsemiş (kabul etmiş) sayılır ve hükmen ret hakkını yitirir!
Buna karşılık iki davranış kesinlikle mirası kabul sayılmaz: Birincisi, mirasçının murisin cenaze ve defin masraflarını yapması, acil vergi/kira borçlarını tereke malvarlığını korumak adına olağan yönetim çerçevesinde karşılaması veya sağlık/ikamet işlemlerini düzenlemesidir (TMK m. 610/3). İkincisi ise son derece yaygın bir yanlış anlaşılmayı düzeltmektedir: Mirasbırakanın eşine veya çocuklarına Sosyal Güvenlik Kurumundan (SGK) dul/yetim (ölüm) aylığı bağlanması ve mirasçıların bu maaşı alması mirası kabul sayılmaz! Çünkü ölüm aylığı terekeye dahil bir miras hakkı değil, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun doğrudan hak sahiplerine tanıdığı bağımsız bir sosyal güvenlik hakkıdır. Aynı şekilde mirasbırakanın tarafı olduğu davalarda mirasçı olarak sadece "terekenin korunması" kapsamında yer almak veya muris adına sadece veraset ilamı çıkarmak da mirası kabul anlamına gelmez.
V. Hükmen Ret Davasında Görev, Yetki, Husumet ve İcra Takibine Etkisi
Hükmen ret davası çekişmeli bir tespit davasıdır. Yargıtay İçtihadı Birleştirme ve 14. / 7. Hukuk Dairesi kararları uyarınca görevli mahkeme değerine bakılmaksızın Asliye Hukuk Mahkemesidir. Bu dava hasımsız açılamaz; mutlaka tereke alacaklılarına (özellikle icra takibi veya dava başlatan banka, vergi dairesi, SGK ve şahıs alacaklılarına) husumet yöneltilerek açılmalıdır. Dikkat edilmelidir ki, hükmen ret kararı yalnızca davada taraf gösterilen davalı alacaklılar bakımından kesin hüküm oluşturur! Yani beş farklı alacaklıdan yalnızca birine karşı açılan davada alınan hükmen ret ilamı, davada yer almayan diğer dört alacaklı bakımından kendiliğinden kesin hüküm doğurmaz (diğer alacaklılara da tebliğ ve dava yöneltilmesi yahut hepsinin davaya davalı gösterilmesi gerekir).
Alacaklılar mirasçı aleyhine İİK uyarınca icra takibi başlatmışsa, mirasçı ödeme emrine itirazda bulunabileceği gibi İcra Hukuk Mahkemesine veya genel mahkemeye hükmen ret savunmasını ileri sürebilir; İcra Mahkemesi yargılaması dar yetkili olduğundan terekenin borca batıklığının araştırılması için mirasçıya Asliye Hukuk Mahkemesinde hükmen ret davası açmak üzere süre verilir ve dava sonucuna kadar takip durdurulur.
VI. Alacaklıları Zarara Sokmak Amacıyla Mirasın Reddinin İptali Davası (TMK m. 617)
Şimdi madalyonun diğer yüzüne geçelim: Hakkında icra takipleri yürüyen ve üzerine kayıtlı hiçbir haciz edilebilir malvarlığı bulunmayan borçlu bir kişi, anne veya babası öldüğünde kendisine kalacak milyonlarca liralık gayrimenkullere alacaklılarının el koymasını önlemek için Sulh Hukuk Mahkemesine başvurup mirası reddedebilir. Normal şartlarda ret sonucu o borçlu hiç mirasçı olmamış sayılır ve payı altsoyuna (çocuklarına) geçer; böylece mal aile içinde kalırken alacaklılar tahsilat yapamaz. Kanun koyucu bu hileyi TMK m. 617 ile önlemiştir:
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 617/1–2:
"Malvarlığı borcuna yetmeyen mirasçı, alacaklılarına zarar vermek amacıyla mirası reddederse; alacaklıları veya iflas idaresi, kendilerine yeterli bir güvence verilmediği takdirde, ret tarihinden başlayarak altı ay içinde reddin iptali hakkında dava açabilirler.
Reddin iptaline karar verilirse, miras resmen tasfiye edilir."
Alacaklının (veya iflas idaresinin) TMK m. 617 kapsamında reddinin iptali davasını kazanabilmesi için dört şartın birlikte varlığı gerekir:
- Mirasçının Malvarlığının Borcuna Yetmemesi: Mirası reddeden mirasçının mevcut malvarlığının davacı alacaklının alacağını karşılamaya yetmediği (örneğin aciz vesikası veya hacizlerin semeresiz kalmasıyla) sabit olmalıdır.
- Alacaklılara Zarar Verme Amacı: Borçlunun borcundan kaçınmak kastıyla aktif değeri pozitif olan (borca batık olmayan) mirası reddetmiş olması gerekir (Yargıtay, borcu olan mirasçının pozitif terekeyi reddetmesinde zarar verme kastını güçlü karine saymaktadır).
- Yeterli Güvence Verilmemiş Olması: Reddeden mirasçı veya mirası devralan yeni mirasçılar tarafından alacaklıya borcu karşılayacak yeterli bir teminat sunulmamış olmalıdır.
- 6 Aylık Hak Düşürücü Süre İçinde Dava Açılması: Dava, mirasın Sulh Hukuk Mahkemesi tutanağına tescil edildiği (reddin yapıldığı) tarihten itibaren en geç 6 ay içinde açılmalıdır! Bu süre hak düşürücü olup mahkemece re'sen gözetilir (alacaklının ret olayını sonradan öğrenmiş olması bile Yargıtay uygulamasında ret tarihinden başlayan 6 aylık süreyi kural olarak uzatmadığından, borçluların murisi vefat ettiğinde alacaklıların tereke dosyalarını yakından takip etmesi şarttır).
VII. Reddinin İptali Kararı Üzerine Resmi Tasfiye ve Sıra Cetveli Uygulaması
TMK m. 617 davası İİK m. 277 tasarrufun iptali davasından yapısal olarak farklıdır. Mahkeme reddin iptaline karar verdiğinde, borçlu mirasçı mirasçı sıfatını geri kazanıp malı eline geçirmez; aksine kanun gereği mirasın tamamı (veya ilgili miras hissesi üzerinden) resmi tasfiyeye tabi tutulur (TMK m. 617/2). Resmi tasfiye sürecinde Sulh Hukuk Mahkemesinin görevlendireceği tasfiye memuru tarafından tereke malları paraya çevrilir, varsa önce mirasbırakanın borçları ödenir. Ardından TMK m. 617/3 uyarınca:
- Resmi tasfiye sonunda reddeden mirasçının payına düşen net tutar, öncelikle davayı açan ve itiraz eden alacaklıların, bundan artan olursa diğer şahsi alacaklıların alacaklarının ödenmesine harcanır.
- Tüm bu ödemelerden sonra hâlâ geriye artan bir bakiye kalırsa, o bakiye reddeden mirasçıya verilmez; reddin kendi dışındaki sonuçları geçerli kaldığından reddeden mirasçıdan sonra gelen mirasçılara (örneğin çocuklarına veya diğer kök mirasçılara) verilir (TMK m. 617/3).
VIII. Yargıtay 14. / 7. Hukuk Dairesi ve HGK'nın Yerleşik İçtihat İlkeleri
Mirasın hükmen reddi ve alacaklıları zarara sokan reddin iptali davalarında Yargıtay'ın yerleşik karar ilkeleri şu şekildedir:
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve 14. / 7. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (Hükmen Ret Araştırma Kapsamı):
"TMK m. 605/2 uyarınca mirasın hükmen reddine karar verilebilmesi için mirasbırakanın ölüm tarihi itibarıyla terekesinin aktif ve pasifinin eksiksiz saptanması zorunludur. Mahkeme tapu, trafik, banka, vergi dairesi, SGK ve icra dairelerinden tüm malvarlığı ve borç kayıtlarını celbederek uzman bilirkişiye borca batıklık incelemesi yaptırmalı; mirasçının TMK m. 610/2 kapsamında mirası benimseyen bir tasarrufunun bulunup bulunmadığını araştırmalıdır."
Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (Ölüm Aylığı ve Husumet):
"Mirasbırakanın vefatı nedeniyle eş ve çocuklara SGK tarafından bağlanan dul ve yetim aylığı tereke malvarlığına dahil olmayıp doğrudan sosyal güvenlik mevzuatından doğan kişisel hak niteliğindedir; bu aylığın alınması mirası kabul sayılmaz ve hükmen ret istemine engel olmaz. Ayrıca hükmen ret davası hasımlı olup husumet tereke alacaklılarına yöneltilmelidir."
Yargıtay 14. / 7. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (TMK m. 617 6 Aylık Süre ve İptal Şartları):
"TMK m. 617 uyarınca açılan mirasın reddinin iptali davasında 6 aylık süre ret tarihinden itibaren işleyen hak düşürücü süredir. Dava, mirası reddeden borçlu mirasçı ile birlikte reddin sonucunda mirasçı sıfatını kazanan (örneğin altsoy veya diğer) mirasçılara da yöneltilmeli ve borçlunun ödeme güçsüzlüğü ile terekenin aktif değeri denetlenerek resmi tasfiye kararı verilmelidir."
IX. Pratik Uygulama: Mirasın Hükmen Reddi Dava Dilekçesi ve TMK m. 617 İptal Dilekçesi
Tereke borca batık olduğu için icra takibiyle karşılaşan mirasçının Asliye Hukuk Mahkemesine sunacağı mirasın hükmen reddi tespit davası dilekçesi örneği aşağıdadır:
DAVA DİLEKÇESİ TASLAĞI — BİLGİLENDİRME VE İNCELEME AMAÇLIDIR
NÖBETÇİ ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ HÂKİMLİĞİ'NE
(4721 sayılı TMK m. 605/2 Uyarınca Terekenin Borca Batık Olduğunun ve Mirasın Hükmen Reddedildiğinin Tespiti İle İhtiyati Tedbir Taleplidir)
| DAVACILAR | : [Mirasçıların Adı Soyadı, TCKN, Adresleri] |
| VEKİLİ | : Av. [Adı Soyadı, Baro Sicil No, Adresi] |
| DAVALILAR | : [1. Alacaklı Banka/Şirket Unvanı, 2. Vergi Dairesi / SGK / Diğer Alacaklılar] |
| DAVA KONUSU | : Davacıların murisi [Muris Adı Soyadı]'nın ölüm tarihi olan ../../2025 itibarıyla terekesinin açıkça borca batık olması sebebiyle 4721 sayılı TMK m. 605/2 uyarınca MİRASIN HÜKMEN REDDEDİLDİĞİNİN TESPİTİNE ve davacıların şahsi malvarlıkları üzerindeki icra takibi/haciz işlemlerinin tedbiren durdurulmasına karar verilmesi talebidir. |
AÇIKLAMALAR :
1. Mirasçılık ve Süresinden Sonra Öğrenilen Borçlar: Davacıların murisi [Adı Soyadı] ../../2025 tarihinde vefat etmiştir (Ek-1: Veraset İlamı). Davacılar vefat anında murisin ticari borç ve kefaletlerinin kapsamını bilmediklerinden 3 aylık sürede gerçek ret beyanında bulunmamış, ancak davalı alacaklıların ../../2026 tarihinde davacılara gönderdiği icra ödeme emirleri üzerine terekenin ağır borç yükü ortaya çıkmıştır (Ek-2: İcra Ödeme Emirleri).
2. Ölüm Tarihi İtibarıyla Borca Batıklık: Muris hakkında vefat tarihinde derdest olan [İcra Dairesi ve Esas No] sayılı dosyalarda haczi kabil mal bulunmadığı saptanmış olup, üzerine kayıtlı hiçbir taşınmaz ve araç yoktur; bankalara, vergi dairesine ve tedarikçilere olan toplam borcu milyonlarca lirayı bulmaktadır (Ek-3: Borç ve Aciz Belgeleri). Murisin ölüm tarihinde ödemeden aczi açıkça belli ve borca batıktır.
3. Mirası Benimseyen İşlem Bulunmaması (TMK m. 610/2): Davacılar terekenin olağan yönetimi dışında hiçbir tasarrufta bulunmamış, tereke malı devralmamış ve yalnızca kendi şahsi işleriyle yaşamlarını sürdürmüşlerdir.
ALACAKLI AÇISINDAN TMK m. 617 REDDİN İPTALİ TALEBİ ÖZET BENDİ:
"(Not: Eğer dava TMK m. 617 kapsamında alacaklı tarafından açılıyorsa): Borçlu davalının murisi ../../2026 tarihinde vefat etmiş ve terekesinde aktif taşınmazlar bulunmasına rağmen borçlu davalı hakkımızdaki icra takibini sonuçsuz bırakmak kastıyla ../../2026 tarihinde [Sulh Hukuk Esas No] ile mirası reddetmiştir. Ret tarihinden itibaren 6 aylık hak düşürücü süre dolmadan TMK m. 617 uyarınca mirasın reddinin iptaline ve mirasın resmi tasfiyesine karar verilmesi talep edilir."
SONUÇ VE İSTEM :
Yukarıda arz edilen nedenlerle; murisin ölüm tarihi itibarıyla tüm tapu, trafik, banka, SGK, vergi ve icra kayıtlarının celbi ile terekenin borca batık olduğunun saptanmasına, 4721 sayılı TMK m. 605/2 gereğince davacılar bakımından MİRASIN HÜKMEN REDDEDİLDİĞİNİN TESPİTİNE ve yargılama sonuna kadar davacıların şahsi malvarlığına yönelik icra işlemlerinin teminat karşılığında tedbiren durdurulmasına karar verilmesini arz ve talep ederiz.
Davacılar Vekili
Av. [Adı Soyadı]
İmza
X. Borca Batık Tereke Mirasçıları ve Alacaklılar İçin Hukuki Kontrol Listesi
Tereke borcu nedeniyle hem mirasçıların şahsi malvarlığını korumak hem de alacaklıların kötüniyetli retlere karşı haklarını savunmak için izlenmesi gereken pratik kontrol adımları şunlardır:
- Tereke Mallarına Dokunma Yasağı (TMK m. 610/2): Muris borçluysa mirasçılar banka hesabından para çekmemeli, murisin aracını kullanıp satmamalı, kira tahsil etmemeli ve şirket hisseleriyle olağanüstü yönetim işlemi yapmamalıdır.
- 3 Aylık Süre İçinde Önce Gerçek Ret Değerlendirmesi: Süre geçmemişse hasımsız ve kolay olan TMK m. 606 gerçek reddi tercih edilmelidir; süre geçmişse veya tereke açıkça borca batıksa TMK m. 605/2 hükmen ret davası açılmalıdır.
- Tüm Alacaklıların Davaya Dahil Edilmesi: Hükmen ret ilamının yalnızca taraf olan alacaklıları bağladığı unutulmamalı; bilinen tüm banka, vergi/SGK ve özel alacaklılar davalı gösterilmelidir.
- Alacaklılar İçin 6 Aylık TMK m. 617 Takvimi: Borçlusunun anne, baba veya eşinin vefatını öğrenen alacaklı, mirasın reddi kaydını takip ederek ret tarihinden itibaren 6 ay dolmadan reddinin iptali davasını açmalıdır.
- Küçük Çocuklar ve Zincirleme Ret Riski: Birinci derece mirasçılar mirası reddettiğinde veya hükmen ret aldığında borcun diğer zümre mirasçılara ya da küçüklere geçme riski bakımından veraset silsilesi ve TMK m. 426 kayyım ihtiyacı kontrol edilmelidir.
XI. Sonuç
Mirasın hükmen reddi (TMK m. 605/2) ve alacaklıları zarara sokmak amacıyla mirasın reddinin iptali (TMK m. 617) davaları, mirasçıların mülkiyet güvenliği ile alacaklıların alacağına kavuşma hakkı arasındaki hassas dengeyi sağlayan iki temel miras hukuku mekanizmasıdır. Bu incelemede vurgulanan ana ilkeler şunlardır:
- Hükmen Rette Süre Sınırı Yoktur: 3 aylık gerçek ret süresi geçmiş olsa dahi, ölüm anında terekenin borca batık olduğu Asliye Hukuk Mahkemesinde her zaman tespit ettirilebilir.
- Örtülü Kabul Ret Hakkını Düşürür: Mirasçıların tereke mallarını gizlemesi, satması veya sahiplenmesi TMK m. 610/2 gereği hükmen ret hakkını ortadan kaldırır; ancak SGK ölüm aylığı bağlanması kabul sayılmaz.
- Kötüniyetli Redde Karşı TMK m. 617 Koruması Vardır: Borçlu mirasçının aktif terekeyi alacaklılardan mal kaçırmak amacıyla reddetmesi halinde alacaklılar ret tarihinden itibaren 6 ay içinde iptal davası açabilir.
- Resmi Tasfiye Önceliği Sağlanır: Reddin iptali kararıyla miras resmi tasfiyeye girer ve reddeden mirasçının payından öncelikle itiraz eden alacaklıların alacağı ödenir.
Gerek hükmen ret davasında alacaklılara karşı husumetin ve mali delillerin doğru kurulması gerekse TMK m. 617 iptal davasında 6 aylık hak düşürücü sürenin yakalanması davanın sonucunu doğrudan tayin etmektedir.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Somut hukuki sorunlarda uzman bir avukata danışılması tavsiye edilir. Makalede yer alan bilgiler, yayın tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuata dayanmakta olup, mevzuat değişiklikleri nedeniyle güncelliğini yitirebilir.
Kaynaklar ve Referanslar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (m. 605/2 Hükmen Ret, m. 606, m. 610/2, m. 617 Reddinin İptali)
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (Ölüm Aylığı Hükümleri)
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (m. 143 Aciz Vesikası)
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve 7. / 14. Hukuk Daireleri Hükmen Ret İçtihatları
Bu makale 2026-11-13 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
İlgili Makaleler
-
Mirasın Reddi: Prosedür ve Sonuçları
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.605 ve devamı uyarınca mirasın reddi prosedürü, gerçek ve hükmen ret şartları, 3 aylık... -
Mirasta Denkleştirme (İade) Davası (TMK m. 669–675) ve Sağlararası Karşılıksız Kazandırmaların Terekeye İadesi
4721 sayılı TMK m. 669–675 kapsamında mirasta denkleştirme (iade) davası, altsoy için yasal denkleştirme karinesi,... -
Vasiyetnamenin Tenfizi Görevlisi (TMK m. 550–556): Yetkileri, Tereke Yönetimi ve Görevden Alınması Davası
4721 sayılı TMK m. 550–556 uyarınca vasiyeti yerine getirme görevlisinin atanması, 15 günlük kabul karinesi, tereke... -
Mirasta Elbirliği Mülkiyetinin (İştirak Halinde Mülkiyet) Paylı Mülkiyete Dönüştürülmesi Davası (TMK m. 644)
4721 sayılı TMK m. 644 kapsamında mirasta elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi davası, izale-i şüyudan... -
Mirasbırakanın Banka Kiralık Kasasının Açılması, Tereke Tespiti ve Miras Sebebiyle İstihkak Davası (TMK m. 637)
7338 sayılı VİVK m. 17 ve TMK m. 589 uyarınca mirasbırakanın banka kiralık kasasının açılması, müşterek kasa ve ölüm...
Uygulamada Kritik Sorular ve Yanıtları
Evet, mümkündür. 4721 sayılı TMK m. 605/2 uyarınca mirasbırakanın ölüm tarihinde ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmiş ise miras kanunen hükmen reddedilmiş sayılır. 3 aylık gerçek ret süresi geçmiş olsa dahi, tereke alacaklılarına karşı Asliye Hukuk Mahkemesinde süre sınırı olmaksızın mirasın hükmen reddi davası açılabilir.
Gerçek ret Sulh Hukuk Mahkemesinde hasımsız yapılırken, mirasın hükmen reddi davası çekişmeli yargıya tabi olup Asliye Hukuk Mahkemesinde açılır ve davalı (hasım) olarak doğrudan tereke alacaklıları gösterilir.
Hayır, kaybetmez. Yargıtay'ın yerleşik içtihatları gereğince SGK'dan bağlanan dul ve yetim aylığı terekeye dahil bir malvarlığı olmayıp kanundan doğan bağımsız bir sosyal güvenlik hakkıdır; bu aylığın alınması mirası kabul (TMK m. 610/2) sayılmaz.
Hükmen ret davasında verilen karar hukuken yalnızca o davada davalı gösterilen alacaklılar bakımından kesin hüküm oluşturur. Diğer alacaklıların da başlatacağı takiplerde aynı karar güçlü delil teşkil etse de ileride ek dava açmamak için baştan tüm bilinen alacaklılara husumet yöneltilmesi en güvenli yoldur.
Hayır, bu ret alacaklılara karşı korunmaz. TMK m. 617 uyarınca malvarlığı borcuna yetmeyen mirasçı alacaklılarına zarar vermek amacıyla mirası reddederse, alacaklılar kendisine yeterli güvence verilmedikçe ret tarihinden itibaren 6 ay içinde mirasın reddinin iptali davası açabilirler.
6 aylık hak düşürücü süre, mirasçının Sulh Hukuk Mahkemesinde mirasın reddi beyanında bulunduğu (tescil edilen ret) tarihinden itibaren işlemeye başlar; alacaklının öğrenme tarihinden itibaren işlemediğinden sürenin yakından izlenmesi gerekir.
TMK m. 617/2-3 gereğince reddin iptaline karar verildiğinde miras resmi tasfiyeye girer. Tasfiye sonunda reddeden borçlunun payına düşen net tutardan önce itiraz eden alacaklıların, ardından diğer alacaklıların alacakları ödenir; geriye bakiye kalırsa bu tutar reddedenden sonra gelen mirasçılara kalır.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Somut hukuki sorunlarda uzman bir avukata danışılması tavsiye edilir.







